Mu 1856 ekitangaala ky’‘emirundi musanvu’ kyaggulwawo, era mu 1863 ekitangaala ekyo kyagaanyizibwa. Nnabbi ava e Yuda yaleeta ekitangaala eri kabaka omubi Yerobowaamu, naye Yerobowaamu n’agaana ekitangaala. Isaaya yaleeta ekitangaala kye kimu eri kabaka omubi Ahaazi, era naye n’agaana ekitangaala. Olw’okugaana ekitangaala ekikwatagana n’ekidiba kya Shiloah, kabaka ava mu amambuka n’atwala mu buddu obwakabaka bwa Yerobowaamu (obw’amambuka) n’obwa Ahaazi (obw’amaserengeta): obw’amambuka mu 723 BC, n’obw’amaserengeta mu 677 BC.
Musa, mu bujeemu bwa Alooni; Isaaya awamu ne Akazi, ne Yeremiya awamu n’abakabaka abalala, baakiikirira abeesigwa mu byafaayo by’Abamillerite, aba bonna abaakiikiranga ababaka b’ekitangaala mu bujeemu bw’ennaku ez’enkomerero. Ekigezo “ekisooka” eky’ennaku ez’enkomerero eky’omwaka gwa 1863, n’ekigezo “ekisembayo” eky’ennaku ez’enkomerero eky’“ekikankano ekinene” eky’Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu (etteeka lya Sande erijja mangu), bikiikirirwa mu mirongo gino gy’obunnabbi gyonna. Nnabbi ow’e Yuda akiikirira nnabbi eyava ku buvunaanyizibwa bwe, era n’aggwa aziikiddwa mu ntaana emu ne Protesitanti eyava mu ddiini. Okufa kwe n’okuzziikibwa kwe kwava ku kusalawo kwe okulya n’okunywa ku mmere n’ebyokunywa by’omunnabbi omulimba ow’e Bethel.
Omusango ogw’okuwangulwa mu mikono gy’Obwa Papa (kabaka w’e Asuliya) mu kiseera ky’etteeka lya Sande, ogwalagibwa mu kifaananyi ky’okusasanyizibwa kw’obwakabaka obwa mu bukiikakkono n’obwa mu bukiikaddyo bwa Yerobowaamu ne Akazi, gukwatagana n’ebyatuuka ku nnabbi ow’e Yuda, kubanga yafa wakati wa “mpologoma” n’ “endogoyi.” “Mpologoma” ke kabonero ka Babulooni, era mu nnaku ez’oluvannyuma Babulooni ye Obwa Papa.
Era kyava kibeera nti, bwe yamala okulya omugaati era bwe yamala okunywa, n’amusibira endogoyi, ye nnabbi gwe yali amuddiza. Bwe yavaawo n’agenda, empologoma n’emusisinkana mu kkubo n’emutta; omulambo gwe ne gusuulibwa mu kkubo, endogoyi ne eyimirira okumpi nagwo, era n’empologoma nayo n’eyimirira awali omulambo. Era, laba, abantu ne bayita, ne balaba omulambo ogusuuliddwa mu kkubo, n’empologoma eyimiridde awali omulambo; ne bajja ne babitegeeza mu kibuga mwe yali abeera nnabbi omukadde. Awo nnabbi eyamuddiza okuva mu kkubo bwe yawulira ebyo, n’agamba nti, Ye musajja wa Katonda eyatawuliriza ekigambo kya Mukama; kyenvudde Mukama amumuwadde mu mukono gw’empologoma eyamucakaza n’emutta, ng’ekigambo kya Mukama bwe kyayogerwa gy’ali. N’ayogera eri batabani be, n’agamba nti, Munsibire endogoyi. Ne bamusibira endogoyi. N’agenda n’asanga omulambo gwe gusuuliddwa mu kkubo, n’endogoyi n’empologoma nga bayimiridde awali omulambo: empologoma teyali eridde omulambo, so nga teyali ecakazizza endogoyi. Nnabbi n’atwala omulambo gw’omusajja wa Katonda, n’aguteeka ku ndogoyi, n’aguzza; n’addayo mu kibuga n’amukungubagira n’amuzika. N’amuteeka mu ntaana ye; ne bamukungubagira ne bagamba nti, Ayi, muganda wange! Bwe yamala okumuzika, n’agamba batabani be nti, Bwe ndifa, munaanziika mu ntaana mwe baziikidde omusajja wa Katonda; mussa amagumba gange kumpi n’amagumba ge: Kubanga ekigambo kye yalangirira mu kigambo kya Mukama ku kyoto ekiri e Beseri, ne ku nnyumba zonna ez’ebifo ebigulumivu eziri mu bibuga bya Samaliya, kirituukirira ddala. 1 Bakabaka 13:11-32.
Nnabbi ow’e Yuda yafa mu wakati w’obubonero bubiri. Empologoma ye kabonero ka Babulooni, era Babulooni ey’omu nnaku ez’enkomerero ye Kabaka ow’Obukiikakkono, atuuka ku nkomerero nga tewali amuyamba, mu kitabo kya Danieri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri olw’ana mu ttaano. Akabonero k’obuyinza bwe kwe kusinza enjuba, ekyo ekinyinyizibwa eky’okuna; era mu kitabo kya Ezekyeri essuula ey’omunaana, omulembe ogw’okuna ogw’Abadiventisti ba Laodikiya gulagibwa nga guvuunama eri enjuba. Mu kirooto kya Miller, yalagiddwa nti si mayinja g’omuwendo gaasasaanyizibwa ne gakubikibwa byokka, naye era ne kasanduku kennyini akaakiraga Bayibuli nako kaamenyamenyebwa.
Mu mulembe ogw’okusatu ogw’Obudiventisti, omulimu ogw’okuyingiza mu nkola okukozesa ebyo bye bayita nti enkyusa za Baibuli ez’omu mulembe gwatumbibwa obukulembeze bw’Obudiventisti. Ezo bye bayita enkyusa za mulembe zaava mu mukuŋaanya gw’ebiwandiko ebyononese, ogutumbibwa abakugu b’eddiini ab’omusajja ow’ekibi n’ObuProtestanti obujeemu. Essanduuko ya Miller yali Enkyusa ya King James eyakyusibwa okuva ku biwandiko ebitonnonefu.
Mu mulembe ogw’okuna ogwa Obwadiventisti bwa Laodikiya, ekkanisa yali yegasse ku Olukiiko lw’Amakanisa ag’ensi yonna, omukago gw’ekkanisa ey’e Loma n’abaana baayo. Obwadiventisti okumala emyaka mingi, ku lwa kisibo kyabwe ekwebase, baagamba nti baali ba “balabi” bokka mu Olukiiko lw’Amakanisa ag’ensi yonna, okutuusa lwe amateeka agalambika omukago omubi galaga nti omutendera ogwa “omulabi” kitegeeza memba omujjuvu alina obuyinza obw’okulonda!
Mu zzadde lyabwe erya nnya baawa “omusajja w’ekibi” emeddaali ya zaabu emirundi ebiri. Wakiri emeddaali emu yali ekubibwako okutegeera kw’Abakatoliki ku Kujja kwa Kristo okw’okubiri, nga kulaga Yesu ng’ateeka ekigere kye ku nsi ng’akomewo, era ng’irimu oluziga lw’omusana olw’Abakatoliki oluli emabega wa Kristo, ne kufupikibwa kw’Abakatoliki kw’ekiragiro eky’okuna, okwabadde kugamba bwokka nti, “jjukira Ssabbiiti.” Mu nteekateeka y’ekkooti (eky’okulangirira mu mateeka), Pulezidenti wa Kkonferensi Enkulu yawadde obujulizi nga bw’alaga nti Ekkanisa ya Abaadiventisi ab’Olunaku Olw’omusanvu yali yakkiriza nti obwa Papa bwe bwa Antikulisito, naye nti ekkanisa ye dda nnyo yali esuulidde okukkiriza okwo “mu kasasiro w’ebyafaayo.”
Omuzizo ogw’okuna (olulyo) kwe kuba abakulembeze amakumi abiri mu etaano b’ekkanisa e Yerusaalemi bavuunamira enjuba. Emizizo egyeyongerayongera byatandika n’ekifaananyi ky’obuggya ekyateekebwa ku mulyango gw’okuyingiriramu, ne kiba akabonero ak’okutandika. Nnabbi ava e Yuda amaliriza n’aziikibwa wamu n’obupurotesitanti obujeemu, era empologoma (Babulooni) emutta, kubanga yaddamu ku nkola y’obupurotesitanti obujeemu, n’olwekyo tasobola kumanya nti Loma ye eteekaawo okwolesebwa; era we watabaawo okwolesebwa okuteekeddwawo mu kabonero k’omuntu w’ekibi, oluvannyuma ojja kumaliriza ng’oli ku ludda lw’omuntu w’ekibi.
"Abo ababuusabuusibwa mu kutegeera kwabwe kw'ekigambo, era abalemwa okulaba amakulu ga Anti-Kristo, balijja ddala okweyimiriza ku ludda lwa Anti-Kristo." Kress Collection, 105.
Nnabbi ow’e Yuda yaziikibwa awamu n’ennabbi ow’obulimba ow’e Bethel, eyamuyita "muganda we," era n’azuulibwa nga afudde wakati w’obubonero bubiri. “Empologoma” yalaga okulemererwa kwe okutegeera Anti-Kristo, ate “endogoyi” ye kabonero ka Isilamu. Obu-Adiventisi obwa Laodikeya bulaze dda, mu kusirikirira kwabwo ku Septemba 11, 2001, nti tebutegeera nti ensonga ya Isilamu ey’omu kibonerezo eky’okusatu ye Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro, obubaka bw’enkuba ey’enkomerero. Okulemererwa okutegeera obubaka bw’enkuba ey’enkomerero, kwe kufa! Enkuba ey’enkomerero yatandika nga Septemba 11, 2001, bwe yakka malayika omuzira owa Okubikkulirwa ekkumi n’omunaana, nga amayumba amanene ag’e New York City gaasambuddwa wansi. “Enkuba” ye bubaka, era obubaka bulina okutegeerwa okusobola okulifuna.
Tetuteekwa kulindirira emvula ey’oluvannyuma. Ejja ku bonna abaanategeera ne beeyambisa omusulo n’emvudde z’ekisa ebigwa ku ffe. Bwe tukungaanya ebitundutundu by’ekitangaala, bwe tusiima okusaasira kwa Katonda okwesigika, ayagala nnyo tubeere bamwesiga, olwo buli kisuubizo kijja kutuukirizibwa. [Isaaya 61:11 bwe gamba.] Ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kya Katonda. The Seventh-day Adventist Bible Commentary, voliyumu 7, omuko 984.
“Ensi yonna” emanyi ebyo ebyabaawo ku September 11, 2001, naye okusobola okufuna obubaka obutandikira eyo era ne bukoma nga butangaza ensi yonna n’ekitiibwa kya Katonda, obubaka buno bulina okutegeerwa. Ekigambo “recognize,” kitegeeza “okujjukira oba okuzza mu magezi okumanya ku kintu, nga oyinza okwatura okumanya okwo oba nedda. Tutegera omuntu nga ali wala, bwe tujjukira nti twamulabye dda oba nti twamumanyi edda. Tumumanya ku ndabika ye oba ku ddoboozi lye.” Eddikisonale ya Webster ey’omwaka gwa 1828.
Engeri yokka omudiventisiti wa Laodikiya gy’asobola okutegeera obubaka bw’enkuba ey’enkomerero obwatuuka nga September 11, 2001, ye singa amanyi nti edda yalabye okulabikirako okwe kimu kw’amaanyi ga Katonda. Ku August 11, 1840 malaika ow’amaanyi owa Okubikkulirwa ekkumi yakka, nga bwatuukirira obunnabbi bw’ennaku ey’okubiri ey’Isilamu. Ebyafaayo ebyo byaddiddwamu bulungi ddala, bwe waatuuka nga September 11, 2001, malaika ow’amaanyi owa Okubikkulirwa ekkumi n’omunaana n’akka, nga bwatuukirira obunnabbi bw’ennaku ey’okusatu ey’Isilamu; era obutamanyi Isilamu mu nnaku ey’okusatu, kitegeeza okutwalibwa endogoyi y’aw’Abarabu ey’omu nsiko okutuusibwa mu kufa okuleetebwa entale ya Babulooni ey’omulembe guno.
Abanywa omwenge ab’Efulayimu, abatayinza kusoma ekitabo ekisibiddwa, tebasobola kulaba okuddamu kwa byafaayo bya Millerite, kubanga okutegeera okwo kusinziira ku nkola ya “olunyiriri ku lunyiriri” ey’enkuba ey’enkomerero. Endowooza nti okulabika kw’amaanyi ga Katonda mu byafaayo bya Millerite kuddamibwa mu nnaku ez’enkomerero teyinza kuwagirwa na enkola y’ObuProtestanti obuvaamu newaakubadde ObuKatolika.
“Malayika ayungana mu kutangazibwa kw’obubaka bwa malayika ow’okusatu ajja okumasamasa ensi yonna n’ekitiibwa kye. Wano w’ategeezebwa omulimu ogunaagwira ensi yonna, ogw’amaanyi agatali ga bulijjo. Entambuza y’Okudda kwa Yesu ey’omu 1840–44 yali okweyoleka okw’ekitiibwa okw’amaanyi ga Katonda; obubaka bwa malayika ow’okusooka bwatwalibwa mu buli kitebe kya misiyoni mu nsi yonna, era mu mawanga agamu waaliwo okufaayo ku by’eddiini okusingira ddala okwakalabiddwa mu nsi yonna okuva mu Enkyukakyuka y’eddiini ey’ekyasa eky’ekkumi n’omukaaga; naye ebyo bijja kusukkulirwa entambuza ey’amaanyi ennyo eri wansi w’okulabula okwasembayo kw’obubaka bwa malayika ow’okusatu.” The Great Controversy, 611.
Abakulembeze abazibe amaso ba Isirayiri ey’ensangi zino, enkola gye bakozesa ebawaliriza okugaana amazima nti mu nnaku ez’enkomerero walibaawo okuddamu okweyoleka kw’obuyinza bwa Katonda, nga bwe kyali mu myaka egy’edda.
Wano tulaba nti ekkanisa—ekifo ekitukuvu kya Mukama—ye yasooka nnyo okuwulira ekikoono ky’obusungu bwa Katonda. Abasajja abakadde, abo Katonda be yawa omusana mungi era abaayimirira ng’abakuumi b’eby’omwoyo by’abantu, baali bahemudde obwesige obwabateekebwako. Baali bakkirizza nti tetusaanira kulindirira byewuunyo wadde okulabikirawo okw’enjawulo kw’amaanyi ga Katonda nga bwe kyali mu nnaku ez’edda. Embeera ziyuse. Ebigambo bino byanjiriza obutakkiriza bwabwe, ne bagamba nti: Mukama talikola bulungi, newankubadde obubi. Ali wa kisa nnyo okusalira abantu be omusango. Noolwekyo, ‘Emirembe n’obutebenkevu’ kye kiwulirwa okuva mu bantu abataliddamu okuyimusa eddoboozi lyabwe ng’ennyanga okulaga abantu ba Katonda ebyonoono byabwe, n’enju ya Yakobo ebibi byabwe. Embwa ezitaliiko ddoboozi, ezitaakaaba, ze ziwulira okusasulwa mu bwenkanya okuva eri Katonda eyasunguwaziddwa. Abasajja, abawala, n’abaana abato, bonna bazikirira wamu. Obujulizi, omuzingo 5, omuko 211.
Obuzibe bw’amaaso obwa Lawodikiya obw’abasomi abakulembera abatamenyesebwa ab’e Yerusaalemi bubalemesa okutegeera emvula ey’oluvannyuma, kubanga si kyokka nti bakozesa enkola eya Bayibuli eyonoonese, naye obumaliriza obuva mu kulowooza kwabwe okw’obulimba bubateeka mu mbeera ey’okugaana okweyoleka kwonna okw’omu maaso okw’amaanyi ga Katonda, nga bwe kyali mu mirembe egyayita. Naye Malaki essatu alaga nti Omubaka w’Endagaano bw’anaatukuza batabani ba Lewi, olwo ekiweebwayo kinaabanga nga mu nnaku ez’edda.
Omujulirwa Omutuufu agamba nti, 'Mmanyi ebikolwa byo.' 'Wenenye, era okole ebikolwa ebyasooka.' Kino kye kigezo ekituufu, obujulizi nti Omwoyo wa Katonda akolera mu mutima okukujjuza mu kwagala kwe. 'Ndijja gy'oli mangu, ne nkiggya ekikondo ky'ettabaaza kyo mu kifo kyakyo, wabula nga wenenye.' Ekkanisa efaanana ng'omuti ogutazaala bibala, ogufuna omusulo, n'enkuba n'enjuba, ogwandibadde guleeta ebibala bingi, naye ogwo omuti bwe gunoonyebwa mu maaso ga Katonda, gusangibwa nga gulina ebikoola byokka. Kigambo ekizito eri makanisa gaffe! kizito ddala eri buli muntu! Obugumiikiriza n'okuwolerera kwa Katonda kwa kitalo; naye, 'bwe towenenya,' kujja okuggwawo; makanisa, n'ebitongole byaffe, bijja kugenda biva mu bunafu ne byeyongerera mu bunafu, okuva mu nkola ey'ekifaananyi ennyogoga ne bijja mu kufa, nga boogera nti, 'Ndi mugagga, era nnyongezeddwa mu by'obugagga, era sirina kye neetaaga.' Omujulirwa Omutuufu agamba nti, 'Era tomanyi nti oli wa nnaku ennyo, era omunaku, era omwavu, era muzibe w'amaaso, era mwereere.' Balijja ddala okulaba obulungi embeera yaabwe?
Waliwo wakubeerawo mu makanisa okweyoleka okw’ekitalo kw’amaanyi ga Katonda, naye tekirikolera ku abo abatanafugama mu maaso ga Mukama, era abataggulawo oluggi lw’emitima gyabwe mu okwatura ebibi n’okwenenya. Mu kweyoleka kw’amaanyi ago ag’amanyisa ensi n’ekitiibwa kya Katonda, balirabamu kyokka ekintu kye mu buzibe bw’amaaso bwabwe balowooza nti kirimu obulabe, ekirina okukukumula entiisa zaabwe, ne beesimbawo okuliziyiza. Kubanga Mukama takola nga bwe balowooza na nga bwe basuubira, baligaanirira omulimu. ‘Lwaki,’ bagamba, ‘tetumanya Omwoyo wa Katonda, nga tumaze emyaka emingi mu mulimu?’—Kubanga tebaaddamu ku kulabula n’okwegayirirwa okwali mu bubaka bwa Katonda, naye nga beeyimiriza ne bagamba nti, ‘Ndi mugagga, era nnyongedde mu bintu, era sirina kye nnyetaaga.’ Talanta, n’obumanyirivu obuwanvu, tebinaabafuula abayitaamu ekitangaala, okuggyako nga beeteeka wansi w’emimuli egimya gy’Enjuba ey’Obutuukirivu, era ne bayitibwa, ne balondebwa, ne bategekezebwa olw’okuweebwa Omwoyo Omutukuvu. Bwe banafugama abantu abakola n’ebintu ebitukuvu wansi w’omukono ogw’amaanyi ogwa Katonda, Mukama alibayimusa. Alibafuula abantu abategeera—abagga mu ekisa ky’Omwoyo gwe. Ebikula by’obuntu byabwe eby’amaanyi eby’okwerowooza ku bwaabwe bokka, n’obukakanyavu bwabwe, birirabika mu musana ogwaka okuva ku Musana ogw’ensi. ‘Nja kujja gy’oli mangu, ne nsikula kikonge ky’ettabaaza kyo mu kifo kyakyo, wabula bw’otoneyenya.’ Bwe onoonya Mukama n’omutima gwo gwonna, alimusangibwa gy’oli. Review and Herald, Desemba 23, 1890.
Okufa kw’omunabbi ow’e Yuda kuyimirizibwa ne "empologoma" eya Babulooni ya kakati, nga kabonero k’obunnabbi akateekawo ekyolesebwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi, era ne "endogoyi". Olubereberye lw’okwogerwako ku Obusiraamu mu Ebyawandiikibwa Ebitukuvu lwe Isumaeri bw’ayanjulibwa nga "omusajja ow’omu nsiko".
Era anaabeera omusajja wa nsiko; omukono gwe gunaabanga ku buli muntu, n'omukono gwa buli muntu gunaabanga ku ye; era anaabeeranga mu maaso ga baganda be bonna. Olubereberye 16:12.
Etteeka ly’okusooka okwogerwako mu Byawandiikibwa liraga nti ebiranga by’akabonero byonna bibeeramu, kubanga Ekigambo kya Katonda mbuto, era ebbuto erina DNA yonna eyetaagisa okuleeta ekimera kyonna okutuuka n’okubala ebibala. Ekigambo ekivvunuddwa ng’ “omusajja w’ensiko,” kye kigambo kya “endogoyi ey’ensiko ey’Abarabu.” “Endogoyi” mu Byawandiikibwa eby’amazima yeemu ku bubonero obulaga Obusiraamu.
Obubaka bwa Ezekyeri mu ssuula eya 37 obuleeta amagumba agafu okuddamu obulamu ne gagolokoka ne gayimirira ng’eggye ery’amaanyi, bwe bubaka bw’Obusiraamu obw’olutawaana olw’okusatu; era obwo bubaka bwe bubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro mu nnaku ez’enkomerero. Mukyala White ayigiriza butereevu nti okuyingira kwa Kristo okw’obuwanguzi mu Yerusaalemi kyayimirira obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro.
Okukaaba okw’essaawa ya ttumbi tekwasimbibwanga nnyo ku mpaka, newankubadde obukakafu obuva mu Byawandiikibwa bwali bulambulukufu era bumaliriza ensonga. Wali wamu nago amaanyi agatambuza omwoyo. Tewali kubuusabuusa, tewali na kwebuuza. Mu kiseera Kristo lwe yayingira Yerusaalemi mu buwanguzi, abantu abaali bakuŋaanyiziddwa okuva mu bitundu by’ensi byonna okukuuma embaga, ne beekubira mu bungi ku Olusozi lw’Azeyituuni, era bwe baayungana ku kibiina ekyali kiwerekera Yesu, ne bakwatibwa okukubirizibwa kw’essaawa eyo, ne bayamba okwongera eddoboozi ery’okukaaba nti, ‘Aweereddwa omukisa oyo ajja mu linnya lya Mukama!’ [Matayo 21:9.] Mu ngeri y’emu, abatakkiriza abaabeeranga beekubira mu bungi mu nkuŋaana z’Abadiventisiti—abamu lwa kwagala kumanya, abalala lwa okunyooma—baawulira amaanyi agakwasa obukakafu agali wamu n’obubaka nti, ‘Laba, Omuko ajja!’ Omwoyo gw’Obunnabbi, ekitundu 4, 250.
Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo ye bubaka obw’enkomerero obubikkuliddwa mu nnaku ez’enkomerero, era bulimu Obusiraamu obwa zzaabi ery’okusatu. Kristo, era ng’oyo ye bubaka obubikkuliddwa, bwe yayingira Yerusaalemi, era bwe bityo n’afaananyiza Okukaaba okw’omu ttumbi w’ekiro okw’ennaku ez’enkomerero, yatwalibwa (obubaka bwe ne butwalibwa) ku ndogoyi. Obubaka obw’enkomerero obw’obutuukirivu bwa Kristo butwalibwa Obusiraamu.
Obusiraamu bwali, buli, era bujja kubeera ‘omusajja wa nsiko’, nga bufananizibwa ng’endogoyi ey’Arabu ey’omu nsiko, era buli ayagala okulaba (nga waliwo bangi abatayagala kulaba) asobola mangu ‘okutegeera’ nti entalo ezikolebwa kakati mu linnya ly’Obusiraamu ze z’obulalu obw’ensiko. Okwagala okwetta, ng’akkiriza nti wajja kubaawo empeera ennene mu by’okwegatta mu nsi ejjayo, kyo kye ky’obulalu bwa Sitaani. Okusooka okwogerwako ku Busiraamu kwategeeza nti Obusiraamu bujja kubeera ‘omusajja wa nsiko’.
Olutalo lw’Obuyisiramu luyunga wamu abantu bonna okulwanyisa entalo ezikyeyongera ez’a Woe ey’okusatu. Obuyisiramu bwe nsonga y’obunnabbi ey’okussa mu nkola gavumenti emu y’ensi yonna, era abagolobalisti bayigiriza nti baakomyawo Abayudaaya mu nsi ya Isirayiri oluvannyuma lw’Entalo Ensi Yonna Eyookubiri nga bwe baagenderera, basobole okukozesa okukyawa okw’edda kw’Obuyisiramu eri Abayudaaya okutandikawo Entalo Ensi Yonna Ey’okusatu. Abagolobalisti bakkiriza, era badde bayigiriza okumala emyaka n’emyaka, nti banaabeetaaga Entalo Ensi Yonna Ey’okusatu okuleeta gavumenti emu y’ensi yonna gye baagala. Ebigendererwa by’abagolobalisti ebyonoonese, nga bwe byogereddwa mu bigambo byabwe bo, bikwatagana n’omudimu gw’Obuyisiramu oguli mu Bayibuli.
Kiyinza okuba nti ekisinga obuzito ku DNA ey’obunnabbi eya Ishmael, mu lunyiriri mwe asooka okwogerebwako, kye kino: nti omwoyo gwe, ogw’omusajja w’ensiko, gubeera mu maaso ga baganda be bonna. Endowooza nti amabinja amu gokka mu Obuyisiramu obukambwe ge gajja okwenyigira mu “Akabi ak’okusatu,” tegagendera wamu ne Kigambo kya Katonda. Endowooza abantu abangi gye bayita nti “politically correct” ey’ogerako nti mu buli ddiini wabulayo abatono ababi, era nti abasinga mu ddiini y’Obuyisiramu be batuuze abagaliza emirembe, tekikkiriziganya newankubadde ne kitabo kyabwe ekitukuvu newankubadde ne Baibuli.
Kulaani eyigiriza nti obuvunaanyizibwa bwa buli mugoberezi wa Allah kwe kuleetera ensi yonna okugoberera amateeka ga Shariya, era okwogerwako okusooka kw’Isilamu mu kitabo ky’Olubereberye kulaga nti omwoyo gw’‘omusajja w’ensiko’ ogwa Isumaayiri gunaabeeranga mu buli mugoberezi w’Isilamu. Kulaani eyigiriza mu butereevu abagoberezi baayo okwefaananyiriza ng’abatuukirivu nga babeera mu bifo we bataannaba kufuna amaanyi okusindika ku bantu amateeka gaabwe ag’eddiini, nga bwe kiri mu Obukatoliki.
Nnabbi ava e Judah yamusoomooza Jeroboam ng’obwakabaka bwe bwabadde bwasooka okuteekebwawo. ObuProtestanti obwajeemu bwatandika mu 1844, era amangu ddala ne busoomozebwa Adiventisimu ya Millerite, aba baali bayingidde mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo ne bazuula etteeka lya Katonda, omuli ne Ssabaata w’olunaku ol’omusanvu. Adiventisimu ya Millerite yagambibwa, nga kiyimiririrwa Jeremiah, okudda eri Katonda, naye obutaddayo ddala mu "lukungaana lw’abakobaanyizi." Nnabbi ava e Judah yagambibwa obutadda mu kkubo ly’eyavaako, wadde okulya oba okunywa ku mmere ya nnabbi omulimba ow’e Bethel, naye n’akikola. Okufa kwa nnabbi ava e Judah kwateekebwa mu ngeri ey’ekifananyi wakati w’obubonero bubiri, obwakiikirira obwapapa n’Isilamu. Adiventisimu eya Laodicea tesobola kulaba ebyo eby’amazima ebibiri kubanga mu 1863, baaggyamu amaso gaabwe ag’omu mwoyo, ne batandika omulimu gw’okubikkaawo eby’obugagga eby’omuwendo n’enkola eyakozesebwa William Miller, nga baagala okuzimba emisingi gya Adiventisimu nga bakozesa ensimbi z’obulimba n’eby’obugagga eby’obulimba, wamu n’enkola y’ObuProtestanti obwajeemu n’Obukatoliki.
Omusajja "dirt brush" kati akukuba ekyeyo ku wansi we era ng'azzaawo amayinja ag'omuwendo n'agabiira Miller okugateeka ku mmeeza ye, naye ObuAdiventisiti buzibiddwa amaaso olw'okukkiriza nti be bantu abasigaddewo abaayimusibwa okubeera abantu be mu mwaka gwa 1844.
Era temulowooza mu mitima gyammwe nti, Tulina Ibulayimu nga kitaffe: kubanga mbagamba nti Katonda asobola okuva mu mayinja gano okuzaliza Ibulayimu abaana. Era kaakano ejjembe liteekeddwa ku mizi gy’emiti: kale buli muti ogutaleeta bibala birungi gunaatemebwa ne gusuulibwa mu muliro. Nze ddala mbabatiza na mazzi olw’okwenenya; naye oyo ajja ennyuma wange wa maanyi okusinga nze, gwe sinteesaanira n’okutwala engatto ze: y’alibabatiza Mwoyo Omutukuvu n’omuliro. Ekikumbi kye kiri mu mukono gwe, era alilongoosa oluggya lwe ddala, n’akuŋŋaanya eŋgaano ye mu ggwanika; naye obuse alibwokya n’omuliro ogutazikira. Matayo 3:9-12.
Obwadiventisiti obwa Lawodikiya bujja okusesemebwa okuva mu kamwa ka Mukama, okuggyako abantu abo abayinza okwenenya. Obwadiventisiti obwa Lawodikiya bugenda okuziikibwa mu ntaana y’emu gye baaziikibwamu abaali abantu ba ndagaano abaagaana obubaka bwa Miller, kubanga kaakano nabo bali abaali abantu ba ndagaano mu bw’enkolagana n’abo 144,000. Okujeemera okw’omwaka gwa 1863 kulabirizibwa omunnabbi eyava Yuda, era n’aleka obunnabbi ku kabaka Yosiya.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Mu kifo ky’okufaanana n’ensi, tuteekwa okweyawula ku nsi okusinga n’okusinga. Sitaani yeegasse era ajja kweyongera okwegatta n’amakanisa mu kukola ekikolwa eky’enkugu okulwanyisa amazima ga Katonda. Buli ekikolwa abantu ba Katonda kye bakola okusaalimbira mu nsi kijja kuleeta okuwakanya okunywevu okuva mu maanyi g’ekizikiza. Olutalo olukulu olusembayo olw’omulabe luba olw’obumalirivu obusinga. Lubeera olutalo olusembayo wakati w’amaanyi g’ekizikiza n’amaanyi g’ekitangaala. Buli mwana wa Katonda omutuufu alwana n’obuvumu ku ludda lwa Kristo. Abo mu kusoomoozebwa kuno okukulu abekkiriza okubeera ku ludda lw’ensi okusinga olw’a Katonda, oluvannyuma bajja kwesimba ddala ku ludda lw’ensi. Abo abakyamye mu kumanya Ekyigambo, abatategeera amakulu ga Anti‑Kiristo, mazima bajja kwesimba ku ludda lwa Anti‑Kiristo. Tewali kiseera kati kyaffe kufaanana n’ensi. Danyeri ayimiridde mu mugabo gwe era mu kifo kye. Obunnabbi bwa Danyeri n’obwa Yokaana busaanidde okutegeerwa. Bivvuunulagana. Biwa ensi mazima abantu bonna gye basaanidde okutegeera. Obunnabbi buno busaanidde okubeera ng’obujulizi mu nsi. Mu butuukirizibwa bwabyo mu nnaku zino ez’enkomerero, bijja kwenyonyola byo bennyini.
Mukama ali kumpi okubonereza ensi olw’ebibi byayo. Ali kumpi okubonereza ebibiina by’eddiini olw’okugaana ekitangaala n’amazima bye baweereddwa. Obubaka obunene obuyunga wamu obubaka bwa b’Malaika abasatu, ogw’asooka, ogw’okubiri n’ogw’okusatu, bugenda okugabibwa eri ensi. Kino kye kijja okubeera omugugu gw’omulimu gwaffe. Abakkiriza ddala mu Kristo bajja okugoberera mu lwatu amateeka ga Yakuwa. Ssabbiiti kye kabonero wakati wa Katonda n’abantu be, era tulina okulaga mu lwatu okukkiriziganya kwaffe n’amateeka ga Katonda nga tukwata Ssabbiiti. Kibeera kabonero ak’okuyawukanya wakati w’abantu ba Katonda abaalondebwa n’ensi. Kitegeeza bingi okuba omwesigwa eri Katonda. Kino kyetooloola ennongoosereza y’eby’obulamu. Kitegeeza nti emmere yaffe erina okubeera ennyangu era empolampola, era nti mu bintu byonna tulina okwefuga. Enjawulo nnyingi z’emmere ezirabikira ku mmeeza emirundi mingi si za lwetaagisa, wabula ziyisa obulabe bungi. Ebirowoozo n’omubiri biteekwa okukuumibwa mu mbeera ey’obulamu esinga obulungi. Abakuziddwa mu kumanya n’okutya Katonda bokka be balondebwa okuweebwa obuvunaanyizibwa. Abo abamaze ebbanga ddene mu mazima naye abatayinza kukyawula wakati w’emisingi emitukuvu gy’obutuukirivu n’emisingi gy’obubi, abo okutegeera kwabwe ku by’obwenkanya, ekisa n’okwagala kwa Katonda kuzibikiddwa, bateekwa okuggyibwako obuvunaanyizibwa.
Katonda alina amasomo ag’amaanyi abantu be ge balina okuyiga. Singa amasomo gano gaayigiriziddwa dda, omulimu gwe tewandibadde gyeliri leero. Waliwo ekimu ekirina okukolebwa. Amazima tegisaanira kukwekebwa eri abasumba oba abantu abali mu bifo eby’obuvunaanyizibwa olw’okutya okubanyiiga. Wateekwa okuba nga ku bitongole byaffe waliwo abantu abalina obuwombeefu era mu magezi abalilangirira ebiteeso byonna bya Katonda. Obusungu bwa Katonda bwaka ku abo abali mu butebenkevu bw’omubiri n’omuwendo, abaalaze okunyooma okuddukanya kwe. Bali mu kuteeka mu kabi enkulaakulana y’ensonga eno.
Buli kkubo ekikyamu kya bulimba, era singa kiyeyongerwamu, ku nkomerero kireeta okuzikirira. Bwe kityo Mukama akkiriza abo abanywerera ku nteekateeka ez’ekyamu okuzikirizibwa. Mu kiseera kennyini lw’awulirwa okutenderezebwa n’okwasiimibwa okusukkiridde, okuzikirira okw’amangu kujja. Waliwo abamu, newankubadde bamanyi okukangavvulwa kwe baweebwa abalala olw’obutaba beesigwa, ne bawalira kulabula. Bano balina omusango emirundi ebiri. Baamanya by’ayagala Mukama ne tebabikola. Ekibonerezo kyabwe kijja kubeera kituukagana n’omusango gwabwe. Tebaassaayo ku kigambo kya Mukama. Kress Collection, 105, 106.