Mu mwaka ogw’okusatu ogw’obwakabaka bwa Yekoyakimu kabaka wa Yuda, Nebukanesa kabaka wa Babulooni n’ajja e Yerusaalemi, n’agyetooloola. Mukama n’awa Yekoyakimu kabaka wa Yuda mu mukono gwe, awamu n’ekitundu ky’ebyintu eby’ennyumba ya Katonda; bye yatwala mu nsi ya Sineeri eri ennyumba y’ekatonda we; n’aleeta ebyo mu nnyumba ey’obugagga ey’ekatonda we. Danyeri 1:1, 2.
Ekitabo kya Danyeri n’eky’Okubikkulirwa bye bimu, era emirongo gy’obunnabbi egy’eragibwa mu kitabo kya Danyeri gitwaliddwaamu ne mu kitabo ky’Okubikkulirwa. Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kuyimirira obubaka obw’obunnabbi obwenkomerero obusumuluddwa nga bukyali butono okuggwaawo kw’ekiseera ky’ekisa.
Amazima ag’edda agategeerebwa bulungi okuva mu kitabo ky’Okubikkulirwa naye ne gasirikibwa olw’empisa n’ennono, gakyali mazima; era leero gabikkulibwa nate lwa Empologoma ey’ekika kya Yuda, era ago amazima kaakano galaga okutuukirizibwa kwago okwatuukirivu.
Ebituufu ebyategeerwa bulungi mu biseera eby’edda okuva mu kitabo kya Danyeri, kyokka ne bibikkibwa olw’empisa n’ennono, bikyali mazima; era leero Empologoma ey’olulyo lwa Yuda y’ebibikkula nate, era ebyo ebituufu kaakano biraga okutuukirizibwa kwabyo okutuufu ddala.
Danyeri mu butuufu kye kitabo ekyasooka ku bitabo bibiri ebiyimiririra Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo.
Yekoyakimu ye kabonero k’okuweesebwa amaanyi kw’obubaka obwasooka mu entambuza y’okutereeza. Era ye kabonero k’endagaano, kubanga okukyusibwa kw’erinnya mu ngeri ey’obunnabbi kulaga okutandika kw’enkolagana ey’endagaano. Enkolagana ey’endagaano Katonda gy’ayingiramu n’abantu abaali nga tebabadde bantu b’endagaano ya Katonda, etandika ku kuweesebwa amaanyi kw’obubaka obwasooka.
Mmwe edda temwali bantu, naye kaakano muli abantu ba Katonda; edda temwafuna kisa, naye kaakano mufunye kisa. 1 Peetero 2:10.
Akabonero akalaga enkwatagana ey’endagaano mu kukyusibwa kw’erinnya kakakasibwa nga erinnya lya Abram likyusibwa ne lifuuka Abraham, erya Sarai ne lifuuka Sarah, erya Jacob ne lifuuka Israel, n’erya Saul ne lifuuka Paul. Waliwo n’obujulizi obulala ku kabonero ako, naye mu kitabo kya Daniel essuula esooka, erinnya lya Daniel likyusibwa ne lifuuka Belteshazzar, n’erya Hananiah ne lifuuka Shadrach, erya Mishael ne lifuuka Meshach, n’erya Azariah ne lifuuka Abednego.
Bwe Mukama ayingira endagaano n’abantu, mu kiseera kimu aba nga ayisa ku bbali abantu b’endagaano abaasooka. Jehoiakim akiikirira abantu b’endagaano abayisibwako ku bbali, ate Daniel, Hananiah, Mishael ne Azariah bakiikirira abantu b’endagaano abalondebwa oluvannyuma. Abantu bwe bayingira mu ndagaano, oluvannyuma bakemebwa okulaba oba banaakuuma emigomo gy’endagaano. Okukemebwa kuno kukiikirirwa ekikolwa eky’okulya.
Adamu ne Eva baalemwa ekigezo olw'okulya, era bwe Katonda yasookera ddala okuyingira mu ndagaano n'abantu be yalonda, yatandika obukwattana nabo ng'abagezesa n'emmunna. Isirayiri ey'edda mu nkomerero yalemwa ekyo kigezo, naye bwe byatyo yawa obujulirwa obusooka obulaga nti ekigezo ky'endagaano si kimu kyokka, wabula kye enteekateeka y'okugezesa. Okutuuka ku kigezo eky'ekkumi, baasalirwa okufiira mu ddungu mu myaka amakumi ana egiddako. Olwo Katonda n'ayingira mu ndagaano ne Yoswa ne Kalebu, n'awa obujulirwa nti Mukama bw'ayingira mu ndagaano n'abantu be yalonda, abeera nga ayitaawayo abantu b'endagaano eyasooka. Ku nkomerero ya Isirayiri ey'edda, era nga ye entandikwa ya Isirayiri ey'eby'omwoyo, enteekateeka y'okugezesa ey'enkomerero eya Isirayiri ey'edda ye yabeera enteekateeka y'okugezesa eyasooka eya Isirayiri ey'eby'omwoyo, era yali eyolesebwa ng'Omugaati ogw'Eggulu. Kino kyali kiragiddwa mu kifaananyi kya emmunna mu enteekateeka eyasooka ey'okugezesa ey'endagaano.
Mu nteekateeka y’okugezesebwa eyo, eyali eyasooka era n’eyasembayo, Yesu yalambulula ekigezo ky’Omugaati ogw’omu ggulu, bwe yagamba nti abo ab’omu mukago gwe balina okulya omubiri gwe era okunywa omusaayi gwe. Bwe yalaga ebyo, yafiirwa abayigirizwa bangi okusinga ekiseera kyonna mu buweereza bwe. Enkontana eyo mu buweereza bwe ye yafuuka entikko mu kulaga engeri y’okugezesebwa kw’omukago, era Mukyala White ayogera nnyo ku kibaddewo ekyo mu Desire of Ages, omutwe gw’ekitundu ekyo guyitibwa “The Crisis in Galilee.” Erinnya Ggaliraaya litegeeza “ekisiba ky’enzigi,” oba “ekifo eky’okukyukira,” era mu mutwe ogwo alaga lwaki abayigirizwa baamuvuddeko. Baagaana okukozesa obujulizi bwe ku tteeka ery’okulya omubiri gwe n’okunywa omusaayi gwe mu ngeri entuufu ey’obunnabbi. Yalambulula nti baakwata ku mpisa n’ennono ezikwatagana n’endowooza z’obunnabbi Setaani ze yateekamu mu kumanya kw’Abayisirayiri ab’edda ku Byawandiikibwa. Obutamanyikira obwo bwabaweesa, nga bwe baalowooza, ensonga ey’okwewozaako okussa mu nkola ebigambo bye mu ngeri enkalakalira eya ky’amaaso, si mu ngeri ey’Omwoyo. Era alaga nti bwe “baakyuka” ne bava ku Yesu (Ggaliraaya), nga bwe bajulizibwa mu Yoh 6:66, tebaaddamu kutambulira wamu naye nate, emirembe gyonna.
Nga bwe kyali ku ntandikwa ne ku nkomerero mu mutendera gw’okukebera endagaano gwa Isirayiri ya kale, tuzuula nti bwe Katonda ayingira mu mukago n’abantu abalonde, mu kiseera kye kimu abeera ng’abalekawo abantu b’endagaano eyasooka. Era tuzuula nti abakebera, si n’okukebera kamu, wabula mu mutendera gw’okukebera. Era tulaba nti omutendera gw’okukebera guyimiririzibwa ekintu ekirina okulibwa. Era tuzuula nti emmere eyo eyimirira Ekigambo kya Katonda, era nti ekigezo kino kirimu okulonda wakati w’ebika bibiri by’emmere. Tulyako ku miti gyonna Katonda yagamba nti tuyinza okulyaako, oba tulyako ku muti gwe twalagirwa obutulyako? Era tuzuula nti okulonda eky’okulya kulimu n’ekigezo eky’engeri gye tulyaamu emmere eweerezeddwa.
Ku nkomerero ya Isirayiri ey’omwoyo, mu kiseera ky’okugolokoka kw’Abamillerite, obubaka obwasooka bwayongerwamu amaanyi nga Agusito 11, 1840. Yekoyaakimu awo akiimira Abaprotestanti abaali mu kiseera ekyo nga batwalibwa e Babulooni okufuuka bawala baayo. Baasisinkana ekigezo bwe malaika w’Okubikkulirwa 10 yava mu ggulu n’akka nga alina ekitabo ekitono nga kiguddewo mu mukono gwe. Nga bwe Yekoyaakimu yajeemera ebiragiro bya Nebukadduneeza, era oluvannyuma n’atwalibwa mu bwaŋŋanguse, bwe kityo Abaprotestanti baagaana okulya ekyokulya ekyali mu mukono gwa malaika, nga beesigamye ku nnono n’empisa ze baaziva nazo mu Mulembe gw’Ekizikiza.
Mu ntandikwa y’omwaka gwa 1844, enkola y’okukemebwa yali etuuse ku “kifo eky’okukyukira” eri Yekoyakimu n’Abaporotesitanti, era nga bwe kyali mu kukemebwa okusooka okw’Isirayiri ow’omwoyo, ne “bakyuka” ne bataddamu kutambula ne Yesu. Mu byafaayo ebyo Danyeri, Kananiya, Misaeri ne Azaliya bayimirira Abamileraiti, abaasalawo okulya ekitabo ekitono ekyali kirungi mu kamwa kaabwe, naye ne kiba luluru mu lubuto lwabwe.
Bwe twayongeramu Adamu ne Eva, tuba n’abajulizi bana ab’amannyo abalaga nti ekigezo kiragibwa mu kikolwa ky’okulya. Tulina abajulizi ab’obunnabbi abenjawulo, bonna abalina akabonero aka ‘asooka n’asembayo’. Omujulizi ogw’ekigezo ky’emanna gwe mujulizi ogw’asooka, era ekigezo ky’Omugaati ow’Eggulu kye kigezo ekyasooka eri Isirayiri ey’eby’omwoyo, era ne kuba omujulizi ow’asembayo eri Isirayiri ey’edda. Ekigezo ky’ekitabo ekitono kye kyasooka era nga kye kyasembayo. Kyo kye kkomerero w’okutambulira kwa Isirayiri ey’eby’omwoyo ng’ekkanisa mu ddungu, era kye kisooka mu abo abaalondwa okuba abantu ba Katonda abaalambiddwa erinnya ab’omu nkomerero. Abamiilerayiti be baatandikawo abantu ba Katonda abaalambiddwa erinnya, abaanaamanyibwa ng’enyanga ey’amazima ey’Obupurotesitanti. Waliwo abajulizi abenjawulo abakwata ku nkola y’okugezesebwa, etandika bwe bubaka obwasooka bufunayo amaanyi.
Mu emitendera egy’okugezesa egyo wabaawo “akaseera ak’okukyuka,” mwe abaasinga ennyo ku bayigirizwa ne bakyukira emabega. Ku bujulizi bwa Yoswa ne Kaleebu, Isirayiri yonna yakyukira emabega ne yaagala okuddayo e Misiri. Mu kkanisa e Ggaliraaya, abayigirizwa abasinga ne bakyukira emabega. Kubanga Yesu ye Alfa n’Omega, “akaseera ak’okukyuka” akalabikira ku nkomerero y’omutendera gw’okugezesa kalabikawo ne ku ntandikwa y’omutendera ogwo. Bwe baawa Isirayiri ey’edda emmanna okusooka, waaliwo abamu abaayanguwa ne bavuddemu okugondera ebiragiro. Mu lubatizo lwa Kristo, Yesu n’akyuka n’agenda mu ddungu. Mukyala White ako zesa akabonero k’akaseera ak’okukyuka mu ngeri ey’okuyigiriza ennyo.
Waliwo ebiseera ebifuuka entandikwa empya mu byafaayo by’amawanga n’ekkanisa. Mu kulabirirwa kwa Katonda, bwe bino obuzibu obw’enjawulo bwe butuuka, omusana ogw’ekiseera ekyo guweebwa. Bwe gukkirizibwa, wabaawo entambulira mu by’omwoyo; bwe gugaanyiibwa, okugwa wansi mu by’omwoyo n’okumenyekeka kwe kugoberera. Mukama mu Kigambo kye ayanjudde omulimu ogw’okusimbira mu maaso ogw’Enjiri, nga bwe gwakoleddwa mu biseera ebyayita era bwe gunaakolebwa mu biseera eby’omu maaso, okutuusa ku lutalo olusembayo, bwe buyinza bwa Setaani bunaakola enteekateeka yaabwo ey’oluvannyuma ey’ewuunyisa. Okuva mu Kigambo ekyo, tutegeera nti amaanyi gali ku mulimu kaakano, aganaaleeta olutalo olukulu olusembayo wakati w’ebirungi n’ebibi—wa Setaani, Omulangira w’ekizikiza, ne Kristo, Omulangira w’obulamu. Naye obuwangula obujja eri abo abagala era abatya Katonda bwa kakakana nga bwe entebe ye ey’obwami esimbiddwa mu ggulu. Bible Echo, Agusito 26, 1895.
Omanna bwe lwatandika okuweebwa Isiraeri ya kale, ekitangaala eky’ebyafaayo ebyo kyawa. Mu kubatizibwa kwa Kristo ekitangaala eky’ebyafaayo ebyo kyawa. Ku lwa 11 Agusito 1840 ekitangaala eky’ebyafaayo ebyo kyawa. Buli kimu ku bubonero bw’enkyukakyuka obwo bulaga ntandikwa y’enteekateeka ey’okukeberwa, era mu nkomerero enteekateeka eyo emalira ku bubonero bw’enkyukakyuka obulala, ng’abaali abantu b’endagaano bakyukira ddala ne bataddamu okutambulira wamu ne Kristo.
Kubanga enkola ez’enjawulo z’okugezesebwa ziyimirira nga enkola y’okugezesebwa eri abantu b’endagaano ey’edda era n’eri abantu b’endagaano empya, waliwo enkomerero bbiri z’omugendo gw’okugezesebwa. Enkomerero y’omugendo gw’okugezesebwa, ate era nga ky’ekiseera eky’okukyuka okwasembayo eri Abaporotesitanti mu byafaayo by’Abamilleraiti, yali mu kiseera kya ‘Spring’ kya 1844. Enkomerero y’omugendo gw’okugezesebwa (mu kiseera kya ‘Fall’ kya 1844), oba ekiseera eky’okukyuka eri Abamilleraiti bo bennyini, yajja oluvannyuma lw’ekiseera eky’okukyuka eky’abantu ba Katonda ab’endagaano ey’edda.
Mu byafaayo bya Kristo, enteekateeka y’okugezesa erimanyibwa mu kutukuza yeekaalu kweyakola emirundi ebiri: olwasooka ku ntandikwa y’obuweereza bwe, oluvannyuma nate ku nkomerero y’obuweereza bwe.
Nga Yesu atandise obuweereza bwe mu lwatu, n’asanirira Yeekaalu ng’agigyamu ebikolwa ebyaswaza obutukuvu bwayo. Mu bikolwa ebyasembayo eby’obuweereza bwe mwalimu okusanirira Yeekaalu omulundi ogwokubiri. Bwe kityo, mu mulimu ogwasembayo ogw’okulabula ensi, amakanisa gaweebwa obuyitibwa bubiri obw’awukana. Obubaka bw’omulayika ow’okubiri bweguno nti, ‘Babulooni agudde, agudde, ekibuga ekyo ekikulu, kubanga yafunyisa amawanga gonna okunywa omwenge ogw’obusungu bw’obwenzi bwayo’ (Okubikkulirwa 14:8). Era mu ddoboozi erigulumivu ery’obubaka bw’omulayika ow’okusatu wawuulirwa eddoboozi okuva mu ggulu nga ligamba nti, ‘Mufulume mu gye, abantu bange, muleme okubeera bagabo mu bibi bye, era muleme okufuna ku bikolimo bye. Kubanga ebibi bye bituuse mu ggulu, era Katonda ajjukidde ebikolwa eby’obukyamu byayo’ (Okubikkulirwa 18:4, 5). Obubaka Obulondeddwa, kitabo 2, 118.
Enkola y'ekigezo eguli mu kutukuza Yeekaalu kwa Kristo emirundi ebiri ekwatagana ne Malaki essuula esatu, mu byawandiikibwa by'Omwoyo gw'Obunnabbi.
Mu kusangula yeekaalu n’okugiggyamu abaguzi n’abatunzi b’ensi, Yesu yatangazisa omulimu gwe ogw’okutukuza omutima okuva mu butali butukuvu bw’ekibi,— okuva ku byegomba by’ensi, ebyegombesa eby’okwefaako bokka, n’emize emibi ebyonona omwoyo. Malaki 3:1-3 byasomeddwa. The Desire of Ages, 161.
Okutukuza kw’abantu ba Katonda kuyimirira entekateeka y’okugezesa, ey’okukwataganizibwa emirundi mingi n’eminnyiriri egy’enjawulo z’obunnabbi. Buli ky’okulambikibwa, nga kitandikira ku Adamu ne Eva okutuuka ku byafaayo bya Millerite, kiyimirira okutukuza kw’ab’e ttwala kkumi na bina n’enkumi nnya.
Mu nnaku ez'enkomerero z'ebyafaayo by'ensi eno, endagaano wakati wa Katonda n'abantu be abakuuma ebiragiro bye ejja okuzzibwa obuggya. Review and Herald, Febwali 26, 1914.
Enkola y’okutukuza ey’abantu 144,000 kye ky’okusooka okwogerwako mu kitabo kya Danyeri, ekyo nga kye kitabo ekisooka ku bitabo bibiri ebiraga wamu Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, okw’ebikkulwa nga tekunnaggalwaawo ebbanga ery’okugezesebwa kw’abantu. Enkola y’okutukuza ey’abantu 144,000 era eragiribwa ng’enkola y’okusiibwa akasayilo. Bwe bwatandika obubaka obwasooka obw’enkola y’okutukuza n’okusiibwa ey’abantu 144,000 ku 11 Sebutemba 2001, kyafuuka akaseera akakyusiza ennyo Ekkanisa n’ensi yonna. Mu Okubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi n’omunaana, malayika eyalangaza ensi n’ekitiibwa kye n’ajja. Naye mu Okubikkulirwa 18, omalayika teyeyolekebwa ng’alina kye yaliira mu mukono gwe—naye kiriwo. Ekitabo ekitono kiriwo. Kisobola okutegeerekeka mangu eri abo abasalawo okulya enkola eyayolesebwa nga “line upon line,” eya nnabbi Isaaya.
Bwe tukozesa enkola ya 'olunyiriri ku lunyiriri' tutegeera nti bwe Kristo yakka nga Sebutemba 11, 2001, yali naye 'ekitabo ekitono' ekyali kiyimiriziddwa nga 'mana', 'omugaati ogw'eggulu' n' 'ekitabo ekitono'. Naye nga Sebutemba 11, 2001, abantu abaali baalondebwa edda, abayimirizibwa Yekoyakimu, baalonda okunywerera ku nnono n'empisa eza Obwadiventisiti, ne batandika okutambula okuyingira mu buddu bwa Babulooni obujja okutuukirizibwa ddala ku tteeka lya Sande.
Kati wajje ekigambo nti nnategeeza nti New York ejja kusumulukibwa amayengo amanene g’enyanja? Ekyo ssaakyogeddeko. Nnagamba nti, nga ntunuulira ebizimbe ebinene ebyali bigulumizibwa eyo waggulu ku waggulu, nti, ‘Ebifaanaanyi eby’entiisa ki ebiribaawo Mukama bw’anaayimirira okukankanya ensi nnyo! Awo ebigambo eby’Okubikkulirwa 18:1-3 bijja kutuukirira.’ Omutwe ogw’ekkumi n’omunaana gw’Okubikkulirwa gwonna kwe kulabula ku ebigenda okujja ku nsi. Naye sirina musana gw’enjawulo ku by’egenda okujja ku New York, wabula kye mmanyi kwe nti olunaku lumu ebizimbe ebinene ebiri eyo bijja kusuulibwansi ng’amaanyi ga Katonda galibikyusa ne galibitembereza. Mu musana gwe bampa, mmanyi nti okuzikirira kuli mu nsi. Ekigambo kimu okuva eri Mukama, okukwatako kumwe kw’amaanyi ge amanene, ne bino ebizimbe ebinene bigwa. Bijja kubaawo ebifaanaanyi eby’entiisa ebitalyewerezebwa mu birowoozo byaffe. Review and Herald, July 5, 1906.
Bwe "ebizimbe ebinene" eby'e "New York" byasuulibwa wansi "olw'okutembenkanya n'okuzungulula kw'obuyinza bwa Katonda," nga ku 11 Ssettemba 2001, omusana gw'omalayika ow'Okubikkulirwa ekkumi n'omunaana gwajjuza ensi yonna, kubanga ekiseera eky'okukyuka kyali kituuse mu byafaayo by'ekisolo eky'ensi ekya Okubikkulirwa ekkumi n'essatu.
Mu byafaayo by’amawanga n’eby’ekkanisa, waliwo ebiseera ebifuuka obusale bw’oluvungo. Mu bw’okulabirira bwa Katonda, bwe bituuka ebizibu bino eby’enjawulo, omusana ogw’ekiseera ekyo guweebwa. Bwe gukirizibwa, wabaawo okulakulana okw’omwoyo; bwe gugaanibwa, okudda emabega mu by’omwoyo n’okuzikirira bigoberera. Bible Echo, Agusito 26, 1895.
Bwe kyatuuka ekitangaala ky’omulayika ow’Okubikkulirwa ekkumi n’omunaana nga 11 Ssettemba 2001, abo abaakyaniriza ekitangaala baatambulira mu maaso mu by’omwoyo, ate abo abaagaana ekitangaala ne bakkira mu by’omwoyo, ne batandika olugendo lwabwe olw’obujeemu olw’okweyongerayo okutuuka ku ky’okukyuka kyabwe eky’enkomerero, kye tteeka erya Ssande, we bazikiriza emirembe gyonna okwatula kwabwe nti bababuulizi b’obubaka bw’omulayika ow’okusatu. Abo e Ggaliraaya abaakyuka ne bataaddayo kutambulira wamu ne Kristo mu Yokaana 6:66, baali bava ku kitangaala ekyasooka okutuuka mu kubatizibwa kwe, we wassaamu amaanyi obubaka obusooka obw’ekiseera ekyo eky’okusoomozebwa. Mu Danyeri ekitundu ekisooka, ebika bbiri by’abasinza biragibwa mu byafaayo we wassaamu amaanyi obubaka obusooka. Yekoyakimu akiikirira abo abazikiriza okukkiriza, ate Danyeri, Kananaya, Misaeri ne Azaliya bakiikirira abeesigwa.
Mu mwaka ogw’okusatu ogw’obwakabaka bwa Jehoiakim kabaka wa Yuda, Nebuchadnezzar kabaka wa Babulooni n’ajja e Yerusaalemi n’agizingiza. Era Mukama n’awaayo Jehoiakim kabaka wa Yuda mu mukono gwe, awamu n’ebimu ku bibya by’ennyumba ya Katonda; bye yatwala mu nsi ya Shinari mu nnyumba ya katonda we; n’aleeta ebibya ebyo mu ggwanika lya katonda we. Awo kabaka n’agamba Ashpenaz omukulu w’abakungu b’omu lubiri aleete abamu ku baana ba Isirayiri, n’abo abava mu zzadde lya kabaka, n’abalangira; abaana abataliiko kamogo, abasanyusa amaaso, ab’ekikugu mu magezi gonna, abamanyi mu bumanyirivu, era abategeera eby’okusoma, era abaalina obusobozi okuyimirira mu lubiri lwa kabaka, era abayinza okuyigirizibwa enjigiriza n’olulimi lw’Abakaludaaya. Era kabaka n’abateekera omugabo gw’emmere ya kabaka buli lunaku, n’omwenge gw’anywa; okubakuza emyaka esatu, bwe gunaaba guwedde babe bayimirire mu maaso ga kabaka. Era mu abo waaliwo abamu ku baana ba Yuda, Daniel, Hananiah, Mishael, ne Azariah; abo omukulu w’abakungu b’omu lubiri n’abawa amannya: n’atuuma Daniel erinnya Belteshazzar; era Hananiah, Shadrach; ne Mishael, Meshach; ne Azariah, Abednego. Naye Daniel yateesa mu mutima gwe obutayonoonebwa ku mugabo gw’emmere ya kabaka wadde ku mwenge gw’anywa; kyeyava asaba omukulu w’abakungu b’omu lubiri amukkirize obutayonoonebwa. Daniel 1:1-8.
Danyeri, Hananiya, Misayeri ne Azaliya baava mu kika kya Yuda. Baafuulibwa abasajja abaasalibwako obusajja, ne bakiikirira omulembe ogwasembayo mu Abadiventisiti. Nebukadduneeza, nga bakabaka ab’edda bangi bwe baakolanga, yasalisa abavubuka ba mu Yuda bana, n’abaggyako obusajja, okuggyaawo okweraliikirira kwonna kwe yandibadde nako nga bamuweereza mu buddu era nga bakwatagana n’abakazi be n’abakyala be ab’ekyama.
Mu ngeri ey’ekisimboli kiraga omulembe ogw’enkomerero ogw’Adiventizimu, kubanga tewandibaddewo lulyo lwa Yuda lulala oluvannyuma lwa bano bana. Ennamba nnya kye kisimbo ekiraga ensi yonna, era bwe kityo kiraga omulembe ogw’enkomerero gw’Ab’Adiventisiti Ab’Olunaku Olw’omusanvu abali mu nsi yonna abategeera 11 Ssettemba 2001 ng’okutuukirizibwa kw’Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi.
Abo Abadiventisiti b’Olunaku Olw’omusanvu be bo abalagiddwa mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi, kubanga be abo abayitibwa okuba 144,000. Naye obusika bwabwe obw’obunnabbi bwatandikira ku bujeemu bwa bajjajja baabwe mu 1863. Obujeemu obwo obwasooka kumpi tekisoboka okulutegeera, kubanga kibikkiddwa ku nnono n’empisa z’emirembe ena ez’okujeema okweyongera. Newaakubadde nga kizibu okulutegeera, kirina okulabibwa era kukkirizibwe, nga Dannayiri bwe yakikola oluvannyuma mu ssuula ey’omwenda. Yakikola ng’amanya amazima agasangibwa mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi.
Obujeemu lwe Daniyeri n’abasajja abasatu ab’esigwa baakomokaamu butereevu, lwali okugaana kwa kitaabwe okusigala awawukana okuva ku mpisa n’obuyigirize bw’abapagani ebyababeetooloolanga. Mu 1863, Adiventizimu ogwa Laodikeya yaddayo ku nkola y’okunyonnyola eya Bayibuli ey’ObuProtestanti obujeemu n’ObuKatoliki, okuwagira okugaana kwabwe ku kulambulula kwa Miller ku “emirundi musanvu” ag’e Levitiko 26. Obwo bujeemu eri Daniyeri n’abasajja abasatu ab’esigwa bwakiikirirwa kabaka Keezeekiya.
Kabaka Ezekiya yegayirira Mukama obutafa, era okusaba kwe ne kwaddibwa Mukama n’amwongera emyaka emirala 15. Olw’ekyo, oluvannyuma n’azaala Manase, omu ku bakkabaka ababi ennyo ab’e Yuda, naye era kabaka alaga entandikwa y’okuwangulwa n’okufuulibwa obuddu kwa Yuda mu sitepu musanvu eziddirirwamu. Mu 1856, Omujulizi Omutuufu yajja n’akuba ku luggi lw’Ab’Adventismu ab’e Laodokiya, naye ne balonda okubeera balamu so si okufa eri bo bennyini. Okutuuka mu 1863, baali bazimbye “Yeriko” nate era ne batandika obujeemu obweyongera, obwaasembayo ne bubaziyiza okutegeera September 11, 2001 ng’entandikwa y’olugendo lwabwe lwa sitepu ssatu olubaleeta mu buddu bwa Babulooni ow’omwoyo oluggwaawo ku tteeka lya Sande.
Eri kabaka Keezeekiya, 1863 yatuuka nga okusaba kwe okw’okwongera obulamu kwakkiriziddwa. Mukama n’amuwa akabonero nti okusaba kwe kwakiriziddwa. Katonda n’akakasa okusaba kwe n’akyusa enjuba, era Ababulooni ne balaba ekikolwa kya Katonda mu ggulu, newaakubadde tebaamanyi kye kyategeeza. Awo Ababulooni ne bajja e Yerusaalemi okunoonya okumanya ku Katonda eyalina amaanyi okufuga enjuba. Mu kifo ky’okuggulumiza Katonda w’eggulu, kabaka Keezeekiya, mu kifo ky’okufa eri we yennyini, yasalawo okuggulumiza yeekaalu ye n’ekibuga kye mu kifo kya Katonda eyalondawo okuteeka erinnya lye mu yeekaalu n’ekibuga ebyo.
Obujeemu obwo bwaleeta obunnabbi nti abaana abava mu lulyo lw’omusaayi lwe banaafuulibwa baddu era basajja abaaggyibwako obusaajja mu Babulooni. Abo baana baali Daniel, Hananiah, Mishael ne Azariah, era bakiikirira ekyasa eky’enkomerero eky’omwoyo kya abo Abadiventisti b’Olunaku olw’Omusanvu abategeera Ssettemba 11, 2001 ng’akakyusakyusa mu byafaayo by’amawanga g’ensi yonna n’ey’ekkanisa, nga kiweebwa ekitangaala ekinaakema era ne kissaako akabonero ku 144,000.
Mu nnaku ezo Keezeekiya yali alwadde nnyo okutuusa ku kufa. Era nnabbi Isaaya mutabani wa Amozi n’ajja gy’ali, n’amugamba nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama: Tegeka ennyumba yo; kubanga onoofa, toliba mulamu. Awo n’akyusa amaaso ge n’agatunuulira ku bbugwe, n’asaba eri Mukama, ng’agamba nti, Nkwegayirira, ayi Mukama, jjukira kaakano bwe ntambulidde mu maaso go mu mazima era n’omutima ogutuukiridde, era ng’koze ekirungi mu maaso go. Awo Keezeekiya n’akaaba nnyo. Isaaya nga tannava mu luggya olw’omu, ekigambo kya Mukama ne kijja gy’ali, nga kimugamba nti, Ddaayo, ogambe Keezeekiya omukulembeze w’abantu bange nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama, Katonda wa Dawudi kitaawo: Mpulidde essaala yo, ndabiddeko amaziga go; laba, nja kukuwonya; ku lunaku olw’okusatu onogenda mu nnyumba ya Mukama. Era ndiyongera ku nnaku zo emyaka kkumi n’ettano; era ndikulokola ggwe n’ekibuga kino mu mukono gwa kabaka w’Asiriya; era ndikirwanirira ekibuga kino olwange ne lwa muddu wange Dawudi. Awo Isaaya n’agamba nti, Mutwale ekitole ky’ettiini. Ne bakissa ku kiwundu, n’awona. Awo Keezeekiya n’agamba Isaaya nti, Akabonero kana kubeera ki akandimanya nti Mukama anjaawonya, era nti ku lunaku olw’okusatu nnagenda mu nnyumba ya Mukama? Isaaya n’agamba nti, Onoofuna akabonero kano okuva eri Mukama, nti Mukama anaakola ekigambo kye yayogedde: ekisiikirize kigendere mu maaso emitendera kkumi, oba kizzewo emabega emitendera kkumi? Awo Keezeekiya n’addamu nti, Kyangu nnyo eri ekisiikirize okukka wansi emitendera kkumi; naye, kikkirire ekisiikirize kizzewo emabega emitendera kkumi. Awo Isaaya nnabbi n’akaabira Mukama; ne Mukama n’addiza emabega ekisiikirize emitendera kkumi, bwe kyali kikkidde ku ssawa y’enjuba eya Akazi. Mu kiseera ekyo Berodakibaladani, mutabani wa Baladani, kabaka w’e Babulooni, yatuma ebbaluwa n’ekirabo eri Keezeekiya; kubanga yali awulidde nti Keezeekiya alwadde. Awo Keezeekiya n’abagondera, n’abalage ennyumba ye yonna ey’ebintu bye eby’omuwendo, zaabu ne ffeeza, n’eby’akaloosa, n’amafuta ag’omuwendo, n’ennyumba yonna ey’ebyokulwanyisa, n’ebyo byonna ebyasangibwa mu bugagga bwe: tewaali kintu na kimu mu nnyumba ye, newaakubadde mu bwakabaka bwe bwonna, Keezeekiya bye yatalaga. Awo Isaaya nnabbi n’ajja eri kabaka Keezeekiya, n’amugamba nti, Abasajja bano boogedde ki? Era bava wa bajje gy’oli? Awo Keezeekiya n’addamu nti, Bava mu nsi ey’ewala nnyo, ddala e Babulooni. N’amugamba nti, Kiki kye balabye mu nnyumba yo? Keezeekiya n’addamu nti, Ebyonna ebiri mu nnyumba yange babirabye; tewali kintu na kimu mu bugagga bwange kye saabalaga. Awo Isaaya n’agamba Keezeekiya nti, Wulira ekigambo kya Mukama. Laba, ennaku zijja, ebyonna ebiri mu nnyumba yo, n’ebyo bajjajjaabo bye baateekateeka okutuusa leero, bijjatwalibwa e Babulooni: tewalijja kusigalawo na kimu, bw’ayogera Mukama. Era ku batabani bo abaliva mu ggwe, be onoonzaalira, balibatwala; era banaabeera abasaaliddwa mu lubiri lwa kabaka w’e Babulooni. Awo Keezeekiya n’agamba Isaaya nti, Kirungi ekigambo kya Mukama kye yogedde. N’ayongerako nti, Si kirungi bwe wabaawo emirembe n’amazima mu nnaku zange? N’ebitundu ebirala eby’okukola kwa Keezeekiya, n’amaanyi ge gonna, era n’engeri gye yakola ekidiba n’omuyungo gw’amazzi, n’aleeta amazzi mu kibuga, si byawandiikibwa mu kitabo eky’ebyafaayo eby’abakabaka ba Yuda? Awo Keezeekiya ne yeebaka awamu ne bajjajjaabe; ne Manase mutabani we n’amusikira mu kifo kye. 2 Bassekabaka 20:1-21.
Olunyiriri oluddako lugamba nti:
Manasseh yali wa myaka kkumi n’ebiri bwe yatandika okufuga, era yafuga emyaka amakumi ataano mu ttaano mu Jerusalem. Era erinnya lya nnyina lyali Hephzibah. 2 Kings 21:1.
Kyandibadde kivaamu ki singa kabaka Hezekiya yakkiriza okwagala kwa Mukama, n’ategeka ennyumba ye n’afa? Yamuwa emyaka kkumi n’ettaano egy’okwongera, era oluvannyuma lw’emyaka esatu Manase omubi n’azaalibwa. Kyandibadde kivaamu ki mu 1856, singa Abadiventisiti baali bakirizza enkyukakyuka okuva e Firadelfiya okugenda e Lawodikiya, ne bategeka ennyumba yaabwe, ne bakuumye amazima ag’ensibuko aga William Miller nga bwe gaali? Ndowooza tetujja kumanya eddamu lye kibuzo ekyo, naye kye tumanyi kiri nti, “Danyeri yasalawo mu mutima gwe obutayonoonebwa na ky’emmere ey’omugabo gwa kabaka newakubadde omwenge gwe anywanga.”
Tujja okweyongerayo ku Danyeri essuula esooka mu kiwandiiko ekiddako.