Ekitabo kya Danyeri - Ennamba kyenda mu ssatu

Ekitabo kya Danyeri kiraga nti Roma ye ekakasa okwolesebwa, era okumanya okwo kwagaanyizibwa Abaprotestanti mu byafaayo by’Abamillerite, bwe William Miller yalambulula ensonga eno. Mu nnaku ez’oluvannyuma, era Roma ye ekakasa okwolesebwa, era leero Adiventisimu eya Lawodikiya kati ewagira endowooza y’Abaprotestanti abagudde nti ‘abanyazi b’abantu bo’ kitegeeza Antiokosi Epifani. Abantu b’endagaano abaali nga bayitibwako mu byafaayo by’Abamillerite baawakanya amazima gennyini ago, era kakati gawakanyibwa abantu b’endagaano b’ennaku ez’oluvannyuma, nabo kati nga bayitibwako. Sulemaani yakigamba bulungi:

Mu by’obunnabbi waliwo engeri ssatu Loma gy’eyeyolesa, era engeri ebbiri ezasooka ziraga enkula y’ey’okusatu, kubanga amazima gasimbibwa ku bujulizi bw’ababiri.

Eddiini eya Loma ey’abapagani yali obupagani, era obupagani kye kyesiikyeemu kya ddiini entuufu. Teki kyesiikyeemu mu ngeri gye tutegeeramu ensimbi ez’ekyabubizzi, kubanga mu mazima obupagani tebulabika nga ddiini entuufu. Naye mu by’obunnabbi bulina obubonero bw’eky’okusiikyeemu. Ekibuga Loma kye kyesiikyeemu kya Yerusaalemi, era kirina essabo (Pantheon) eryaali kyesiikyeemu kya yeekaalu eya Yerusaalemi. Eby’obuweereza eby’eddiini by’obupagani tebitukuziddwa era bya Sitaani, naye biraga eby’obuweereza eby’eddiini eby’eky’okusiikyeemu ebya Sitaani. Omukulembeze w’eddiini ey’obupagani eya Loma yayitibwa Pontifex Maximus. “Pontifex Maximus” mu ntandikwa lyayitibwanga erinnya lya kabona omukulu w’eddiini y’eggwanga mu Loma ya edda, ng’ensibuko yaalyo etandika mu biseera ebyasooka bya Republik eya Loma. Bw’eyitawo ebiseera, lyagattibwa n’obuyinza bwa poliitiki n’obwa ddiini, era ne lyeyongera ne lyafuuka ttiitiiri eryo erikozesebwa leero Papa mu Ekkanisa Katolika ey’e Loma.

Okuyitibwa kwa kabona omukulu wa Roma ey'Abapagani kwali Pontifex Maximus; era ne kabona omukulu wa Roma ey'Obupapa bwe batyo bwe yitibwanga. Kino kye kigambo mu Olulatini ekitegeeza 'Asinga obukulu ku Ssabasumba Omukulu.' Yali kabona omukulu w'eddiini y'eggwanga eya Roma, okusingira ddala mu kusinza kwa katonda Jupiter. Pontifex Maximus yalina obuyinza obukulu mu by'eddiini n'obuvunaanyizibwa, omuli okulabirira emikolo egy'enjawulo egy'eddiini n'okukakasa nti kalenda y'eddiini eya Roma ekola bulungi. Pontifex Maximus ye yali omutwe gw'Olukiiko lw'Abapontife (Collegium Pontificum), ekibiina ky'abakabona abaali bavunaanyizibwa okutanula n'okukuuma emigenzo n'emikolo gy'eddiini erya Roma.

Omusaserodooti Asinga Obukulu wa Ruumi yombi ey’obupagani n’ey’obwa Papa yali Pontifex Maximus, kale mu butonde bwakyo n’ettittulo ly’omukulembeze wa Ruumi ey’omu biseera bino lijja kuba Pontifex Maximus. Eddini ya Ruumi ey’obupagani yali obupagani, ate n’eddini ya Ruumi ey’obwa Papa yali, era n’okutuusa kaakano, obupagani, naye nga bukwekeddwa wansi w’okweyita Bukristaayo, era n’eddini ya Ruumi ey’omu biseera eby’enkomerero erijja kuba obupagani, nga bukwekeddwa wansi w’okweyita Bukristaayo.

Roma ey’obukafiri n’eey’obwapaapa byombi byalina ekiseera ekirambikiddwa mwe baali banaafugira mu buyinza obw’okuntikko. Roma ey’obukafiri yali egenda okufuga mu buyinza obw’okuntikko emyaka ebikumi bisatu mu nkaaga, mu kutuukiriza obunnabbi bw’ekiseera bwa Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri olw’abiri mu nnya.

Ensonga y’olunyiriri 24 ye Roma y’abapagani, kubanga yafuuka ensonga mu lunyiriri 16, era n’eyongera okubeera ensonga okutuusa ku lunyiriri 31. Tujja kutunula ennyo ku nnyiriri zino mu byawandiiko ebigenda okujja, naye wano tulaga nti obunnabbi bwalaga nti Roma y’abapagani ejjakufuga mu buyinza obw’oku ntikko okumala emyaka 360, nga bwe byeeraga mu Roma "okuteekateeka" "enteekateeka zaabwe eri ebigo eby’amaanyi, era okumala ekiseera." Ekigambo ekyavvuunulwa "against" mu butuufu kitegeeza "from," era olunyiriri lugamba nti Roma ejjakukulembera ensi "okuva" mu "bigo eby’amaanyi," ebyo nga bitegeeza Ekibuga Roma, era ekikolebwa okumala "ekiseera," kye myaka 360.

Roma ey’abapagani yatandika okufuga n’obuyinza obwa waggulu mu Lutalo lwa Actium mu 31 BC, era ne yeeyongera okufuga n’obuyinza okutuusa mu mwaka 330 AD, Kkonsitantino lwe yakyusa ekibuga ekikulu ky’obwakabaka okuva mu kigo ky’Ekibuga kya Roma n’akitwala mu Kibuga kya Constantinople. Awo obwakabaka ne butandika okukendeera mu ngeri embi eyatiikirira. Ekibuga kya Roma kye kyali ‘ekigo’ mu by’obunnabbi kya Roma ey’abapagani, era bwe yafugira okuva mu kibuga ekyo yali tawangulwa. Mu ntalo ezagoberera okukyusibwa kw’obuyinza kwa Kkonsitantino, Ekibuga kya Roma ne kiba ekigendererwa ky’okulumba kwa Genseric n’amakabila ag’obukambwe agayingira nga galumba, agakolebwa obubonero mu makondeere ag’asooka ana mu kitabo ky’Okubikkulirwa essuula omunaana.

Omwo lwe luvuddeko mu Danyeri essuula kkumi n’emu, olunyiriri olw’amakumi asatu n’emu, “amaanyi” (Loma ey’Abapagani) agayimirira ku lwa Obupapa, gaasooka okuzza obutali butukuvu mu “kifo ekitukuvu eky’amaanyi.” Ekibuga kya Loma kye “kifo ekitukuvu eky’amaanyi” eky’obunnabbi eri Loma ey’Abapagani n’eri Loma ey’Obupapa byombi, kubanga mu mwaka gwa 330, bwe baatwalira e Constantinople obuyinza bwa Loma ey’Abapagani, Ekibuga kya Loma ne kirekebwa eri Loma ey’Obupapa eyali ng’eyeyongera mu maanyi. Olw’ensonga eyo, Okubikkulirwa essuula kkumi na ssatu, olunyiriri olw’abiri, lugamba nti ejjoka (Loma ey’Abapagani) lyawa Loma ey’Obupapa “entebe.” “Entebe” kye kifo amaanyi g’obufuzi gye gafugira okuva, era okuva mu mwaka gwa 538 okutuuka mu 1798, Loma ey’Obupapa yafugira mu buyinza obwa waggulu nnyo, nga bwe Loma ey’Abapagani nayo yafugira mu buyinza obwa waggulu okumala “ekiseera.”

Obunnabbi bulaga ekiseera ekirambulukufu lwe Roma ey’abapagani ne Roma ey’Obupapa byandifugidde n’obuyinza obusukkulumye, era ng’okufuga kwabwe kuva ku kitebe kyabwe ky’obuyinza, ekyaali Ekibuga kya Roma. Obutawangulwa bwa Roma ey’abapagani bwaggwa bwe baava mu Kibuga kya Roma, era ekyo ne kimaka okukoma kw’emyaka 360, ekiyimirizibwa ng’ “ekiseera” mu kitundu eky’amakumi abiri mu nnya; ate bwe gyaggwa emyaka 1,260 egy’obufuzi bw’Obupapa mu 1798, Napoleon n’alagira baggyewo Papa mu Kibuga kya Roma, n’afa mu buwaŋŋanguse.

Roma ey’Abapagani ne Roma ey’Obupapa bikakasa nti Roma ya leero ejja kufuga mu buyinza obwa waggulu ddala okumala ekiseera eky’obunnabbi ekirambikiddwa mu nnaku ez’enkomerero. ‘Ekiseera tekikyaliwo,’ naye ekiseera eky’okutulugunyizibwa okw’Obupapa mu nnaku ez’enkomerero kye kiseera ekirambikiddwa ekitandikira ku tteeka lya Sande eririjjawo mu bwangu mu United States era ne liyongera okutuusa lwe kiggalwa ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu, Mikaeri bw’ayimirira n’alangirira nti, ‘Atali mwatuukirivu abeere ng’akyali atali mwatuukirivu; n’atali mulongoofu abeere ng’akyali atali mulongoofu; n’omutuukirivu abeere ng’akyali omutuukirivu; n’oyo omutukuvu abeere ng’akyali omutukuvu.’

Rooma ey’Abapagani yatulugunya Abakristaayo mu Colosseum mu Kibuga kya Rooma mu byafaayo byayo eby’omusaayi, era abawandiisi b’ebyafaayo b’Abakristaayo bagerekereza nti mu bbanga ly’ekizikiza ery’obukulembeze bw’obwapapa, obwapapa ne butta abajulizi obukadde kikumi; naye obwapapa bwagaana ekyo era bugerekereza nti bali nga obukadde amakumi ataano. Rooma ey’Abapagani n’eya obwapapa byombi byatulugunya abeesigwa ba Katonda, era Rooma ey’omulembe guno ejja kutulugunyanso abantu ba Katonda abeesigwa mu nnaku ez’enkomerero.

Roma ey’obupagani yawangula ebiziyiza bisatu eby’obutonde bw’ensi nga efuna obufuzi ku nsi yonna. Roma ey’obupapa yawangula ebiziyiza bisatu eby’obutonde bw’ensi nga efuna obufuzi ku nsi yonna. Roma ey’ensangi zino yawangula Kabaka w’amaserengeta (Olukago lwa Sovieti olutakkiriza Katonda) mu 1989, era ekiddako ejja kuwangula ettaka ery’ekitiibwa (Amerika) mu kiseera ky’eteeka lya Sande eriri kumpi okujja. Awo oluvannyuma ejja kuwangula Misiri (ensi yonna).

Okukuuma amazima agalaga nti "ettaka ery’ekitiibwa" eryo mu Danyeri 11:41 kiri nga akabonero ka Amerika, Empologoma ey’omu kika kya Yuda yabikkulira abasomi b’obunnabbi b’ennaku ez’enkomerero ensonga ey’ensinziro ey’okukozesa obunnabbi emirundi esatu. Omusana oguva mu nnyiriri ezo mukaaga ezisembayo gwasimbibwawo nga gukozezza ebyafaayo ebiragirizibwa "ekya buli lunaku" mu kitabo kya Danyeri, nga bwe byalagirwa mu Danyeri 11:31, ne biteekebwa ku nnyiriri mukaaga ezisembayo ez’omu essuula eyo. Amazima ago g’ensinziro ("ekya buli lunaku"), agafuuka ekisumuluzo mu nteekateeka y’obunnabbi eya Miller, ne gateekawo n’enteekateeka y’obunnabbi ey’ennaku ez’enkomerero. Enteekateeka ya Miller yasinziira ku buyinza bubiri obuzikiriza—obupagani n’obupapaalisi—obwayigganya abantu ba Katonda, ate n’enteekateeka ey’ennaku ez’enkomerero esinziira ku buyinza busatu obuzikiriza obuyigganya abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero.

Okwongezeka kw’okumanyi okuli mu emitundu mukaaga egy’enkomerero egy’Essuula 11 erya Danyeri, okwo okwalaga okwongezeka kw’okumanyi okwatuuka mu 1989 era ne kuyimiririrwa Omugga Hiddekel, kwawakanyizibwa abalabe b’amazima. Obuwakanyi obwo bwaleeta okutegeera enkola y’okukozesa obunnabbi emirundi esatu, eyasooka okumanyibwa ng’okukozesebwa emirundi esatu kwa Loma, era ogwo gwe mutwe oguteekaawo okwolesebwa kw’ebyafaayo eby’obunnabbi.

Okukozesebwa emirundi esatu kw’obulabikirawo obusatu bwa Loma kulaga nti eddiini ya Loma ey’obupagani n’eya Loma ey’obw’Apapa ye Obupagani, era nti eddiini yaabwe etambulizibwa omusajja ayitibwa Pontifex Maximus. Ebyo ebilabikirawo ebibiri bya Loma biraga nti obuyinza obusatu obw’eby’ettaka buggyibwawo nga tebunnatandika okufuga mu buyinza obw’omukulu mu bbanga eryateekebwawo, era nti bajja kufugira okuva mu kibuga kya Loma ekirimu ensozi musanvu, ekitukuvu ky’amaanyi gaabwe. Byombi byawa obujulizi nti baabonyaabonya abantu ba Katonda abeesigwa. Noolwekyo, nga twesigamiziddwa ku bajulizi bano babiri tumanyi nti eddiini ya Loma ey’omu kiseera kino ejja kuba Obupagani, era nti ejja kutambulizibwa Papa wa Loma ayitibwa Pontifex Maximus.

Ng’omwenzi omukulu tannafuna obukulembeze era tannafuga n’obuyinza obusukkiridde, Roma ya leero eneetaaga okuwanguza ebiziyizo bisatu; ekisooka kyayita dda mu byafaayo, mu kuggwaawo kwa Soviet Union mu 1989, omulabe wa Roma atakkiriza nti waliwo Katonda eyali aziyiza obuyinza bwa Roma mu Yulopa. Ekiziyizo ekiddako kijja kugibwawo ku kuteekebwawo kw’etteeka lya Sande erigenda okujja amangu mu Amerika; ate Ekitongole ky’Obumu bw’Amawanga Gonna (United Nations) kinaawa obuyinza bwakyo eri Roma ya leero okumala akaseera katono. Bwon’enaaba eteekeddwa ku ntebe mu bujjuvu, okutulugunyizibwa okw’ennaku ez’enkomerero kujja kubeerawo.

Ekitabo kya Danyeri, era okusingira ddala Okubikkulirwa omutwe ogw’omunaana, bituwa ebiranga eby’obunnabbi eby’eLuumi, ebiyamba okutegeera mu butuufu Luumi ey’obudde bwa leero. Omu ku biranga ebyo yali okugabanya Obwakabaka bwa Luumi mu Ebuvanjuba n’Ebugwanjuba nga bwe yakikola Konstantino mu mwaka gwa 330. Luumi ey’obupagani ne Luumi ey’obwa Papa, bwe zitunulirwa wamu, nazo ziyogera ku butundu bubiri bwa Luumi. Okugabanya kwa Konstantino okwazaawo Luumi ey’Ebugwanjuba n’ey’Ebuvanjuba kuba obujulizi obw’okubiri eri Luumi ey’obupagani n’eya Papa. Konstantino yateekawo obuyinza bw’eby’obufuzi mu Ebuvanjuba, n’asigaza obuyinza bw’Ekkanisa mu Ebugwanjuba. Luumi ey’obupagani yakiikirira eby’obufuzi, ate Luumi ey’obwa Papa yakiikirira eby’Ekkanisa. Ebuvanjuba lyali lya eby’obufuzi, Ebugwanjuba lyali lya eby’Ekkanisa, nga bwe kiragibwa mu ayironi n’ebbumba ebyogerwako mu Danyeri omutwe ogw’okubiri, oba ennyanga ey’obusajja n’ennyanga ey’obuwala ez’omu Danyeri omutwe ogw’omunaana, oba ensolo ezirya nnyama ez’omu Danyeri omutwe ogw’omusanvu, n’ensolo ez’Ewatukuvu ez’omu Danyeri omutwe ogw’omunaana.

Roma y’omulembe guno era erimu ngeri bbiri mu butonde bwaayo, nga kigattiddwa ku kkanisa ne gavumenti, ku kyuma n’obbumba, era ku nkola y’ekkanisa n’ey’obufuzi; naye Roma y’omulembe guno era erimu ngeri ssatu mu butonde bwaayo. Mu kitabo ky’Okubikkulirwa essuula ey’omunaana, Roma ey’Obugwanjuba ne Roma ey’Obuvanjuba byombi byagabanywa mu bisatu mu butuufu era ne mu bufaananyi. Konsitantino nga afugira mu Roma ey’Obuvanjuba mu butuufu yagabanya obwakabaka bwe n’abugabira batabani be basatu, ate Roma ey’Obugwanjuba mu bufaananyi yalagirwanga ng’enjuba, omwezi n’emmunyeenye ebyayimirira engeri entatu ey’obufuzi eyakozesebwanga mu Bwakabaka bwa Loma. Noolwekyo, Roma y’omulembe guno, newaakubadde ng’erimu ngeri bbiri z’enkola y’ekkanisa n’ey’obufuzi, era n’eyimirira okwegatta okw’ensatu okuyimirirwamu ejjoka eddene, ensolo n’nnabbi w’obulimba.

Ebirabikira mu Roma ey’obpagani n’eya Papa bimanyisa entekateeka ey’obunnabbi ey’enjawulo ennyo ey’Roma ya leero ey’enkomerero. Ky’ekuyungibwa kw’obutundu busatu okubeerawo nga etteeka lya Ssande linaaba lijjira amangu, ekireeta ensi e Alumagedoni. Ky’ekifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna, ekiraga okuyungibwa kw’ekkanisa ne gavumenti. Omukulu waakyo ye Pontifex Maximus, afugira mu Kibuga kya Roma, ekibeera ntebe y’amaanyi ge. Obuyinza bw’ebyobufuzi bw’omusajja ow’ekibi bunaamuweebwa Amawanga Amagatte, era ensi enaawalirizibwa okukiriza enteekateeka eya Antikulisito ey’obutundu busatu, kyokka nga ya bibiri, olw’amaanyi ag’okuwaliriza g’Amerika. Olw’ekyo, nga bwe Roma ey’obpagani (the dragon) mu Okubikkulirwa 13:2 yawadde obufuzi bwa Papa “amaanyi ge, ntebe ye n’obuyinza obukulu”, Amerika, nga efaananyizibwa ku Roma ey’obpagani, ekola ebyo bimu ebisatu ku Roma ya leero. Entebe eri mu Kibuga kya Vatikaani mu kibuga kya Roma ekiri ku nsozi musanvu, obuyinza ge Amawanga Amagatte, n’amaanyi ge Amerika. Wamu baleeta ensi mu kifo we Papa “alituuka ku nkomerero ye, era tewali amuyamba.”

Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.