‘Nnaku ez’enkomerero’ ziraga okulangirirwa okw’okuggulwawo kw’omuwozeso mu kutambuza obubaka bwa malaika asooka; era mu kutambuza obubaka bwa malaika owasatu, wulangirirwa okuggalwawo kw’omuwozeso. Mu ‘nnaku ez’enkomerero’ abantu ba Katonda baazuukusibwa era bakyazuukusibwa okulangirira omuwozeso gwa Katonda, naye okuba omubaka ogw’omuwozeso gwa Katonda, oliteekwa okutegeera omuwozeso. Ekiranga ekikulu eky’ObuAdiventisiti bwa Laodikeya, mu baayiga n’abataayiga, kwe kuba nti tebamanyi omuwozeso gwa Katonda. Bannabbi bonna basindiridde nnyo ‘nnaku ez’enkomerero’ okusinga ennaku ze baabeeramu.
Buli omu ku bannabbi ab’edda yayogera si nnyo eri mulembe gwabwe wabula eri ogwaffe; n’olwekyo obunnabbi bwabwe bukyali mu maanyi eri ffe. ‘Kale ebyo byonna byabagwako ng’ebyokulabirako; era byawandiikibwa okutulabula ffe, abaatuuseko enkomerero z’ensi.’ 1 Abakkolinso 10:11. Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 3, 338.
Abannabbi bonna bakkaanya wamu, n’olwekyo obunnabbi bwabwe bwonna bulaga ekifaananyi eky’ekimu, ate ekyo ekifaananyi ky’ebiseera eby’enkomerero, ebyo bye nnaku z’okusalirwa omusango.
Era emyoyo gy'abannabbi gigondera bannabbi. Kubanga Katonda si wa kutaataaganya, naye wa mirembe, nga bwe kiri mu makanisa gonna g'abatukuvu. 1 Abakkolinso 14:32, 33.
Yerusaalemi mu ekyolesebwa kya Ezekyeri ekitandika mu essuula omunana, ye Kkanisa ya Katonda, nga ye Kkanisa ya Abadiventisiti ab’Olunaku olw’Omusanvu ey’e Lawodikiya mu nnaku ez’enkomerero. Essuula omunana n’ekkenda ez’omu kitabo kya Ezekyeri ziraga ebika bibiri by’abasinzizi mu nkomerero y’omusango gw’ennyumba ya Katonda. Ekika ekimu kiyimiririrwa n’abasajja abakadde amakumi abiri mu etaano abafukamira enjuba, naye abo abeenyinyiza era abeekaaba olw’ebikolwa eby’omuzizo ebikolebwa mu kkanisa n’ensi, bafuna akabonero ka Katonda. Mu essuula kkumi n’emu, ekyolesebwa kya Ezekyeri kyeyongera okulaga ekibonerezo ky’abasajja amakumi abiri mu etaano abafukamira enjuba.
Era Omwoyo n’anyimusa, n’antwala ku luggi olw’ebuvanjuba olw’ennyumba ya Mukama, olutunuulira ebuvanjuba; ne laba ku mulyango gw’oluggi abasajja amakumi abiri mu bataano; mu bo ne ndaba Yazaaniya mutabani wa Azuri, ne Peratiya mutabani wa Benaya, bakulembeze b’abantu. Awo n’aŋŋamba nti, Mwana w’omuntu, bano be basajja abateekateeka ebibi era abawa amagezi amabi mu kibuga kino; abagamba nti, Tekiri kumpi; tuzimbe ennyumba: ekibuga kino kye kiyuungu, naffe ffe nnyama. Ky’ova oyogera obunnabbi okubawakanya, oyogere obunnabbi, ai mwana w’omuntu. Omwoyo wa Mukama n’akka ku nze, n’aŋŋamba nti, Gamba nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama: Bw’atyo bwe mwogedde, ennyumba ya Isirayiri; kubanga mmanyi ebiyita mu mitima gyammwe byonna. Mweyongezza omuwendo gw’abattiddwa mu kibuga kino, era mujjuza enguudo zaakyo n’abattiddwa. Ky’ova nno bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda: abattiddwa bammwe be mwateeka wakati mu kyo be nnyama, era ekibuga kino kye kiyuungu; naye ndibaggya mu wakati mwakyo. Mwatidde ekitala; era ndibaleetera ekitala ku mmwe, bw’ayogera Mukama Katonda. Era ndibaggya mu wakati mwakyo, mbawaayo mu mikono gy’ab’ennaggwanga, era ndibasalira emisango wakati mu mmwe. Ezeekyeri 11:1-9.
Yerusaalemi kimanyiddwa ng’ensuwa ennene ey’okufumbiramu, era abantu ab’omu Yerusaalemi be ‘ennyama’ efumbibwa mu nsuwa eyo. Okusalirwa omusango kw’ababi okw’okukolebwa bamalayika abalina ebyokuzikiriza mu ngalo zaabwe, mu kiseera eky’okuteekako akabonero ku abo emitwalo kkumi n’enna n’enkumi nnya (kubanga Sister White agamba nti okuteekako akabonero okw’omu Yekozekyeri essuula mwenda ke kimu ne kw’omu Kubikkulirwa essuula musanvu), kulimu amazima nti ababi baggibwa mu Yerusaalemi. Mu kiseera ekya kumpi eky’etteeka lya Sande, Yerusaalemi ey’omwoyo enaatukuzibwa era enaatumbulwa ng’ekibendera waggulu w’ensozi zonna.
Era mu nnaku ez’oluvannyuma kijja kubeerawo nti olusozi olw’ennyumba ya Mukama lunaasimbibwa ku ntikko z’ensozi, era lunaatukuzibwa okusinga obusozi; era amawanga gonna galikulukuta okutuuka gyalwo. Era abantu abangi baligenda ne bagamba nti, Mujje, tugende waggulu ku lusozi lwa Mukama, eri ennyumba ya Katonda wa Yakobo; era anaatuyigiriza amakubo ge, era tunaatambulira mu njira ze: kubanga mu Sayuni mwe munaava etteeka, n’ekigambo kya Mukama kuva mu Yerusaalemi. Isaaya 2:2, 3.
Okutukuza okutuukirizibwa ku Yerusaalemi mu kiseera ky’etteeka lya Sande kwe kuggyawo Abadiventisiti ba Laodikiya, nga basigalawo yokka Abadiventisiti ba Firadelfiya. Oluvannyuma, enteekateeka y’ekitongole mu mateeka eba ewedde, kubanga Gavumenti ya United States ye ekifuga mu nteekateeka y’amateeka eyatondebwa mu 1863, era bwe Gavumenti ya United States eteeka mu nkola okukuuma Sande mu nsi, enteekateeka y’ekitongole mu mateeka ey’Ekkanisa y’Abadiventisiti Abasooka ku Lw’omukaaga oba esazibwamu mu mateeka, oba mpozzi erinnya lyayo liyusibwa mu mateeka ne lifaanana ng’erya Ekkanisa y’Abadiventisiti eya Sande.
Bw’ababi ab’omu Yerusaalemi bwe baggibwa mu kyanu, nga bamalayika abazikiriza be babaggya, ekkanisa y’Abadiventisti ey’e Lawodikiya ekoma, era ekibiina kya Firadelfiya kifuka Yerusaalemi ey’Omwoyo, eyimusibwa waggulu ng’ekibendera. Mika ayogera n’abasajja abakadde, Isaaya b’ayita abanyoomi abayita ekitangaala enkizikiza n’enkizikiza ekitangaala, era okuyita mu kibuzo alaga nti abasajja abakadde bandibadde bamanyi "okusala omusango." Bandibadde bamanyi ekiseera ky’okubakyalirwako.
Nange nagamba nti, Mumpulirize, mbaasabye, mmwe abakulu ba Yakobo, nammwe bakungu b’ennyumba ya Isirayiri; si mmwe kibagwanira okumanya obwenkanya? Abankyawa ekirungi ne baagala ekibi; abaggya eddiba ku bantu, ne baggyako n’ennyama ku magumba gaabwe; abalya n’ennyama y’abantu bange, ne babasalako eddiba; ne bamenya amagumba gaabwe, ne babatematema mu bitundu, ng’eby’okuteekebwa mu nsuwa, era ng’ennyama munda mu nsuwa ennene. Mika 3:1-3.
Katonda yagenderera, era akyagenderera nti abantu be ab’ennaku ez’enkomerero “bamanye omusango,” era omusango si kintu ekimu kyokka. Kye kyafaayo ekitambulira mu maaso, nga kirimu ebintu bingi n’obubonero obulaga ebitundu byako eby’enjawulo. Kiseera ky’obunnabbi ekyatandika mu 1798, era kibeerawo okutuusa ku nkomerero y’emyaaka lukumi. Kye kukebera era kye kussa mu nkola ekibonerezo. Kituukirizibwa ku buli muntu eyabaddewo ku nsi, era ne ku bamalayika abaagobwamu eggulu. Ebisera by’omusango bye by’okutegeera eby’obukulu nnyo eri abeesigwa ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero, kubanga okuddamu ekibuuzo kya Mika kwe kuno: “yee, Isirayiri erina okutegeera omusango.”
Yeremiya alaga nti abasajja abakadde ab’e Yerusaalemi mu nnaku ez’enkomerero bakiikirira entikko y’okuddayo emabega okutaggwawo, ng’ekiragibwa mu mirembe ennya egyeyongera mu bujeemu, nga kifaananyizibwa mu Ezeekyeri essuula munaana ng’ogera ku bikolwa eby’ennyinyala ebina ebyeyongerayongera. Yeremiya alaga nti abo basibiddwa mu busamize bw’eby’omwoyo, kubanga “basinza enjuba, omwezi, n’eggye lyonna ery’eggulu.” Ate alaga nti baligwa era tebaimuke, kubanga “baagaanye ekigambo kya Mukama.” Okusinzira ku bino, Yeremiya alaga nti “abantu tebamanyi okusalawo kwa Mukama.”
Mu biro ebyo, bw’ayogera Mukama, baliggyamu amagumba g’abakabaka ba Yuda, n’amagumba g’abakungu be, n’amagumba g’abasaserdooti, n’amagumba g’abannabbi, n’amagumba g’abatuuze ba Yerusaalemi, okuva mu ntaana zaabwe: Era balibisaasaanya mu maaso g’enjuba, n’omwezi, n’eggye lyonna ery’omu ggulu, be baayagalanga, ne be baweerezanga, ne be baatambulirangako, ne be baanoonyangako, ne be baasinzanga: tebalikuŋŋanyizibwa, so tebaliziikibwa; banaabanga ng’obutayimbwa ku maaso g’ensi. Era okufa kunaalondebwa okusinga obulamu mu bonna abasigaddewo ab’eka eno embi, abasigadde mu bifo byonna mwe nabagobera, bw’ayogera Mukama w’eggye. Era onobagamba nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama; Bagwa ne batayimuka? Akyuka ne tadda? Kale lwaki abantu bano aba Yerusaalemi badda ennyuma mu kudda ennyuma okutaggwaawo? Bakwatirira ku bulimba, bagaana okudda. Ntegedde ne mpuliridde, naye tebaagamba bituufu: tewali n’omu yeenenenya olw’obubi bwe, ng’agamba nti, Nkoze ki? Buli omu n’addira ku kkubo lye, ng’embalaasi esambukira mu lutalo. Weewaawo, enteeteeyi mu ggulu emanyi ebiseera byayo ebiteekeddwawo; enjiba, n’enkejje, n’enswere bakwatiriza ekiseera ky’okujja kwabwe; naye abantu bange tebamanyi omusango gwa Mukama. Mugamba mutya nti, Tuli bamagezi, era amateeka ga Mukama gali naffe? Laba, ddala kyakolebwa bwereere; ekalamu y’abawandiisi eri bwereere. Abagezi bakwatiddwa ensonyi, bawuniikiriddwa ne bakwatibwa: laba, baagaanye ekigambo kya Mukama; kale magezi ki agali mu bo? Yeremiya 8:1-9.
Mu ssuula etaano, Yeremiya agamba nti abo abatamanya omusango gwa Mukama ‘basirusiru’.
Mutambulatambule mu nguudo z’e Yerusaalemi, mutunule kaakano, era mutegeere, munoonye mu bibangirizi byayo, obanga muyinza okusanga omuntu, oyo asala emisango mu bwenkanya, anoonya amazima; nange ndigisonyiwa. Naye ne bwe bagamba nti, Mukama mulamu; mazima balayira obulimba. Ai Mukama, amaaso go tegali ku mazima? Obabakubye, naye tebanenye; obabimalirizza, naye bagaanye okukkiriza okulabulwa; baazigaza obuso bwabwe okusinga ejjinja; bagaanye okukomawo. Kyennava njogera nti, Mazima bano baavu; basirusiru: kubanga tebamanyi ekkubo lya Mukama, newaakubadde omusango gwa Katonda waabwe. Yeremiya 5:1-4.
Mu nnaku ez’enkomerero ez’Adiventisimu eya Laodikiya, abo abakiikirizibwa ng’abawala abasirusiru b’olugero lw’abawala ekkumi, lwe Sister White agamba nti lukiikirira "ebyo bye bayitamu abantu ba Abadiventisti," "tebamanyi kkubo lya Mukama, newaakubadde omusango gwa Katonda waabwe." Mu ssuula esigoberera Yeremiya alaga nti "ekkubo" lya Mukama ye "enjira enkadde," naye Abadiventisti ba Laodikiya abasirusiru bagana okutambuliramu, oba okuwulira eddoboozi ly’ekondeere. "Ekondeere" kye kabonero k’omusango, era mazima ddala, Abadiventisti ba Laodikiya abasirusiru tebamanyi omusango guno.
Bw’atyo bw’ayogera Mukama, Muyimirire ku makubo, mulabe, era mubuuze ku makubo ag’edda, omukubo omulungi guli wa; mutambuliramu, mujja kusanga okuwummula emmeeme zammwe. Naye bo ne bagamba, Tetutambuliramu. Era nnateeka abakuumi ku mmwe, nga mbagamba nti, Muwulirize eddoboozi ly’ekkondeere. Naye ne bagamba, Tetuwuliriza. N’olwekyo muwulire, mmwe amawanga, era mutegeere, ggwe nkungaana, ekiri wakati mu bo. Wulira, ggwe ensi: laba, ndireeta obubi ku bantu bano, n’ekibala ky’ebirowoozo byabwe, kubanga tebaawuliriza bigambo byange, so n’etteeka lyange tebaaligondera, wabula baaligaanira ddala. Yeremiya 6:16-19.
"Obubi" obuleetebwa ku "ekkuŋŋaana" eryagaana "okuwuliriza eddoboozi ly'ekkondeere," ne "okutambula" mu "makubo amakadde," mwe "okuwummula" kw'enkuba ey'oluvannyuma wandisangibwa, bubaawo nga "ekkuŋŋaana" "egaana amateeka ge" mu kiseera ky'etteeka lya Sande erigenda okuleetebwa mangu.
Okukozesebwa okusatu kwa Eriya kulaga omulimu gw’omubaka n’ekibiina mu kiseera ky’okutuukirizibwa kw’omusango, ekitandika ku tteeka lya Sande erigenda okujja amangu. Okukozesebwa okusatu kwa Eriya kugatagana ennyo n’okukozesebwa okusatu kw’omubaka ateekateeka ekkubo erya Omubaka w’Endagaano. Okukozesebwa okusatu kw’omubaka ateekateeka ekkubo kulaga omulimu gw’omubaka n’ekibiina mu kiseera ky’okulamula okw’okunonyereza. Omubaka ateekateeka ekkubo ne Eriya bye bikwatagana ennyo mu kukozesebwa okusatu, nga bwe kiri ne kukozesebwa okusatu kwa Loma n’okukozesebwa okusatu kw’okugwa kwa Babulooni; naye birina enjawulo z’amaanyi ezikwatagana n’okulamula kwa Katonda.
Enkozesa essatu ez’Elija n’enkozesa essatu ez’Omubaka ateekateeka ekkubo eri Omubaka w’Endagaano, bikwatagana ne mirimu ebiri egy’enjawulo egy’okusala omusango, egikolebwa Katonda ng’ayita mu Mubaka we yalonda n’ekibiina ekyegatta ku bubaka bw’omubaka. Emirimu egyo ebiri gikwatagana n’ebiseera bibiri eby’enjawulo eby’okusala omusango, newankubadde waliwo okusaagana wakati w’obubonero.
Omulimu gwa Eriya ow’okusatu era ow’enkomerero gukwata ku kusala omusango ogw’okussa mu nkola ku obumu obw’obutatu bwa Babulooni ey’omulembe guno, ate omulimu gw’omubaka ategekera ekkubo gukwata ku kusala omusango okw’okunoonyereza n’okutukuza abantu ba Katonda. Malaki essuula essatu litandikibwa n’olunyiriri olwasembayo olw’essuula eyokubiri.
Mukooyese Mukama n’ebigambo byammwe. Naye mugamba nti, Tumukooyese tutya? Bwe mugamba nti, Buli akola ekibi mulungi mu maaso ga Mukama, era asiima abo; oba nti, Katonda ow’okusala omusango ali wa? Laba, ndisindika omubaka wange, era anaateekateeka ekkubo mu maaso gange; era Mukama gwe munoonya ajja mangu mu yeekaalu ye, ye mubaka w’endagaano, gwe musanyukira; laba, ajja, bw’ayogera Mukama ow’Eggye. Naye ani ayinza okugumira olunaku lw’okujja kwe? Era ani ayinza okuyimirira bwe’anaalabika? Kubanga alinga omuliro gw’omutukuza w’efeeza, era ng’ensabuni y’abayonjo; era anaatuula ng’oyo anyookereza n’atukuza efeeza; era anaatukuza batabani ba Lewi, n’abasunsula nga zaabu ne feeza bwe bisunsulwa, baly’aleetera Mukama ekiweebwayo mu butuukirivu. Awo ekiweebwayo kya Yuda ne Yerusaalemi kinaanyumira Mukama, nga mu nnaku ez’edda, era nga mu myaka egyasooka. Malaki 2:17–3:4.
Mu nnaku ez’enkomerero, ng’okusinzira ku bujulizi bwa Malaki, Katonda akoowazibwa obwadiventisiti bwa Lawodikiya obukwatirira ku kujeema kwa 1888. Okujeema kwa 1888 kwalabirwamu mu kujeema kwa Koola, Dataani ne Abiraamu, era empaka z’okuyigiriza mu kujeema kwa Koola zaali ku nsonga nti oba abo abakola ebibi bakyabeerera batuukirivu mu maaso ga Mukama.
Awo Korah, mutabani wa Izhar, mutabani wa Kohath, mutabani wa Levi, era Dathan ne Abiram, batabani ba Eliab, ne On, mutabani wa Peleth, baana ba Reuben, ne batwalira wamu abantu: Ne bagolokoka mu maaso ga Moses, wamu n'abamu ku baana ba Isirayiri, abakulu b'ekkungaana 250, abamanyiddwa mu kibiina, abasajja ab'ekitiibwa: Ne beekuŋŋaanya okuwakanya Moses ne Aaron, ne babagamba nti, Mweyongedde nnyo; kubanga ekibiina kyonna kitukuvu, buli omu ku bo, era Mukama ali wakati mu bo: kale lwaki mwegulumiza waggulu ku kibiina kya Mukama?
Mu nnaku ez’enkomerero, Katonda akooye Obu-Adiventisimu bwa Laodikiya obunywera ku bujeemu bw’omwaka gwa 1957, obwo bwokka bwe kweyoleka kw’obujeemu bw’omwaka gwa 1888, obwateekebwa mu kiwandiiko ekya bwanamateeka. Ekitabo Questions on Doctrine kyakinyweza obujeemu bw’omwaka gwa 1888, obwali okuddamu kw’obujeemu bwa Kola, Datani ne Abiramu, ng’okusinziira ku bujulizi bw’Omumalayika eyalagira Sister White nti ateekwa okusigala ku lukiiko lw’omwaka gwa 1888, alyoke awandiike okuddamu kw’ebyafaayo eby’obujeemu bwa Kola. Abasajja 250 ab’ekitiibwa ne beewung’anya wamu ne Kola, Datani ne Abiramu, okulwanyisa Musa, akiikirira Katonda, mu bujeemu.
Abasajja amakumi abiri mu ttaano abavuunama eri enjuba mu Ezekiyeri essuula munaana, bakiikirira ekkumi, oba ekitundu eky’ekkumi ku basajja bikumi bibiri n’amakumi ataano abaawaayo obubaane mu kujeemera kwa Koola, Dasaana ne Abiraamu, okwo ne kufaananyiriza abakulembeze b’okujeemera okw’omwaka gwa 1888, nga okujeema kwabwe mu njigiriza kwateekebwawo mu ngeri entongole mu 1957, bwe bafulumya ekitabo ekiyitibwa ‘Questions on Doctrine’.
Obujeemu bwa Korah, Dathan ne Abiram bwagaana 'okusala omusango' kwe Katonda yabadde abasalidde, era Katonda n’alangirira nti banaatambulira mu ddungu emyaka amakumi ana. Adiventizimu ogwa Laodicea gwatandika okuzingirira mu ddungu lya Laodicea mu 1863, oluvannyuma lwe baagaana obubaka bwa Laodicea obwaayanjulwa mu 1856; ekyo ne kireeta okusala omusango okw’okuzingirira mu ddungu okumala emyaka emirala mingi olw’obutakkiriza bwabwe. Mu bujeemu bwa 1888 baakyagaana okukkiriza obubaka bwa Laodicea obwaaleetebwa Abakadde Jones ne Waggoner.
Abo abaajeemera mu mwaka gwa 1888, tebaagaana kyokka obuyinza obw’eby’Omwoyo bw’Abakadde Jones ne Waggoner, naye ne obuyinza bwa nnabbi omukazi Ellen White, era n’obuyinza bwa Mwoyo Omutukuvu, kubanga baakola nga bakkiriza nti ekibiina kyonna ky’abakkiriza kyali kitukuvu mu ngeri emu.
Mu mwaka gwa 1863, baali baddemu okudda ne balya wamu ne nnabbi w’obulimba ow’e Bethel, era bwe baakikola ne bakkiriza mu nkomerero ekitegeeza ky’obulokozi ekyakiikirirwa mu bujeemu bwa Korah, ne bakakasa mu ngeri entongole enjigiriza ey’obulimba mu kitabo ekiyitibwa Questions on Doctrine. Enjigiriza eyo ye ennyonnyola enkyamu ey’ ‘okulangirirwa ng’omutuukirivu olw’okukkiriza’.
Obujeemu bwa 1863 bwali ntandikwa y’okugaanibwa kw’amabuye ag’omuwendo ga Miller agaalabisibwa ku bipande bibiri bya Habakkuku. Mu Essuula ey’okubiri eya Habakkuku, “empaka” ez’olunyiriri olusooka, mu nkomerero zireeta ebika bibiri by’abaasinzizi, ebirabikira mu kutakkaanya kwabwe ku bubaka obw’okedde.
Laba, omwoyo gwe ogw'eyimuse si mugolokofu mu ye; naye omutuukirivu aliba mulamu olw'okukkiriza kwe. Abakkuki 2:4.
‘Okukkiriza’ kw’ ‘abatuukirivu’ mu ‘mpaka’ eza Habakkuku essuula ey’okubiri, kwali kusinziira ku ‘olubonekerwa’ oluwandiikiddwa obulungi ku bipande. Mu bujeemu bwa 1863, ekitundu ekisooka eky’okuggyawo ebyawandiikiddwa ku bipande kyatuukirizibwa abo abataakyalina okukkiriza kw’ ‘abatuukirivu’. Obujeemu bwa 1863 bwalaga ensigo esooka y’obujeemu eyagenda mu nkomerero okunyweza ennyonnyola ey’obulimba ku njigiriza ey’okutuukirizibwa olw’okukkiriza mu 1957.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Omukama mu kusaasira kwe okunene yatuma obubaka obw’omuwendo omukulu ennyo eri abantu be ng’ayita mu Bakadde Waggoner ne Jones. Obubaka buno bwalina okuleeta mu maaso g’ensi Omulokozi ayimusiddwa n’okumulaga obulungi, oyo nga Ssaddaaka olw’ebyono by’ensi yonna. Bwalaga okulangirirwa obutuukirivu mu kukkiriza mu Muwera; bwayita abantu okwaniriza obutuukirivu bwa Kristo, obulabikira mu kugondera ebiragiro bya Katonda byonna. Abangi baali bawedde okulaba Yesu. Baali beetaaga amaaso gaabwe okuteekebwa ku obuntu bwe obwa Katonda, obwenkizo bwe, n’okwagala kwe okutakyuka eri oluganda lw’abantu. Amaanyi gonna gaweebwa mu mikono gye, alyoke agabire abantu ebirabo eby’obugagga, ng’awa ekirabo ekitasasulwa ekya butuukirivu bwe ddala eri omuntu atalina ky’ayinza kweeyambaako. Kino kye ky’obubaka Katonda kye yalagira okuweebwa eri ensi. Kye ky’Obubaka bwa Malayika owokusatu, obwateekwa okulangirirwa n’eddoboozi eddene, era nga kwetooloolwa n’okuyiwa kw’Omwoyo gwe mu kipimo ekinene. Obujulizi eri Abasumba, 91.
Amazima ag’okiseera kino, obubaka bw’omulayika ow’okusatu, bulina okulangirirwa n’eddoboozi eddene, kitegeeza nti mu maanyi agakyeyongera, nga tusemberera omugezo omukulu ogw’enkomerero. The 1888 Materials, 1710.
Ekiseera eky'ekigezo kitutuuseko, kubanga eddoboozi ery'amaanyi erya omulayika ow'okusatu limaze okutandika dda mu kubikkulirwa kw'obutuukirivu bwa Kristo, Omununzi asonyiwa ebibi. Kino kye kutandika kw'ekitangaala ky'omulayika gwe ekitiibwa kye kinaajjuza ensi yonna. Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 1, 362.
"Enjura ey'oluvannyuma egenda okugwa ku bantu ba Katonda. Malayika ow'amaanyi agenda okukka okuva mu ggulu, era ensi yonna egenda okuyaka olw'ekitiibwa kye." Review and Herald, April 21, 1891.