Ekyibuuzo kye tugenze okulambulula mu kiwandiiko kino kwe kityo: engeri okwogerwako okusooka ku bwakabaka obw’obunnabbi bwa Baibuli mu Danyeri essuula ey’okubiri bwe gukwatagana n’okwogerwako okwasembayo ku bwakabaka obwo mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omusanvu. Ntegeka kussaawo ebibuuzo ebimu ku ekimanyiddwa ddala mu kifaananyi kya Nebukadduneeza, n’ensonga gye baayimirirako abakulembeze abasooka, nti ebyafaayo byabwe byalireetera okuyimirira nga kabonero akalaga ekiseera ejjinja we linaakubira ku bigere by’ekifaananyi.

Sista White alaga nti twatuuse mu kifo we “Omulimu omutukuvu ogwa Katonda gukiikirizibwa emigere gy’ekifaananyi we ebyuma byatabulibwa ne ebbumba ebbisi,” kye yeeyongera okukyogera ng’ “okutabulagana kw’ebya kkanisa n’ebya bufuzi.”

Tutuuse mu biro nga omulimu omutukuvu gwa Katonda gukiikirirwa n’ebigere by’ekifaananyi mwe kyuma kyatabanguddwamu bbombo. Katonda alina abantu, abantu abalonde, ab’okutegeera kwabwe kiteekwa okutukuzibwa, abatateekwa kutayonooneka nga bateeka ku musingi omuti, omuddo ogwakala, n’obulagala. Buli mwoyo omwesiigwa eri ebiragiro bya Katonda aliraba nti ekirabirwako ekituyawula mu kukkiriza kwaffe ye Ssabbiiti ey’olunaku olw’omusanvu. Singa gavumenti yassa ekitiibwa ku Ssabbiiti nga Katonda bw’alagidde, eyimirira mu maanyi ga Katonda era mu kuwalirirwa okukkiriza okwamu okwaali kuweereddwa eri abatukuvu. Naye abakungu b’obufuzi balikwatiriza Ssabbiiti ey’obulimba, era balitaba okukkiriza kwabwe okw’eddiini n’okugondera omwana ono w’obwapapa, ne bakissa waggulu okusinga Ssabbiiti Mukama gy’atukuza era gy’agiwa omukisa, ng’agigabira eri omuntu okugikuuma ng’etukuvu, ng’akabonero wakati w’Eye n’Abantu be okutuuka mu mirembe lukumi. Okutaba emirimu g’ekkanisa n’egy’obufuzi kyeragibwa ekyuma n’ebbumba. Okwegatta kuno kukendeeza amaanyi g’ekkanisa zonna. Okuwa ekkanisa amaanyi ga gavumenti kuleeta ebivamu ebibi. Abantu basemberedde nnyo okusukkirira ekkomo ery’okugumiikiriza kwa Katonda. Baateeka amaanyi gaabwe mu by’obufuzi, era beekwataganye n’obwapapa. Naye ekiseera kijja we kinaatuukira Katonda anaabonereza abo abaggyemu amaanyi etteeka lye, era emirimu gyabwe emibi giribakomerako. The Seventh-day Adventist Bible Commentary, Volumu 4, 1168.

Ekiseera kye tutuuseeko, omuli okusaangasa eby’ekkanisa n’ebyobufuzi mu mulimu omutukuvu ogwa Katonda, kyeraga nti tuli mu kiseera ekyeyongera okugenda mu maaso. Agamba nti okusaangasa kuno “kufebya amaanyi g’ekkanisa zonna,” era “kunaaleeta ebivuddeko ebibi,” era nti “ekiseera kijja okutuuka Katonda lw’anaabonereza abo abaaggyamu amaanyi amateeka ge.”

Eky’okutabulagana kw’ekkanisa n’obufuzi okunafuya obuyinza bw’amakkanisa kilambulirwa mu bubaka eri Ekkanisa e Pergamo, awali okwegatta kw’amakodyo g’ekkanisa n’amakodyo g’obufuzi nga kiikirira okugwa okuva mu kukkiriza okukulembera okulabisibwa kw’omusajja w’ekibi. Pergamo n’a Kayisa abakiikirira okutabaganya wakati w’Obukristaayo n’okusinza ebifaananyi, kino kiba mu bwakabaka obwa nnya obwogerwako mu Danyeri 2. Okutabaganyizibwa okwo kiikirirwa mu Danyeri 2 n’okukozesa ekigambo "ebbumba."

Ggwe, ai kabaka, walaba, era laba, ekifaananyi ekinene. Ekifaananyi ekyo ekinene, nga okumasamasa kwakyo kwali kwa kuyitiriza, kyayimirira mu maaso go; era endabika yaakyo yali ya kutya. Omutwe gw’ekifaananyi kino gwali gwa zaabu ennungi, efuba lyaakyo n’emikono gyakyo byali bya ffeeza, olubuto lwakyo n’obukongoliro bwakyo byali bya kikomo, amagulu gaakyo byali bya ekyuma, ebigere byakyo ebimu eby’ebyuma n’ebimu eby’obbumba. Walaba okutuusa lwe ejjinja lyatemebwa nga tewali mikono, ne likuba ekifaananyi ku bigere byakyo ebyali eby’ebyuma n’eby’obbumba, ne libimenya ne libivuunika. Danyeri 2:31-34.

Nga okunnyonnyola kwa Danyeri bwe kweyongera, tekikyali "ebbumba" wabula kyafuuka kyafu oba "ebbumba eryennyika."

Era nga bwe walabye ebigere n’enzigi z’ebigere, ebimu nga bya bbumba bw’omufumbi w’ennongo, n’ebimu nga bya kyuma, obwakabaka buligabanyizibwamu; naye mu bwo mulibaamu amaanyi g’ekyuma, kubanga walabye ekyuma nga kitabuliddwa wamu n’obbumba obw’amaagi. Danyeri 2:41.

Ebbumba omulongoofu, eryali ly’Omubumbi, likyuka ne lifuuka ebbumba eriri mu ddoobo. Katonda ye Omubumbi ow’obwakatonda, era omulimu gwe tegubeeraamu ddoobo n’akatono.

Naye kaakano, Ayi Mukama, ggwe oli kitaffe; ffe tuli obbumba, era ggwe omubumbi waffe; era ffe ffenna tuli omulimu gw’engalo zo. Isaaya 64:8.

Mu byafaayo bya Loma ey’abapagani, ekkanisa eya Smyrna yali obbumba omulongoofu. Mu byafaayo bya Pergamos, eky’obwakabaka bwa nnya mu Danyeri 2, obbumba bukyuka ne bubeera obbumba obunyogovu. Ekyasooka okwogerwako mu kitundu ky’ebyawandiikibwa nga "obbumba", era oluvannyuma nga "obbumba bw’omubumbi", kikyuka ne kiba "obbumba obunyogovu" nga okunnyonnyola kugenda mu maaso. Pergamos we waatuukirizibwa okukyuka okwo okutegeka ekkubo eri Thyatira, oba Loma ey’obupapa. Okukyuka okuva ku "obbumba" okufuuka "obbumba obunyogovu" kwe kuvuddemu okutegeka ekkubo eri Thyatira, kwe Pawulo ayogerako nga "okuvuddemu okusooka" mu Abatesalonika Eky’okubiri.

Abamillerite tebasobola kulaba wala okusinga obwakabaka bwa Loma obw’okuna, era baali basuubira nti Okujja okw’okubiri kwa Kristo kye kintu eky’obunnabbi ekiddirira, kubanga ejjinja erikuba ebigere by’ekifaananyi liraga Okujja okw’okubiri. Naye Kristo yateekawo obwakabaka mu 1798? Mazima yayingira mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo nga 22 Okitobba 1844 okuweebwa obwakabaka, naye kyateekebwawo mu kiseera ekyo?

Okuddamu ekibuuzo ekisooka ku ebyo bibiri kwe nti Kristo teyateekawo obwakabaka bwe obutaggwaawo mu 1798. Ekibuuzo eky’okubiri, obanga Kristo yateekawo oba nga teyateekawo obwakabaka bwe obutaggwaawo nga October 22, 1844, n’okuddamu nacho nti nedda.

Waaliwo obwakabaka obwateekebwawo mu biseera bya Roma ey’obutammwa? Mbibuuzizza kubanga abatandisi baategeera obwakabaka obwa nnya okuba Roma ey’obutammwa n’ey’obupapa, ekiraga nti omwaka gwa 1798 kwe kuggwaawo kw’obwakabaka obwa nnya, we Kristo yanditeekawo obwakabaka obutaggwaawo. Naye ekitabo ky’Okubikkulirwa kiraga obwakabaka buna ebiddirira Roma ey’obutammwa.

Bwe kiba nti obwakabaka obw’okuna obwa kyuma mu Dannieri essuula ey’okubiri bubeera nga buyimirira Loma ey’obupagaani bwokka, era ensinziirano ya Konsitantino n’eyimiriribwa nga bbumba lyakyusiddwa ne lifuuka ettaka eddongo eddumbi, Kristo yasimba obwakabaka mu mbyafaayo eyo? Okuddamu kwe nti weewaawo. Ku musaalaba, ekyo kye mbyafaayo gya Pergamo, si Tiyatira, Kristo yasimba obwakabaka bwe bw’ “ekisa.” Waliwo obwakabaka obutaggwaawo obwasimbibwa ku musaalaba, ate entebe y’obwo ekiraga mu kifaananyi entebe egisimbibwa mu kiseera ky’enkuba ey’enkomerero. Entebe ey’enkuba ey’enkomerero eyo eyimirira obwakabaka bwe bw’ “ekitiibwa.”

Okulangirirwa kwe baayogera abayigirizwa mu linnya l’Omukama kwali kwa mazima mu buli nsonga, era n’ebyo bye kaalangira byali nga bituukirira mu kiseera ekyo ddala. ‘Ekiseera kituukiridde, obwakabaka bwa Katonda buli kumpi,’ kye kyali obubaka bwabwe. Ku maggwa g’ekiseera—amawiki amakumi asatu mu mwenda aga mu Danyeri 9, agaalina okutuusa ku Mesiya, ‘Oyo Omusiigibwa’—Kristo yali afunye okusiigibwa kw’Omwoyo oluvannyuma lw’okubatizibwa kwe Yokaana mu Yoludaani. Era ‘obwakabaka bwa Katonda’ bwe baalagira nti buli kumpi bwateekebwawo olw’okufa kwa Kristo. Obwakabaka buno tebwabadde, nga bwe baali bayigiriziddwa okukkiriza, obwakabaka obw’ensi. Era te bwabadde obwo obw’omu maaso obutafa, obunaateekebwawo nga ‘obwakabaka n’obufuga, n’ekkulu ly’obwakabaka wansi w’eggulu lyonna, bingiwe abantu abatukuvu ab’Ali Waggulu Ennyo;’ obwo obutaggwaawo, mu ‘bwo obufuga bwonna bunaamuweerezanga era bunaamugonderanga.’ Danyeri 7:27. Nga bukozesebwa mu Bayibuli, ekigambo ‘obwakabaka bwa Katonda’ kikozesebwa okulaga byombi, obwakabaka bw’ekisa n’obwakabaka bw’ekitiibwa. Obwakabaka bw’ekisa buleetebwa mu maaso Pawulo mu Ebbaluwa eri Abaebbulaniya. Oluvannyuma lw’okulaga Kristo, omwegayirizi omusaasizi ‘akwatibwa embeera z’obunafu bwaffe,’ omutume agamba nti: ‘Noolwekyo tusembeere n’obuvumu eri entebe ey’ekisa, tulyoke tufuna okusaasirwa, era tusange ekisa.’ Abaebbulaniya 4:15, 16. Entebe ey’ekisa eraga obwakabaka bw’ekisa; kubanga okubaawo kw’entebe kutegeeza okubaawo kw’obwakabaka. Mu ngero ze nnyingi Kristo akoza ekigambo ‘obwakabaka obw’eggulu’ alage omulimu gw’ekisa kya Katonda ku mitima gy’abantu.

Kale entebe y’ekitiibwa eyimirira obwakabaka bw’ekitiibwa; era obwakabaka buno bwogerwako mu bigambo by’Omulokozi: ‘Awo Omwana w’Omuntu bw’anajja mu kitiibwa kye, era n’Abamalayika abatukuvu bonna wamu naye, kale alituula ku ntebe y’ekitiibwa kye: Amawanga gonna galikuŋŋaanirizibwa mu maaso ge.’ Matayo 25:31, 32. Obwakabaka buno bukyali mu biseera eby’omumaaso. Tebujja kuteekebwawo okutuusa ku kujja okw’okubiri kwa Kristo.

Obwakabaka bw’ekisa bwateekebwawo amangu ddala oluvannyuma lw’okugwa kw’omuntu, bwe waateekebwawo enteekateeka ey’okununula ekika eky’omusango. Mu kiseera ekyo kyaliwo mu kigendererwa kya Katonda era mu nsuubizo lya Katonda; era mu kukkiriza, abantu baasobolanga okufuuka abali wansi w’obufuzi bwakyo. Naye tekyateekebwawo ddala okutuusa okufa kwa Kristo. Wadde nga yatandika obuweereza bwe ku nsi, Omulokozi, ng’akooye obujeemu n’obutamwebaza bw’abantu, yandisobodde okudda emabega ku ssaddaaka eya Kalivari. E Geseemani, ekikopo ky’obuyinike kyakankana mu mukono gwe. Yandisobodde ne mu kiseera ekyo okusangula ennyira ey’omusaayi okuva ku mutwe gwe n’okuleka ekika eky’omusango ne kifa mu bibi byakyo. Singa y’akoze bwe bityo, tewandibaddewo kununulibwa kwa bantu abagudde. Naye bwe Omulokozi yawaayo obulamu bwe, era ng’omukka gwe guggwaako n’akaaba nti, ‘Kiwedde,’ olwo okutuukirizibwa kw’enteekateeka ey’okununula ne kukakasibwa. Ensuubizo ery’obulokozi eryaawa eri babiri aboonoonyi mu Edeni lyakakasibwa. Obwakabaka bw’ekisa, obwaliwo mu nsuubizo lya Katonda mu kusooka, olwo ne buteekebwawo. The Great Controversy, 347.

Kristo yateekawo obwakabaka obutaggwaawo mu byafaayo eby’obunnabbi eby’e Roma ey’obupagani, si ku nkomerero ya Roma ey’Obupapa. Era aliteekawo obwakabaka bwe obwa kitiibwa ng’akomawo omulundi ogwokubiri, ekirimu ebyafaayo by’enkuba ey’enkomerero, nga empewo ennya ez’Obusiraamu zisumululibwa.

Enkuba ey’oluvannyuma ejja okutonnya ku abo abalongoofu—olwo bonna bajja okufuna enkuba eyo nga bwe kyali edda.

Bwe bamalayika bana balekawo, Kristo alitandikawo obwakabaka bwe. Tewali afuna enkuba ey’oluvannyuma okujjako abo abakola buli kye basobola. Kristo yandituyambye. Bonna basobola okuba abawanguzi olw’ekisa kya Katonda, okuyita mu musaayi gwa Yesu. Eggulu lyonna lifaayo ku mulimu guno. Bamalayika nabo bafaayo. Spalding and Magan, 3.

Bwe zisumululibwa empewo ennya, Kristo ateekawo obwakabaka bwe. Byombi, enkuba ey’enkomerero n’okusumululwa kw’empewo ennya, biyimirira ebintu ebigendera mu maaso; era tewali na kimu ku byo kiyimirira akaseera akamu. Empewo ennya ziyimirira Obusiraamu.

Bamalayika bakutte empewo ennya, nga ziragiddwa ng’embalaasi ey’obusungu eyagala okwesumulula n’okubwatukira ku maaso g’ensi yonna, nga etwala okuzikiriza n’okufa mu kkubo lyayo.

“Tunaaweebwanga ku muggukiro gw’ensi etaggwaawo? Tunaabanga bazito, ba bbugumu butono, era ng’abafu? Ai, singa mu kkanisa zaffe mubaamu Omwoyo n’omukka gwa Katonda nga gufuuyiddwa mu bantu Be, balyoke bayimirire ku bigere byabwe era balame. Twetaaga okulaba ng’ekkubo lifunda, era ng’omulyango mufu. Naye bwe tuyita mu mulyango omufu, obugazi bwagwo tebuliiko kkomo.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

Mu bbanga eryo Omwoyo wa Katonda bwe afuuyibwa ku bantu ba Katonda, bamalayika bakutte embalaasi ey’ekiruyi ey’Obusiraamu ey’agezaako okweggulawo, ng’etwala okufa n’okuzikiriza mu kkubo lyayo. Ne baliyoka bayimirira ku bigere byabwe ne babeera balamu. Nga tekunnaba kubafuuyibwako Omwoyo, abantu ba Katonda baba bafu, kubanga omukka ogw’Omwoyo gubaleetera okuyimirira ne babeera balamu. Bw’agamba Sister White nti kati tutuuse mu biro we bigere by’ekifaananyi ebivanguddwamu ayironi n’ettaka ery’ebbisi biyimirira okwegatta kw’Ekkanisa n’ebyobufuzi, okuyiwa kw’emvula ey’oluvannyuma kwali nga tekunnabaawo.

"Enjura ey'oluvannyuma egenda okugwa ku bantu ba Katonda. Malayika ow'amaanyi agenda okukka okuva mu ggulu, era ensi yonna egenda okuyaka olw'ekitiibwa kye." Review and Herald, April 21, 1891.

Waliwo eddoboozi bbiri mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana.

Bwe Yesu yatandika obuweereza bwe mu lwatu, yattukuza Yeekaalu n’agiggyamu okusobezebwa okw’okunyooma ebitukuvu. Mu bikolwa eby’enkomerero eby’obuweereza bwe mwalimu okuttukuza Yeekaalu omulundi ogw’okubiri. Kale mu mulimu ogw’enkomerero ogw’okulabula ensi, wabaawo obuyitibwa bubiri obw’enjawulo eri amakkanisa. Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 2, 118.

Eddoboozi eryasooka kye kuyita okuzuukusa eri abantu ba Katonda, ate eddoboozi ery’okubiri kye kuyita okuzuukusa eri abaana ba Katonda abalala abakyali mu Babulooni.

Waliwo ensi eri mu bubi, mu bukuusa n’okulimbirizibwa, mu kennyini ekisiikirize ky’okufa—egudde mu tulo, mu tulo. Baani abawulira obubonaabona bw’emmeeme obw’okubazuukusa? Eddoboozi ki erisobola okubatuukako? Omutima gwange gutwaliddwa mu biseera eby’omu maaso ng’akabonero kaweebwa nti, ‘Laba, Omugole ajja; mugende mumusisinkanemu.’ Naye abamu banaakereva okufuna amafuta ag’okuzzaamu emitabaaza gyabwe, era nga bukereevu nnyo banaazuula nti enkula y’obuntu, egiyimiririzibwa amafuta, teyisibwa. Bible Echo, Meyi 4, 1896.

Mu kitundu kino, ebibuuzo bibiri byabuuzibwa. Baani abawulira obulumi bw’omwoyo olw’okubazukusa? Eddoboozi ki eriyinza okubatuukirira?

“Eddoboozi” erikuzuukusa ensi lye ddoboozi ery’okubiri ery’Okubikkulirwa, essuula ey’ekkumi n’omunaana, eriyita ekisibo ekirala kya Katonda okuva mu Babulooni. Abantu ba Katonda n’ensi byombi beetaaga okuzuukusibwa olw’Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro, era okwo kubeera akabonero akalala ak’enkuba ey’oluvannyuma.

Abamillerite baali mu butuufu mu kutegeera nti mu biseera by’obwakabaka obw’okuna Kristo yanditeekawo obwakabaka obutaggwaawo? Yee.

Yatandikawo obwakabaka bwe obw’ “ekisa” ku musalaba, nga kyali mu byafaayo by’obwakabaka obw’okuna obwogerwako mu bunnabbi bwa Baibuli. Obwakabaka obwo bwe Loma ey’obupagani. Mu Daniel essuula ey’okubiri, okugwa mu kukkiriza okukulembera Ekkanisa ya Thyatira kulagiddwa? Yee, kubanga ebbumba eriraga abantu ba Katonda lyakyuka okuva mu bbumba ne lifuuka ebbumba ery’amatoba. Kale Thyatira eri wa mu kifaananyi? Oba ddala erimu mu kifaananyi? Kiragiddwa mu kifaananyi, era Nebuchadnezzar ateekako omusana ku nsonga eyo bw’atuuka ku ntikko y’amalala ge n’okwegulumiza mu Daniel essuula ey’ennya.

Kabaka n’ayogera, n’agamba nti, Si kino Babulooni ennene, kye nnazimba okubeera ennyumba y’obwakabaka, mu maanyi g’obuyinza bwange, era olw’ekitiibwa ky’obukulu bwange?

Nga tekinnaba kubeera ku kusalirwa kwa Nebukadduneeza okwali okw’ennaku 2520 ze yabeeramu ng’ensolo ey’omu nsiko, yalaga okwenyumiriza kwe n’abuuza oba ye yazimba obwakabaka obwo obwa Babulooni Omunene? Omukyala omwenzi owa Okubikkulirwa 17 alina ku kyenyi kye muwandiikiddwa nti, “KYAMA, BABULOONI OMUNENE, NYINA W’ABAKAZI ABEENZI N’EBIKOLWA EBY’OMUZIZO EBY’ENSI.” Ekkanisa ey’e Roma, nga bwe agimwita Sister White, ye Babulooni Omunene. Omutwe ogwa zaabu oguli mu kifaananyi guyimirira Babulooni ey’enyama era guyimirira ne Babulooni ey’Omwoyo, obwakabaka obwokutaano mu bunabbi bwa Bayibuli obulina akabonero ak’enjawulo ak’okuba obuyinza obwafuna ekiwundu eky’okufa. Mu Isaya 23 obuyinza bwa Paapa obulabikibwa ng’e Tyre bulyerabirirwa okumala emyaka 70 ng’ennaku z’omukabaka omu. Babulooni ey’enyama eyayimirirwanga Nebukadduneeza nayo yafuna ekiwundu eky’okufa ekyawonyezebwa Nebukadduneeza bwe yagobebwa mu bwakabaka bwe okumala ennaku 2520. Babulooni ey’enyama Omunene yalaga ekifaananyi kya Babulooni ey’Omwoyo Omunene, era ebyombi byaggibwako obwakabaka byabyo okumala akaseera, ne biddizibwaawo oluvannyuma. Omukyala omwenzi owa Okubikkulirwa 17 teyalina kikopo kya ffeeza mu mukono gwe, newankubadde kya mkuwa oba kya ayironi; yali alina kikopo kya zaabu.

Era omukazi yali yambadde ebyambalo eby’obupapula n’obumyufu, era ng’ayambadde zaabu n’amayinja ag’omuwendo n’empeera; ng’alina ekikompe kya zaabu mu mukono gwe, ekijjudde ebikolwa eby’ensonyi n’obutali bulongoofu bw’obwenzi bwe. Okubikkulirwa 17:4.

Zaabu yakiikirira Babulooni ennyini, era kikiikirira ne Babulooni ey’omwoyo, obwakabaka obutaano mu bunnabbi bwa Bayibuli obwafuna ekiwundu eky’okufa mu mwaka gwa 1798, nga obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli butuula ku ntebe y’obwakabaka. Babulooni ennyini mu kifaananyi yaddirwawo obwakabaka bwa ffeeza obwalimu buyinza bubiri, Abamedi n’Abaperusi, era ompondo olw’Abaperusi mu Daniyeri omunana lwajja olusembayo era nga lwa waggulu okusinga. Darius OmuMedi ye yali ompondo ogwasooka, era omuduumizi we, Cyrus, yali Muperusi eyajja okufuga oluvannyuma lwa kabaka OmuMedi Darius.

Cyrus yali ekifaananyi kya Kristo, eyali agenda okutandika enteekateeka y’okununula abantu ba Katonda okuva mu buddu. Obwakabaka bwa Abameedi n’Abaperusi buyimirira obwakabaka obwomukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli, ekyo kye Amerika. Amerika erina enyanga bbiri eziyimirira Oburepabulikaani n’Obupurotesitanti. Darius ayimira enyanga ey’Oburepabulikaani eya Amerika, era Cyrus ayimira enyanga ey’Obupurotesitanti. Nga Cyrus yatandika enteekateeka y’okununula abantu ba Katonda balyoke baddabirize Yerusaalemi n’yeekaalu, Amerika yali nsi eyayimusibwa okusumulula abaasibwa mu buddu bwa Babulooni ow’eby’Omwoyo okusobola okuzimba yeekaalu ey’eby’Omwoyo, gye Abamiilerayiti baateekako omusingi. Obuddu obwennyini mu Babulooni obw’emyaka nsanvu bwafaananyiriza obuddu mu Babulooni ow’eby’Omwoyo okumala emyaka 1,260. Amerika ye amabega ga feza mu kifaananyi kya Nebuchadnezzar.

Obwakabaka obw’okusatu obw’ekikomo bwali Buyonaani, obwo obukiikirira obwakabaka obw’ensi yonna. Obwo obwakabaka kwe Obumu bw’Amawanga, era mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkuminamusanvu bwe bwogerwako ng’obwakabaka obwali mu 1798 tebunnaba kujja. Bakabaka kkumi aba mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkuminamusanvu bakkiriziganya okuwa obwakabaka bwabwe eri Obwa Paapa, obwakabaka obw’omunaana, obuli mu bw’omusanvu. Bakola endagaano eno kubanga bawalirizibwa Amerika, era kubanga ensi ng’ezikirizibwa "empewo ennya" ez’Obuyisilamu, ezisumululibwa mu bbanga ly’enkuba ey’oluvannyuma, ey’etandika okuyiyibwa mu bujjuvu ku tteeka lya Sande mu Amerika.

Ku Eteeka lya Ssande mu United States, Katonda ateeka Obwakabaka bwe obwa "ekitiibwa" ng’ayimusa abantu be ng’ekibendera okuyita abaana ba Katonda abalala okuva mu Babulooni. Bw’otyo, ennyanga y’Obupurotesitanti ejjawo oluvannyuma era eba waggulu okusinga eyasooka, nga bwe kyali ku nnyanga bbiri ez’a Medi ne Perusi. Bwe kiba nti United Nations ekkiriza okuwaayo obufuzi bw’ensi eri Obwa Papa, empewo ennya z’Obusiraamu zirekululwa, era obwakabaka obw’ensi yonna busisinkana entalo ezagoberera okufa kw’enyanga eyasooka eya Bugereeki eyamenyeka ne muvaamu ennyanga ennya.

Bwe kituuka ku bigere eby’ebyuma (enkola y’obufuzi) n’ebbumba ery’amasenke (enkola y’ekkanisa) n’eminwe gy’ebigere kkumi (bakabaka kkumi), ejjinja eritemeddwamu okuva ku lusozi nga tewali mikono likuba ebigere by’ekifaananyi. Abagoberezi ba Miller baali batereevu ku kifaananyi kya Danyeri, nga bwe baayinza okubeera batereevu okuva ku ndabirwamu gye baalina mu byafaayo eby’obunnabbi. Naye Alufa n’Omega bulijjo alaga enkomerero mu ntandikwa, era obwakabaka buna obw’ekifaananyi kya Nebukadduneeza buyimirira obwakabaka buna obwa ddala obulaga mu kifaananyi banne ab’omu mwoyo ku nkomerero y’ensi.

Bwe twogerako ku bwakabaka obw'ebyafaayo, Loma ejjula ng'ey'omunaana era nga eva mu omusanvu. Mu Danyeri 7, Loma ejjula ng'ey'omunaana era nga eva mu omusanvu. Mu Danyeri 8, Loma ejjula ng'ey'omunaana era nga eva mu omusanvu. Mu Okubikkulirwa 17, Loma ejjula ng'ey'omunaana era nga eva mu omusanvu. Mu Danyeri 2, ekiyimirira okwogerwako okusooka ku bwakabaka obw'obunnabbi bwa Baibuli, Loma ey'omwoyo ey'emulembe guno ejjula ng'ey'omunaana era nga eva mu omusanvu. Ekifananyi ekisooka (Alufa) eky'obwakabaka obw'obunnabbi bwa Baibuli kiraga eky'enkomerero (Omega).

Tutuuse mu biro nga omulimu omutukuvu gwa Katonda gukiikirirwa n’ebigere by’ekifaananyi mwe kyuma kyatabanguddwamu bbombo. Katonda alina abantu, abantu abalonde, ab’okutegeera kwabwe kiteekwa okutukuzibwa, abatateekwa kutayonooneka nga bateeka ku musingi omuti, omuddo ogwakala, n’obulagala. Buli mwoyo omwesiigwa eri ebiragiro bya Katonda aliraba nti ekirabirwako ekituyawula mu kukkiriza kwaffe ye Ssabbiiti ey’olunaku olw’omusanvu. Singa gavumenti yassa ekitiibwa ku Ssabbiiti nga Katonda bw’alagidde, eyimirira mu maanyi ga Katonda era mu kuwalirirwa okukkiriza okwamu okwaali kuweereddwa eri abatukuvu. Naye abakungu b’obufuzi balikwatiriza Ssabbiiti ey’obulimba, era balitaba okukkiriza kwabwe okw’eddiini n’okugondera omwana ono w’obwapapa, ne bakissa waggulu okusinga Ssabbiiti Mukama gy’atukuza era gy’agiwa omukisa, ng’agigabira eri omuntu okugikuuma ng’etukuvu, ng’akabonero wakati w’Eye n’Abantu be okutuuka mu mirembe lukumi. Okutaba emirimu g’ekkanisa n’egy’obufuzi kyeragibwa ekyuma n’ebbumba. Okwegatta kuno kukendeeza amaanyi g’ekkanisa zonna. Okuwa ekkanisa amaanyi ga gavumenti kuleeta ebivamu ebibi. Abantu basemberedde nnyo okusukkirira ekkomo ery’okugumiikiriza kwa Katonda. Baateeka amaanyi gaabwe mu by’obufuzi, era beekwataganye n’obwapapa. Naye ekiseera kijja we kinaatuukira Katonda anaabonereza abo abaggyemu amaanyi etteeka lye, era emirimu gyabwe emibi giribakomerako. The Seventh-day Adventist Bible Commentary, Volumu 4, 1168.

Alufa n'Omega afuuse okutegeera okutaliiko nsobi okw'abatandisi ku Danyeri essuula ey'okubiri 'kipya.'

Era oyo atuula ku ntebe ey’obwakabaka n’agamba nti, Laba, nkola ebintu byonna bipya. Era n’antegeeza nti, Wandiika: kubanga ebigambo bino by’amazima era byesigwa. Era n’antegeeza nti, Kituukiridde. Nze Alufa ne Omega, entandikwa n’enkomerero. Oyo alina ennyonta ndimuwa amazzi okuva ku nsulo ey’amazzi ag’obulamu bwereere. Okubikkulirwa 21:5, 6.