Mu kiseera ky’enkomerero mu 1798, obubaka obw’obunnabbi obw’Omugga Ulai obuli mu Kitabo kya Danyeri, essuula munaana n’ekkenda, bwabikkulibwa, era William Miller yayimusibwa mu Mwoyo n’amaanyi ga Eriya okulangirira nti okusala omusango kwa Katonda kusemberedde.
William Miller n’abanne b’omulimu baawa obuvunaanyizibwa okubuulira obulabula mu Amerika. Eggwanga lino lyafuuka omutima gw’entambula ennene ey’Okudda kwa Kristo. Wano we bwatuukirizibwa ennyo ddala obunnabbi bw’obubaka bw’omumulayika asooka. Ebiwandiiko bya Miller n’abo be yali akolagananga nabo byatwalibwa mu nsi ez’ewala. Wonna mu nsi yonna awaatuuka abamisona, ne watumibwa amawulire amalungi ag’okudda okw’amangu kwa Kristo. Obubaka bw’Enjiri ey’olubeerera bwasaasaana okumpi n’ewala, nti, ‘Mutye Katonda, era mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa ey’okusalira kwe omusango etuuse.’ Enkaayana Enene, 368.
Mu 1989, mu kiseera ky'enkomerero, obubaka obw’obunnabbi obw’omugga Hiddekel obuli mu masuula ga Danieri ag’ekkumi okutuuka ku kkumi n’ebiri bwassumululibwa, era Future for America yaayimusibwa mu mwoyo n’amaanyi ga Eriya okulangirira okusemberera kw’okusalira omusango kwa Katonda.
Abamilleraiti baalangirira okuggulawo omusango, ate Future for America elangirira okuggalawo omusango. Entegeka y’obunnabbi ey’Abamilleraiti yali ey’obuyinza obubiri obuzikiriza—obupagani nga bukulirirwa obupapa. Entegeka y’obunnabbi eya Future for America ye ey’obuyinza obusatu obuzikiriza—obupagani, oluvannyuma obupapa, era oluvannyuma obupulotesitanti obw’obujeemu.
Aba Millerites baatandika nga aba Firadelfiya, era ne bayitamu okukyuka ne bafuuka aba Lawodikiya. Future for America yaatandika nga aba Lawodikiya, era ne bayitamu okukyuka ne bafuuka aba Firadelfiya. Okukyuka kw’aba Millerites okuva e Firadelfiya okutuuka e Lawodikiya kwali kulina enkolagana n’okufa kwa Eriya n’obubaka bwe obw’ekirayiro kya Musa. Okukyuka kwa Future for America kulina enkolagana n’okufa n’okuzuukira kwa Eriya ne Musa mu Okubikkulirwa ekkumi n’emu.
Mu kutandika kw'okusalirwa omusango mu 1844, Abamilleriti baali bamaze okujuza omulimu gwa Eriya ku Olusozi Kalimero. Mu nkomerero y'okusalirwa omusango, mu kiseera ky'etteeka lya Ssande, ekibiina kya Future for America kinaabanga kimaze okujuza omulimu gwa Eriya ku Olusozi Kalimero. Mu byafaayo by'Abamilleriti, obubonero busatu bw'ekkubo obw'obunnabbi bw'emyaka nkaaga mu ttaano nga byogereddwako mu Isaaya essuula 7, olunyiriri 8, byaadizibwamu bwe ggwanga ebbiri byagattibwa ne bifuuka eggwanga limu okuteekawo omuwunda ogwa Protesitanti ogw'ekisolo eky'ensi nga bwe kirabibwa mu Okubikkulirwa essuula 13. Mu byafaayo bya Future for America, obubonero busatu bw'ekkubo obw'emyaka nkaaga mu ttaano bwebumu bwadizibwamu bwe ggwanga ebbiri bijja wamu okuteekawo omuwunda ogwa Republicanism ogw'ogera ng'ejjoka eddene.
Ekisooka ku biraga ekkubo ebigatatu mu byafaayo eby’obunnabbi bya Future for America, kyali ekiseera eky’enkomerero mu 1989. Eky’okubiri kyali nga 11 Ssettemba 2001, ate eky’okusatu kijja kuba etteeka lya Ssande erigenda okutuuka mangu. Mu byafaayo by’Abamillerite, ennyiriri y’ebiraga ekkubo ebyalambulwawo mu Isaaya omusanvu yakyusibwa okudda emabega okusinziira ku nnyiriri y’ebiraga ekkubo mu byafaayo bya Isaaya. Mu byafaayo bya Future for America, ennyiriri egenderagana n’okwogerwako okusooka kw’emyaka nkaaga mu ettaano, naye ku nkomerero tewakyaliwo kintu kyonna ekikwata ku biseera. Okuva nga Okitobba 22, 1844, okukozesa ebiseera eby’obunnabbi kwonna kubeera obulimba bwa Setaani.
Ensonga entegefu ey’obunnabbi ey’okunywerera ku ndiridde y’obubonero obusatu nga bwe biteekeddwawo mu Isaaya omusanvu, nga kyawukana n’eddiridde lyabyo eryakyusiddwa mu byafaayo by’Abamillerite, esinziira mu kitundu ku tteeka ly’okutandika okwogerwako. Endiridde y’emyaka nkaaga mu ttaano esooka okwogerwako mu Isaaya omusanvu; era newakubadde nga tewakyabeerawo kitundu kya kiseera ky’emyaka nkaaga mu ttaano, bwe wabaawo okutuukirizibwa okusembayo kw’ebyafaayo eby’obunnabbi ebyafaananyizibwa n’emyaka egyo mu entambula ey’enkomerero, obubonero obusatu obulaga ekkubo bukyakakasibwa, era bukwatiridde endiridde nga bwe yali mu byafaayo bya Isaaya.
Ensonga ey’okubiri ey’okukuuma ennyiriri esooka y’obubonero obulaga ekkubo, ye enkwatagana ey’ebyafaayo by’Abamillerite, mwe emyaka nkaaga mu ttaano gyatuukirizibwa, era n’obweyongerera obuliwo wakati w’ekikwekweto ky’Abamillerite n’ekikwekweto kya Future for America. Ebyafaayo by’Abamillerite byabadde entandikwa, ate Future for America ye nkomerero.
Ekibiina ky’Abamillerite kyaggwa mu 1863, bwe yatandikibwa ekkanisa ya Abadiventisti b’Olunaku Olw’omusanvu eyateekebwawo mu mateeka. Mu kiseera ekyo, omubaka wa Eriya eyali atuuse mu kiseera ky’enkomerero mu 1798, nga ekyolesebwa ky’omugga Ulai kyali kibikkuliddwa, yassirizibwa era n’aggalwawo. Mu 1989, mu kiseera ky’enkomerero, nga ekyolesebwa ky’omugga Hiddekel kyabikkuliddwa, omubaka wa Eriya n’akomawo.
Ensonga ey’okusatu ey’okuwabirira okukuuma olunyiriri olwasooka lw’ebirango eby’ekkubo, ezuulibwa mu lunyiriri lw’obunnabbi oluyogera ku nsolo eva mu nsi n’ennyanga zaayo ebbiri. Mu byafaayo by’Abamillerite, amawanga abiri gaagattibwa okufuula enyanga ey’Obupulotesitanti. Mu byafaayo bya Future for America, ennyanga bbiri ez’Obupulotesitanti obwava mu mazima n’ObuRipablikanizimu obwava mu mazima zijja okugattibwa okufuula eggwanga limu eriba “ekifaananyi kya,” era n’“ekifaananyi eri” ensolo. Amawanga abiri agajja okugattika mu byafaayo eby’enkomerero okufuula enyanga emu ey’ekkanisa ne gavumenti, bituuka ku kutuukirizibwa okwo ku tteeka lya Sande.
Ekifaananyi ky’ensolo bwe kiba kimaze okutuukirira ddala, okumalirizibwa kwakyo kukakasibwa olw’obusobozi bwakyo obw’okuyisa etteeka lya Sande. Okukula kw’ekifaananyi ekyo kwe mulimu ogwetwala obudde, naye akabonero k’ensolo kikwata ku kiseera ekimu ekirambikiddwa. Ekiseera eky’okukula kw’ekifaananyi kiyimirizibwa emyaka amakumi ana mu mukaaga gye yeekaalu yazimbibwa, okuva mu 1798 okutuuka mu 1844. Essanga erya Republican lizimba yeekaalu ey’eddiini n’ebyobufuzi mu bbanga lwe ekifaananyi ky’ensolo likulibwa.
Entumbula y’ekifaananyi ky’ensolo yatandika mu ngeri ey’obunnabbi nga 11 Septemba 2001. Obuzibu obwo bwategeeza okujja kwa Patriot Act, era ne bulaga okukyusibwa mu mateeka agalagirwa mu Ssemateeka okuva ku musingi gw’amateeka g’Abangeleza okutuuka ku musingi gw’amateeka g’Abaroma. Amateeka g’Abangeleza gazimbiddwa ku nteeko nti omuntu taliiko musango okutuusa lwe bamulaga ng’aliko musango, ate amateeka g’Abaroma gazimbiddwa ku nteeko nti omuntu aliko musango okutuusa lwe bamulaga ng’ataliiko musango.
Yeekaalu ey’ebyobufuzi etandikiddwa okuzimbibwa okuva nga 11 Ssebuttemba 2001 okutuusa ku tteeka erya Sande, era kiyolesebwa ne mu kutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo. Ekiseera eky’obunnabbi tekikyakozesebwa; kale emyaka amakumi ana mu mukaaga mwe ennyanga ey’ObuProtesitanti yazimbira yeekaalu ey’eby’omwoyo, giraga ebbanga ly’obudde, si kiseera ekimu, mwe ennyanga ey’ObuRipabulikaani eyimusa yeekaalu yaayo ey’eddiini n’ebyobufuzi.
Ensonga ssatu ez’ekikulu ez’okuteekako omulongo gumu gw’obubonero obusatu obulaga ekkubo ku myaka amakumi nkaaga mu ttaano egyeyimiririzibwa mu Isaaya omusanvu ze zino; esooka, etteeka ly’okwogerwako okusooka; 742 BC, 723 BC ne 677 BC; bityo emyaka kkumi n’omwenda ne giddirirwa emyaka amakumi ana mu mukaaga. Kyali ky’enjawulo mu byafaayo by’Abamillerite; 1798, 1844 ne 1863; bityo emyaka amakumi ana mu mukaaga ne giddirirwa emyaka kkumi n’omwenda.
Ensonga ey’okwesigamizibwaako ey’okubiri ye okweyongerayo kw’obubaka olw’obuvunaanyizibwa n’omulimu gwa Eriya. Eriya yatuuka mu kiseera ky’enkomerero mu 1798, nga ekitabo kya Danyeri kyaggulibwawo (Danyeri 8:14), era n’atuuka ku mpaka ezaali ku Lusozi Kalimeri okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, n’alyoka asibwawo mu 1863 mu njigiriza y’eddiini ey’obuwangwa n’ennono. Eriya n’akomawo nate mu kiseera ky’enkomerero mu 1989, nga ekitabo kya Danyeri kyali kyaggulibwawo. Mu ngeri ey’obunnabbi n’atuuka ku 11 Sebutemba 2001, we kutaandikira empaka eza Kalimeri, okuggwera ku tteeka lya Ssande eririgenda okuteekebwawo mu bwangu. Okweyongerayo kw’obuvunaanyizibwa n’omulimu gwa Eriya kuwagira olunyiriri lw’obubonero bw’ekkubo olulondeddwa mu Isaaya 7.
Okutegeera ku nnyanga bbiri z’ensolo ey’ettaka kulaga nti ennyanga zombi zikyuka okuva mu buyinza bubiri ne zifuuka obumu, emu mu ntandikwa n’emu ku nkomerero y’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli. Bwe kiba nti emiggo ebiri egya ntandikwa oba egya nkomerero gikuŋŋaanyizibwa ne gigattibwa wamu ne gifuuka eggwanga limu, eggwanga eryo lilabisibwa nga lizimba yeekaalu ey’omwoyo mu ntandikwa oba yeekaalu ey’omwoyo ey’eddini era ey’ebyobufuzi ku nkomerero. Yeekaalu ey’eky’obulimba ye kifaananyi kya yeekaalu eya Papa, mwe Papa atudde mu yeekaalu ya Katonda ng’alangirira ye kennyini nti ye Katonda.
Bw’Amerika ejogera ng’ejjoggonno mu kiseera ky’etteeka lya Sande, ejja kuba etuukiriza ddala ekifaananyi ekyo, kubanga ejja kuba emaze okuzimba yeekaalu ey’obulimba mwe ekkanisa ne gavumenti bigattiddwa wamu ne bifuuka omuti gumu, era ekkanisa y’eneelamulira enkolagana eyo.
Mu Isaaya essuula omusanvu, Nnabbi Isaaya yatwala omwana we okulangirira obubaka eri Kabaka Akazi awali omwozi gw’oluzzi olw’awaggulu, okuliraana ennimiro y’omufuliizi.
Awo Mukama n’agamba Isaaya nti, Ggenda kaakano osisinkane Akazi, ggwe ne Shearjashub mutabani wo, ku nkomerero y’omusuulo ogw’ekidiba ekyawaggulu mu kkubo eriggya eri nnimiro y’omunaaba engoye. Isaaya 7:3.
Ekigambo "shearjashub" kitegeeza "abalisigala banaakomawo." Ekitundu ekisigaddewo ky’entandikwa y’ekibiina ky’Abamillerite kyakomawo mu kibiina kya Future for America mu 1989. Isaaya n’omwana we bayimirira entandikwa n’enkomerero, okuyita mu nkolagana yaabwe nga kitaawe n’omwana. Baleeta omwoyo gwa Eriya ogwateekwa okukyusa emitima gya baise eri abaana n’emitima gy’abaana eri baise. Isaaya yali abuulira kabaka omubi Ahaazi obubaka bwa Eriya. Wamu n’ebikolwa ebirala eby’obubi, Ahaazi amanyiddwa olw’okuggalawo emirimu egy’ettabuliro era n’okuzimba ekifaananyi kya yeekaalu y’Abasuli mu kifo ky’ettabuliro.
Yali wa myaka amakumi abiri Ahazi bwe yatandika okufuga; n’afugira mu Yerusaalemi emyaka kkumi na mukaaga, era teyakola ekituufu mu maaso ga Mukama Katonda we, nga Dawudi kitaawe. Naye yatambulira mu kkubo ly’abakabaka ba Isirayiri, era n’ayisa omwana we mu muliro, ng’ebikolwa eby’ekivve eby’ab’amawanga abatamanya Katonda, Mukama be yagoba mu maaso g’abaana ba Isirayiri. Era yawaayo ssaddaaka n’ayokerera obubaane mu bifo ebigulumivu, ne ku nsozi, ne wansi w’omuti gwonna ogulagala. Awo Rezini kabaka wa Siriya ne Peka mutabani wa Remaliya kabaka wa Isirayiri ne bajja okulwana ne Yerusaalemi; ne bussiiga Ahazi, naye tebaamuwangula. Mu biro ebyo Rezini kabaka wa Siriya n’addiza Siriya Eelasi, n’agoba Abayudaaya mu Eelasi; Abasiriya ne bajja eyo ne batuula eyo okutuusa leero. Awo Ahazi n’atumira ababaka eri Tiglathpileser kabaka w’Asuriya, ng’agamba nti, Ndi muddu wo ne mutabani wo; jjawo onnyambe mu mukono gwa kabaka wa Siriya ne mu mukono gwa kabaka wa Isirayiri abalamuka ku nze. Era Ahazi n’atwala ffeeza ne zzaabu ebyasangiddwa mu nnyumba ya Mukama ne mu by’obugagga eby’ennyumba ya kabaka, n’abisindika ng’ekirabo eri kabaka w’Asuriya. Kabaka w’Asuriya n’amuwulira; kubanga kabaka w’Asuriya n’ayambuka n’alumba Ddamasiko, n’akitwala, n’aggya abantu baakyo mu buwaŋwa n’abatwala e Kiiri, n’atta Rezini. Era kabaka Ahazi n’agenda e Ddamasiko okusisinkana Tiglathpileser kabaka w’Asuriya, n’alaba ekyoto ekyali e Ddamasiko; ne kabaka Ahazi n’atumira eri Uliya kabona engeri y’ekyoto n’ekifaananyi kyakyo, ng’emirimu gyakyo gyonna bwe gyali. Uliya kabona n’azimba ekyoto ng’ebyo byonna kabaka Ahazi bye yatumya okuva e Ddamasiko bwe byali; era Uliya kabona n’akimaliriza nga kabaka Ahazi tannakomawo okuva e Ddamasiko. Bwe yaza okuva e Ddamasiko, kabaka n’alaba ekyoto; kabaka n’asembera ku kyoto n’awaayo ku kyo. N’ayokereza ekiweebwayo kye ekyokya n’ekiweebwayo kye eky’emmere, n’ayiwa ekiweebwayo kye eky’okunywa, n’afukiza omusaayi gw’ebiweebwayo bye by’emirembe ku kyoto. Era n’aggya n’ekyoto eky’ekikomo ekyali mu maaso ga Mukama, okuva mu maaso g’ennyumba, wakati w’ekiyoto n’ennyumba ya Mukama, n’akissa ku ludda olw’obukiika obwa kkono bw’ekyoto. Era kabaka Ahazi n’alagira Uliya kabona nti, Ku kyoto ekinene oyokyerezangako ekiweebwayo ekyokya eky’enkya n’ekiweebwayo eky’emmere eky’ekiro, n’ekiweebwayo ekyokya ekya kabaka n’ekiweebwayo kye eky’emmere, awamu n’ebiweebwayo ebyokya by’abantu bonna ab’ensi, n’ebiweebwayo byabwe eby’emmere n’ebiweebwayo byabwe eby’okunywa; era ofukizangako omusaayi gw’ekiweebwayo ekyokya gwonna n’omusaayi gw’ekiweebwayo gwonna: naye ekyoto eky’ekikomo kinaabe ekya nze okwebuuzaako. Uliya kabona n’akola bw’atyo ng’ebyo byonna kabaka Ahazi bye yalagira. Era kabaka Ahazi n’atemako emiringo gy’amasinziiro, n’aggyaako ebibya by’amazzi okuva ku byo; n’asa ennyanja n’agiwola ku nte ez’ekikomo ezaali wansi waayo, n’agissa ku lutenge lw’amayinja. Era ekitangira eky’essaabiiti kye baali bazimbye mu nnyumba, n’ekkubo ery’ingira lya kabaka ery’ebweru, n’abikyamu okuva mu nnyumba ya Mukama ku lwa kabaka w’Asuriya. 2 Bakabaka 16:2-18.
Kabaka wa Asuliya akiimira kabaka w'obukiikakkono, akabonero k'obwakapapa. Kabaka omubi Ahaazi yali omukulembeze wa ddala wa Yuda, ensi ey'ekitiibwa ey'eddala. Isaaya ne mutabani we bwe baasisinkana naye ku mwala oguggyamu amazzi ag'ekidiba ekyawaggulu okumpi n'ennimiro y'omulongoosa, nga baleese obubaka nti abasigalawo bajja kudda, kabaka omubi yali mu kiseera eky'ekizibu olw'entalo y'omu nsi wakati w'obukiikakkono n'obukiikaddyo. Mu kiseera ekyo eky'ekizibu, yagaana obubaka obwaweebwa Katonda okuyita mu nnabbi Isaaya, era n'anoonya obukuumi eri kabaka wa ddala ow'obukiikakkono.
Embeera eyogerwako mu Yesaya essuula ey’omusanvu eraga omukulembeze w’ettaka ery’ekitiibwa ery’omwoyo agezaako okufuna omukago n’Obwapapa mu kiseera ky’entalo ya munda mu ggwanga, mu kifo ky’okuddukirira eri Katonda. Obujeemu bwa Akazi eri Katonda bulagibwa nga bweyagenda okulaba kabaka ow’obukiikakkono n’akola ekifaananyi kya yeekaalu ya katonda wa kabaka ow’obukiikakkono, n’asindika ekifaananyi kya yeekaalu eri kabona omukulu e Yerusaalemi; ne kabona omukulu n’alyoka azimba ekikoppe kya yeekaalu ey’obulimba mu bifo ebitukuvu eby’ekifo ekitukuvu kya Katonda. Kabaka Akazi omubi ayimirira gavumenti, ate okukolaganira wamu kwa kabona omukulu kuyimirira okugatta Ekkanisa ne Gavumenti.
Okujeemera okwo okutuufu kuyimirira okujeemera kw’omukulembeze w’ettaka er’ekitiibwa ery’omwoyo, akoppya empereza y’okusinza ey’obwapapa (Kabaka w’obukiikakkono), era n’aggalawo okusinza okw’amazima mu kifo ekitukuvu kya Katonda. Okujeemera kwa Ahaazi kuyimirira obukulembeze bwa Amerika Egy’Obumu, obuzimba yeekaalu ey’obulimba mu ttaka er’ekitiibwa, nga kye kifaananyi kya yeekaalu ya Kabaka w’obukiikakkono.
Embeera y’obunnabbi eya Isaya omusanvu ekikiikirira emyaka nkaaga mu ttaano egy’okutandika egy’ekisolo eky’ensi, era naddala ekiseera eky’okukomekkereza ky’ekisolo eky’ensi. Waliwo omusana omungi oguyinza okuggyibwa mu mbeera y’obunnabbi eya Isaya omusanvu, naye mu kaseera kano tukozesa bukkakkamu ensonga entegeeza nti Kristo alaga enkomerero y’ekintu ng’akozesa kutandika kwakyo. Wano tuteekereza kino, si lwa okuyingira nnyo mu bivaamu eby’embeera y’ebyafaayo eya Isaya omusanvu. Tukakasa nti bwe kiba nti ennyanga y’obujeemu obwa Republicanism egatta ne nnyanga y’obujeemu obwa Protestantism, kiba kikiikirira okuzimbibwa kw’ekyekaalu eky’obulimba.
Okuzimbibwa kwa yeekaalu ey’obulimba, eyakolebwa ng’efaanana ne yeekaalu ya kabaka ow’Obukiikakkono, kuyimirira ebyafaayo eby’omu kiseera lwe wateekebwawo ekifaananyi ky’ensolo, era kye kigezo ekikulu eri abantu ba Katonda, okuyita mu kyo amalirizo g’obulamu bwabwe obutaggwawo ganaasalibwawo.
Mukama annyonnyodde bulungi nti ekifaananyi ky’ensolo kijja okukolebwa nga tekinnaggwaawo ekiseera ky’okugezesebwa; kubanga kijja kubeera ekigezo ekinene eri abantu ba Katonda, mwe ekibajjira kyabwe eky’obutaggwaawo kijja okusalirwawo.
Kuno kwe kugezo abantu ba Katonda kye balina okuyitamu nga tebannasibwako akabonero. Bonna abakkakasa obwesigwa bwabwe eri Katonda nga bagondera amateeka ge, era ne bagaana okukiriza Ssabbiiti ey’obulimba, bajja kuyimirira wansi w’ekibendera kya Mukama Katonda Yehova, era bajja kufuna akabonero ka Katonda omulamu. Abo abaleka amazima agava mu ggulu ne bakkiriza Ssabbiiti ya Ssande, bajja kufuna akabonero k’ensolo. Okunnyonnyola Bayibuli okw’Abadiventisti ab’Olunaku olw’Omusanvu, voliyumu 7, 976.
Abadiventisiti ab’Olunaku Olw’omusanvu, abali “abantu ba Katonda” ab’e Lawodikiya, balina “okugezebwa okunene” okw’obaawo nga tekunnaggalwawo ekiseera ky’ekisa. Kye “kagezeso” ke balina okuyitamu “nga tebannateekebwako akabonero.” Akabonero ka Katonda n’okuggalwawo kw’ekiseera ky’ekisa bibeerawo ku tteeka lya Ssande. Okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo kubeerawo mu kiseera ekitwala ne kiggukira ku tteeka lya Ssande. Ekifaananyi ky’ensolo n’okutondebwa kwakyo, kye ky’amazima ekinaasalawo eby’obulamu bwaffe eby’emirembe gyonna. Okutondebwa kw’ekifaananyi ekyo kulagiddwa ng’okugatta emiggo ebiri okukola eggwanga limu. Okugatta emiggo egyo ebiri kubaawo ku ntandikwa y’ebyafaayo bya United States era ne kuddamu mu nkomerero yaabyo. Ku ntandikwa emiggo ebiri gyagattibwa okuteekawo ompondo ogw’obupurotesitanti, era mu nkomerero emiggo ebiri gigattibwa okuteekawo ompondo og’oburepabulikaani.
Mu byafaayo ebyasooka okuva mu 1798 okutuuka mu 1844, yeekaalu ey’ejjembe ly’Abaprotesitanti yazimbibwa. Oluvannyuma lwa myaka kkumi n’emyenda, pulezidenti omusooka ow’Abarepulikaani owa ejjembe ly’Abarepulikaani yayogera ng’omwana gw’endiga, era mu kukikola n’atandika enteekateeka ey’okusumulula abaddu, naye kyamubiza obulamu bwe. Omwana gw’Endiga wa Katonda yafiira ku musaalaba okusumulula abantu mu buddu bw’ekibi, naye kyamubiza obulamu bwe. Omusaalaba kye Kirangiriro ky’Okusumululwa. Mu byafaayo mwe ejjembe ly’Abarepulikaani lyali lisumulula abaddu, ejjembe ly’Abaprotesitanti lyagaana obunnabbi obw’obuddu. Mu byafaayo by’etteeka lya Ssande, nga ejjembe ly’Abarepulikaani lizzaawo obuddu obw’omwoyo, ejjembe ly’Abaprotesitanti lijja okulangirira obubaka obusumulula abawambibwa.
Pulezidenti asembayo owa empeembe ya Republican ey’ensolo eyava mu nsi alyogera ng’enyoka ennene, era bwe anakikola, empeembe entuufu ey’Abaprotestanti ejja kuyimusibwa ng’ekibendera. Ekyo kifaananyizibwa mu empeembe ebbiri ez’Empaaya y’Abamedi n’Abaperusi eyaliwo ddala n’ey’omwoyo. Empaaya y’Abamedi n’Abaperusi eyaliwo ddala yali obwakabaka obw’okubiri mu bunnabbi bwa Baibuli, ate obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli bwe bwa Empaaya y’Abamedi n’Abaperusi ey’omwoyo. Mu kitabo kya Danyeri, endiga ennume y’Abamedi n’Abaperusi yalina empeembe bbiri, nga bwe kiri ne Amerika Egatte, naye empeembe ey’okubiri yajjawo esembayo.
Awo ne nnyimusa amaaso gange, ne ndaba; era, laba, mu maaso g’omugga waaliwo endiga ey’ennume eyalina enyanga bbiri; era enyanga ezo zombi zaali empanvu; naye emu yali empanvu okusinga endala, era eyali empanvu ennyo yavaayo oluvannyuma. Danyeri 8:3.
Mu byafaayo eby’obunnabbi eby’ekisolo ekivudde ku nsi n’empondo zaakyo ebbiri, empondo ey’Abaprotestanti yasookedwa okumanyibwa, naye mu kifo ky’okulinnyuka n’okumaliriza omulimu yaddirira n’ayingira mu ddungu ly’obuzibe bw’amaaso bwa Layodikiya. Mu byafaayo lwe empondo ey’Abarepulikaani eyoogera ng’eddiragoni, era n’eyisa etteeka lya Sande eririko okujja amangu, empondo ey’Abaprotestanti ey’amazima erijja okulinnyusibwa waggulu ng’ebbendera. Beebokka Abadiventisti b’Olunaku Olw’Omusanvu b’e Layodikiya abategeera okugezesebwa okuyimiririzibwa mu kutondebwa kw’ekifaananyi ky’ekisolo beebajja okufuna akasiba ka Katonda nga obudde bw’obusaasizi buggale. Omubaka ogulambulula enteekateeka eno ey’okugezesebwa kati gubikkulibwa eri bonna abayagala okulyamu omugaso.
Awo Eriya n’ajja eri abantu bonna, n’agamba nti, Munaalagaulwa okutuusa ddi wakati w’ebirowoozo bibiri? Singa Mukama ye Katonda, mumugoberere; naye singa Baali, mumugoberere. Naye abantu tebaamuddamu na kigambo na kimu. 1 Bassekabaka 18:21.