Era kyabaawo mu kiseera eky’okuwaayo ekiweebwayo eky’akawungeezi, ne Eriya nnabbi n’asembera, n’agamba nti, Ai Mukama Katonda wa Ibulayimu, Isaaka, ne Isirayiri, kibeere kimanyiddwa leero nti ggwe Katonda mu Isirayiri, era nti nze ndi omuweereza wo, era nti byonna bino mbikoze ku kigambo kyo. 1 Bassekabaka 18:36.

Tukabadde tutegeera ebikula bya Eriya nga akabonero. Omu ku bimu ku ebikula ebyo kwe nti obuweereza n’obubaka bwa Eriya, Yokaana Omubatiza ne William Miller byali ebikozesebwa mu kusalira omusango. Obubaka bwabwe bwakozesebwa Mukama okugezesa ebyafaayo byabwe eby’enjawulo. Yesu yagamba nti singa teyandizze, Abayudaaya abawakanya tebandibadde na kibi.

Obanga saali nzize ne njogedde nabo, bandibadde tebalina kibi; naye kaakano tebalina kye bekwatako ku kibi kyabwe. Yokaana 15:22.

Ezekyeri ayolesa ensonga emu yennyini eri Abayudaaya abakkontana ku bintu bitono mu byafaayo bye.

Kubanga baana ab’amaaso magumu n’ab’emitima emikakanyavu. Nkutuma eri bo; era onobagamba nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda. Ate bo, ne bwe banaawulira oba ne bwe bataawulira (kubanga be nnyumba eyaajeemu), kyokka banaamanyangako nti nnabbi abadde wakati mu bo. Ezekyeri 2:4, 5.

Ekitegeeza ky'ekifaananyi kya Eriya kirimu n'omulimu gwe okuba ekikozesebwa eky'okusalira omusango.

Abali mu mulimu gw’okulangirira obubaka bw’omalayika ow’okusatu banoonyereza mu Byawandiikibwa Ebitukuvu nga bakozesa enkola y’emu Omukadde Miller gye yakozesa. Mu katabo katono akayitibwa Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Omukadde Miller awa amateeka gano agasoboka, ag’amagezi era ag’omugaso omunene agakwata ku kunoonyereza n’okutaputa Byawandiikibwa:

'1. Buli kigambo kirina okubeerako obukwatagana obutuufu ku nsonga ewereddwayo mu Baibuli; 2. Ebyawandiikibwa Byonna byetaagisa, era bisobola okutegeerwa ng'oyambisizza obunyiikivu mu kusoma n'okunoonyereza; 3. Tewali ky'obikkuliddwa mu Byawandiikibwa kisobola, newaakubadde kijja, kukwekebwa eri abo abasaba mu kukkiriza nga tebakankana; 4. Oyagala okutegeera enjigiriza, koleeta wamu Ebyawandiikibwa byonna ebikwata ku nsonga gy'oyagala okumanya, olwo buli kigambo kibe n'obuyinza bwakyo obutuufu; era bw'osobola okuzimba endowooza yo nga tewali kukontana, tooba mu nsobi; 5. Ebyawandiikibwa biteekwa okwennyonyola byokka, kubanga byennyini bibeera omusingi ogubifuga. Bwe nzesigama ku muyigiriza annyonnyole, n'ageya ku kitegeeza kyabyo, oba nga ayagala kibe bwe kityo olw'ekkiriza lya kibiina kye ky'eddini, oba alyoke alowoozebwe ng'omugezi, ne kiba nti okugeya kwe, okwegomba kwe, ekkiriza lye, oba amagezi ge, bye biba etteeka lyange, so si Baibuli.'

Ebyo ebiri waggulu kye kitundu ku mateeka gano; era mu kuyiga kwaffe kwa Bayibuli, kiba kirungi ffenna okussa ku mutima emisingi egyateekebwawo.

Okukkiriza okw’obutuufu kuzimbiddwa ku Byawandiikibwa Ebitukuvu; naye Setaani akoza obukodyo bungi okuvuunika Byawandiikibwa n’okuleeta obusobi, n’olwekyo kyetaagisa obwegendereza obunene singa omuntu ayagala okumanya bye biyigiriza ddala. Kye kimu ku bulimbalaganyi obukulu obw’ebiseera bino okwesigamira ennyo ku bw’ewulira, era ne beeyita abeesimbu nga batalabirako bigambo ebirambulukufu eby’Ekigambo kya Katonda kubanga ekigambo ekyo tekikwatagana ne bw’ewulira. Abangi tebalina musingi gw’okukkiriza kwabwe okujjako bw’ewulira. Eddiini yaabwe yesigamira ku bbugumu bw’ebiwulira; nga bwe buweddewo, okukkiriza kwabwe kuba kuwedde. Obw’ewulira buyinza okuba amakunkumuka, naye Ekigambo kya Katonda kye ngano. Ate, 'kiki,' bw’agamba nnabbi, 'ekikwataganya amakunkumuka ne ngano?'"

Tewali anaasalirwa omusango lwa kutagondera ekitangaala n’okumanya bye tebaalina, era bye baatayinza kufuna. Naye bangi bagaanira ddala okugondera amazima agabaleeterwa ababaka ba Kristo, kubanga baagala okufaanana n’omutindo gw’ensi; era amazima agatuuse ku kutegeera kwabwe, n’ekitangaala ekyaakako mu myoyo gyabwe, bijja kubasalira omusango ku lunaku lw’okusalirwa omusango. Mu nnaku zino ez’oluvannyuma tulina ekitangaala ekikuŋaanyiziddwa eky’abadde kyaaaka okuyita mu mirembe gyonna, era tujja kubalirwa obuvunaanyizibwa obukwatagana n’ekyo. Ekkubo ery’obutukuvu teriri ku mutindo gumu n’ensi; kkubo erissiddwa waggulu. Bwe tutambula mu kkubo lino, bwe tudduka mu kkubo ly’ebiragiro bya Mukama, tujja kulaba nti ‘ekkubo ly’abatuukirivu lye kitangaala ekyaka, ekyeyongera okwaka okutuuka ku lunaku olutuukirivu’. Review and Herald, 25 Novemba, 1884.

Tetusalirwa musango olw’okutagondera omusana n’obumanyi bye tetwalina era bye tetwayinza kufuna. Ekisinga obukulu mu kwogera kuno kwe kigambo “tetwayinza kufuna.” Elijah, John ne Miller bayimirira omusana ogw’emirembe gyabwe egyali guyinzika okufuna. Okubaawo kw’obubaka bwabwe kwaggyawo olugoye olukisa olw’ekyeyitibwa mu mateeka ga United States “plausible deniability.” Obubaka bwa Elijah mu buli mulembe mwe bweralabikira buggyawo “plausible deniability” yonna, era buvunaanyiza omulembe gwonna olw’omusana oguba guleeteddwa mu kiseera ekyo.

Muganda wange yagamba mu kiseera ekimu nti tajja kuwulira kintu kyonna ku njigiriza gye tweyimirira, ng’atya nti yandikakasiddwa. Teyajja ku nkuŋaana, newaakubadde kuwuliriza emboozi; naye oluvannyuma yategeeza nti yalaba ng’ali n’omusango mu ngeri emu ne bwe yandibadde abiwulidde. Katonda yali amuwadde omukisa okumanya amazima, era ajja okumuvunaana olw’omukisa guno. Waliwo bangi mu ffe abasalawo okuzirwanyisa nga tebannazitegeera, eri enjigiriza eziriko okuteesebwako kaakano. Tebajja kuwulira, tebanonyereza mu butebenkevu, naye baleeta obuwakanya bwabwe mu kizikiza. Basanyufu ddala n’endowooza yaabwe. ‘Ogamba nti, Ndi mugagga, era nnyongedde mu bintu, so sirina kye nkyetaaga; ate tomanyi nti oli ow’obuyinike, era ow’ennaku, era omwavu, era omuzibe w’amaaso, era oli mu bwereere: Nkuwa amagezi: ogule gye nze zaabu eyagezeseddwa mu muliro, olyoke obe mugagga; n’engoye enjeru, olyoke oyambalibwe, era ensonyi z’obwereere bwo zitalabike; era osiige amaaso go eddagala ly’amaaso, olyoke olabe. Bonna be njagala, mbannenya era mbabonereza: kale mube n’ekyoyo, era mwenenye’ (Okubikkulirwa 3:17-19).

Ekyawandiikibwa kino kigwira abo ababeera mu kifo awawulirwa obubaka, naye abatajja kukiwuliriza. Mumanyi mutya nti Mukama teyongera kuwa obujulizi obuppya bw’amazima ge, ng’abuteeka mu mbeera empya, okuteekateeka ekkubo lya Mukama? Enteekateeka ki ze mubeera muteeka okusobozesa omusana omuggya okuyingira mu nnyiriri z’abantu ba Katonda? Obujulizi ki obulina nti Katonda tasindise musana eri abaana be? Okwesigama ku bwennyini, okwegulumiza, n’okwenyumiriza mu birowoozo byaffe byonna biteekebwe wala. Tugwanira okujja ku bigere bya Yesu, ne tuyiga gy’ali oyo Omuwombeefu era Omwetoowaze mu mutima. Yesu teyayigiriza abayigirizwa be nga abarabi bwe baayigiriza ababwe. Abayudaaya bangi bajja ne bawuliriza nga Kristo alambulula ebyama by’okununulwa, naye tebaajjira kuyiga; baajja kunenya, okumukwata ku kintu kyonna ekitalikukwatagana, balyoke babe n’ekintu kye bakozesa okukyusa endowooza z’abantu. Baali basanyukira ebyo bye baamanyi, naye abaana ba Katonda balina okumanya eddoboozi ly’Omusumba Omutuufu. Ssi kino kiseera ekisaanidde nnyo okusiiba n’okusaala mu maaso ga Katonda? Tuli mu kabi k’okwawukana, mu kabi kokwawula enkambi ku nsonga ey’okukontana; kale tetusaanidde kunoonya Katonda n’obunyiikivu, n’okwetoowaza kw’omu mutima, tulyoke tumanye ekiri mazima? Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 1, omuko 413.

Abo abakiikirira obubaka bwa Eriya bafuuka eby’okukozesebwa mu kusalira omusango mu nkola ey’okutukuza etegeka ekkubo eri omubaka w’endagaano okutukuza yeekaalu. Mu kutuukiriza omulimu ogw’okutukuza yeekaalu, omusana gw’amazima ag’ekiseera kino gujulwawo. Singa tekyandijuliddwa, abo Kristo be yali era ali agezaako okutukuza bandisigadde nga bambadde ekkanzu ya Laodikiya ey’okweebulimba. Eriya akiikirira obuweereza obuleeta amazima ng’ekyuma eky’okusalira omusango. Kye kivaako twategeezebwa nti abo abaagaana obubaka bwa Yokaana Omubatiza tebaasobola kuganyulwa mu kuyigiriza kwa Yesu.

Nnaalagibwa okudda emabega eri okulangirirwa okw’okujja okusooka kwa Kristo. Yokaana yatumibwa mu Mwoyo n’amaanyi ga Eriya okuteekateeka ekkubo lya Yesu. Abo abaagaana obujulizi bwa Yokaana tebaafunamu mugaso mu njigiriza za Yesu. Ebyawandiiko Ebyasooka, 258.

Mu byafaayo eby’obunnabbi ebifaananyiriza okutukuzibwa kw’abantu ba Katonda, obubaka bw’amazima ag’ekiseera busumululibwa obuteeka ab’omu mulembe mu buvunaanyizibwa olw’okulonda ekizikiza oba ekitangaala.

Naye ggwe, Danyeri, ggalawo ebigambo bino, era osibe ekitabo okutuusa ku kiseera ky’enkomerero: bangi banaatambulira wano ne wali, era obumanyi bunaayongera.... N’agamba nti, Genda mu kkubo lyo, Danyeri: kubanga ebigambo bino biggaliddwa ne bisibiddwa okutuusa ku kiseera ky’enkomerero. Bangi banaatungulwa, ne bafuulibwa bamweru, ne bagezebwa; naye abakozi b’obubi banaakolanga obubi: so tewali mu bakozi b’obubi anaategeera; naye ab’amagezi banaategeera. Danyeri 12:4, 9, 10.

Abo abakiimira obubaka bwa Eriya mu buli mulembe gwabwe balondedwa Kristo okubeera ababaka be, alyoke abakozese ng'ebikozesebwa eby'okusalira omusango. Kino kye Eriya yali alaga bwe yagamba nti, "Kimanyike leero nti ggwe oli Katonda mu Isirayiri, era nti nze ndi omuddu wo, era nti nakoze ebintu bino byonna ku kiragiro kyo."

Obutuufu buno nabwo bulambululibwa Yesu ku Yokaana Omubatiza.

Awo bwe baali nga bagenda, Yesu n’atandika okugamba ebibiina ku Yokaana nti, Mwagenda mu ddungu okulaba ki? Omuvuunze oguwemulwa empewo? Naye mwagenda okulaba ki? Omusajja ayambadde ebyambalo ebirongoose? Laba, abambala ebyambalo ebirongoose babeera mu nnyumba z’abakabaka. Naye mwagenda okulaba ki? Nnabbi? Weewaawo, mbagamba, era n’okusinga nnabbi. Kubanga ono gwe kyawandiikibwa nti, Laba, ntuma omubaka wange mu maaso go, aliteekateeka ekkubo lyo mu maaso go. Matayo 11:7-10.

Yokaana yali asukka okuba nnabbi; yali ekikozesebwa eky’okusala omusango, era obuweereza bwe bwategeerekebwa eri ab’omu mulembe gwe, kubanga bennyini bafuluma ne bagenda mu ddungu okumulaba, nga bwe kityo ddala Isirayiri yonna bwe yajja ku Lusozi Kalumeeri ku kiragiro kya Akabu. William Miller yategeera okwongera kw’amagezi okwaggulwawo mu 1798. Yakiikirira abo abatambulanga wano na wali mu Kigambo kya Katonda nga amagezi gakyeyongera. Obubaka bwe bwali bwesigamiziddwa ku biseera eby’obunnabbi, era mu 1840 obubaka bwe n’obuweereza bwe byateekebwa mu mulembe gwe mu ngeri eyaleetera ensi yonna ey’Abaprotestanti okutunula okulaba oba enkola ye yakola. Bwe kyakkakasibwa, obubaka bwe bwatwalibwa mu nsi yonna.

"Mu mwaka gwa 1840, okutuukirizibwa okulala okwenjawulo okw’obunnabbi kwazuukusa obwegendereza obwasaanye nnyo. Emyaka ebiri emabega, Josiah Litch, omu ku basumba abakulembera mu kubuulira Okujja okw’Okubiri, yawandiika n’atangaza ennyinyonnyola ey’Okubikkulirwa 9, ng’alagula okugwa kwa Bwakabaka bwa Ottoman. Ng’okubala kwe bwe kwalaga, obuyinza buno bwateekwa okuggyibwawo . . . ku lwa 11, omwezi gw’omunaana, 1840, lwe kyandisubirwa nti obuyinza bwa Ottoman e Constantinople bunaamenyeka. Era kino, nzikiriza, kijja kusangibwa nga bwe kituufu.'"

Mu kiseera ddala ekyalambikibwa, Buturukki, ng’eyita mu babaka b’eggwanga baayo, yakkiriza okufuna obukuumi okuva eri amawanga amaanyi agagattiddwa ag’e Bulaaya, era bwe batyo ne yeeteeka wansi w’okulamulibwa kw’amawanga g’Obukristaayo. Ekintu ekyo kyatuukiriza mu bujjuvu obunnabbi. Bwe kyamanyikika, abantu bangi nnyo ne bakakasibwa ku ntuufu y’emisingi egy’okutaputa obunnabbi egyakkirizibwa ne okugobererwa Miller n’abo be yakolagana nabo, era amaanyi ag’ewuunyisa ne gakiwa ekibiina ekyalindirira Okudda kwa Kristo. Abasajja ab’amagezi n’ab’ekitiibwa ne beegatta ne Miller, mu kubuulira era n’okubunyisa mu biwandiiko ebirowoozo bye, era okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 omulimu ne gweyongera mangu nnyo. The Great Controversy, 334, 335.

Okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 kiyimirira ebyafaayo by’‘okubwatuka musanvu kw’enkuba’ eby’omu Kitabo ky’Okubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi. Mu byafaayo ebyo, enkola y’okutukuza eyayolesebwa mu Malaki omutwe ogw’okusatu, n’okunaaza Yeekaalu kwa Kristo emirundi ebiri, yatandikibwa. Enkola y’okutukuza yali enkola y’okugezesa eyeyongerayongera, nga esinziira ku kutegeera kwa Miller ku teeka erya ‘olunaku ku mwaka’. Abo abakiimira obubaka bwa Eriya bategeka ekkubo eri Omubaka w’Endagaano ajje mangu mu Yeekaalu ye, era be kabonero k’ekikozesebwa eky’omusango ekikozesebwa Omubaka w’Endagaano okusangula abo abalonda ekizikiza okusinga ekitangaala.

Mazima nze mbabatiza mmwe n’amazzi olw’okwenenya; naye oyo ajja oluvannyuma lwange ali ow’amaanyi okusinga nze, nze sisaanira kutikka engatto ze; ye alibabatiza n’Omwoyo Omutukuvu n’omuliro. Eky’okufuutula kye kiri mu mukono gwe, era alirongoosa ddala awo gye asensira, n’akuŋŋaanya eŋŋaano ye mu ggwanika; naye obusenke alibwokya omuliro ogutazikira. Matayo 3:11, 12.

Mu biro bya Kristo, nga bwe kiragiddwa mu Yokaana 6:66, yafiirwa abayigirizwa bangi okusinga ekiseera kirala kyonna. Mu The Desire of Ages, awogerwa ku kyawandiikibwa kino kya Yokaana, enkola y’okukozesa obunnabbi ye yennyini ensonga lwaki abayigirizwa baamuvaako. Tebaategeera nti ekitegeeza ddala kyeyimiririranga eby’Omwoyo, era ng’okusinziira ku Pawulo omutume, ekitegeeza ddala kisooka, oluvannyuma ne bijja eby’Omwoyo.

Era nga bwe kyawandiikibwa nti, Omuntu ow'olubereberye, Adamu, yafuuka omwoyo omulamu; Adamu ow'enkomerero yafuuka omwoyo awa obulamu. Naye tekyasooka eky'omwoyo, wabula eky'omubiri; oluvannyuma ne kijja eky'omwoyo. 1 Abakkolinso 15:45, 46.

Olw’okuba nga tebaagala era ne batayinza, Abayudaaya baagaana okutegeera Kristo bwe yalaga nti ye mugaati oguva mu ggulu ogwetaagibwa okulibwa. Ennono n’obuwangwa byasazaamu enkola Kristo ye yennyini gye yakozesa. Ku byafaayo bino, Mukyala White yawandiika nti:

Olw’okunenyezebwa mu lwatu okw’obutakkiriza bwabwe, abayigirizwa bano ne bayawukirira okusingawo ku Yesu. Baasunguwala nnyo, era nga baagala okulumya Omulokozi n’okubasanyusa mu bukyayi bw’Abafalisaayo, ne bamusalira emabega, ne bamuvaako nga bamunyooma. Baali balondedde ekyaabwe, ne bakwata ku kifaananyi kyokka, Omwoyo nga taliimu; nga batwala ekikuta kyokka nga tekirimu ensigo. Okusalawo kwabwe tekwakyakyusibwa nate; kubanga tebaakyatambulira wamu ne Yesu.

"‘Ekisunsuzo kye kiri mu mukono gwe, era anaatukuza ddala oluggya lwe, n’akuŋŋaanya eŋaano ye mu ggwanika.’ Matayo 3:12. Buno bwali bumwe ku biseera by’okutukuza. Mu bigambo by’amazima, amaguwa gaali gayawulibwa okuva mu eŋaano. Olw’okuba nga baali b’amalala nnyo era beesiima nga batuukirivu okutuuka n’okugaana okunenyezebwa, era nga baagala ensi nnyo okutuuka n’okugaana obulamu obw’obuwombeefu, bangi ne bamuvaako Yesu. N’abangi bakyakola kye kimu. Leero emyoyo gigezebwa nga bwe baagezebwa abayigirizwa abo mu kkuŋŋaaniro e Kaperunawumu. Amazima bwe lituusibwa mu mitima gyabwe, balaba nti obulamu bwabwe tebukkiriziganya n’okwagala kwa Katonda. Balaba obwetaavu bw’okukyuka kwonna mu bo; naye tebayagala kutandika omulimu ogw’okwegaana. Noolwekyo basunguwala nga ebibi byabwe bikkuliddwa. Bagenda nga banyize, ng’abayigirizwa bwe baava ku Yesu, nga beemulugunya, ‘Ekigambo kino kikakafu; ani ayinza okukiwulira?’" The Desire of Ages, 392.

Omubaka w’endagaano wa Malaki ye atukuza batabani ba Lewi n’omuliro. Anaasanira oluggya lwe obulungi, n’ayawula eŋaano okuva mu akabo. Akolera omulimu guno n’ekipeera. Ekipeera kye kituukiriza okuyawula, era ekipeera kye ky’obubaka bw’amazima ag’omukiseera ku buli mulembe ogw’ebyafaayo mwe abatukuza batabani ba Lewi. Ekipeera kye obubaka bwa Eriya n’ababaka baabwo, abayimirira ng’ekikozesebwa eky’okusala omusango.

Laba, ndisindika omubaka wange, era anaateekateeka ekkubo mu maaso gange; era Mukama gwe munoonya ajja mu bwangu mu yeekaalu ye, era omubaka w’endagaano gwe musanyukira; laba, ajja, bw’ayogera Mukama ow’eggye. Naye ani ayinza okugumira olunaku lw’okujja kwe? era ani ayimirira bw’alabika? kubanga ali ng’omuliro ogw’okunyungulula, era ng’essabbuuni y’omunaaza ebyambalo. Era ajja kutuula ng’oyo anyungulula era ng’atukuza effeeza; era anaatukuza batabani ba Leevi, era anabayungulula ng’azaabu ne ffeeza, balyoke baleetere Mukama ekiweebwayo mu butuukirivu. Awo ekiweebwayo kya Yuda ne Yerusaalemi kinaasanyusa Mukama, nga mu nnaku ez’edda, era ng’emyaka egy’edda. Malaki 3:1-4.

Oyo ajja oluvannyuma lwa Yokaana Omubatiza ye oyo alongoosa ekisasi kye n’ekipyaampyempye, era afaanana ng’omuliro gw’omulongoosa effeeza. Omulimu gw’okutukuza gutuukirizibwa omubaka w’endagaano, era bwe kityo kiraga ebyafaayo mwe Mukama ayingira endagaano n’abantu abapya be yalonda babe b’endagaano. Bwe yasumululwa Isirayiri ey’edda okuva mu buddu bwa Misiri, omulamwa omukulu mu byafaayo ebyo ebitukuvu gwali ensonga y’“omubereberye.” Oba nga kyali okufa kw’ababereberye b’e Misiri, oba Katonda okulangirira Isirayiri ng’Omubereberye we.

Era onoogamba Falaawo nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama nti, Isiraeri ye mutabani wange, omubereberye wange: Ne nkugamba nti, Leka mutabani wange agende anjonere: naye bw’ogaana okumulekayo, laba, nditta mutabani wo, omubereberye wo. Okuva 4:22, 23.

Katonda bwe yayingira mu ndagaano ne Isirayiri mu kubanunula okuva e Misiri, enteekateeka ya Katonda yali nti buli mwana w’obulenzi ow’olubereberye okuva mu kika kyonna aweereddwayo eri omulimu gw’obusaserdooti. Naye mu bujeemu bw’enyana ya zaabu, kika kya Leevi kyokka kye kyayimirira ku ludda lwa Musa. Olw’obwesigwa bwabwe, Katonda n’aggyamu enteekateeka ye eyali nti buli mwana ow’olubereberye okuva mu kika kyonna aweereddwayo eri obusaserdooti, n’ayitako ebika ebirala n’awa kika kya Leevi eddembe lyokka ery’obusaserdooti. Omubaka w’endagaano bw’atukuza abaana ba Leevi, kino kikiikirira ebyafaayo mwe abantu b’endagaano ab’edda nga bateekebwa ku lusegere, ne basikizibwa abantu b’endagaano abapya. Kino kyali kityo eri Yokaana Omubatiza, eri Abamillerite, era kiritera okubeerawo n’abo 144,000. Okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, enkola y’okutukuza yatandikibwa olw’ensonga ey’okukemebwa ey’obubaka bw’obunnabbi obwaweebwa William Miller. Ne kireetera Mukama okujja mangu mu yeekaalu ye nga Okitobba 22, 1844, naye omutendero gw’okutukuza tegwaggwa okutuusa mu 1863.

Obunnabbi bwa Danyeri 8:14, "Okutuusa ku nnaku enkumi bbiri mu bikumi bisatu; olwo lusinzizo lulyerulwazibwa," n’obubaka bwa malayika ow’olubereberye, "Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa y’omusango gwe etuuse," byombi byalaga ku kuweereza kwa Kristo mu kifo ekitukuvu ennyo, ku musango ogw’okukebera, so si ku kujja kwa Kristo okununulira abantu be n’okuzikiriza ababi. Ensobi te yali mu kubala ebiseera eby’obunnabbi, naye ku kintu ekyali okugenda okubaawo mu nkomerero y’ennaku enkumi bbiri mu bikumi bisatu. Olw’ensobi eno abakkiriza baasalirwa, naye byonna ebyayogerwa edda mu bunnabbi, era ne byonna bye baalina olukusa olw’Byawandiikibwa okusuubira, byali bituukiriziddwa. Mu kiseera kennyini lwe baali bakaaba olw’okulemererwa kw’essuubi lyabwe, ekintu ekyalagibwa mu bubaka kyali kituukiridde, era ekyetaagika okutuukirizibwa nga Mukama tannalabika okuwa abaweereza be empeera.

Kristo yali ajje, si ku nsi, nga bwe baali balindirira, wabula, nga bwe kyasooka kulagirwa mu kifaananyi, mu Kifo Ekitukuvu Ennyo eky’Yeekaalu ya Katonda ey’omu ggulu. Alabisibwa Danyeri nnabbi ng’ajja mu kiseera kino eri Oyo W’edda ennyo: “Nnalaba mu bibonero by’ekiro, era, laba, waaliwo omulala ng’Omwana w’omuntu, n’ajja n’ebire by’eggulu, n’ajja” (si ku nsi, wabula) “eri Oyo W’edda ennyo, ne bamusemberereza mu maaso ge.” Danyeri 7:13.

Okujja kuno kwategeezebwa edda era ne nnabbi Malaki nti: ‘Mukama gwe munoonya ajja amangu ddala mu yeekaalu ye, era ye n’Omubaka w’endagaano, gwe musanyukira; laba, ajja, bw’ayogera Mukama ow’eggye.’ Malaki 3:1. Okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye kwali kw’amangu nnyo, nga tekulindiddwa, eri abantu be. Tebaali bamulindirira eyo. Baamusuubiranga ajje ku nsi, ‘mu muliro ogwaka nga awaayo ekibonerezo eri abo abatamanyi Katonda, n’abo abatagondera Enjiri.’ 2 Abatesalonika 1:8.

Naye abantu tebannaba beetegefu okusisinkana Mukama waabwe. Waliwo omulimu gw’okuteekateeka ogwakyasigadde okutuukirizibwa ku lwabwe. Omusana gwalina okugabibwa, ng’oguluŋŋamya ebirowoozo byabwe eri yeekaalu ya Katonda mu ggulu; era nga bwe bandigoberera mu kukkiriza Kabona Asinga Obukulu waabwe mu buweereza bwe eyo, obuvunaanyizibwa obupya bwandibikkuliddwa. Obubaka obulala obw’okulabula n’obw’okuyigiriza bwalina okuweebwa eri ekkanisa.

Nnabbi agamba nti: 'Ani ayinza okusigalawo ku lunaku lw’okuja kwe? Era ani ayinza okuyimirira bwe’anaalabika? Kubanga ali ng’omuliro gw’omuyungunzi, era ng’ensabuni y’abalongoosa engoye; era alituula ng’omuyungunzi n’omutukuza wa feza; era alitukuza batabani ba Leevi, n’abalongoosa ng’ezzaabu ne feza, baly’okuwa Mukama ekiweebwayo mu butuukirivu.' Malaki 3:2, 3. Abo abaanaba nga bakyali balamu ku nsi, ng’okuwolereza kwa Kristo kumaliriddwa mu Weema entukuvu ey’omu ggulu, banaayimirira mu maaso ga Katonda omutukuvu nga tebalina musembezi. Engoye zaabwe zirina okuba nga teziriko bbala, empisa zaabwe zirina okutuukuzibwa okuva mu kibi olw’omusaayi ogw’okufukizibwa. Mu kisa kya Katonda ne mu kaweefube gwabwe omunywevu, bateekwa okuba abaluwanguzi mu lutalo n’obubi. Nga okusala omusango okw’okunoonyereza kugenda mu maaso mu ggulu, ng’ebibi by’abakkiriza abeenenyevu biggyibwawo okuva mu Weema entukuvu, walibaawo mu bantu ba Katonda abali ku nsi omulimu omw’enjawulo ogw’okutukuza, ogw’okuggyawo ekibi. Omulimu guno gwanjulirwa obulungi nnyo mu bubaka bw’Okubikkulirwa essuula 14.

Omulimu guno bwe gunaaba guwedde, abagoberera Kristo balibeera bateeseteese okulabika kwe. "Awo ekiweebwayo kya Yuda ne Yerusaalemi kinaasiima eri Mukama, ng’ennaku ez’edda, era ng’emyaka egy’edda." Malaki 3:4. Awo ekkanisa Mukama waffe gy’anaayanjula eri ye bw’anaakomawo eribeera "ekkanisa ey’ekitiibwa, eritaliiko bbala, newaakubadde ekivunike, newaakubadde kintu kyonna ekifaananako ebyo." Abaefeso 5:27. Awo ekkanisa ejja kulabika "ng’obudde bw’enkya, muwaŋŋavu ng’omwezi, eyaka ng’enjuba, era etyisa ng’eggye eririna amabendera." Oluyimba lwa Sulemaani 6:10.

Okugatta ku kujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, Malaki era alagulira ddala okudda kwe okwa kabiri, okujja kwe okutuukiriza omusango, mu bigambo bino: ‘Nja kuba kumpi nammwe mu kusala omusango; era ndiba omujulirwa amangu okulumiriza abalogo, n’abakola obwenzi, n’abo abalayira obulimba, n’abo abanyigiriza omukozi ku musaala gwe, n’abannamwandu n’abaana abatalina ba kitaabwe, n’abo abaggyako omugenyi eddembe lye, so tebantya Nze, bw’ayogera Mukama ow’eggye.’ Malaki 3:5. Yuda ayogerako ku mbeera y’emu bw’agamba, ‘Laba, Mukama ajja n’emitwalo gy’abatukuvu be, okusalira omusango ku bonna, era okulangirira bonna abatali batya Katonda mu bo olw’ebikolwa byabwe byonna eby’obutali butukuvu.’ Yuda 14, 15. Okujja kuno, n’okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, bye bintu ebyawukana era eby’enjawulo.

Okujja kwa Kristo ng’Kabona waffe Asinga Obukulu okuyingira mu Watukuvu ennyo olw’okutukuza Ewatukuvu, nga kulagiddwa mu Danieri 8:14; okujja kw’Omwana w’omuntu eri Owakadde w’ennaku, nga bwe kulagiddwa mu Danieri 7:13; n’okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, nga Malaki bwe yalagula, byonna biraga ekintu kye kimu; era kino kiragiddwa ne mu kujja kw’omuko eri embaga y’okuwasa, nga Kristo bwe yakiraga mu lugero lw’abawala ekkumi, mu Matayo 25. The Great Controversy, 424-426.

Mu kitundu ekisembayo, kwogerwako ku "okujja" okuna; naye byonna bikiikirira okujja kimu mu ngeri ennya ez’enjawulo. Omu ku byo kwe olugero lw’abawala ekkumi.

Emirundi mingi njjukizibwako engéro ey’abawala ekkumi, nga bataano ku bo baali ab’amagezi, ate bataano baali abasirusiru. Engéro eno emaze okutuukirizibwa era ejja n’okutuukirizibwa ddala ng’ebigambo byayo bwe biri, kubanga erina okukozesebwa okw’enjawulo mu kiseera kino; era, ng’obubaka bwa malaika ow’okusatu, emaze okutuukirizibwa era ejja kwongera okuba amazima ag’ekiseera okutuusa ku nkomerero y’ekiseera. Review and Herald, Agusito 19, 1890.

Obanga "okujja" okuna "bye binnyonnyola ekintu kye kimu," olwo "okujja" okuna ezo ezatuukirizibwa mu ntandikwa y’Adiventisimu mu kibiina kya Millerite, "zijja kutuukirizibwa" nate "ddala okutuusa ku buli nnukuta" mu kibiina kya Eriya ku nkomerero y’Adiventisimu.

William Miller n’Abamillerite baali bamiririzi b’Obubaka bw’Omulayika asooka, era mu kyawandiikibwa kye kimu okuva mu Early Writings kye twakyogerako mu bbanga ttono eryayise, Obubaka bw’Omulayika asooka bwalina obubonero n’engeri bimu ddala ng’ebya Yokaana Omubatiza. Twasomayo ekitundu ekigamba nti abo abaagaanye obubaka bwa Yokaana Omubatiza tebaasobola kuyambibwa mu kuyigiriza kwa Yesu. Mu ndima esembayo agamba nti, "Abo abaagaanye obubaka obwasooka tebaasobola kuyambibwa obw’okubiri; era tebaayambiddwa na eddoboozi erya mu ttumbi ly’ekiro, eryaali ly’okubategekera okuyingira ne Yesu mu kukkiriza mu Ekitukuvu Ennyo mu Yeekaalu ey’omu ggulu." Bombi William Miller ne Yokaana Omubatiza bakiikirira ebikozesebwa eby’okusalira omusango.

Singa tebaalabikako bombi, emirembe gyabwe tebandibadde basingibwa musango lwa kugaana ekitangaala. Katonda yakozesa abo ababaka babiri okujjawo ekyambalo ky'ekibi ekya Laodikya, era bwe kityo n'alaga obwereere bwa Laodikya obw'abantu abaali baalondebwa edda, ng'aleeta obubaka, oba bwakkiriziddwa oba bugaanyiiddwa, obwo ne bukozeebwa mu musango ng'akabonero akalaga nti nnabbi yabadde wakati mu bo. Ebyafaayo eby'omu 1840 okutuuka mu 1844 byafaananyizibwa n'omuliro ogwava mu ggulu ne gugwa ku kiweebwayo kya Eriya ku Lusozi Kalemeri. Nnabbi ow'amazima yali amaze kutegeerekeka ng'awukana ku bannabbi ab'obulimba.

Tuli ku kiseera we tusaanidde okulambulula enkola y’okutukuza eyayongerayo oluvannyuma lwa Okitobba 22, 1844. Mwannyina White yagamba nti oluvannyuma lwa Okitobba 22, 1844, “abantu tebaali bakyetegese okusisinkana Mukama waabwe. Wakyaliko omulimu gw’okutegeka ogwakyetaagisa okutuukirizibwa ku lwabwe. Ekitangaala kyali kigenda okuweebwa, nga kiragira ebirowoozo byabwe eri Yeekaalu ya Katonda mu ggulu; era nga bwe bandigoberera mu kwakkiriza Kabona Asinga Obukulu waabwe mu buweereza bwe eyo, obuvunaanyizibwa obupya bandibubikkuliddwa. Omugambo omulala ogw’okulabula n’okuyigiriza gwateekwa okuweebwa eri ekkanisa.”

Abadiventisiti bwe baagaana ‘emirundi musanvu’ egyo mu Leviitiko 26, Danyeri gye yayita ‘ekirayiro’ kya Musa, baafiirwa obusobozi obw’okutegeera nti enteekateeka y’okutukuza yayongerayo okusinga emirimu gyabwe egyasooka egy’okutegeera amazima agakwata ku kutandika kw’okusala omusango.

Tujja kukwatako ku mugendo gw’okutukuza ogweyongerayo mu kiwandiiko ekiddako, era tutandike okutuukanya ensingo y’ObuProtestanti obw’amazima Adventism ey’Abamillerite gye yafuuna mu myaka gya 1840 n’ensingo y’ObuRepabulikanisimu.