Tuzze tuyogerako ku makulu g’ekifaananyi kya Eriya, era kati tukozesa ebyafaayo by’Olusozi Kameri n’Olusozi Sinaayi okulaga enteekateeka y’okugezesebwa egenda mpolampola ku mpondo ey’ObuPurotesitanti n’enkulaakulana y’ebyobufuzi egenda mpolampola ku mpondo ey’ObuRepabulaaka efaanagana n’empondo ey’ObuPurotesitanti.
Ekiwandiiko ekyasembayo kyakwatagana n'obujeemu obuli mu Okubala essuula kkumi na ssatu ne kkumi na nnya, obulaga okugezesebwa okw'ekkumi era okw'enkomerero eri Isirayiri ey'edda oluvannyuma lw'okuyita kwabwe mu Nnyanja Emyufu. Ebyafaayo ebyo bikwatagana n'entandikwa y'ekibiina kya ba Millerite, era bikwatagana ne ebyafaayo by'olugendo lwa Katonda olw'enkomerero. Omulimu gw'abamalayika basatu bonna ab'Okubikkulirwa essuula kkumi na nnya gutuukirizibwa mu kibiina ekiri ku ntandikwa n'ekiri ku nkomerero.
“Malayika ayungana mu kutangazibwa kw’obubaka bwa malayika ow’okusatu ajja okumasamasa ensi yonna n’ekitiibwa kye. Wano w’ategeezebwa omulimu ogunaagwira ensi yonna, ogw’amaanyi agatali ga bulijjo. Entambuza y’Okudda kwa Yesu ey’omu 1840–44 yali okweyoleka okw’ekitiibwa okw’amaanyi ga Katonda; obubaka bwa malayika ow’okusooka bwatwalibwa mu buli kitebe kya misiyoni mu nsi yonna, era mu mawanga agamu waaliwo okufaayo ku by’eddiini okusingira ddala okwakalabiddwa mu nsi yonna okuva mu Enkyukakyuka y’eddiini ey’ekyasa eky’ekkumi n’omukaaga; naye ebyo bijja kusukkulirwa entambuza ey’amaanyi ennyo eri wansi w’okulabula okwasembayo kw’obubaka bwa malayika ow’okusatu.” The Great Controversy, 611.
Wakati w’ebyafaayo bya movimenti eyatandika ne movimenti ey’enkomerero, tusanga ebyafaayo by’ekkanisa ey’e Lawodikiya. Malayika atangaaza ensi n’ekitiibwa kye amanyiddwa bulungi nga movimenti, si ekkanisa.
Ku Babulooni, mu kiseera ekireeteddwa okulabibwa mu bunnabbi buno, kyategeezebwa nti: ‘Ebibi bye bituuse mu ggulu, era Katonda ajjukidde obutali butuukirivu bwayo.’ Okubikkulirwa 18:5. Obutali butuukirivu bwayo bwatuukiridde, era okuzikirizibwa kuli kumpi okugwa kuyo. Naye Katonda akyalina abantu be mu Babulooni; era nga tekinnaba kutuuka kw’amasango ge, abo abeesigwa balina okuyitibwa baveyo, baleme okuttaanya mu bibi byaayo era ‘baleme okusaana mu bikolimo byayo.’ Ky’ensonga ne wabaawo ekikwekweto ekiragiriziddwa mu kifaananyi ky’omulayika ng’akka okuva mu ggulu, ng’amulisa ensi n’ekitiibwa kye era ng’ayogerera ddoboozi ery’amaanyi nnyo, ng’alangirira ebibi bya Babulooni. Wamu n’obubaka bwe, okuyita kuwulirwa nti: ‘Muve muggwe, abantu bange.’ Ebirangiriro bino, bwe byegatta n’obubaka bw’omulayika ow’okusatu, bifuuka okulabula okw’enkomerero okutuusibwa eri abatuuze b’ensi.” Empaka Enkulu, 604.
Bannabbi bonna bakkiriziganya, era bonna balambulula nnyo ‘ennaku ez’enkomerero’ okusinga bwe balambulula ennaku mwe obunnabbi bwabwe bwayogerwa. Nga ekyokulabirako ky’ensonga eno, Malayika owa Okubikkulirwa kkumi n’omunaana yali era n’akyayolebwa mu kifaananyi kya Malayika owa Okubikkulirwa kkumi. Bombi bamulisa ensi n’ekitiibwa kyabwe bwe bakkira. Mukyala White alambulula Malayika asooka mu kitabo Early Writings.
Yesu yalagira malayika ow’amaanyi okukkira wansi era n’alabula abatuuze b’ensi beetegekere okulabikako kwe okw’okubiri. Malayika bwe yavayo mu maaso ga Yesu mu ggulu, omusana ogwaka ennyo ennyo era ogw’ekitiibwa gwagenda mu maaso ge. Nagambibwa nti omulimu gwe gwali okutangaza ensi n’ekitiibwa kye era n’okulabula abantu ku busungu bwa Katonda obugenda okujja. Early Writings, 245.
Omumalayika oyo w’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana yakka nga 11 Sebutemba 2001. Era kyali kisooka kulagibwa mu kifaananyi kya malayika eyakka nga 11 Agusito 1840. Mu Isaaya essuula ey’omukaaga, Isaaya alagibwa yeekaalu ey’omu ggulu n’ekitiibwa kya Katonda. Mu olunyiriri olw’okusatu olw’essuula ey’omukaaga kiraga nti ensi yonna ejjudde ekitiibwa kya Katonda. Ekyo kibaawo malayika w’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana bw’akka.
Awo oluvannyuma lw'ebyo nnalaba malayika omulala ng'akka okuva mu ggulu, ng'alina obuyinza bungi; n'ensi n'eyaka olw'ekitiibwa kye. Okubikkulirwa 18:1.
Olunyiriri olw’okusatu mu Yesaya essuula mukaaga lulaga ebyafaayo bye bimu.
Era omu n'akaabira omulala, n'agamba nti, Mutukuvu, Mutukuvu, Mutukuvu, Mukama ow'eggye; ensi yonna ejjudde ekitiibwa kye. Isaaya 6:3.
Sister White aleeta wamu ekyolesebwa kya Isaaya eky’awatukuvu n’entambula y’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana.
Baserafi abali mu maaso g’entebe ey’obwakabaka bajjudde nnyo entiisa ey’ekitiibwa olw’okutunuulira ekitiibwa kya Katonda, okutuusa ne batatunuulira bo bennyini na kaseera katono nga tebeesanyukira bo bennyini, wadde okusiima bo bennyini oba okusiimaganira. Okutendereza kwabwe n’ekitiibwa kyabwe babiweereza Mukama ow’eggye, ali waggulu era ayimiziddwa, era ekitiibwa ky’omukutte gw’ekkanzu ye kijjuza yeekaalu. Nga balaba eby’omu maaso, nga ensi yonna ejja kujjuza ekitiibwa kye, oluyimba olw’obuwanguzi olw’okutendereza luddizibwa okuva eri omu okutuuka ku mulala mu kuyimba okw’eddoboozi erisanyusa, nti, ‘Mutukuvu, Mutukuvu, Mutukuvu, ye Mukama ow’eggye.’ Bakkuse ddala mu kugulumiza Katonda; era mu maaso ge, nga basanyusibwa okusiimibwa kwe, tebaagala kintu kirala kyonna. Mu kwetikka ekifaananyi kye, mu kumuweereza n’okumusinza, egendererwa lyabwe eryewaggulu ennyo lituukirizibwa ddala.
"Ekyolesebwa ekyaweebwa Isaaya kiraga embeera y'abantu ba Katonda mu nnaku ez'enkomerero." Review and Herald, Disemba 22, 1896.
Yokaana mu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi, era ne mu essuula ey’ekkumi n’emunaana, ate ne Isaaya mu essuula ey’omukaaga, wamu n’okunnyonnyola kwa Mukyala White, bateeka ebifaananyi bino byonna eby’ensi okwakazibwa n’ekitiibwa kya Katonda mu kiseera kye kimu mu byafaayo. Ensi yonna yalaba ebintu ebyabaawo nga 11 Settemba 2001. Ebyafaayo ebyeyongereyongera by’ekibiina ky’Abamillerite ebyaggwawo mu 1863 byali omufaananyizo gw’ebiseera we malayika omukulu owa Kubikkulirwa essuula 18 bw’akka, ng’ajja n’ebyafaayo ebikwatagana n’omulayika eyakka mu Kubikkulirwa essuula 10. Nga zino nteeso ez’okusooka ziteekeddwawo, tujja kuddayo ku nteekateeka y’okukemebwa eyayimirizibwa mu Okubala essuula ey’ekkumi n’enna. Bwe yamala Musa okusabirira abajeemu abaayagalanga okuddayo e Misiri era n’okukuba Yoswa ne Kalebu amayinja, Katonda yakkiriza okusabirira kwe.
Awo Mukama n’agamba nti, Nsonyiye nga bwe wasabye: Naye mazima, nga bwe mbeera mulamu, ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kya Mukama. Kubanga abasajja abo bonna abaalabye ekitiibwa kyange n’eby’amagero byange bye nakolera mu Misiri ne mu ddungu, era bankemye kati emirundi kkumi, so tebaawulirizza eddoboozi lyange; mazima tebaliraba nsi gye nalayirira eri bajjajja baabwe, so n’omu ku bo abannasunguwaza taligiraba: naye omuddu wange Kalebu, kubanga yalina omwoyo omulala mu ye era n’angoberera mu bujjuvu, nze ndimuleeta mu nsi gye yagendamu; era ezzadde lye lijisikira. Okubala 14:20-24.
Ebyafaayo ebiragirwa wano mu Okubala 14 bye byali okugezesa okwasembayo eri Isirayiri ey’edda, era obulemwa bwabwe ne bubakakasiza okufa mu ddungu mu myaka amakumi ana egyaddako. Ebyafaayo bino bikwatagana butereevu ne Okubikkulirwa 18 kubanga eyo Katonda yalangirira nti, “nga ddala Katonda bw’ali mulamu, ensi yonna ejja kujjuvuga ekitiibwa kya Mukama.” Kino kye kigambo ekinywevu nnyo Katonda ky’ateeka mu kyawandiiko kino ky’ebyafaayo, era mu kukikola asimbira ddala nti ebyafaayo ebiragibwa mu Okubala essuula 13 n’e 14 byalaga mu maaso entambula ey’amaanyi ey’omulayika w’Okubikkulirwa 18. Kubanga Okubikkulirwa 18 ye nkomerero y’abantu ba Katonda abasigalawo, n’entandikwa y’abantu ba Katonda abasigalawo nayo eragiddwa mu kitundu kye tulowoozaako mu kitabo ky’Okubala.
Ku 11 Agusito 1840, mu kutuukirizibwa kw’obunnabbi bw’Islamu obw’ennaku ez’okubiri, abantu b’endagaano abaalondebwa edda baagezesebwa obubaka bwa Eriya obwabadde bukakasiddwa mu kaseera akavaako katono nti butuufu.
Ku Septemba 11, 2001, mu kutuukirizibwa kw’obunnabbi bw’Obusiraamu obw’akabi akatatu, abantu abaali balondebwa mu ndagaano baalaga entandikwa y’okusala omusango gw’abalamu nga obubaka bwa Eriya bwabadde bumaze katono okukakasibwa nti butuufu.
Obubaka bwa Eriya obw’ebyafaayo by’Abamillerite bwateekebwamu mu nsengeka y’ebbanga ly’obunnabbi. Obubaka bwa Eriya ku Ssettemba 11, 2001 bwateekebwamu mu nsengeka ey’okudiddwamu kw’ebyafaayo. Ssettemba 11, 2001 yaddamu ebyafaayo ebyaliwo ku Agusito 11, 1840, kubanga ennaku zombi zikiraga okutuukirizibwa kw’obunnabbi obukwata ku Buyisiramu, era zombi ziraga okukka kwa malayika, gwe Sister White yagamba nti "si mulala wabula Yesu Kristo ye yennyini." Newankubadde Sister White teyayogera nti malaika ow’Okubikkulirwa kkumi n’omunaana "yali si mulala wabula Yesu Kristo ye yennyini" nga bwe yayogera ku malaika ow’Okubikkulirwa kkumi, malaika ow’Okubikkulirwa kkumi n’omunaana ayakaanyisa ensi n’"ekitiibwa kye," era Ebyawandiikibwa birambika bulungi nti ekitiibwa kya Yesu Kristo kye ekyakaanyisa ensi.
Ekikozesebwa eky’okusala omusango ekyaleeta okukemebwa kw’Abaprotestanti mu ntandikwa kyali ekibiinja ky’Abamillerite nga kiyimiririrwa Eriya. Ekikozesebwa eky’okusala omusango ekireeta okukemebwa kw’Abadiventisti b’Olunaku olw’Omusanvu ku nkomerero kye kibiinja kya Eriya nga kiyimiririrwa ab’emitwalo kumi n’ena n’enkumi nnya. Akabonero ka Eriya kalina amakulu agasinga g’emu; newankubadde kayimirira Miller n’ekibiinja ky’Abamillerite, kayimiririrawo n’abo ab’emitwalo kumi n’ena n’enkumi nnya.
Mose ku Lusozi olw’Okufuulibwa yali omujulizi w’obuwanguzi bwa Kristo ku kibi n’okufa. Yakiikirira abo abalivayo mu ntaana mu kuzuukizibwa kw’abatuukirivu. Eriya, eyakyusibwa n’atwalibwa mu ggulu nga tatalabye kufa, yakiikirira abo abaaliba balamu ku nsi ku kukomawo kwa Kristo okw’okubiri, era abaliba ‘balikyusibwa, mu kabanga, mu kukwenkanya kw’eriiso, ku kkondeere ey’enkomerero;’ bwe ‘ekifa kino kirambale obutafa,’ era ‘ekivunda kino kirambale obutavunda.’ 1 Corinthians 15:51-53. Yesu yayambazibwa omusana ogw’eggulu, nga bwe alirabika bw’alikomawo ‘oluvannyuma olw’okubiri nga talina kibi olw’obulokozi.’ Kubanga alijja ‘mu kitiibwa kya Kitaawe n’abamalayika abatukuvu.’ Hebrews 9:28; Mark 8:38. Okusuubiza kw’Omulokozi eri abayigirizwa kwatuukirizibwa kati. Ku lusozi, obwakabaka obujja obw’ekitiibwa bwalabisibwa mu kifaananyi ekitono—Kristo Kabaka, Mose omukiikirira abatukuvu abazuukidde, ne Eriya omukiikirira abo abakyusiddwa nga tebafudde. The Desire of Ages, 412.
Abantu b’Endagaano abasigwawo be bangi okusinga—kkumi okudda ku babiri. Abayitiddwa bangi, naye abalondebwa batono. Okulemererwa kw’ekigezo eky’ekkumi kwasinziira ku nti lipoota embi oba ennungi ey’Ettaka Etesuubizibwa yakkirizibwa oba yagaanibwa. Noolwekyo, ebyafaayo wano ebiragiriddwa biraga nti obuwanguzi oba okuwangulwa mu byafaayo eby’okukemebwa ebigenda mu maaso businziira ku kusalawo wakati w’enkola ebbiri ezionnyonnyola amawulire g’emu.
Abakessi ekkumi n’ababiri bonna baalaba ensi eyasuubizibwa, naye ne wavaamu obumaliriza bubiri obw’enjawulo ku ntegeeza y’ensi eyasuubizibwa. Obubaka obumu bwavudde mu kutya kw’abantu, obulala ne buva mu kukkiriza. Obubaka obumu bwalaga okwegomba okugaana okukulemberwa Katonda era okuddayo mu buddu bwa Misiri, ate obulala ne bulaga okwegomba okwesiga okukulemberwa Katonda era okugenda mu maaso okuyingira mu nsi eyasuubizibwa.
Mu kibiina ky’aba Millerite, abasinga obungi baalondawo okuddayo mu buddu bwa Babulooni era ne bafuuka bawala baayo, era kino kyali okulabika kw’okusalawo kwabwe okwagaana obubaka obw’obunnabbi bw’om malaika asooka. Ab’eesigwa mu ba Millerite baalondawo okugoberera obubaka obw’obunnabbi bw’om malaika asooka, newankubadde oluvannyuma lw’okulemererwa okulabika ku kunyolwa kw’essesuubi okwasooka mu ntandikwa y’omwaka gwa 1844. Ekitabo ky’Okubala kiyanjula embiko bbiri ez’enjawulo eza bakessi kkumi n’ababiri, nga buli emu eraga engeri ey’enjawulo y’okukebera obubaka bumu obw’obunnabbi. Mu 1863, obwadiventisi obwa Laodikaya tebaakkiriza obubaka obw’obunnabbi; baagaana obubaka obw’obunnabbi obwali bumaze okuteekebwawo. Mu 1863, obwadiventisi obwa Laodikaya baddayo ne bakkiriza enkola ey’ebyawandiikibwa eyaali ewakanya William Miller mu buweereza bwe bwonna. Abo abaagaana obubaka obw’obunnabbi era ne baagala okuddayo mu buddu baalabirizibwa ng’abajeemu ab’Okubala 14, era oluvannyuma ne bafa mu ddungu.
Ennamba kkumi, bwe etwalibwa ng’akabonero, nga bwe kiri ku bubonero bwonna, erina amakulu agasinga omu. Ekitegeeza kyayo ng’akabonero kirina okutegeerwa ng’osinzira ku mbeera y’ekitundu ky’ebyawandiiko mwe kiri. "Kkumi" ng’akabonero kiyinza okuyimirira okubonyaabonyezebwa. Kiyinza okuyimirira okwegezebwa. Kiyinza okuyimirira okwegatta okw’ekkumi okw’abakabaka b’e Bulaaya, ebika eby’omu bukiikaddyo bwa Isirayiri, n’Amawanga Amagatte. Mu kkanisa eya Simuna abantu ba Katonda baali bagenda okuyitamu ebbonaabona okumala ennaku kkumi.
Totya ebyo by’ogenda okubonaabona; laba, Setaani ajja kusuula abamu ku mmwe mu kkomera, mulyoke mukemebwe; era mulinyigirizibwa ennaku kkumi. Beera omwesigwa okutuusa okufa, nange ndikuwa engule ey’obulamu. Okubikkulirwa 2:10.
Abannabyafaayo balaga ku kutulugunyizibwa okwakoleddwa Diocletian mu byafaayo bya Smyrna, kubanga kwe kwali okutulugunyizibwa okukambwe ennyo okusinga mu byafaayo bya Smyrna, era kwamala emyaka kkumi. Abannabyafaayo abalala balambulula nti mu byafaayo bya Smyrna waaliwo okutulugunyizibwa kkumi okw’enjawulo. Wonna wayita, ebyo byakolebwa Obwakabaka bwa Loma, obuli mu Dannieri essuula omusanvu bukiikirizibwa ennyanga kkumi. Abo bakabaka kkumi be bakabaka, nga bakifaananyizibwa Akabu eyakola obwenzi n’Obupapa, era be byuma by’okutulugunya ebyakozesebwa Obupapa okutuukiriza okutemula mu Ebisera eby’ekizikiza. "Kkumi" kiwakanya obuyinza bwa gavumenti obutuukiriza okutulugunya ku lwa Yezabele. Mu Dannieri essuula esooka "kkumi" kikiikirira ebbanga ery’okugezesebwa.
Tugezeeko abaweereza bo, nkusaba, ennaku kkumi; batuwe ebimera tulye, n’amazzi tunywe. Awo endabika yaffe erabwibwe mu maaso go, n’endabika y’abaana abalya ku mugabo gw’emmere y’Kabaka; era nga bw’oliraba, okole n’abaweereza bo. N’akkiriza nabo mu nsonga eyo, n’abagezesa ennaku kkumi. Era ku nkomerero y’ennaku kkumi, endabika yaabwe yalabika bulungi era nga banene mu mubiri okusinga abaana bonna abaalya ku mugabo gw’emmere y’Kabaka. Danyeri 1:12-15.
Mu Okubala essuula 14, Isirayiri ey’edda yali asunguwaza Katonda emirundi kkumi, nga kitegeeza ebigezo kkumi ebyayitibwamu mu bbanga ly’obudde.
Naye mazima nga bwe ndi omulamu, ensi yonna erijjuzibwa ekitiibwa kya Mukama. Kubanga abasajja abo bonna abaalabye ekitiibwa kyange n’ebyamagero byange bye nakola mu Misiri ne mu ddungu, era bangezesa kaakano emirundi kkumi, era tebawuliriza eddoboozi lyange. Okubala 14:21, 22.
Singa onoonya ku Intaneeti okumanya obujeemu bw’enjawulo obumanyiddwa nti bubeera obujeemu omwenda oba ebigezo ebyalemwa omwenda okuva ku kununulibwa ku Nnyanja Emyufu okutuuka ku gezo ery’ekkumi, ojja kusanga enjawukana entonotono ku bikwata ku kulemererwa kwa Isirayiri ey’edda ebiteekwa okubalibwa ng’ebimu ku bigezo ekkumi ebyo. Ntegeeza nti okununulibwa ku Nnyanja Emyufu, okumanyiddwa nga kukwatagana ne October 22, 1844, kwe kutandikwa kw’ebigezo ekkumi; era wano we tusaanira okutandikira okubala ebigezo ebyavaawo okuva mu 1844 okutuuka mu 1863. Waaliwo enkola y’okugezesa eyeyongerayongera eyatandika mu 1798 nga Ekitabo kya Danyeri kibikkuliddwa, era enkola eyo yakwata ku byafaayo by’obubaka bwa malayika asooka n’ow’okubiri ebyamalirizibwa n’okutuuka kwa malayika ow’okusatu ku October 22, 1844.
Mu Minneapolis, Katonda yawadde abantu be eby'obugagga eby'amazima mu ngeri empya. Omusana guno okuva mu ggulu abamu baagugaana n'obujeemu bwonna Abayudaaya bwe baalaga mu kugaanira Kristo, era ne wabaawo okwogera nnyo ku kuyimirira ku miggo gy'ensalo egy'edda. Naye waaliwo obujulizi nti tebaamanyi emiggo gy'ensalo egy'edda byali ki. Waaliwo obujulizi era waaliwo n'okulowooza okuva mu kigambo okwakkirizibwa omutima; naye amagezi g'abantu gaali ganyweddeko, nga gasibiddwa okuziyiza okuyingira kw'omusana, kubanga baali bamaliridde nti kyali kikyamu eky'obulabe okuggyawo 'emiggo gy'ensalo egy'edda', ate nga tewaali na kusengulwa mugo n'omu ku miggo gy'ensalo egy'edda, wabula baalina endowooza eyakyamu ku kye ekyafuula emiggo gy'ensalo egy'edda.
"Okuyitawo kw’ebiro mu 1844 kwali ekiseera eky’ebintu ebinene, nga kuggulawo mu maaso gaffe agatangajiddwa okutukuza ekifo ekitukuvu ekibadde kibeerawo mu ggulu, era nga kirina enkolagana entegeerekeka n’abantu ba Katonda ab’oku nsi, [era] obubaka bw’omulayika ow’olubereberye, n’obw’omulayika ow’okubiri, n’obw’omulayika ow’okusatu, nga buggulawo ekibendera nga ku kyo kwaliko okuwandiikibwa nti, ‘Ebiragiro bya Katonda n’okukkiriza kwa Yesu.’ Omu ku misingi egyali wansi w’obubaka buno kwe yeekaalu ya Katonda, eyalabibwa mu ggulu nga erabibwa abantu be ab’ayagala amazima, ne essanduuko eyalimu amateeka ga Katonda. Omusana gwa Ssabbiiti ogw’etteeka erya nnya ne gwaka emisana egy’amaanyi ku kkubo ly’abamenya amateeka ga Katonda. Okuba nti ababi tebalina butafa kye kimusingi akadde. Sijjukira kirala kyonna ekisobola okubalwa mu misingi egy’akadde. Byonna bino ebikuutira ku kukyusa emisingi egy’akadde bye birowoozo byokka." Ebyawandiikibwa bya 1888, 518.
Nga 22 Okitobba 1844, malayika ow’okusatu yatuuka ng’akutte obubaka mu mukono gwe.
Bwe kyaggwa okuweereza kwa Yesu mu kifo ekitukuvu, n’ayita n’ayingira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, n’ayimirira mu maaso g’ekisanduuko ekyalimu etteeka lya Katonda, n’atuma omalayika omulala omuyinza ennyo n’obubaka obw’okusatu eri ensi. Olupapula olw’eddiba lwateekebwa mu mukono gw’omulayika, era bwe yakka ku nsi mu buyinza n’ekitiibwa, n’abuulira okulabula okw’entiisa, n’okutiisatiisa okw’ekitalo ennyo okusinga okwo kwonna okwatuusiddwa eri abantu. Early Writings, 254.
Ku 22 omwezi ogwa Okutobba, 1844, malayika yava mu ggulu n’akka nga mu mukono gwe mulimu olupapula lw’eddiba abantu ba Katonda lwe baalina okulya. Enjigiriza ez’ “ebirango” ezalambikibwa olwo, zaalina okulyibwa ne zikkirizibwa oba okugaanibwa ne teziryibwa. Malayika ow’okusatu bwe yatuuka ng’alina mu mukono gwe olupapula, obubaka obwali mu olupapula obwo bwakiikirira amazima mukaaga agagezesebwa. Aga mukaaga ago gaalambikibwa nga: “okuyita kw’ekiseera,” okulaga obunnabbi bw’emyaka 2300; “okusala omusango,” okulagirwa ng’ “okutukuza Eweema entukuvu”; obubaka bwa bamalayika abasatu; “Amateeka ga Katonda”; “Ssabbiiti”; n’embeera y’abafu, nga eragibwa ng’ “tewali butafa bwa mwoyo.”
Ebituufu omukaaga ebyo mu butuufu bikwatagana, naye buli kimu kyamanyibwa ng’ekiraga ekkubo. Abamu tebandagala okuyingiza okuyita kw’ebiseera mu lukalala luno, naye kyeyoleka nti bangi baagaana amazima nti Okitobba 22, 1844 kyali okutuukirizibwa okw’amazima ddala kw’obunnabbi. Baalemererwa mu kikemo ekyo, era ekyo ne kibaziyiza okwenyigira mu bikemo ebyaddirira. Enkola ya Katonda ey’okukemesa yateekebwawo emirundi mingi ng’ekola mu ngeri ey’enkulaakulana, nga yeetaaga okuwangula mu kikemo ky’osooka okuweebwa, olwo n’oyinza okwenyigira mu kikemo ekigoberera.
Bwe twatandika okwanjula ekitangaala ku nsonga ya Ssabbiiti, twali tetunnaba kufuna mategeera agatereevu ku bubaka bw’omulaika ow’okusatu obuli mu Okubikkulirwa 14:9-12. Omugugu gw’obujulirwa bwaffe bwe twasemberanga abantu gwali guno: nti ekikwekwatiza ekikulu eky’okudda okw’okubiri kyava eri Katonda, nti obubaka obusooka n’obw’okubiri bwali bumaze okuvaayo, era nti obw’okusatu bwalina okuweebwa. Twalaba nti obubaka obw’okusatu buggwera n’ebigambo bino: ‘Wano we wali okugumiikiriza kw’abatukuvu, abagondera ebiragiro bya Katonda n’okukkiriza kwa Yesu.’ Era nga bwe tulaba kaakano, twalaba bulungi nti ebigambo ebyo eby’obunnabbi byalageza ku nkyukakyuka eya Ssabbiiti; naye ku nsonga ey’okukimanya nti kyali ki okusinza ekisolo ekyogerwako mu bubaka, oba ekifaananyi n’akabonero k’ekisolo byali ki, twali tetunnaba kufuna endowooza emalirivu.
Katonda, mu Mwoyo Mutukuvu we, yaleetera omusana okwakira ku baddu be, era ensonga ne ebikkulirwa mpola mpola mu birowoozo byabwe. Kyetaagisa okusoma bungi n’obwegendereza awamu n’okweraliikirira, okulinoonya ekitundu ku kitundu. Mu bwegendereza, mu kweraliikirira, ne mu mirimu egitayimirira, omulimu gagenze mu maaso okutuusa amazima amanene ag’obubaka bwaffe, agategeerekeka bulungi, agagattiddwa bulungi, agatukiridde mu bumu, gaweebwa ensi.
Nayogera dda ku kumanyagana kwange ne Omukadde Bates. Namuzuula nga omusajja Omukristaayo omutuufu, ow’empisa ennungi era omwagaliza. Yankwatamu ekisa n’obusaasizi ng’omwana we ddala. Omulundi ogwasooka lwe yawulira nga njogera, yalaga okwagala okumanya ennyo. Bwe nnammaliriza okwogera, n’ayimirira n’agamba: ‘Nze Tomasi omubuusabuusa. Sikkiriza mu byolesebwa. Naye singa nandisobodde okukkiriza nti obujulizi omuganda waffe omukazi lwe yawadde leero ekiro ddala ddala lyali eddoboozi lya Katonda eri ffe, nandibadde musajja asanyufu ennyo okusinga bonna abalamu. Omutima gwange gukwatiddwa nnyo. Nkiriza nti omwogezi mwesimbu, naye sisobola kunnyonnyola ku lulw’okulazibwa kwe ebintu ebyewuunisa bye atubuulidde.’
Mu myezi mitono oluvannyuma lw’okufumbiriganwa kwange, nnagenda wamu n’omwami wange mu Lukiiko e Topsham, e Maine, mwe yaliwo Omukadde Bates. Mu kiseera ekyo teyakkiriza ddala nti okulabirirwa kwange kwava eri Katonda. Olukiiko olwo kyali kiseera eky’okufaako ennyo. Omwoyo wa Katonda yanneebakaako; ne mbikkirwa mu lulabirirwa olw’ekitiibwa kya Katonda, era olw’olubereberye ne ndabako emipulaneti emirala. Nga maze kuva mu lulabirirwa, ne ntegeeza bye nnalabye. Omukadde B. n’abuuza oba nnali nnyize sayansi y’emmunyeenye. Ne mmugamba nti sajjukira naako okusomako ku sayansi y’emmunyeenye. N’agamba nti, ‘Kino kya Mukama.’ Sizze kumulaba dda ng’ali mu buwaze n’obusanyufu ng’obwo. Endabika ye yakaka n’ekitangaala eky’eggulu, era n’akuutira ekkanisa n’amaanyi. Obujulizi, voliyumu 1, 78-80.
Mazima ddala, ebigezo bino byonna eby’enjigiriza bikwataganye, naye era bigezo ebisobola okukwatibwa buli kimu kyokka, era byayolesebwa mpola mpola eri baweereza ba Katonda. Waliwo amakanisa mangi agakuuma Ssabbiiti y’olunaku olw’omusanvu, naye agaagaana obubaka bw’abamalayika abasatu. Bagaanira ddala amazima nti okulamula kwatandika nga 22 Okitobba 1844, kyokka ne bakyakuuma Ssabbiiti. Ebigezo bino eby’enjigiriza bikwataganye naye biba ebigezo mukaaga eby’enjawulo.
Nga bwe kyakakanyiziddwa kaakano ku lw’Joseph Bates, kapiteeni w’eryato ly’ennyanja eyali amanyirivu ddala mu by’emmunyeenye, yakkiriza Omwoyo ogw’Obunnabbi gwe yali agaanye mu kusooka. Mu Desemba 1844, Ellen White yafuna okwolesebwa kwe okwasooka era ekigezo eky’omusanvu ne kituuka mu kibiina.
"Baibuli eteekwa okuba omuwabuzi wo. Gisome bulungi era osome n’Obujulizi Katonda bwe yawa; kubanga ebyo tebigaanagana na Kigambo kye n’akatono. Obujulizi bwe butayogera ng’Ekigambo kya Katonda bwe kigamba, bugaane. Kristo ne Beliyali tebasobola kugattibwa." Obubaka Obulondebwa, ekitabo eky’okusatu, omuko 33.
Ekiseera kitono oluvannyuma lw’okusuulibwamu essuubi okukulu, Mukyala White yakkiriza era n’awagira ekiwandiiko ekyalambulula nti Kristo yava mu Kifo Ekitukuvu n’ayingira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo nga ku 22 Okitobba, 1844. Yaasaba ekiwandiiko ekyo kigabirwe ‘buli mutukuvu’.
"Nkkiriza nti Ewatukuvu eririkutukuzibwa ku nkomerero y’ennaku 2300, lye Yeekaalu ya Yerusaalemi Empya, mwe Kristo ye muweereza. Mukama yandaga mu kwolesebwa, edda okusinga omwaka gumu oguwedde, nti Muganda waffe Crosier yalina omusana omutuufu ku by’okutukuza Ewatukuvu, n’ebirala; era nti kyali ky’okwagala kwe Muganda C. awandiike endowooza gye yatuwa mu Day-Star, Extra, February 7, 1846. Mpulira nti Mukama ampadde obuyinza obujjuvu okurangira Extra eyo eri buli mutukuvu." Ekigambo eri Endiga Entono, 12.
Yawagira ennyinyonnyola ya Crosier ey’okuyingira kwa Kristo mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, naye ekiwandiiko kyali kirimu enjigiriza nnyingi ezikyamu, omuli n’enjigiriza ya Protestantisimu eyava ku mazima eyagamba nti 'ekya bulijjo' mu kitabo kya Danyeri kyakiikirira obuweereza bwa Kristo. Noolwekyo n’awandiika ennyonnyola eyasooka okuteekebwa mu mpapula mu 1850, era oluvannyuma n’eteekebwa mu kitabo ekyitibwa Early Writings. Eyo yategeeza nti 'abo abaalangirira ssaawa y’omusango baalina okutegeera okutufu ku ‘‘ekya bulijjo’’.'
Awo ne ndaba mu kwogera ku 'daily' (Danyeri 8:12) nti ekigambo 'sacrifice' kyateekebwako olw'amagezi g'omuntu, era tekiri mu mwandiko, era nti Mukama yawa abo abaayogeresa obubaka bw'essaawa y'omusango endowooza entuufu ku kyo. Bwe waliwo obumu, nga 1844 tennatuuka, abasinga ennyo baali bakkiriziganya ku ndowooza entuufu ku 'daily'; naye mu butabanguko okuva mu 1844 oluvannyuma, endowooza endala zakkiriziddwa, era ekizikiza n'obutabanguko byagoberera. Early Writings, 74.
Omulamwa ogw‘the daily’ mu kitabo kya Danyeri gwafuuka akabonero k’okuddayo kwa Adiventisimu ku nkola y’Obuprotestanti obwajeemu mu ntandikwa y’ekyasa eky’amakumi abiri, era leero okutegeera okw’amazima okw’Abamillerite ku ‘the daily’ kugaanyiiddwa bateyolooji ba Adiventisimu. Kugaanyiiddwa, newankubadde Sister White yalaga bulambulukufu nti Abamillerite baali batuufu mu kulambulula ‘the daily’ ng’obuyinza bwa Setaani obw’obupagani. Baagaana amazima g‘the daily’, si kyokka nga beewakanya okukakasa kwe okwasikirizibwa nti okutegeera kw’Abamillerite kwali kutuufu, naye era mu kusoomooza ddala okulaga kwe okutereere nti ennyigiriza ey’obulimba ey’ayigiriza nti ‘the daily’ limeerera obuweereza bwa Kristo mu Weema entukuvu yaleetebwa ‘bamalayika abagobebwa mu ggulu!’
Era waaliwo Ow'oluganda Daniells, ebirowoozo bye byali bikolebwako omulabe; era ebirowoozo byo n'ebya Omukadde Prescott byali bikolebwako b'abalayika abaagobebwa okuva mu ggulu. Manuscript Releases, volume 20, 17.
Okugaana kwe okunyikivu ku kye Abadiventisiti kaakano bakozesa ng’ekimu ku “ensowaani z’engero z’obulimba” kwali kukambwe nnyo, kubanga Daniells ne Prescott baatwala akabonero ak’amaanyi ga Setaani (obupagani) ne bakassa akabonero ako ku Kristo (omulimu gwe mu Ewatukuvu). Kino kifuula ebigezo by’enjigiriza okubeera munaana.
Ekigezo eky’omwenda mu byafaayo ebyatwala okutuuka mu 1863 kwe kukolebwa kw’olubawo olw’okubiri lwa Abakkuki mu 1850. Ekifaananyi ky’abatandisi eky’omwaka 1843 kyakolebwa mu 1842, era kiyitibwa “ekifaananyi kya 1843” lwa kuba kyalagula okudda kwa Kristo mu 1843. Ekiragiro eky’okukola olubawo olw’okubiri lwa Abakkuki kyawa Sister White mu 1850. Okukolebwa kw’obubawo bubiri bwa Abakkuki kugatta ebyafaayo by’omulayika asooka n’ow’okubiri n’eby’omulayika ow’okusatu. Mu byafaayo ebyawandiikibwa omuzzukulu we eby’obulamu n’omulimu gwe, awa olufupaganyo lw’ebyo ebyabaddewo ebyatuusa ku kukolebwa kw’ekifaananyi kya 1850. Abikola nga alondawo ebigambo ebikwata ku nsonga ebya Sister White era n’ateekako endowooza ye mu lwo.
Bwe twaddayo ewa muganda waffe Nichols, Mukama yampa ekyolesebwa n’andaga nti amazima galina okulambikibwa bulungi ku bipande era ekyo kyandireese bangi okusalawo ku mazima okuyita mu bubaka bwa malaika ogw’okusatu, nga n’ebyasooka ebiri birambikiddwa bulungi ku bipande.-Bbaluwa 28, 1850.
Mu kwolesebwa kuno era yalagibwa n’ekintu ekyandimuwa James White obugumu okwongera okufulumya:
Nnabonawo era nti kyali kya mugaso kyenkana ekiwandiiko okukubibwa ng’abatumwa okugenda; kubanga abatumwa beetaaga ekiwandiiko kye batwala nabo ekirimu amazima ag’omu kiseera, okukissa mu ngalo z’abo abawulira, era awo amazima tegasaanawo mu birowoozo. Ate era ekiwandiiko kyandigenda gye abatumwa batayinza kugenda.-Ibid.
Omulimu ku kifaananyi ekipya ne gutandikibwa amangu ddala, era ne wabaawo omukisa ogw’okubategeeza ab’oluganda ekyo mu lupapula lwa Present Truth lwe James yalufulumya mu mwezi ogwaddako:
Chaati. Chaati ey’ensengeka y’ebiseera ey’ebirabirirwa bya Danyeri ne Yokaana, eyategekeddwa okulaga bulungi ddala amazima agaliwo kaakano, kati eri mu kukolebwako mu ngeri ya lithograph, ng’eri wansi w’okulabirirwa kwa Ow’oluganda Otis Nichols, e Dorchester, Massachusetts. Abo abayigiriza amazima agaliwo kaakano bajja kuganyulwa nnyo nayo. Okwogerako okusingawo ku chaati kujja kutegeezebwa mu bbanga erijja.-Present Truth, Novemba, 1850.
Mu nkomerero ya Janwali 1851, ekifaananyi kyali kituukiridde era ne kimenyesebwa ng’ekigula ku ddoola bbiri. James White yasiima nnyo nakyo era n’akiwa ku bwereere eri 'abo Katonda b’ayise okuwa obubaka bwa malayika ow’okusatu' (Review and Herald, Janwali, 1851). Ebiweebwayo eby’obugabi ebimu byayambye okutuukiriza omutwalo gw’okukubisa. Arthur White, Ellen G. White: The Early Years, ekitundu 1, 185.
Nga ayogera ku chaati ya 1843, Sister White yawandiika nti Katonda ye yali agikulembera.
"Mukama yannalaga nti chaati ya 1843 yalungamizibwa omukono gwe, era nti tewali kitundu kyayo kyandikyusibwa; enamba zaali nga bwe yayagadde. Nti omukono gwe gwali ku yo era ne gukisa ensobi mu enamba ezimu, nga tewali asobola kulaba ensobi eyo okutuusa lwe omukono gwe gaggibwawo." Review and Herald, Novemba 1, 1850.
Nga awandiika ekitangaala ekikwatagana n’ekiragiro eky’okukola chati endala mu 1850, yawa okukkiriza kwa Katonda kwe kimu ku chati ya 1850 nga bwe kyawa ku chati ya 1843, era n’ategeeza nti chati endala ezali mu kukolebwa mu kiseera ekyo zaali tezikirizibwa Mukama. Ekiragiro eky’okukola chati empya kyagattibwa n’ekiragiro eky’okufulumya ekifulumizibwa ekipya.
Nnalaba nti omulimu gw’okukola empande gwali gwa nsobi ddala. Gwatandikira eri Muganda Rhodes era ne guggobererwaamu Muganda Case. Ensimbi nnyingi zimaliriddwa mu kukola empande n’okutonda ebifaananyi ebitali bya mpisa era ebyenyinyala okulaga bamalayika ne Yesu ow’ekitiibwa. Ebyo byonna nnalaba nga tebisanyusa Katonda. Nnalaba nti Katonda yali mu kusasanya olupande lwa Muganda Nichols. Nnalaba nti waliwo obunnabbi obw’olupande luno mu Bayibuli, era bwe luba nti olupande luno lutegekeddwa abantu ba Katonda, bwe luba lulimala eri omu, luba lulimala era n’eri omulala, era nga singa omu yeetaaga olupande olupya olupiintiddwa ku mpimo ennene, bonna baba balwetaaga bwe kityo.
Nalaba nti mu Munnakiriza Case mwalimu omwoyo ogutebuka, ogutalina mirembe, ogutakkuse era ogutasiima, ogwagala chaati endala. Nalaba nti chaati ezipentiddwa zino zaakosa bubi ekibiina ky’abakkiriza. Zaaleeta mu lukuŋaana omwoyo ogw’obuwagulu ogw’okunyooma n’okusekerera.
Nnalaba nti enchati ze Katonda yalagira zakuba ku mutima mu ngeri ennungi, wadde nga tewali kunnyonnyolwa. Waliwo ekintu ekyaka, ekirungi era eky’eggulu mu ngeri bamalayika bwe balagiddwa ku nchati. Mpola nga tewamanyikika, omutima guleetebwa eri Katonda n’eggulu. Naye enchati endala ezakoleddwa zikyamuza omutima, era zireetera omutima okutekebwako nnyo ku nsi okusinga ku ggulu. Ebifaananyi ebiraga bamalayika byerabika ng’abadayimooni okusinga ab’eggulu. Nnalaba nti okumala ennaku ne wiiki, enchati zaalemedde ku mutima gwa Muganda Case, mu kiseera we yandibadde ng’anoonya amagezi ag’eggulu okuva eri Katonda, era yandibadde akula mu mikisa gy’Omwoyo n’okumanya amazima.
"Nnalaba nti ssinga ensimbi ezonooneddwa mu kufulumya echaati zaakozeseddwa mu kuleeta amazima mu bukkakafu mu maaso g’ab’oluganda okuyita mu kufulumya ebiwandiiko ebitono, n’ebirala, zaandikoze nnyo ebirungi era ne zilokola emimeeme. Nnalaba nti omulimu gw’okukola echaati gusaasaanye ng’omusujja." Manuscript Releases, ennamba 13, 359; 1853.
Ategeeza mu bulambulukufu nti “Katonda yali mu kusindikibwa kw’ekibawo kya [1850] ekya Muganda Nichols,” era nti waaliwo “obunnabbi [Habakkuku bbiri] obw’ekibawo kino mu Bayibuli.” Era yalambulula nti “ebibawo” [ebingi; 1843 ne 1850] “ebyalagirwa Katonda byakwatanga obulungi ku mutima, ne bwe tewali kunnyonnyola.” Habakkuku bbiri yalagira Abamilleraiti okufuula okwolesebwa okulambulukufu ku bibawo, (mu bungi), okukira nti oyo asoma ebibawo ebibiri ayinza okuddukira eri n’eri mu Kigambo kya Katonda. Ebibawo eby’obwakatonda tebyetaaganga kunnyonnyola kwongerwako, si nga bwe kyali ku kibawo ekyekubiivu kya Uriah Smith eky’omwaka 1863.
Awo Mukama n’anziramu, n’aŋŋamba nti, Wandiika okwolesebwa, era oteeke ku bipande nga kirabika bulungi, alyoke adduke oyo asoma. Habakkuku 2:2.
Ekigezo eky’ekkumi kye kitunuuliddwa ennyo mu kiwandiiko kino. Ku bigezo kkumi Musa bye yogerako mu Kitabo ky’Okubala essuula ey’ekkumi n’ennya, abakugu Abebbulaniya n’abayigirize b’eddiini abalala baleeta okuteebereza okwenjawulo ku nti bintu biki mu byafaayo okuva ku kulokolebwa ku Nnyanja Emyufu okutuuka ku bujeemu bw’abakessi kkumi ebiyinza okubalirwa ng’ebyo bigezo. Olw’obujeemu obw’enjawulo obwalabika mu byafaayo ebyo, waliwo ebisoboka ebitonotono eby’okulondamu, naye kituufu nti ekigezo eky’ekkumi kyamaka entandikwa y’emyaka amakumi ana egy’okufa nga baggwawo omu ku omu mu ddungu okutuusa abajeemu bonna abaali batuuse ku myaka gy’obuvunaanyizibwa lwe baafa.
Mu ngeri efaananako, abamu bayinza okuwakanя okulonda kwange kw’emyeso gino kkumi egy’enjigiriza, kubanga oyinza okubaawo enjawukana ezirabika ng’ezirungi okusinga bye ntaddewo wano. Wadde kiri bwe kityo, omuyeso ogw’okumi era ogw’enkomerero gulabika bulungi ddala nga bwe gwali obujeemu bw’abaagenda okukebera ensi ab’ekumi. Kwali okugaana emirundi musanvu egy’Ebyabaleevi 26. Waliwo obujulizi bungi obw’obunnabbi obuwagira olunnyonnyolwa luno.
Mu kiwandiiko ekiddako tujja okutandika okulambulula abo abajulizi b’obunnabbi abawagira okutegeera nti ebbanga ly’emirundi omusanvu eryo mu Levitiko 26 kye kulemererwa okw’ekkumi era okw’enkomerero kw’obwadiventisi obwa Lawodikiya.
Bwe kiba nti amaanyi ga Katonda gakiwa obujulizi ku ky’amazima, amazima ago galina okuyimirira emirembe gyonna nga mazima. Tewalina kukkirizibwa endowooza eziddirira ezivuganya n’ekitangaala Katonda kye yatuwadde. Abantu balizuukirawo ne bawa entegeera za Ebyawandiikibwa, ze baziraba nga mazima, naye ezitali mazima. Amazima ag’akaseera kano, Katonda yatuwadde nga musingi gw’okukkiriza kwaffe. Yennyini yatuyigiriza ekiri amazima. Omu alizuukirawo, era n’omulala, n’ekitangaala ekipya ekivuganya n’ekitangaala Katonda kye yatuwadde ng’ayita mu kulaga kwa Mwoyo we Omutukuvu.
Waliwo batono abakyali balamu abaayitamu obumanyirivu obwafunibwa mu kuteekebwawo kw’amazima gano. Katonda mu kisa kye yabakuumira obulamu, balyoke baddamu n’okuddamu okutegeeza obumanyirivu bwe baayitamu okutuusa ku nkomerero y’obulamu bwabwe, nga Yokaana omutume bwe yakikola okutuusa ku nkomerero y’obulamu bwe. N’ababbendera b’amazima abaafa, bagenda okwogera okuyita mu kuddamu okukuba ku mpapula ebiwandiiko byabwe. Nkulagiddwa nti bwe kityo amaloboozi gaabwe galina okuwulirwa. Balina okuwa obujulizi bwabwe ku ki ekiba amazima ag’ekiseera kino.
Tetuli ba kukiriza ebigambo by’abo abajja n’obubaka obuwakanya emisingi egy’enjawulo egy’okukkiriza kwaffe. Bakuŋaanya Ebyawandiikibwa bingi, ne babizimbiriza ng’obujulizi okwetooloola enteeberezzo ze bateekawo. Ekyo kikolebeddwa emirundi n’emirundi mu myaka amakumi ataano egiyise. Era newaakubadde nga Ebyawandiikibwa bye bigambo bya Katonda era biteekwa okussaamu ekitiibwa, engeri gye bikozesebwa, singa eriyo eriggya empagi emu ku musingi Katonda gwe yawagidde mu myaka gino amakumi ataano, kiba kisobyo ekkulu. Oyo akozesa bwe kityo tamanyi okulaga okw’ekitalo okw’Omwoyo Omutukuvu okwawa obuyinza n’amaanyi ku bubaka obwayita obwatuuka eri abantu ba Katonda. Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 1, 161.