Mu Okubikkulirwa essuula eyokutaano, Empologoma ey’omu kika kya Yuda ekiikirira ekifo kya Kristo ng’Oyo eyawangula okusiba akabonero ku Kigambo kya Katonda n’okukasumulula ng’okwagala Kwe bwe kuli. Mu mwaka gwa 1989, emyaka kikumi mu abiri mu mukaaga oluvannyuma lw’obujeemu obw’omwaka gwa 1863, Empologoma ey’omu kika kya Yuda yasumulula ennyiriri mukaaga ezisembayo ez’omu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu. Ennyiriri ezo zitandikira ku kiwundu eky’okufa eky’obwapapa mu 1798, era zanjula obujulirwa obw’engeri ekiwundu eky’obwapapa gye kigenda okuwonyezebwa, era okusukka awo okutuuka ku kiwundu eky’okufa eky’enkomerero eky’obwapapa. Ennyiriri zitandikira we zikoma; n’omusango gwa Rooma ey’obwapapa.
Ennyiriri ezo mukaaga ziraga okuwonyezebwa kw’ekiwundu ekitta eky’obwapapa, era ne ziraga engeri okwegatta okw’ensatu kw’ejjoka, ekisolo n’omunabbi ow’obulimba kwe kukulembera ensi okutuuka ku Armageddon, nga mu olunyiriri lw’amakumi ana mu ttaano kigambibwa nti kiri ‘akati w’ennyanja n’ensozi entukuvu ey’ekitiibwa.’
Alufa n’Omega biyimira empisa ya Kristo ey’okulaga emkomerero ng’agiraga okuva ku ntandikwa bulijjo. Enkyukakyuka y’abantu 144,000 ye entambula ya Malayika ow’okusatu; eno ye entambula ey’amalirizo eyayolesebwa mu ntandikwa yaayo, nga kye kyali ekibiina kya ba Millerite eky’a Malayika ow’olubereberye n’ow’okubiri. Ekibiina kya ba Millerite kyatandika mu kiseera ky’enkomerero mu 1798, we bitandikira ebitundu mukaaga ebyasembayo mu Danyeri essuula 11, era ekibiina kino kyakomya ku kutandikibwa kw’omusango nga 22 Okitobba 1844. Entambula y’abantu 144,000 erikomya ku tteeka lya Sande mu United States.
Ku ntandikwa y’ekikwekweto mu biro eby’enkomerero mu 1989, Empologoma ey’ekika kya Yuda yabikkula ebitundu mukaaga eby’enkomerero eby’omu Dannieri essuula kkumi n’emu, era ku nkomerero y’ekikwekweto, nga tekunnabaawo tteeka lya Ssande, abikkula ebyafaayo ebikwekeddwa eby’ekitundu amakumi ana eky’omu Dannieri essuula kkumi n’emu. Okunnyonnyola kwa Sister White ku bitundu bya Dannieri ebibikkulibwa, kwogera ku kubikkulwa okw’a 1989, era ne ku kubikkulwa okw’atandika mu Julaayi 2023.
“Ekitabo ekyateekebwako akabonero tekyaali Kitabo kya Kubikkulirwa, wabula ekitundu eky’obunnabbi bwa Danyeri ekyali kikwata ku nnaku ez’oluvannyuma. Ebyawandiikibwa bigamba nti, ‘Naye ggwe, ai Danyeri, ggalawo ebigambo, oteeke akabonero ku kitabo, okutuusa mu kiseera eky’enkomerero: bangi baliddukanya eno n’eri, era okumanya kuliyongerwa’ (Danyeri 12:4). Ekiseera ekitabo we kyaggulirwa, okulangirira ne kukolebwa nti, ‘Ekiseera tekiriba nate.’ (Laba Okubikkulirwa 10:6.) Ekitabo kya Danyeri kaakano tekikyateekebwako kabonero, era okubikkulirwa Kristo kwe yawa Yokaana kulina okutuuka eri bonna abatuuze ku nsi. Olw’okweyongera kw’okumanya, abantu balitegekebwa okuyimirira mu nnaku ez’oluvannyuma. . . .”
Mu bubaka bw’omumalayika ow’olubereberye, abantu bayitibwa okusinza Katonda, Omutonzi waffe, eyakola ensi n’ebintu byonna ebirimu. Bawadde ekitiibwa enteekateeka y’obwapapa, nga baggyeeko amaanyi ku tteeka lya Yehova, naye waakubaawo okweyongera kw’obumanyi ku nsonga eno. Obubaka Obulondebwa, ekitabo eky’okubiri, 105, 106.
Ekitundu ky’ekitabo kya Danyeri ekyakwata ku nnaku ez’enkomerero mu 1989 kyali ennyiriri mukaaga ezisembayo ez’essuula ey’ekkumi n’emu, era nga entambula y’abantu 144,000 bwe etuuka ku nkomerero yaayo, ekitundu ky’ekitabo kya Danyeri ekyasumuluddwa kye ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri amakumi ana, ekiyimirira ebyafaayo eby’omwaka gwa 1989 okutuuka ku tteeka ery’Olw’Asande mu United States eza Amerika. Ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri amakumi ana bye by’ebyafaayo by’abantu 144,000. Bannabbi bonna bawa obujulizi ku kiseera ekyo.
Mu kyawandiiko kino, okwongera mu kumanya okuli “okutegekera abantu okuyimirira mu nnaku ez’enkomerero,” kitegeeza okubikkulwawo kw’enyiriri mukaaga ez’enkomerero mu 1989; era nate kitegeeza okubikkulwawo kw’ebyafaayo ebyakwekebwa eby’olunyiriri amakumi ana. Mu byafaayo byombi obutegeezebwa bulaga nti walibaawo okwongera mu kumanya ku buyinza bwa Papa n’etteeka erya Ssande. Mu ntandikwa n’omu nkomerero y’olugendo lw’abantu 144,000, okwongera mu kumanya kuleeta enteekateeka y’okukemebwa ey’ebitundu bisatu, nga bwe kiweereddwayo mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri.
N’agamba nti, Genda, Danyeri: kubanga ebigambo bino byaggaddwawo era byasibiddwa okutuusa ekiseera eky’enkomerero. Abangi banaakuzibwa, ne bafuulibwa balongoofu, ne bagezebwa; naye ababi banaakolanga obubi; tewali n’omu ku babi anategeera; naye ab’amagezi banaategeera. Danyeri 12:9, 10.
Nga bwe kiri mu nkyukakyuka zonna ez’entukuvu, emitendera esatu Danyeri bye yalaga nga “balitukuzibwa, era balifuulibwa abeeru, era baligezesebwa” giyimirira akabonero akalaga ekkubo ak’okukkira wansi kw’akabonero aka Katonda, ne gigobererwa okukebera kw’okutegeeza eby’omu maaso okulemererwa okutuukirira, era ne kiddirwako okukemebwa okw’okusatu okw’okumalirawo okweyolekeraamu engeri y’obuntu bw’ebibiina bibiri ebikula okusinziira ku bwe bakkiriza oba bwe bagaana okweyongera kw’amagezi okugguddwawo. Ku ntandikwa y’entambula y’abantu 144,000, emitendera esatu gyali Sebutemba 11, 2001, ne gigobererwa Julaayi 18, 2020, era oluvannyuma etteeka lya Sande. Ku nkomerero y’entambula eyo yennyini, emitendera esatu gye giri Julaayi 2023, okutuuka kw’obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro, n’etteeka lya Sande.
Obubaka obutegekera abantu ba Katonda okuyimirira, obwabikkulirwa mu Julaayi 2023, bulimu ebigambo bingi by’amazima ag’obunnabbi, era omuli n’amagumba agafu amakalu ga Ezeekyeri mu ssuula amakumi asatu mu musanvu. Ezeekyeri awa obubaka bubiri. Obubaka obusooka buzza amagumba wamu, naye Isirayiri teyalyimirira ku bigere byayo nga eggye ery’amaanyi okutuusa ku bubaka obw’okubiri. Abajulirwa babiri b’Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu baayimirira bwe baajjuuzibwa Omwoyo Omutukuvu.
Era oluvannyuma lw’ennaku ssatu n’ekitundu, Omwoyo gw’obulamu oguva eri Katonda ne guyingira mu bo, ne bayimirira ku bigere byabwe; era entiisa enkulu yaggwa ku abo abaabalaba. Okubikkulirwa 11:11.
Ezekyeri ayigiriza amazima ag’ekimu.
Ate n’aŋŋamba nti, Omwana w’omuntu, nyimirira ku bigere byo, ndyogera naawe. Awo Omwoyo n’ayingira mu nze bwe yayogera nange, n’aŋŋimika ku bigere byange, ne mpulira oyo eyali ayogera nange. Ezekyeri 2:1, 2.
Sister White bw’agamba nti, ‘Olw’okweyongera kw’amagezi, abantu baletegekebwa okuyimirira mu nnaku ez’enkomerero.’ Okweyongera kw’amagezi kufaananizibwa ne ‘mafuta’ mu lugero lw’abawala abatongole kkumi, era ‘amafuta’ gamiririra ‘obubaka bw’Omwoyo wa Katonda’ era ne ‘Omwoyo Mutukuvu’, wamu ne ‘empisa’.
Mu wakati wa Julaayi 2023 n’etteeka lya Ssande eririko okujja amangu wabaawo okwongera kw’okumanya okuleetera abantu ba Katonda okuzuukuka, ne bayimirira. Bayimirira nga kiraga nti balina "amafuta" g’obubaka ogwabikkulirwa mu kiseera ekyo. Bayimirira bwe balina Omwoyo Omutukuvu mu nsuwa zaabwe, era bayimirira bwe balina empisa ezitegekeddwa okutekebwako akabonero ka Katonda.
Ekitundu eky’okukezesa ekyasooka ekyatandika mu Julaayi 2023 kyagobererwako ekiseera ekikkiriza abakandiida abo okukkiriza oba okugaana amafuta. Abo abakkiriza bateekebwako akabonero era bajja kuyimusibwa ng’ekibendera mu kiseera ky’etteeka lya Ssande eriri kumpi okutuuka. Abo abagaana amafuta bafuna obulimba obw’amaanyi.
Abo abakandidati baazuukusibwa okuva mu tulo tw’omwoyo mu Julaayi 2023, era ne basisinkana omutendera gw’okugezebwa ogw’enkomerero nga tekunnaggalwa ekiseera ky’ekkisa kya buli omu. Omutendera gw’okugezebwa guno gwategekebwa mu nteekateeka y’ekigezo ky’obunnabbi ekikwatagana n’okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo, mu kiseera we bennyini abo abakandidati baali balindiriddwa okuddamu okuba abalamu ne batonda ekifaananyi kya Kristo munda mu bo. Entereeza y’obunnabbi mwe kigenda okutuukirizibwa ekigezo kwe byafaayo okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Sande. Obutaazuukuka bw’abo abakandidati bwavaako Mukama okukiriza ennyigiriza ez’obulimba okuyingira.
Katonda ajja kuzuukusa abantu be; singa engeri endala zifuuka nga tezikola, eby’obulimba mu ddiini bijja okuyingira wakati mu bo ne bibasunsula, ne biwawula ebisenyu okuva ku eŋŋaano. Mukama ayita bonna abakkiriza Ekigambo kye bazuukuke okuva mu tulo. Ekitangaala eky’omuwendo omukulu kijje, ekisaanira ekiseera kino. Kye mazima ga Baibuli, agalaga obulabe obuli ku ffe kaakano. Ekitangaala kino kirina okutukulembera mu kuyiga Ebyawandiikibwa n’obunyiikivu, era mu okukebera ennyo ennyo ennyimirira ze tuyimirirako. Katonda yandagala ebikwata ku mazima byonna n’ennyimirira zaabyo binonyezebwe mu bujjuvu era n’okunyikira, n’okusaba n’okusiiba. Testimonies, volyumu 5, 708.
Bannabbi bonna boogera ku nnaku ez’oluvannyuma; kale mu nnaku zino ez’oluvannyuma, mu mwezi gwa Julaayi 2023, Mukama yagezaako “okuzuukusa” abantu Be, naye okufuba Kwe ne kulemererwa, era n’akkiriza empaka esooka ku kabonero ka Rooma mu byafaayo by’Abadiventi okuddamu okubeerawo ng’okulabula okw’okusemberera kw’enkomerero. Kino yakikola, wadde nga “omusana ogw’omuwendo” gwali “guzze, ogusaanira ekiseera kino.” Omusana ogwatuuka mu Julaayi 2023 gwe “mazima ga Bayibuli, agalaga obulabe obutuli kumpi ddala.” Omusana ogwo gwandibadde gutuleetera “okunyiikira mu kusoma Ebyawandiikiddwa Ebitukuvu n’okukebera n’obwegendereza obusingayo enzikiriza ze tukwata.”
Ebyafaayo ebyakwekebwa eby’olunyiriri amakumi ana biragibwa mu nnyiriri okuva ku kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano ez’omu Danyeri essuula kkumi n’emu, kubanga Alufa n’Omega baayolesa enkomerero y’obunnabbi bwa Danyeri obwasembayo nga bakozesa entandikwa yaabwo. Mu kusemberera obwenyamivu bw’ennaku ya July 18, 2020, Ssetaani yali aleese obutabanguko ku nnyiriri okuva ku kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano, kubanga yamanyi nti entandikwa y’ensuula kye kisumuluzo okulaga enkomerero y’ensuula. Awo ne yaletebwa enkayana eyasooka ey’olunyiriri kkumi na nnya.
Tewali kintu omulimbisa omukulu ky’atya okusinga nti tunaamanyira ddala enkwe ze. Olutalo Olukulu, 516.
Olw’okugezaako kwa Setaani okutamya amakulu n’ekigendererwa ky’eminnyiriri egyo, kirabika bulungi nti gyo giri ekitundu ekikulu mu nkola y’okukebera egiriwo kati, ng’esunsula abasuubirwa abagenda okubalirwa mu emitwalo kkumi n’ennya n’enkumi nnya. Mukyala White asimbayo nti ebyafaayo ebyalagiddwa mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, ebyatuukirizibwa nga tekunnatuuka ekiseera eky’enkomerero mu 1798, biddamu mu minnyiriri mukaaga egy’enkomerero.
"Tetulina budde bwa kufiirwa. Ebiseera eby’obunkenke biri mu maaso gaffe. Ensi etabukiddwamu omwoyo gw’entalo. Mu bwangu, embeera z’obuzibu ezaayogerwako mu bunnabbi zijja kubaawo. Obunnabbi obuli mu ssuula ey’ekkumi n’emu mu kitabo kya Danieri buli kumpi butuuse ku kutuukirizibwa kwabwo okwonna. Ebingi ku byafaayo ebyaliwo mu kutuukirizibwa kw’obunnabbi buno bijja kuddamu." Manuscript Releases, ennamba 13, 394.
Nnawaganya nti ebyafaayo byonna ebyeraga mu nnyiriri emu okutuuka ku amakumi asatu mu mwenda biddaamu mu nnyiriri mukaaga ezisembayo ez’essuula eno. Era nnawaganya nti ebyafaayo by’ennaku ez’enkomerero, ebyo eby’okumalirizibwa kw’omusango ogwatandika nga 22 Okitobero 1844, bikiikirizibwa mu biseera bibiri eby’obunnabbi eby’enkulu. Ekiseera ekisooka kiraga okusalira omusango okutuukirizibwa ku nnyumba ya Katonda, era nga kigobererwa ekiseera lwe kusalira omusango kituukirizibwa abo abali ebweru w’ennyumba ya Katonda. Ekiseera ekisooka kyatandika mu 1989 era kiggwa ku tteeka lya Sande mu United States ey’Amerika, ekimaka okutandika kw’ekiseera eky’okubiri, ekiggwaawo Mikaeri bw’ayimirira era ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu ne kiggwaawo. Ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri amakumi ana nabyo bitandika mu 1989, era bikkakkana ku nnyiriri amakumi ana gumu, olwo lwe tteeka lya Sande mu United States ey’Amerika.
Eyo ye mboozi y’ebyafaayo emu ng’ey’omu lunyiriri kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano mu ssuula lye limu. Ebyafaayo ebyo bifaanagana n’ebyafaayo by’Abamillerite okuva ku kiseera ky’enkomerero mu 1798 okutuusa lwe kwatandika okusala omusango nga 22 Okitobba 1844. Ebyafaayo ebitundu bibiri ebyo bitambulira wamu n’ebyafaayo eby’obunnabbi ebyatandika ku kuzaalibwa kwa Kristo ne bikomekkereza ku musaalaba.
Ebyafaayo ebyatandika mu 1989, birimu ekiseera eky’okukebera ekyatandika nga Ssebutemba 11, 2001, nga bwe kyafaananyizibwa mu kiseera eky’okukebera ekyatandika nga Agusito 11, 1840, era n’ekiseera eky’okukebera ekyatandika ku kubatizibwa kwa Kristo. Okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo kwafaananyizibwa mu mirongo egy’enjawulo gy’ebyafaayo eby’obunnabbi. Omu ku bifaananyizo ebyo eby’ekiseera kye kimu ye ekiseera ky’okuteekebwako akabonero kw’abo 144,000, ekyatandika nga Ssebutemba 11, 2001 era kijja kumalirizibwa ku tteeka lya Ssande erijja mu bbanga ttono. Ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri lwa amakumi ana bisobola era okusaanyizibwa wamu ne mulongo ogutandika nga Okitobba 22, 1844 okutuusa ku kujeemera kwa 1863.
Olunaku lwa 22 Okitobba, 1844 lwalaga okujja kwa malayika ow’okusatu. Nga bwe kiba mu kujja kwa buli malayika w’obunnabbi, yajja n’obubaka obwateekwa okuliyibwa, naye ne tebulyibwa; era Philadelphian Millerism n’efuuka Laodicean Millerism, nga tekunatuuka 1863, lwe baatwala mu butongole erinnya Seventh-day Adventist ne batandika okutembeya mu ddungu ery’obujeemu okutuusa leero. Ebyafaayo okuva mu 1844 okutuuka mu 1863 bikiikirira abo abagaana okuyitibwa okubeera mu 144,000. Bebo ababi ba Danyeri mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri, ekkuŋŋaaniro ly’abasekerera lya Yeremiya, sinagogi ya Setaani eya Yokaana ne b’abawala abasirusiru aba Matayo.
Okulabula Kristo kwe yategeeza ng' "ekibi ekizikiriza, kye yayogerako nnabbi Daniyeri," kwe kulabula kudduke nga tekunnaba kutuuka okuzikirizibwa n'okusaasaanyizibwa okunaagoberera. Mu mwaka gwa 66 A.D., omuduumizi w’eggye ery’Obwalumi, Cestius, yatuukiriza okulabula okwo eri Abakristaayo b’omu mulembe gwa Rooma ey’okusinza ebifaananyi. Mu kyasa ekisooka, omutume Pawulo yawandiika okulabula okufaananako okwo eri Abakristaayo abali banaabona mu mulembe gwa Rooma ey’obupapa. Okulabula eri abakwatanga Ssabbiiti okuva mu bibuga ne batuula mu byalo kwajja mu 1888, omwaka gumu ne Etteeka lya Blair, okugezaako okusooka okuteekawo Sande ng’Olunaku lw’Okuwummula olw’eggwanga. Etteeka lya Blair lyali okulabula okudduka mu kutuukiriza ebyo Kristo by’ayogerako ku "kibi ekizikiriza" kya Daniyeri.
Nga bwe byali ne Cestius mu mwaka 66 AD, Blair Bill yasazibwamu mu kutegeka kwa Katonda. 1888 kifaananyiriza Sebutemba 11, 2001, kubanga Sister White alaga okukka kw’omalayika owa Okubikkulirwa ekitundu 18 mu byafaayo byombi. Okulabula okw’okudduka okuva mu bibuga mu nnaku ez’enkomerero kwayingira mu nkola ku Sebutemba 11, 2001. Noolwekyo, Blair Bill ey’omwaka 1888 yafaananyiriza Patriot Act ey’omwaka 2001. Omalayika eyakka ku Sebutemba 11, 2001 alangirira obubaka bw’okulabula okw’enkomerero mu misulo esatu egyasooka egy’Okubikkulirwa 18, era obubaka bw’okulabula okw’enkomerero bwe bumu n’obubaka bw’omalayika owokusatu, newankubadde nga obubaka obukiikirirwa omalayika owokusatu mu kitundu eky’ekkumi n’ena si bumu mu ngeri ey’okwogerwamu kw’amazima ne bwe buli mu kitundu eky’ekkumi n’omunaana. Olunyiriri ku lunyiriri, buba bumu obubaka bw’okulabula.
Ekyenyinyalwa eky’okuzika, ekyayogerwako ne Danyeri nnabbi, kyali kabonero Kristo ke yawa okulaga ekiseera abantu Be lwe baalina okudduka olw’okukuuma obulamu bwabwe. Buno bubaka obw’okulabula, era n’olwekyo bulina okuba obubaka obusembayo obw’okulabula, newaakubadde nga bwogerwa mu bigambo eby’enjawulo ku bubaka obukiikirirwa mu ssuula kkumi na nnya era ne mu ssuula kkumi na munaana ez’Ekitabo ky’Okubikkulirwa. Ebyafaayo ebitandika mu lunyiriri olw’ekkumi na mukaaga, olwa Yeremiya kkumi na ttaano, bye bimu n’ekiseera kya bunnabbi eky’obubaka obw’okulabula obw’okugezesa. Bitandika Yeremiya bw’alya Ekigambo kya Katonda, era ekyo kibaawo malayika bw’akka, nga bwe yakola ebizimbe ebinene eby’omu Kibuga New York bwe byagwa.
Bwe Yeremiya bw’ategeeza nti, “Ebigambo byo byazuulibwa, ne mbirya; era ekigambo kyo kyabeera gye ndi essanyu n’okunejjeza kw’omutima gwange,” abeera akiikirira ekigezo ekisooka ku mmere Daniyeri kye yakebwaamu mu mutwe ogusooka, era ne Yokaana mu mutwe ogw’ekkumi ogw’Okubikkulirwa ng’aggya ekitabo mu mukono gwa malayika n’akirya. Okulya obubaka kutandika nga malayika atuuse, era malayika bw’atuuka wabaawo obunnabbi obuleeta ekigezo obuggulwawo. Malayika bw’atuuka ekiseera ky’ekigezo ekisooka kitandika, era kiggwa nga kitandika ekiseera ky’ekigezo eky’okubiri; ate Mikaeri bw’ayimirira, ekiseera ky’ekigezo eky’okubiri kiggwa.
Omulayika bw'atuuka, enkuba ey'oluvannyuma etandika okutonnya.
"Enjura ey'oluvannyuma egenda okugwa ku bantu ba Katonda. Malayika ow'amaanyi agenda okukka okuva mu ggulu, era ensi yonna egenda okuyaka olw'ekitiibwa kye." Review and Herald, April 21, 1891.
Enkuba ey’oluvannyuma efunibwa abo abatambula mu amakubo ag’edda ga Yeremiya.
Bw’atyo bw’ayogera Mukama, Muyimirire mu makubo, mutunule, mubuuzenga ku makubo ag’edda, omukubo omulungi gwe muli, mugutambulengamu, mulisangamu okusaanuuka kw’emyoyo gyammwe. Naye ne bagamba nti, Tetugugendamu. Era nate ne mbalondera abeekuuma ku mmwe, nga mbagamba nti, Muwulirize eddoboozi ly’akadebe. Naye ne bagamba nti, Tetuliwuliriza. Yeremiya 6:16, 17.
"Ekkondeere" "abakuumi" bafuuwa kye bubaka bwa Laodikiya, Jones ne Waggoner bwe baayanjula mu 1888.
Yogerera waggulu, tokwata mpola; yimusa eddoboozi lyo ng’ekkondeere, obategeeze abantu bange obujeemu bwabwe, n’ennyumba ya Yakobo ebibi byabwe. Isaaya 58:1.
Nga 11, Sebutemba 2001, okuteekebwako akabonero kw’abantu 144,000 kwatandika. Obubaka bw’okulabula eri Lawodikiya bwalangirirwa.
Obubaka obutuweereddwa A. T. Jones ne E. J. Waggoner bwe bubaka bwa Katonda eri Ekkanisa ey’e Lawodikiya, era ennaku ziribeera eri buli ayatula nti akkiriza amazima naye n’atayolesa eri abalala emimuli egiweebwa Katonda. The 1888 Materials, 1053.
Okulabula eri Lawodikiya kye ddoboozi ly’ekkondeere ly’abakuumi ba Yeremiya, ekkanisa ya Abadiventisiti b’Olunaku olw’Omusanvu ey’e Lawodikiya egaana okuwulira eddoboozi eryo. Kye kulabula okudduka okuva mu bibuga ne okuddukira ku ttaka ly’ebyalo ng’okweetegekera etteeka lya Sande erijja mangu.
Bye nnayogeddeko ku nsonga zino ez’obunnabbi ez’enjawulo, kyabadde okugerageza okusitula obusobozi bwo obw’okwekenneenya, okukukubiriza okukebera ddala kye ngenda okuwandiika. Wenda ekisinga obukulu ku kifaananyi eky’ensolo n’ekiri eri ensolo kwe kuba nti mu nnaku ez’enkomerero waliwo entonde bbiri z’ekifaananyi ekyo. Ekisooka, mu United States, era oluvannyuma mu mawanga g’ensi yonna.
Waliwo eby’obunnabbi ebimu ebikwatagana n’ekifaananyi ‘eri ensolo’ ne ‘ky’ensolo’ ebyetaagisa okuteekebwa mu ngeri entuufu singa tugenda okuyita bulungi mu nteekateeka y’okukemebwa mu by’obunnabbi ey’ekifaananyi kino kya Loma. Ekintu eky’okubiri ekikulu mu kiseera ky’okukemebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo (ekisobola okulagirwa ku bujulizi bungi), kwe kuba nti ekiseera ky’okuteekebwako akabonero ka Katonda kw’abo 144,000 kiba mu kiseera ky’okukemebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo mu Amerika, era nti ekiseera ky’okukemebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo mu mawanga g’ensi yonna kye kiseera Katonda mw’akuŋŋaanyiza abaana be abalala abakyali mu Babulooni mu kiseera ky’etteeka lya Sande eryo (ekiyimiririddwa 321), okubayingiza mu kisibo.
Ekifaananyi eky’ekisolo kiyimirira ebiseera bibiri eby’enjawulo eby’okugezesebwa ebikwataganira wamu, era ebiseera ebyo bibiri biyimirira okukuŋaana okw’enkomerero kw’abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya nga bwe kwogerwako mu Okubikkulirwa kwa Yokaana essuula omusanvu, nga kiddirirwa ekibiina ekinene ennyo mu essuula limu ddala.
Ku mateeka g’Olwokutaano, Amerika eyogera ng’ogusota mu lunyiriri olw’ekkumi n’olumu olw’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’essatu. Awo n’egenda okufuluma okulimba amawanga gonna ag’ensi, ng’egamba amawanga ago nti na go galina okukola ekifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna, nga Amerika bw’eakakola. Ekiseera ekitandika ku mateeka g’Olwokutaano, ekikiikirirwa etteeka ly’Olwokutaano erya Konsitantino ery’omwaka 321, kiggwaawo eggwanga ery’enkomerero bwe lifukamira Roma eya Bapaapa, gye kikiikirirwa etteeka ly’Olwokutaano ery’omwaka 538; kubanga mu ssuula ey’ekkumi n’essatu Amerika erina obuyinza okuwa ekifaananyi ky’ensolo obulamu n’okukireetera okwogera. Ekiseera ekyo kitandika n’etteeka ly’Olwokutaano ery’omwaka 321 era ne kiggwa n’etteeka ly’Olwokutaano ery’omwaka 538.
Mu 2001, gavumenti ya United States "yayogera" etteeka erya Patriot Act mu mateeka.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.