Ebyafaayo Ekwesigamye eby’Olunyiriri olw’Ana — Namba kkumi na mwenda

Ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa byongeragana, kitegeeza nti awamu bituukirizibwa mu bujjuvu.

Obwakabaka obw’obunnabbi obuli mu Bayibuli bwe bulina okuba essira ly’omuyizi w’obunnabbi, kubanga eyo ye wateekebwa okusingira ddala ebyafaayo eby’ebweru eby’ennaku ez’oluvannyuma.

Ebyafaayo ebitukuvu, oba ziri “ensonga ennene ez’okuddaabiriza,” oba “okugolokoka n’okugwa kw’obwakabaka;” ebyafaayo ebitukuvu nsonga ya bulamu oba kufa mu Kigambo kya Katonda. Pawulo yawandiika mu 2 Abasesalonika essuula ey’okubiri nti abo abatagala mazima, era oluvannyuma ne bakkiriza okulimbibwa okw’amaanyi; bakikola kubanga baasalawo okugaana obubaka Pawulo bwe yannyonnyola mu kitundu ekyo. Ekitundu ekyo kiraga enkolagana ya Rooma ey’abapagaani ne Rooma eya papal, era eno y’enkolagana ya Perugamo ne Ssaayatiira era era y’enkolagana y’ekyuma n’ebbumba, nga bwe kiri n’enkolagana y’omusota n’obwapapa. Okugolokoka kwa Rooma eya papal okulagiddwa ne Ssaayatiira n’okugwa kwa Rooma ey’abapagaani okulagiddwa ne Perugamo ge mazima abo abakkiriza okulimbibwa okw’amaanyi ge bakyawa.

Mu byafaayo eby’AbaMillerite, empaka wakati w’AbaMillerite n’Abapolotesitante ezaatuuka ku kipande ky’ab pioneeeri ekya 1843 zaali ku buyinza ki obw’ebyafaayo obwakiikirizibwa nga “abanyazi b’abantu bo” mu lunyiriri olw’ekkumi n’ennya olwa Danyeri kumi na emu. Abanyazi baali kusituka kwa Rooma ey’obupagaani nga AbaMillerite bwe baawakananga, oba kwali kugwa kw’Abaseleucid nga Abapolotesitante bwe baagambanga?

Ebyafaayo eby’omu Bayibuli kye kwolesebwa Sulemaani kye yagamba nti bwe kiba tekiriwo abantu bazikirira. AbaMillerite baategeera era ne balangirira emyaka kikumi mu ataano egyakiikirizibwa ng’“emyezi etaano” mu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda, ennyiriri ettaano ne kkumi, naye tebaasima nnyo mu buziba ebyafaayo ebikiikirizibwa mu ssuu­la ey’omwenda ey’Okubikkulirwa. Baategeera bulungi emyezi etaano egy’ennyiriri ekkumi, naye kirabika baalowooza nti kubanga ennyiriri ettaano ne kkumi zombi zirimu ekigambo “emyezi etaano,” kyali kikiikirira bukozi bukulu bwokka ku bunnabbi obw’okubonaabona obukiikirizibwa mu nnyiriri zombi. Kati kyangu okulaga nti, ennyiriri ettaano bwe ekiikirira “emyezi etaano,” ekiikirira emyaka kikumi mu ataano egyatandika ku kufa kwa Mohammed mu 632, ne gikoma mu 782 n’okuswazibwa kwa Empress Irene ow’Obwakabaka bwa Byzantine, oba obw’Abaruumi obw’ebuvanjuba.

Abakulembeze baali batuufu mu kukozesa kwabwe akatundu ak’ekkumi ng’olutalo lw’e Nikomedia nga Julayi 27, 1299 ng’entandikwa y’emyaka kikumi mu ataano egyakomawo n’ekoma n’okuswazibwa kwa Constantine ow’enkomerero okufuga mu Constantinople nga Julayi 27, 1449. Olunyiriri ku lunyiriri, ebbanga ly’emyaka kikumi mu ataano lyawula Obusiraamu obw’ensi yonna, nga bukiikirirwa Obusiraamu obw’akabi akasooka obw’e Buwalabu era n’Obusiraamu obw’akabi ak’okubiri obw’e Turkey. Obusiraamu obwaswaza kabaka ne kabakazikazi wamu bwayawula Obusiraamu obw’ensi yonna ng’obuwanguzi ku bwakabaka obulimu omukazi, akiikirirwa Irene, n’omusajja akiikirirwa Constantine ow’enkomerero.

Mu myaka kikumi mu ataano egiggweko n’okukkakkanyizibwa kwa Irene, Obusiraamu obw’e Buwalabu bufuna obufuzi ku kitundu oba ku ttaka lya Byzantium, nga bireka Irene mu mbeera ey’okukkakkanyizibwa ennyo n’okutuuka n’awalazimibwa okuwa omusolo ogw’okuwangulwa okumala emyaka esatu, awamu n’ebirala ebyamuggyibwako. Okukkakkanyizibwa kwa Constantine ow’oluvannyuma bwe kwabaawo, kwalaga okutandika kw’ekiseera eky’emyaka ena ekiggweerera mu kuzingiza n’okusuulibwa kw’ekibuga ekikulu ekya Rooma ey’ebuvanjuba. Mu mbeera zombi, yali Busiraamu—Obusiraamu obw’e Buwalabu eri Irene, era Obusiraamu obw’e Butuluuki eri Constantine ow’oluvannyuma. Mu nnaku ez’oluvannyuma, Obusiraamu obw’ensi yonna, nga bukiikirirwa abajulirwa ababiri ab’Obusiraamu obw’e Buwalabu n’obw’e Butuluuki abalagiddwa mu kabi akasooka n’akookubiri, bulisooka kutwala ttaka, ne bweyongera okutwala ekibuga ekikulu. Ekintu eky’obufuzi eky’ennaku ez’oluvannyuma ekikiikirirwa Constantine owa Rooma ey’ebuvanjuba, mu ngeri ey’akabonero kifumbiriganiddwa n’ekintu eky’eddiini eky’ennaku ez’oluvannyuma ekikiikirirwa Irene owa Rooma ey’ebuvanjuba. Nkozesa ekigambo ekintu eky’obufuzi n’eky’eddiini okulaga nti akabonero k’ekifaananyi ky’ensolo kalabika okusooka mu United States ne kalyoka mu nsi yonna. Ekifaananyi ky’ensolo kye kifumbiriganwa eky’akabonero ekya Constantine ne Irene, bombi abakakkanyizibwa olw’okufiirwa ettaka lyabwe n’ekibuga kyabwe ekikulu eri Obusiraamu.

Okwawukana kwabwe kutegeerekebwa nga tukwataganya ebyafaayo byombi, era kwakwatibwako ekifaananyi mu bufumbo obwabaawo wakati wa Constantia ne Licinius mu mwaka 313, ekiragiro kya Milan bwe kyateekebwa mu nkola, era ekkanisa ey’akabonero eya Smurna n’eggwaako, n’ekkanisa ey’akabonero eya Perugamo n’etandika. Abo Pawulo be yayogeraako ng’abafuna okubuzibwabuzibwa okw’amaanyi bagaana okulaba obubaka bwa Pawulo obw’okulabula obulimu okugwa okuva ku nzikiriza, nga omuntu ow’ekibi tannabikkulibwa. Okugwa okuva ku nzikiriza kubaawo mu byafaayo bya Perugamo, era omuntu ow’ekibi yabikkulibwa mu 538, olwo ekkanisa eya Siyatira n’etandika.

Ebyafaayo bwa Rooma ey’Ebuvanjuba buwa obujulirwa bubiri eri amazima ag’obunnabbi era agakiikirirwawo mu nkolagana ey’akabonero wakati wa Rooma ey’Ebuvanjuba ne Rooma ey’Ebugwanjuba. Mu nkolagana eyo, Rooma ey’Ebugwanjuba kye kkanisa era Rooma ey’Ebuvanjuba ye gavumenti. Rooma ye nsengeka egatta ekkanisa ne gavumenti, nga bwe kikiikirirwa ng’ekyuma n’ebbumba mu Danyeri essuula ey’okubiri.

Ensonga emu kuzo kirabika mu ngeri ey’amaanyi nti mu nnaku ez’oluvannyuma Obusiraamu obw’ensi yonna bujja okulumba amaanyi agakiikiriddwa ng’okwegatta kw’ekkanisa n’obwakabaka, nga butwala ettaka lyabwo n’ekibuga kyabwo ekikulu, esimbibwa amaanyi abajulirwa abalala babiri okuva mu byafaayo ebitukuvu eby’Okubikkulirwa essuula ey’omwenda. Osman yawamba ettaka lya Nikomedia nga July 27, 1299, era oluvannyuma n’awangula ettaka lya Nicaea emyaka ebiri oluvannyuma mu 1301. Mutabani we yawamba ekibuga ekikulu ekya Nicaea mu 1331, era mutabani oyo y’omu n’awangula ekibuga ekikulu ekya Nikomedia mu kuzingiza okw’emyaka ena okwaggwa mu 1337. Abatandisi baalaga July 27, 1299 ne Osman, naye tebaatunuulira lutalo olwaddirira, olutalo lwa Nicaea, ng’omutendera ogwokubiri ogw’ebyafaayo ogw’okunyweza Obwakabaka bwa Ottoman. July 27, 1299 gwali mutendera ogusooka ku mitendera egiwerako egy’okutuuka ku tteeka lya Sande. Emitendera ebiri egyasooka egy’Obusiraamu bwa Ttuleeka gyalaga okutandika kw’obunnabbi obwaggwerako mu 1449, ne bunnaddamu mu 1840, ne bunnaddamu ku 9/11, era ne bunnaddamu nga December 31, 2023.

Ekyasooka ku mitendera egyo ebiri tekyalaga buyinza butandikirawo bwa myaka kikumi mu ataano yokka, naye era kyalaga n’entandikwa ya myaka amakumi asatu mu munaana. Kyatandika nga Osman awamba ettaka lya Nicomedia, ne kiggwaawo emyaka amakumi asatu mu munaana oluvannyuma, mutabani wa Osman bwe yawamba ekibuga ekikulu ekya Nicomedia ku nkomerero y’okuziyiza okumala emyaka ena mu 1337. Omuwendo amakumi asatu mu munaana gukiikirira “okusituka,” era eddibu erisooka erya Osman okuwamba ettaka eryo lyalaga okusituka kw’Obusiraamu obw’Abaturuki. Mu ddibu eryo eryasooka ery’emyaka amakumi asatu mu munaana, okuziyiza okw’emyaka “ena” kulaga enkomerero. Ku ddibu ery’enkomerero ery’emyaka kikumi mu ataano, okutoowazibwa kuleetebwa, era emyaka ena oluvannyuma mu 1453, ekibuga ekikulu ekya Rooma ey’ebuvanjuba kiwambibwa.

Oba kyali ky’Abaturuki Ab’Ottoman mu 1453, oba mutabani wa Osman bwe yawamba Nicomedia mu 1337 ne Nicaea mu 1331, mu mbeera zonna essatu buli kibuga ekikulu kyali kimazeeko mu kiseera ekimu mu byafaayo okuba ekibuga ekikulu kya Rooma ey’ebuvanjuba. Emisittale gyonna essatu giraga okuwangulwa kwa Rooma ey’ebuvanjuba. Buli musittale ku egyo essatu gulaga nti Obusiraamu bwasooka okuwamba ettaka, ne oluvannyuma ekibuga ekikulu kya Rooma ey’ebuvanjuba. Erinnya lya buli kimu ku bibuga ebikulu ebyo essatu lye lye linnya ly’ettaka eryo. Buli ogumu ku misittale egyo essatu gulina abantu b’ebyafaayo ab’enjawulo ab’olubereberye n’ab’enkomerero. Nga gulaga enkolagana y’ekkanisa n’obwakabaka awamu n’okuswazibwa kw’omulangira n’omugole omukulu okuva eri Obusiraamu, okuswazibwa okw’obunnabbi kugatta emisittale gyabwe ne Rooma ey’ebugwanjuba, era eyo nayo yaswazibwa Constantine Omukulu bwe yalonda Constantinople mu kifo ky’ekibuga Rooma mu 330. Okuswazibwa kwa Rooma ey’ebugwanjuba okw’enkomerero kwatuuka mu 476 n’omulangira ow’enkomerero, era okuva awo ne yeeyongera okugwa mangu nnyo.

Roma ey’Ebugwanjuba bwali Ekkanisa bwe bugeraageranyizibwa ne Roma ey’Ebuvanjuba; ebuvanjuba bwali obwakabaka. Okuvumibwa ku lubereberye mu 330, olwo okuvumibwa mu 476, era nate mu 782, era nate mu 1449. Omusittale gw’okuvumibwa ogwatandika n’okugabanyizibwa kw’obwakabaka, ne guddiribwa mu 476 n’okuvumibwa okw’okufiirwa kabaka, era n’olwekyo obwakabaka, ne bulyoke buddiribwe Obusiraamu nga buleetera okuvumibwa okusooka eri ettaka ly’ebuvanjuba mu 782, olwo eri ekibuga ekikulu eky’ebuvanjuba mu 1453.

Uislamu wa obunnabbi obw’Ebyawandiikibwa gutuyolesa olunyiriri lwa Rooma ey’ebuvanjuba ne Rooma ey’ebugwanjuba; era omusana Uislamu gwe guleeta leero gukwatagana n’omusana ogw’omusingi ogwaliwo ku Uislamu eri abasooseddwawo aba Millerite, naye nga gusinga nnyo eyo. Ekiseera eky’okugezesebwa ekyatandika mu 2024 n’ensonga egamba nti baani “ababbi b’abantu bo abanyweza okwolesebwa” kye kyali alfa y’ekiseera eky’okugezesebwa; era kaakano ku nkomerero y’ekiseera eky’okugezesebwa, omusana oguva mu nsonga ya Uislamu ow’omu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda gwongerako abajulirwa aba Rooma ey’ebugwanjuba ne Rooma ey’ebuvanjuba abataali balangiriziddwamu kuzuulibwa okutuusa mu nnaku zino ez’oluvannyuma.

Ennyiriri ez’obunnabbi ez’Obusiraamu ezikiririddwa mu ssuula mwenda okutuuka ku kkumi n’emu zikuŋŋaanya ennyiriri ez’ebyafaayo ezisangibwa mu nnyiriri kkumi okutuuka ku kkumi na mukaaga eza Danyeri kkumi n’emu, nga ziwa obujulirwa obwegatta ku nnyiriri ezimaze okuteesebwako mu biwandiiko bino. Naye mu kifaananyi ky’obunnabbi eky’okugolokoka kw’Obusiraamu mulimu n’okugolokoka kwombi, okw’ekibiina kya Millerites n’okw’ekibiina ky’abo obukumi kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya. Ebiseera bibiri eby’emyaka ena, ebiteekeddwa mu ngeri ennywevu munda era ng’ekitundu ku bunnabbi bw’ebiseera obw’Okubikkulirwa mwenda, biwa obujulirwa eri emyaka ena okuva mu 1840 okutuuka mu 1844. Mu 1844 obudde obw’obunnabbi tebukyaliwo, n’olwekyo ekiseera eky’emyaka ena eky’akabonero kitegeezebwa n’engeri zaakyo ez’obunnabbi, so si budde. Emyaka ena egisooka giraga Obusiraamu nga buwangula Nikomedia, ekibuga ekikulu ekyali eky’obwakabaka bwa Rooma obw’ebuvanjuba, mu 1337, emyaka amakumi asatu mu munaana oluvannyuma lwa kitaawe okuwangula ekitundu ekyo. Emyaka ena egy’okubiri giraga okuswazibwa kw’abafuzi ab’ebyobufuzi n’ab’eddiini aba Rooma ey’ebuvanjuba mu 1449, okwaleetebwa Obusiraamu; era emyaka ena egy’okusatu giraga okulabisibwa okw’ekitiibwa okw’amaanyi ga Katonda, malayika eyamulisiza ensi n’ekitiibwa kye bwe yakkakkaana nga Agusito 11, 1840.

Ebyafaayo eby’AbaMillerite eby’omumalayika ow’olubereberye n’owookubiri bikwatagana n’ebyafaayo by’omumalayika owookusatu mu kiseera eky’okussaako akabonero ak’abantu obukumi kikumi mu enkumi ana mu enkumi nnya. Omulimu ogwo ogusembayo ogw’okussaako akabonero gwe gusangula ekibi, gwe kugatta Obwakatonda n’obuntu, era gubaawo mu kiseera ky’olutalo oluleetebwa Obusiraamu.

Okutuukirira okutuufu okw’obunnabbi bwonna kuli mu nnaku ez’oluvannyuma, n’olwekyo ekitundu kino kiraga okuteekebwako akabonero kw’abo obukumi kikumi mu enkumi ana mu nnya. Obunnabbi obukwata ku Busiraamu mu Okubikkulirwa omusanjja butuwa ekisumuluzo eky’ebyafaayo okuleeta awamu ekifaananyi ekijjuvu ennyo eky’amaanyi agunyweza okwolesebwa mu byafaayo ebyatuuka ku ntikko nga nga 11 Agusito 1840, Busiraamu bwe bwalekebwako. Okuva ku kiseera ekyo obujulirwa bwa Okubikkulirwa omusanjja bweyongera okuyingira mu ssuula eky’ekkumi ne mu byafaayo by’abamalaika abaasooka n’owookubiri. Awo mu ssuula eky’ekkumi n’emu akabi akookusatu ne kajja mangu ku mateeka ga Sande, era ekyo kye kiseera omulanga ogw’amaanyi ogw’omumalaika owookusatu lwe gutandika. Ssuula omusanjja kye kisumuluzo kya Busiraamu mu kulongoosa okutumbi n’okugwa kw’obufuzi obwatekebwa mu Danyeri ne mu Okubikkulirwa. Ssuula eky’ekkumi n’eky’ekkumi n’emu ziraga obumanyirivu bw’abo obukumi kikumi mu enkumi ana mu nnya, abawala abagezi. Ssuula omusanjja eraga akabonero akanyweza okwolesebwa okw’ebweru, ate ssuula eky’ekkumi n’eky’ekkumi n’emu ziraga okwolesebwa okw’omunda okukwatagana n’okugoberera Omwana gw’Endiga okuyingira mu Kifo Ekisinga Obutukuvu.

Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi kutandika ne Kristo ng’Omumalayika ow’amaanyi assekka ng’alina akatabo akatono nga kabikkule. Omukolo ogwo gwatuukirira nga August 11, 1840, ku nkomerero y’obunnabbi obw’Okubikkulirwa essuula ey’omwenda obulaga emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano. Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi eraga ebyafaayo ebiddirira okutuusa obubaka bwe bwafuuka obukaawa mu lubuto lwa Yokaana nga October 22, 1844. Emyaka ena okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 gitandika n’okujja kw’omumalayika ow’olubereberye era ne gikoma n’okujja kw’omumalayika ow’okusatu. Emyaka egyo ena egyaddirira oluvannyuma lw’okutuukirira kwa August 11, 1840 gyali gifaananyizibwa emyaka ena okuva nga July 27, 1449 okutuuka mu 1453 ku ntandikwa y’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano. Ebbanga ebyo byombi eby’emyaka ena bikwatagana n’emyaka ena egy’okuzingiza Nikomediya okuva mu 1333 okutuuka mu 1337. Mu ngeri ey’obubonero, Rooma ey’ebuvanjuba yawangulwa Obusiraamu emirundi esatu. Ogusooka gwali ku kuzingiza Nikaaya mu 1331, ne guddirirwa okuzingiza Nikomediya okw’emyaka ena mu 1337, era oluvannyuma okuzingiza Konsitantinopooli mu 1453.

Diocletian yagabanya Rooma mu butongole obw’ebuvanjuba n’obw’ebugwanjuba mu mateeka mu 393, era Constantine n’agabanya Rooma mu ngeri ey’obunnabbi mu buvanjuba n’ebugwanjuba mu 330. Mu 395, oluvannyuma lw’okufa kw’omukama Theodosius I, obwakabaka bwagabanyizibwa mu butongole era mu ngeri etakyasoboka kukyusibwa, bwe yasiikira batabani be bombi obuvanjuba n’ebugwanjuba. Ekkanisa Katolika yagabanyizibwa mu buvanjuba n’ebugwanjuba mu 1054 mu “kwawukana okunene.” Okwawukana okwo kwali kwa mpola, nga bwe kwali n’okugwa okwaddirira. Okwawukana okwo kukyaliwo okutuusa ku lunaku luno lwennyini. Mu myaka ataano gyokka okuva ku lunaku olwo, ekkanisa ey’ebugwanjuba mu Rooma yatandika mu ngeri ey’okumpi entalo z’omusaalaba ez’emyaka nga bibiri ku Buisiraamu. Rooma ey’ebugwanjuba yagwa bwe yafiirwa kabaka waayo ow’enkomerero mu 476. Rooma ey’ebuvanjuba yagwa mu 1453. Rooma eya Pawulo yagwa mu 1798. Rooma ey’obupagaani yagabanyizibwa mu buvanjuba n’ebugwanjuba mu 393, 330 ne 395. Rooma eya Pawulo yagabanyizibwa mu buvanjuba n’ebugwanjuba mu 1054. Mwannyinaffe White alaga nti okusituka n’okugwa kw’obwakabaka kye kimu ku bifo ebikulu eby’okujulizibwako mu kusoma kw’Ekigambo kya Katonda.

Obwakabaka obuleetebwa mu musana gw’ebyafaayo okuva mu ssuula ey’omwenda eya Okubikkulirwa bunyweza ensonga nti Rooma ye eteekawo okwolesebwa okwo. Enkolagana ey’obunnabbi wakati wa Obusiraamu n’abantu abo akakadde mu emitwalo kikumi mu obukumi buna mu enkumi nnya (144,000) bwe bujulizi obw’obubaka bw’okukaaba okw’ekiro wakati, obwalagibwa mu kifaananyi kya Kristo ng’ayingira mu Yerusaalemi ng’evuga endogoyi, era ne bukiikirirwa obunnabbi obw’ebiseera obwatandika mu biro eby’akabi akasooka, ne bweyongerayo mu kitundu ekyokubiri eky’obunnabbi mu kabi ak’okubiri, ne butuuka ku kutuukirira kwabwo mu byafaayo eby’emyaka ena, omutambula gwa ba Millerite ogwa bamalayika ab’olubereberye n’ab’okubiri we gwatandikira n’okutuukirira kw’obunnabbi obwo bwennyini. Obunnabbi bwatandika n’akabonero ak’“emyaka asatu mu munaana n’ebiri” (1299 ne 1301), ekyalaga okutumbuka kw’Obusiraamu; era ne bukomekkereza n’akabonero ak’“emyaka asatu mu munaana n’ebiri” (1838 ne 1840), ekyalaga okutumbuka kwa ba Millerite.

Mu mwaka gwa 1844, ku nkomerero y’ekiseera ky’emyaka ena eky’Abamilleri, ekyali kyafaananyizibwa n’okuzingiza okuva mu 1333 okutuuka mu 1337, era okuva mu 1449 okutuuka ku kuzingiza kwa 1453, obudde obw’obunnabbi tebwakyali bwa kukozesebwa nate. Okuyimusibwa kw’akabonero ak’abo akakumi mu enkumi kikumi mu enkumi amakumi ana mu bina kuyungiddwa butereevu n’obunnabbi obwo Islamu mwe yimusibwa.

Abantu obukumi kikumi mu amakumi ana mu nnya (144,000) balaga mu butuukirivu ddala empisa ya Kristo, era Kristo, mu bifaananyi ebirala eby’obunnabbi, ayitibwa “omuzabbibu omulonde.” Ismaeri amanyiddwa ng’“omusajja ow’ensiko” mu Olubereberye 16:12.

Ekigambo ekyavvuunulwa nga “ky’omu nsiko” ye ndogoyi ey’omu Arabiya ey’omu nsiko. Abakiise ba Kristo mu nnaku ez’oluvannyuma bavuga ku bubaka bw’endogoyi ey’omu Arabiya ey’omu nsiko, endogoyi Kristo gye yalinnako ng’ayingira mu Yerusaalemi, endogoyi eyasembayo okwogera oluvannyuma Balaamu okugikuba omulundi ogw’okusatu. Obubaka obwawa amaanyi eri obubaka bwa malayika ow’olubereberye mu 1840 tebwabona bunnabbi bwa myaka kikumi mu ataano obw’enjawulo era obw’omugaso mu byafaayo byennyini eby’obunnabbi omwali obubaka obwawa amaanyi eri entambula. Tebaabona biseera bibiri bya myaka ena mu bunnabbi obwo bwennyini obw’ekiseera ebyafaananyiriza ddala ebyafaayo bya 1840 okutuuka mu 1844. Empologoma ey’ekika kya Yuda kaakano eggulawo omusana okuva mu “makubo amadala” ogutalabangako emabega, era gwe musana ogukkiriziganya n’omusana ogubadde guggalulwa okuva nga Desemba 31, 2023. Guggyaawo okubusabuusa kwonna oba nga Isiraamu ye ekuba Nashville. Omusana gutangaaza akabonero ka Rooma, bwe gutyo ne gufuuka ekigambo kya omega eri empaka ya alpha mu 2024 ku banyazi b’abantu bo, era era gwe kabonero ka omega ak’empaka ku kabonero kennyini ako mu byafaayo by’AbaMillerite. Gulaga nti Isiraamu ow’obunnabbi obw’ebiseera obwa Okubikkulirwa omwenda gwe bubaka obw’ebweru mu byafaayo eby’omunda eby’ekiseera eky’okussaako akabonero ak’abantu emitwalo kikumi mu amakumi ana mu nnya. Tumaze ekiseera nga tuyigiriza amazima gano, naye kaakano gasobola okulagibwa ku lunyiriri lumu olutandikira mu Okubikkulirwa omwenda ne lukoma mu Okubikkulirwa kkumi n’emu. Ekiseera eky’okusatu ekya myaka ena ekigattibwa ku bunnabbi bw’ekiseera kya Isiraamu obwatuukirira okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 kiraga ekiseera eky’okussaako akabonero ak’abantu emitwalo kikumi mu amakumi ana mu nnya. Olw’omusisi omunene ogwa Okubikkulirwa kkumi n’emu, abantu emitwalo kikumi mu amakumi ana mu nnya bayimusibwa ng’obubonero.

Mu Ezeekyeri amakumi asatu mu musanvu, okuyimusa abantu ba Katonda okuba eggye, nkola ya mitendera ebiri eyali yamaze okulagibwa mu kutondebwa kwa Adamu. Okusooka Adamu yabumbibwa mu ibumba, oluvannyuma Kristo n’amufuwamu omukka gw’obulamu. Mu Ezeekyeri obunnabbi obusooka bukola emirambo, naye nga gikyali mifu. Awo empewo ennya ne zifuwibwa ku mirambo, ne gisituka okuba eggye ery’amaanyi. Ennamba amakumi asatu mu munaana ne amakumi ana zikiikirira emitendera egyo ebiri.

Tunaakweyongera okwogera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.