Mu ekitabo kya Ezeekyeri mulimu ebigambo ebinaaza ku nnaku emirundi “kkumi na ssatu”; mukaaga byogera ku Yerusaalemi, mukaaga byogera ku Misiri, era ekimu ku Ttuulo. Ebigambo bino byonna biteekeddwa mu mbeera ey’obujeemu, ennamba “kkumi na ssatu” gye kiikirira. Mu mwaka ogwaddirira mukazi wa Ezeekyeri bwe yafa olw’okukwatibwa obulwadde obw’amangu, nga kino kitegeeza okutandika kw’okuzingiza okw’okusatu, Ezeekyeri yalagirwa okwogera eri Misiri, ng’alaga nti eriba nsiko okumala emyaka amakumi ana.

Era ndifuula ensi y’e Misiri okuba ekifulukwa wakati mu mawanga agafudde amatongo, era n’ebibuga byayo wakati mu bibuga ebizikiriziddwa biriba bifulukwa emyaka amakumi ana: era ndisaasaanya Abamisiri mu mawanga, ne mbasaasaanyiza mu nsi ez’enjawulo. Naye bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Ku nkomerero y’emyaka amakumi ana ndikuŋŋaanya Abamisiri okuva mu bantu gye baasaasaanyizibwa: Era ndikomyawo obusibe bwa Misiri, era ndibazzaayo mu nsi ya Pasulo, mu nsi gye baabeeranga; era baliba eyo obwakabaka obw’amaanyi amatono. Ezeekyeri 29:12–14.

Okuzingiza kwatandika mu mwaka gwa 588 BC, era omwaka gumu oluvannyuma mu 587 BC Ezekyeri n’alagirirwa okwogera. Mu lunyiriri lwa ‘kkumi na musanvu’, 571 BC kiraga nti Misiri erigabibwa eri Babulooni olw’emirimu egyaweebwa. Abategeka ebiseera bya Bayibuli balaga 567 BC okutuuka ku 527 BC ng’ekiseera eky’emyaka amakumi ana ekiragiddwa mu nnyiriri ezo, era okuva ku bubaka obwasooka obw’omusango obwalangirirwa mu 587 BC okutuuka ku kulangirira kw’olunyiriri lwa kkumi na musanvu mu 571 BC nti Mukama yali awaddeyo Misiri mu mukono gwa Nebukadduneeza, tusangamu ekiseera eky’emyaka ‘kkumi na musanvu’.

Eggye lya Nabuukadduneezaali lyalwana olutalo oluwanvu era oluzibu ennyo okulumba Tuulo (okuzingiza kwatwala emyaka nga kkumi n’esatu, kumpi 586–573 BC). Abaserikale baakola nnyo nnyo (buli mutwe gwafuuka muteereevu olw’okumwa enviiri, era buli kibegabega ne kisiiwalika olw’okwetikka emigugu), naye tebaafuna mpeera nnene wadde omunyago ogwava mu Tuulo yennyini. Olw’omulimu guno ogutaabagasa, Katonda yasalawo okuwa Misiri eri Nabuukadduneezaali ng’okusasula (“empeera”) olw’omulimu eggye lye gwe lyakola okulumba Tuulo.

Era mubeerenga mu nnyumba eyo y’emu, nga mulya era nga munywa bye baba babawa: kubanga omukozi agwanira empeera ye. Temuva mu nnyumba emu okugenda mu ndala. Lukka 10:7.

Noolwekyo Nabukadduneeza n’asooka okutwala Ttuulo, era oluvannyuma lw’okuzingiza okw’emyaka kkumi n’esatu n’aweebwa Misiri. Nga tannatwala Ttuulo, yatwala Yerusaalemi mu 586 BC; awo n’alyoka atuukiriza okuzingiza Ttuulo okumala emyaka kkumi n’esatu, era oluvannyuma Misiri. Yerusaalemi yatwalibwa mu 586 BC, era okuzingiza Ttuulo kwatandika mu 586 BC ne kugenda okutuuka mu 573 BC. Omuwendo kkumi n’esatu gukwatagana ne United States.

Mwannyinaffe White atutegeeza nti Yerusaalemi mu kitabo kya Ezeekyeri ekiikirira ekkanisa y’Abadiventi ab’Olunaku olw’Omusanvu ey’e Lawodikiya, era Nebukadduneeza, kabaka ow’obukiika obwa kkono, akiikirira amaanyi ga bapaapa mu nnaku ez’oluvannyuma. Mu kifaananyi eky’ebyafaayo eky’essuula ey’amakumi abiri mu mwenda, abanyazi b’abantu bo ab’ennaku ez’oluvannyuma abakiikirira Rooma eya bapaapa, awangula ebifo bisatu mu ssuula eyo. Okusooka atwala Yerusaalemi, oluvannyuma Ttuulo, ate oluvannyuma Misiri.

Omusango gutandikira ku nnyumba ya Katonda, era ejjembe ly’Obupolotesitanti mu United States lisooka okuwangulwa nga etteeka lya Ssande terinnabaawo. Ejjembe ly’Obupolotesitanti obwavudde ku nzikiriza entuufu mu United States lirimu Ekkanisa ya Seventh-day Adventist ey’omu Lawodikiya, emanyiddwa ng’eraga abantu ba endagaano “eyasooka,” abayitibwako nga Isiraeri ow’edda bwe yayitibwako mu mwaka 34 ne Abapolotesitanti mu 1844. Okuyitibwako kw’abo abaali abantu ba Katonda ab’omu ndagaano eyasooka mu 34 ne 1844 byombi biragibwa mu byafaayo eby’obunnabbi eby’obunnabbi obw’emyaka enkumi bbiri mu bisatu mu kkumi obuli mu Danieli 8:14. Omusango gutandikira ku nnyumba ya Katonda, era ejjembe ly’Obupolotesitanti lisalirwa omusango nga ejjembe ly’Obwakabaka bwa Republican terinnasalirwa musango.

Kubanga obudde butuuse ng’omusango gutandikira ku nnyumba ya Katonda; era bwe gusoose okutandikira ku ffe, enkomerero ya abo abatagondera njiri ya Katonda eriba etya? 1 Peetero 4:17.

Okuwumbula okw’olubereberye okw’omusango gwa Misiri kuli mu lunyiriri olusooka olw’essuula ey’amakumi abiri mu mwenda, era olunaku olw’enkomerero olunnyonnyoddwa mu nkolagana ne Misiri olwogerwako Ezeekyeri luli mu lunyiriri “kkumi na musanvu” olw’essuula eyo yennyini. Essuula eno eraga nti Rooma ow’omulembe guno asooka okuwangula ejjembe ly’Obupolotesitante, ne ddala oluvannyuma Ttuulo, ekifaananyi ekikiikirira ejjembe ly’Obulipabulikaani, eriwangulwa mu mateeka ga Ssande agali kumpi okujja. Ttuulo (Amerika) bwe giwangulwa Nebukadduneeza mu mateeka ga Ssande, ne Misiri nayo eweebwa mu mikono gye. Mu kiseera ekyo ekiwundu ekitta eky’obwa paapa kiwona. Si kyokka nti mu kiseera ekyo ekiwundu ekitta eky’obwa paapa kiwona, naye era Ezeekyeri atutegeeza nti kino kibaawo mu kiseera eky’enkuba ey’oluvannyuma.

Ku lunaku olwo ndyolesa ejjembe ery’ennyumba ya Isirayiri okumera, era ndikuwadde okuyasama kw’akamwa wakati mu bo; era balimanya nga nze Mukama. Ezeekyeri 29:21.

Yakobo ne Isiraeri

Isaaya alaga nti Isiraeri emera amatabi, emulisa era ejjuza ensi yonna ebibala. Enkuba y’eretera emitendera esatu egy’okumera amatabi, okumula n’okubala ebibala, era okusinziira ku Isaaya, enkuba ey’oluvannyuma etuuka “empewo ey’amaanyi” bwe ebeera eteredde. Era era alaga nti mu kiseera ky’okumera amatabi, okumula n’okubala ebibala, ebibi bya Yakobo birina okuggibwako; era ekigambo ky’Olwebbulaniya ekyavvuunulwa nga “okuggibwako” kitegeeza okutangirirwa.

Mu kigero, bwe kikula, oliggwerananga nakyo: aziyiza embuyaga ye ey’amaanyi ku lunaku olw’embuyaga ey’ebuvanjuba. Kale nno olw’ekyo obutali butuukirivu bwa Yakobo bulitukuzibwa; era bino bye bibala byonna eby’okuggibwawo kw’ekibi kye; bw’alifuula amayinja gonna ag’ekyoto okubeera ng’amayinja ga kaaka agamenyeddwaamenyeddwa, ensiko n’ebifaananyi tebiriyimirira. Isaaya 27:8, 9.

Amayengo ana (empewo ye ey’obukambwe bwe) ag’obuyinike bwe gakuumibwa, okuteekebwako akabonero okw’abo emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya kutandika, era abagezi n’ababi mu ba Adiveenti ekisembayo baawulibwa, era bino byonna bituukirizibwa ku “lunaku olw’empewo ey’ebuvanjuba.” Ekiseera eky’okuteekebwako akabonero kyatandika n’okumansirwako okutono ku 9/11 era kikoma n’okufukibwako okujjuvu ku tteeka lya Ssande, ensi n’eryoka ejjula ebibala. Ekiseera eky’okuteekebwako akabonero kwe kutukuzibwa n’okuggibwamu eby’obugwagwa mu nkola egenda mu maaso ng’ekwatagana ne Malaki essuula esatu. Naye mu kiseera eky’emyaka kkumi na musanvu ekikiikiriddwa ennaku ezitandika n’ezzikoma eza Ezeekyeri amakumi abiri mu mwenda, okuwangulwa kw’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi obwa mu Bayibuli nga bukiikiriddwa Yerusaalemi, akabonero ak’ejjembe ery’Obupolotesitanti—ekkanisa, ne Ttuulo, akabonero ak’ejjembe oba Obulipubuliki—eggwanga. Mangu ddala oluvannyuma lw’okuggwa kw’okuzingiza Ttuulo okw’emyaka kkumi na esatu, okuwangulwa kw’obwakabaka obw’omusanvu obwa bakabaka ekkumi obukiikiriddwa Misiri kubaawo. Okuwangulwa okwo okusatu okwa Yerusaalemi, Ttuulo ne Misiri kubaawo “ejjembe ery’ennyumba ya Isiraeri” bwe limera, ne liweebwa okwasama akamwa.

Obusiru bwa kabona Ezeekyeri ne bwa kabona Zakaliya buliwako ku Sunday law, Amerika ne ndogoyi ya Balamu lwe byogera byombi. Mukama awa ennyumba ya Isiraeri “okwasamya akamwa” ku Sunday law. Ebibi bya Yakobo biba byamaze okuggyibwawo, era erinnya lye ne likyusibwa n’afuuka ennyumba ya Isiraeri. Obubaka bwe balangirira bukiikirirwa omujulirwa ow’okusatu ow’obusiru obw’obunnabbi, akiikirirwa Danyeri, olwo n’alyoka aweebwa obubaka obuli mu ssuula ekkumi n’emu eya Danyeri, era nga bwe bubeera okwolesebwa kwa Kakukku okw’oluvannyuma “okwogera so tekulimba.” Ezeekyeri, Zakaliya ne Danyeri bikwatagana n’okulangirira okw’okukaaba okw’amaanyi okw’omumalayika ow’okusatu, era ne Yeremiya bw’atyo mu ssuula kkumi na ttaano, gy’asuubizibwa okuba akamwa ka Katonda singa adda okuva mu kusoomoozebwa okw’olubereberye.

Lwaki obulumi bwange bwa lubeerera, n’ekiwundu kyange ne kitawonyezebwa, ekigaana okuwonyezebwa? Onooba gye ndi ddala ng’omulimba, era ng’amazzi agakoma? Kyenvudde nno Mukama bw’ayogera bw’ati nti, Bw’onookomawo, kale ndikukomyawo nate, era onooyimirira mu maaso gange: era bw’onoolonda ekintu eky’omuwendo okuva mu kitaliimu mugaso, onoobeeranga ng’akamwa kange: bo bakomenga gy’oli; naye ggwe tokomegangako gye bali. Yeremiya 15:18, 19.

Yesu alaga enkomerero ng’akozesa entandikwa, era ku 9/11 okumansira kwaleta ensibuka z’ensulo, n’ekimera kya Yakobo ne kitandika okukula; era ku nkomerero, obutali butuukirivu bwa Yakobo bwe bunaalongosebwa, ennyumba ya Isiraeri eriyogera. Okusibuka okwatuukirira ku 9/11 olw’enkuba kulaga okusibuka okunaabeerawo ku nkomerero y’ekiseera eky’okuteeka akabonero, “ejjembe” ery’ennyumba ya Isiraeri lwe liribuka, mu kifo kyennyini amajjembe g’Obupolotesitante obwakyama n’Obwa Republicanism we galiwangulirwa Nebukadduneeza.

Mu kiseera ekyo, okwawukana wakati w’ejjembe ery’obulimba ery’Obupolotesitanti kuteekebwa mu nkwatagana n’ejjembe ery’amazima ery’Obupolotesitanti, nga kifaananyizibwa n’omuggo gwa Alooni ogwamera, nga gwawukana ku miggo emirala egy’ebika bya Isiraeri. Ennaku zombi eziri mu ssuula ey’amakumi abiri mu mwenda eya Ezeekyeri ziraga ebyafaayo eby’okuyimusibwa kw’akabonero k’abantu obukumi kikumi mu enkumi nnya mu bina ku muggya gw’amateeka ga Ssande agali kumpi okujja.

Enkola ya okuloka, okwanjula ebimuli, n’okujjuza ensi ebibala yatandika ng’enkuba ey’oluvannyuma emansiddwa ku 9/11, nga bwe kyali mu kiseera kya Pentekoote bwe kyatandika Kristo ng’assa ku bayigirizwa be omukka ogulimu amatondo amatono, ekyaviirako Pentekoote bwe waabaawo okufukibwa okujjuvu. Okuloka okw’oku 9/11 ku ntandikwa y’okulongoosebwa kwa Yakobo (omunyazi w’ekifo ky’omulala), kwe kiseera eky’okuteekebwako akabonero, kwalaga mu kifaananyi okuloka kw’ennyumba ya Isiraeri (awangula) ku Sunday law. Okuloka ku nkomerero kuteekaawo enjawulo wakati w’abantu ab’endagaano ey’olubereberye n’ekikumi mu obunaana mu enkumi nnya, nga bwe kyali okufukibwa kw’omuliro ku Lusozi Kalumeeri bwe kwateekawo enjawulo wakati wa nnabbi Eriya ne bannabbi ba Baali. Enjawulo eno ekiikirirwa ekibiina ekimu ekiragulwa mu bunnabbi okukwaatibwa ensonyi olw’obubaka obw’emirembe n’obukuumi obw’obulimba, ate ekibiina ekirala kiragulwa mu bunnabbi nga kijaguza, era tebalikwatibwa nsonyi emirembe gyonna.

Ennaku Mukaaga ez’e Misiri

Ezekeri ayogera ku nnaku endala nnya ezikwatagana ne Misiri, era bbiri ku nnaku ezo ziraga omwaka ogw’ekkumi n’ogumu, ate ennaku endala ebbiri ziraga omwaka ogw’ekkumi n’ebiri ogw’obusibe.

Okuzingizibwa okw’Omwaka ogw’Ekkumi n’Ogumu

Awo olwatuuka mu mwaka ogw’ekkumi n’ogumu, mu mwezi ogusooka, ku lunaku olw’omusanvu olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kigamba nti, Omwana w’omuntu, mmenye omukono gwa Falaawo kabaka w’e Misiri; era, laba, teguliba gusibiddwa okusobola okuwonyezebwa, okuteekebwako eky’okugusiba, okugufuula ogw’amaanyi okukwata ekitala. Ezeekyeri 30:20, 21.

Awo olwatuuka mu mwaka ogw’ekkumi n’ogumu, mu mwezi ogw’okusatu, ku lunaku olw’olubereberye olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinjijira, nga kyogera nti, Omwana w’omuntu, gamba Falaawo kabaka w’e Misiri n’ekibiina kye; Ggwe ofaanana ani mu bukulu bwo? Ezeekyeri 31:1, 2.

Mu mwaka ogw’ekkumi n’ogumu ogw’obuwambe, emikono gya Misiri ne gya Falaawo gyamenyebwa, era emikono gya Babulooni gyanywezebwa mu ssuula amakumi asatu. Mu mwaka ogw’ekkumi n’ogumu mu ssuula amakumi asatu mu emu, okugwa kwa Misiri n’engeri gye kwakwata ku nsi kwalagibwa.

Umwaka ogw’Ekkumi n’Ebiri n’Okugwa kwa Yerusaalemi

Ennaku zombi ez’omwaka ogw’ekkumi n’ebiri ziri mu Ezeekyeri amakumi asatu mu bbiri.

Awo olwatuuka mu mwaka ogw’ekkumi n’ebiri, mu mwezi ogw’ekkumi n’ebiri, ku lunaku olw’olubereberye olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kyogera nti, Omwana w’omuntu, kuyimba okukungubaga ku lwa Falaawo kabaka w’e Misiri, omugambe nti, Oli ng’empologoma ento ey’amawanga, era oli ng’ekiwuka eky’omu nnyanja: n’ofuluma n’emigga gyo, n’otabangula amazzi n’ebigere byo, n’oyonoona emigga gyabwe. Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Kale ndyaliirira awo ekitimba kyange ku ggwe wamu n’ekibiina ky’abantu abangi; era balikuwanika mu kitimba kyange. Ezekyeri 32:1–3.

Awo olwatuuka nate mu mwaka ogw’ekkumi n’ebiri, ku lunaku olw’ekkumi n’olutaano olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinjijira, nga kigamba nti, Omwana w’omuntu, kaabira ekibiina ekinene eky’e Misiri, obisuule wansi, ye ne bawala b’amawanga ag’ettutumu, mu bitundu eby’ensi ebya wansi, awamu n’abo abakka mu bunnya. Ezekyeri 32:17, 18.

Falaawo n’Ekibiina kye Ekigazi

Mu kwolesebwa okw’essuula ey’amakumi asatu mu emu ku Misiri, ennyiriri ezisembayo zigamba nti:

Acano amawanga okutengeeta olw’eddoboozi ly’okugwa kwe, bwe namusuula emagombe wamu n’abo abakka mu bunnya; era emiti gyonna egy’Edeni, abalondemu era abasukkulumu aba Lebanooni, bonna abanywako amazzi, balisanyusibwa mu bitundu eby’ensi eby’omu nsi. Nabo bakka emagombe wamu naye eri abo abattibwa n’ekitala; era n’abo abaali omukono gwe, abaabeeranga wansi w’ekisiikirize kye wakati mu mawanga. Ani gw’ofaanana bw’otyo mu kitiibwa ne mu bukulu mu miti egy’Edeni? naye olissibwa wansi wamu n’emiti egy’Edeni okugenda mu bitundu eby’ensi eby’omu nsi: oligalamira wakati mu batali bakomole wamu n’abo abattibwa n’ekitala. Ono ye Falaawo n’ekibiina kye kyonna, bw’ayogera Mukama Katonda. Ezeekyeri 31:16–18.

Mu kulanga okw’essuula ey’amakumi asatu mu bbiri eri Misiri, ennyiriri ezisembayo ziddamu era zongera okunnyonnyola ku ssuula ey’amakumi asatu mu emu, era zirimu ekigambo eky’okumaliriza ekifaanana n’ekiri eyo.

Kubanga nateeredde entiisa yange mu nsi ey’abalamu; era aligalamizibwa wakati mu abatali bakomole wamu n’abo abattiddwa n’ekitala, ye Falaawo n’ekibiina kye kyonna, bw’ayogera Mukama Katonda. Ezeekyeri 32:32.

Emyaka kkumi n’omusanvu egy’Esuula Ey’amakumi Abiri mu Mwenda

Ennaku eziri mu kiseera eky’emyaka kkumi n’omusanvu ekikiikiriddwa mu ssuula ey’amakumi abiri mu mwenda ziraga Nebukadduneeza nga awangula Misiri, n’ekiseera eky’emyaka amakumi ana eky’okuzikirira kwa Misiri. Omuwendo amakumi ana gukiikirira ddungu, nga gulaga mu kifaananyi emyaka olukumi ensi gy’eribeera nga njereere.

Neerengera ensi, era, laba, yali nga terina ngeri, era nga njereere; n’eggulu, era nga tekyalina musana. Neerengera ensozi, era, laba, zaakankana, n’obusozi bwonna nebusagaasagana mangu. Neerengera, era, laba, nga tewali muntu n’omu, n’ebinyonyi byonna eby’omu bbanga byali bidduse. Neerengera, era, laba, ekifo ekyabala ebibala kyali ddungu, n’ebibuga byakyo byonna byali bisuuliddwawo mu maaso ga Mukama, era olw’obusungu bwe obungi ennyo. Kubanga bw’ati Mukama bw’ayogedde nti, Ensi yonna eriba matongo; naye siikirizikiriza ddala. Yeremiya 4:23–27.

Ku nkomerero y’emyaka amakumi ana egy’okuzika kw’e Misiri egyogerwako mu Ezeekyeri abiri mu mwenda, okuzuukira okw’enkomerero okw’ababi n’okuzikirizibwa kwabwe okw’enkomerero biteekebwawo.

Okutiisa, n’ekinnya, n’omutego biri ku ggwe, ggwe omutuuze w’ensi. Awo olulituuka, nti oyo adduka okuva mu ddoboozi ly’okutiisa aligwa mu kinnya; era oyo alinnya ng’ava mu makkati g’ekinnya alikwatibwa mu mutego: kubanga ebituli eby’omu ggulu bugguddwa, era n’emisingi gy’ensi gikankana. Ensi emenyeddwa nnyo ddala, ensi esaanuuse ddala, ensi ekankanyizibwa nnyo nnyo. Ensi eriteebwa eruuyi n’eruuyi ng’omutamiivu, era erisikulwawo ng’akasiisira; n’ekyono kyayo kirigizitoowerera; era erigwa, so teriddamu kuyimuka nate. Awo olulituuka ku lunaku luli, Mukama alibonereza eggye ly’ab’awaggulu abali waggulu, ne bakabaka b’ensi abali ku nsi. Era balikuŋŋaanyizibwa wamu, ng’abasibe bwe bakuŋŋaanyizibwa mu kinnya, era baliggaliirwa mu kkomera, era oluvannyuma lw’ennaku nnyingi balirambibwako. Isaaya 24:17–22.

Obubaka bwa Ezeekyeri obukuŋŋaanyiziddwa amataliki mukaaga agakwatagana ne Misiri bussa ekifaananyi eky’okuzuula okuzikirizibwa okw’enkomerero okw’amaanyi g’ogusota ag’omu nsi, okutandika ku tteeka lya Ssande erigenda okujja mu bwangu, ne kugenda mu maaso okutuusa ku kuzikirizibwa okw’enkomerero okw’Abamisiri ababi ku nkomerero y’emyaka olukumi.

Mu bujulizi obw’obunnabbi ensolo ne nnabbi ow’obulimba batuuka ku nkomerero yaabwe mu nnyanja ey’omuliro, ekiikirira Okujja kwa Kristo okw’Okubiri, naye okuzikirizibwa kw’amaanyi g’ogusota mu nnyanja ey’omuliro kuba ku nkomerero y’ekikumi ky’emyaka.

N’ensolo yakwatibwa, era awamu nayo ne nnabbi ow’obulimba eyakolanga ebyamagero mu maaso gaayo, bye yalimbalimbisanga abo abaali baweereddwa akabonero k’ensolo n’abo abaasinzanga ekifaananyi kyayo. Bombi ne basuulibwa nga bakyali balamu mu nnyanja ey’omuliro ogwaka n’ekibiriiti. Era abasigalawo ne battibwa n’ekitala ky’Oyo eyali atudde ku mbalaasi, ekitala ekyo ekyava mu kamwa ke; era ennyonyi zonna ne zikkuta ennyama yaabwe. Okubikkulirwa 19:20, 21.

Ensolo n’omulanzi ow’obulimba buggweerako mu bunnabbi ku kujja kwa Kristo okw’okubiri, naye ogusota atuukibwako enkomerero ye emyaka lukumi oluvannyuma ku kujja kwa Kristo okw’okusatu.

Awo ne ndaba malayika ng’ava mu ggulu, ng’alina ekisumuluzo eky’obunnya obutaliiko kkomo n’olujegere olunene mu mukono gwe. N’akwata ogusota, omusota ogw’edda, ye Sitaani era Omulyolyomi, n’amusiba emyaka lukumi, n’amusuula mu bunnya obutaliiko kkomo, n’amuggaliramu, n’ateeka akabonero ku ye, aleme okukyamya amawanga nate okutuusa emyaka lukumi lwe girituukirira; era oluvannyuma lw’ebyo kimugwanira okusumululwa ekiseera kitono. Okubikkulirwa 20:1–3.

Omwaka ogw’Ekkumi n’Ogumu n’ogw’Ekkumi n’Ebiri

Ekiseera eky’emyaka “kkumi na musanvu” ekyateekebwawo n’ennaku ebbiri eziri mu Ezeekyeri abiri mu mwenda kyatandika mu mwaka ogw’ekkumi ogw’obusibe ne kiggwa mu mwaka ogw’amakumi abiri mu musanvu. Obubaka obw’essuula amakumi asatu n’amakumi asatu mu gumu bwateekebwawo mu mwaka ogw’ekkumi na gumu, era ennaku ebbiri eziteekebwawo mu ssuula amakumi asatu mu bbiri zaaweebwa mu mwaka ogw’ekkumi na bbiri ogw’obusibe. Ekiseera eky’emyaka kkumi na musanvu ekyatandika mu mwaka ogw’ekkumi, kumpi ku ntandikwa y’okuzingiza Yerusaalemi, kyaddirira obubaka bubiri obw’e Misiri obw’omwaka ogw’ekkumi na gumu obuteekeddwawo mu ssuula amakumi asatu n’amakumi asatu mu gumu. Wamu, obubaka obwo bubiri obw’omwaka ogw’ekkumi na gumu bukiikirira obubaka obubaawo katono nga Sunday law tennabaawo. Obubaka obulala bubiri obw’e Misiri obw’omwaka ogw’ekkumi na bbiri bwabaawo ku, oba mangu ddala oluvannyuma lw’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi mu 586/585 BC.

Obubaka bw’okujja kwa Kristo bubuulirwa ng’ekitundu ku bubaka bw’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati, obukyuka ne buba obubaka bw’okukaaba okw’amaanyi ku mateeka ga Ssande. Obubaka bubiri obukwata ku Misiri bubuulirwa nga amateeka ga Ssande tegannabaawo, era obubaka bubiri obukwata ku Misiri bubuulirwa ku mateeka ga Ssande oba mangu ddala oluvannyuma lwago. Okukubisibwamu emirundi ebiri okw’obubaka obuweebwa mu mwaka gwe gumu, mu kiseera ky’okuzingiza ekituuka ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, n’obubaka obulala bubiri ku mateeka ga Ssande, kulaga mu kifaananyi obubaka bwa malayika ow’okubiri, gye wabeerera bulijjo okukubisibwamu emirundi ebiri.

Obubaka obw’okubiri bulijjo bugobererwa obw’okusatu.

“Olw’ekalaamu n’eddoboozi tugwanidde okuwaana okulangirira okwo, nga tulaga ensengeka yaakwo, n’okukozesebwa kw’obunnabbi obututwala ku bubaka bwa malayika ow’okusatu. Tewayinza kubaawo wa kusatu awatali ow’olubereberye n’ow’okubiri. Obubaka buno tugwanidde okubuwa ensi mu bitabo eby’empapula, mu njigiriza, nga tulaga mu lunyiriri olw’ebyafaayo by’obunnabbi ebintu ebyabaddewo n’ebintu ebiribaawo.” Selected Messages, book 2, 104, 105.

Ku butumwa obw’okusatu, oluggi olw’ekisa ne luggalwawo. Ekiseera ky’okugezesebwa kiggalwawo eri Amerika ku tteeka lya Ssande, era ekiseera ky’okugezesebwa kiggalwawo eri ensi yonna Mikayiri bw’ayimirira. Enzigi zino zombi eziggalwawo zikiikirira obubaka obw’okusatu obutegedde bulijjo obukulemberwa obubaka obw’okubiri, era obubaka obwo bulijjo bwa njuyi bbiri.

Amandla g’omalaika ow’okubiri gatuukirizibwa bwe gayungibwa n’obubaka obw’Okukaaba okw’Ekiro wakati. Obubaka obubiri obwogerwa ku bantu bonna, nga bukuikirirwa ebyayogerwa Ezeekyeri ku Misiri mu ssuula amakumi asatu n’amakumi asatu mu emu, biraga ekiseera obubaka obw’Okukaaba okw’Ekiro wakati lwe buyungirako ku malaika ow’okubiri; era obubaka obubiri obw’omu ssuula amakumi asatu mu bbiri bulaga okuweebwa amaanyi kw’omalaika ow’okusatu mu kukaaba okunene.

Amapiira ga Ezeekyeri ag’okusikagana okw’ensonga z’abantu mu ngeri enzibu ge gategeeza okulabula okw’enkomerero eri abantu bonna, kwe kulabula kw’omumalaika ow’okusatu; era omumalaika ow’okusatu akolebwa n’okulabula kw’omumalaika ow’olubereberye n’okw’omumalaika ow’okubiri. Okukaaba okw’ekiro wakati nga etteeka lya Sande terinnabaawo n’okukaaba okw’amaanyi oluvannyuma lw’etteeka lya Sande kikiikirirwa ennaku nnya eza Ezeekyeri ezigwa munda mu myaka “kkumi na musanvu” egy’ennaku za alufa ne omega ez’essuula ey’amakumi abiri mu mwenda, ezikwatagana n’ebyafaayo ebyekusifu ebya Danyeri kkumi na emu, olunyiriri olw’amakumi ana, nga bwe kikiikiriddwa mu nnyiriri kkumi na emu okutuuka ku kkumi na mukaaga ez’essuula eyo yennyini.

Mu Danyeri essuula ey’ekkumi, Danyeri, nga bwe kyali ne Ezeekyeri, afuulibwa kasiru. Obusiru bwa Danyeri bujja wakati mu kukomako kusatu; okukomako okusooka n’okw’okusatu kwava eri malayika Gabulyeri, era okukomako okw’omu makkati kwali kukomako kwa Kristo. Danyeri, nga bwe kyali ne Peetero wakati wa Kayisaliya-Firipo n’omusaalaba, ali mu makkati. Mu makkati Peetero yalaba Kristo eyagulumizibwa, nga Danyeri bwe yamulaba mu ssuula ey’ekkumi. Omu makkati wa bamalayika basatu bwe bubaka obw’okubiri, nga bugatta obubaka bubiri.

Olunaku olw’Okutaano olw’Omwezi ogw’Okuna ne 1844

Mu Ezeekyeri essuula ey’olubereberye, ennyiriri esooka n’eyokubiri, Ezeekyeri ali ku lunaku olw’okutaano olw’omwezi ogw’okuna, ekikwatagana n’omu makkati g’okutambula kw’omwezi ogw’omusanvu mu 1844. Ezeekyeri ali wakati ddala wa Apuli 19 ne Okitobba 22, 1844, nga bwe yali ne Samuel Snow, omubaka w’Okukaaba kw’Ekitalaaganya erya mu Biro Eby’ekiro mu 1844, bwe yayanjula omulundi gwe ogusooka endowooza entegeerekeka obulungi ey’obubaka obwo e Boston, ennaku 93 oluvannyuma lwa Apuli 19 era ennaku 93 nga tezinnatuuka luggi okuggala ku Okitobba 22, 1844. Samuel Snow yali e Boston nga July 21, 1844, wakati ddala mu kutambula kw’omwezi ogw’omusanvu, nga tamanyi nti mu bwa nnabbi yali ayimiridde ne Peetero ku Lusozi olw’Okufuusibwa, ne Ezeekyeri mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’omuzingo ogw’ekumi n’omusanvu ogwa Yubiri, era ne okukwatibwako okwokubiri okwa Danyeri mu kwolesebwa okw’endabirwamu okw’essuula eky’ekkumi. Omwaka gwa 2026 gukiikirira omwaka ogw’amakumi ana mu musanvu ogw’omuzingo ogw’amakumi musanvu ogwa Yubiri oguggweerera mu 2028.

Ttuulo

Nga tetunnadda ku nnaku z’eŋŋombo mukaaga eza Yerusaalemi mu Ezeekyeri, tusaanidde okusooka okuzuula olunaku olumu olwalanjibwa okulwanyisa Ttuulo.

Awo olwatuuka mu mwaka ogw’ekkumi n’ogumu, ku lunaku olusooka olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kyogera nti, Omwana w’omuntu, kubanga Ttuulo ayogedde ku Yerusaalemi nti, Aha, amenyese, oyo eyali enzigi z’amawanga: ankyukidde; ndijjuzibwa, kaakano nga afuuse matongo: Kale bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Laba, ndi mulabe wo, ggwe Ttuulo, era ndireeta amawanga mangi okukulumba, ng’ennyanja bw’ereeta amayengo gaayo. Era balizikiriza bbugwe za Ttuulo, ne bamenyaamenya ebigo bye: era ndimulambula enfuufu ye okuva ku ye, ne mmufuula ng’entikko y’olwazi. Kiriba kifo eky’okuyanikaako obutimba wakati mu nnyanja: kubanga njogedde, bw’ayogera Mukama Katonda: era kirifuuka omunyago eri amawanga. Ne bawala be abali mu nnimiro balittibwa n’ekitala; era balimanya nga nze Mukama. Kubanga bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Laba, ndireeta ku Ttuulo Nebukadduneeza kabaka w’e Babulooni, kabaka wa bakabaka, ng’ava mu bukiika obwa kkono, n’embalaasi, n’amagaali, n’abeebagala embalaasi, n’ebibiina by’eggye, n’abantu bangi.

Alitta n'ekitala bawala bo abawala bo abali mu nnimiro; era alikukolako olukomera, era alikusuulira ekifunvu, era aliyimusa engabo ku ggwe. Era aliteeka eby'okulwanyisa ku bbugwe bwo, era n'embazzi ze alimenyaamenya eminara gyo. Olw'obungi bw'embalaasi ze enfuufu yaazo erikubikka; bbugwe bwo bulikankana olw'eddoboozi ly'abeebagala embalaasi n'amapiira n'amagaali, bw'alituuka okuyingira mu miryango gyo, ng'abantu bwe bayingira mu kibuga ekimenyeddwamu ekituli. N'ebinuulo by'embalaasi ze alirinnyirira enguudo zo zonna: alitta abantu bo n'ekitala, era ebigo byo eby'amaanyi birigwa wansi. Era balinyaga obugagga bwo, ne banyaga eby'obusuubuzi bwo: era balimenya bbugwe bwo, ne bazikiriza ennyumba zo ennungi: era balisuula amayinja go n'emiti gyo n'enfuufu yo wakati mu mazzi. Era ndireetera eddoboozi ly'ennyimba zo okuggwaawo; n'eddoboozi ly'ennanga zo teririddayo kuwulirwa nate. Era ndikufuula ng'akatikko k'olwazi: oliba kifo kya kwanikaako butimba; tolibizibwawo nate: kubanga nze Mukama nkyogedde, bw'ayogera Mukama Katonda.

Bw'ati bw'ayogera Mukama Katonda eri Ttuulo nti, Ebizinga tebirikankana olw'okuwulira okugwa kwo, abalumizibwa bwe banaakaba, n'okuttibwa bwe kulikolebwa wakati mu ggwe? Awo abakungu bonna ab'ennyanja balikka ku ntebe zaabwe, ne baleka ebyambalo byabwe, ne baggyaako ebyambalo byabwe ebirukiddwa obulungi: baneebambaza okukankana; banaatuula wansi ku ttaka, ne bakankana buli kaseera, ne beewuunya ku lulwo. Era banaakukungubagiriza, ne bakugamba nti, Ozzikiridde otya ggwe eyatuulibwamu abantu ab'ennyanja, ekibuga ekimanyiddwa ennyo, ekyali eky'amaanyi mu nnyanja, kye n'abatuuze baakyo, abaaleetanga entiisa yaabwe ku bonna abakibeeramu! Kaakano ebizinga birikankana ku lunaku olw'okugwa kwo; weewaawo, ebizinga ebiri mu nnyanja biryeraliikirira olw'okuvaawo kwo. Kubanga bw'ati bw'ayogera Mukama Katonda nti, Bwe ndikufuula ekibuga ekizise, ng'ebibuga ebitaliimu batuuze; bwe ndireeta obuziba ku ggwe, n'amazzi amangi ne gakubikka; Bwe ndikussa wansi wamu n'abo abakka mu bunnya, wamu n'abantu ab'edda, era ne nkuteeka mu bitundu eby'ensi eby'omu wansi, mu bifo eby'edda ebyazika, wamu n'abo abakka mu bunnya, oleme okubeerwamu; era nditeeka ekitiibwa mu nsi ey'abalamu; ndikufuula eky'entiisa, naawe tolibaawo nate: newaakubadde nga onoonyezebwa, toliddamu kulabibwa nate emirembe gyonna, bw'ayogera Mukama Katonda. Ezekyeri 26:1–21.

Obubaka bwa Ttuulo bwalanjibwa mu mwaka Yerusaalemi lwe yazikirizibwa, era bukiikirira okugwa kw’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli mu kiseera ky’etteeka lya Ssabbiiti ery’oku Ssande erigenda okujja mangu. Mu tteeka lya Ssande, Amerika (Ttuulo) esanyuka mu ngeri ey’obunnabbi kubanga esuulidde ddala Yerusaalemi, Sister White gw’akkiriza nti ye kkanisa ya B’adiventi b’olunaku olw’omusanvu ey’e Laodikiya, Ezeekyeri gy’ayita “enzigi z’abantu.” Ttuulo eraga nti Yerusaalemi “kyali” enzigi z’abantu mu ngeri y’ebiseera ebyayita. “Omulyango” mu ngeri ey’obunnabbi ye kkanisa.

Awo n’atya, n’ayogera nti, Ekifo kino kya ntiisa nnyo! Kino si kirala wabula nnyumba ya Katonda, era luno lwe luggi olw’eggulu. Awo Yakobo n’agolokoka enkya nnyo, n’atwala ejjinja lye yali atadde wansi w’omutwe gwe, n’aliteeka okuyimirira ng’empagi, n’afuka amafuta ku mutwe gwalyo. N’atuuma erinnya ly’ekifo ekyo Beseri: naye erinnya ly’ekibuga ekyo oluberyeberye lyali Luzi. Olubereberye 28:17–19.

Ekigambo “Beseri” kitegeeza nnyumba ya Katonda, era Ttuulo asanyuka nti kisobozesezza ekkanisa ya Bwadde ey’Olusanvu ey’Abadiventi eya Lawodikiya okukkiriza okuwazibwa kw’okusinza enjuba. Naye wadde ng’abo abawaliriza okusinza enjuba basanyuka mu bukyamu, Katonda ayita mu Ezeekyeri agamba nti, “Nkulwanyisa ggwe, ai Ttuulo, era ndireetera amawanga mangi okutabaala ggwe, ng’ennyanja bweyimusa amayengo gaayo. Era balizikiriza bbugwe wa Ttuulo, ne bamenyaamenye eminaala gyakyo.”

“Ebbugwe bwa Ttuulo” bukiikirira obukuumi bwa Ttuulo. “Bbugwe” kabonero ka Mateeka Ekkumi.

“Nnabbi wano annyonnyola abantu abo abali, mu kiseera eky’okwewala okw’amazima n’obutuukirivu mu buli wamu, nga banoonya okuzzaawo emisingi egiri omusingi gw’obwakabaka bwa Katonda. Bbo bazimbi b’ekituli ekikoleddwa mu mateeka ga Katonda—ekisenge kye yateeka okwetooloola abalonde be olw’okubakuuma, era okugondera ebiragiro byakyo eby’obwenkanya, amazima, n’obulongoofu kwe kuliba okukuuma kwabwe okutaggwaawo.” Prophets and Kings, 677.

Amateeka ga Katonda kye kigango eky’obukuumi, naye ebigango mu bungi biraga emisingi ebiri egya “kuuma” era ne gireeta obugagga n’obuwanguzi bwa Ttuulo, akabonero k’ehembe lya Repubulika ery’Amerika.

“‘Era yalina amayembe abiri ng’omwana gw’endiga.’ Amayembe agafaanana ag’omwana gw’endiga galaga obuvubuka, obutalina musango, n’obukkakkamu, era gasaanira ddala okulaga empisa za Amerika ey’Eggwanga lya Amerika nga bwe yayanjulwa eri nnabbi ng’‘erinnya okuvaayo’ mu 1798. Mu baawambuka Abakristaayo abaasooka okudduka okugenda e Amerika ne banoonya obuddukiro okuva mu kunyigirizibwa kwa bakabaka n’obutagumiikiriza bwa bakabona, mwalimu bangi abaasalawo okuteekawo gavumenti ku musingi omugazi ogw’eddembe ly’obwannannyini n’ery’eddiini. Endowooza zaabwe zaafuna ekifo mu Kiwandiiko eky’Okwetongola, ekitegeeza amazima amanene nti ‘abantu bonna baatondebwa nga benkana’ era ne baweebwa eddembe eritayinza kuggyibwako ery’‘obulamu, eddembe, n’okunoonya essanyu.’ Era Ssemateeka akakasa eri abantu eddembe ly’okwefuga, ng’ateekateeka nti abakiikirizi abalondebwa abantu olw’obululu bwe bakola amateeka era ne bagassa mu nkola. Eddembe ly’enzikiriza ey’eddiini nalo lyagabibwa, buli muntu ng’akkirizibwa okusinzanga Katonda ng’okulumizibwa kw’omwoyo gwe bwe kumulungamya. Enkola ey’obwa republika n’Obupolotesitante byafuuka emisingi emikulu egy’eggwanga eryo. Emisingi gino gwe musaale ogw’ekyama ogw’amaanyi gaalyo n’okugaggawala kwalyo. Abanyigirizibwa n’abalinnyiriddwa wansi wonna mu Bwakristaayo bafuukira ensi eno n’obwagazi era n’essuubi. Obukadde n’obukadde bunoonyesezza ku mwalo gwayo, era Amerika ey’Eggwanga lya Amerika esitudde n’etuuka mu kifo mu mawanga agasinga obuyinza ku nsi. …

“Amayembe agafaanana n’agaana n’eddoboozi ery’ogusota ery’akabonero kano biraga obutakwatagana obw’amaanyi nnyo wakati w’ebyo eggwanga erikiikirirwa wano bye lyatula n’engeri gye likolamu. ‘Okwogera’ kw’eggwanga kwe kukola kw’ab’obuyinza balyo ab’okuteeka amateeka n’ab’obuyinza obw’okusalawo mu musango. Olw’ebikolwa ng’ebyo, lijja okulaga obulimba bw’emisingi egy’obwannakyewa n’emirembe gye lyayanjuluza ng’omusingi gwa polisa yaalyo. Obunnabbi obugamba nti lijja kwogera ‘ng’ogusota’ era ne likozesa ‘obuyinza bwonna obw’ensolo ey’olubereberye’ butegeeza mu lwatu okukula kw’omwoyo gw’obutagumiikiriza n’okuyigganya okwalyolesebwa amawanga agaakiikirirwa ogusota n’ensolo efaanana engwe. Era n’ebigambo nti ensolo ey’amayembe abiri ‘ewaliriza ensi n’abo abagituulamu okusinzanga ensolo ey’olubereberye’ biraga nti obuyinza bw’eggwanga lino bulikozesebwa mu kuwaliriza okukwata ku mpisa y’okusinza emu, eneeba ekikolwa eky’okussaamu ekitiibwa eri obwapapa.”

“Ekikolwa ng’ebyo byandibadde biwakanya butereevu emisingi gya gavumenti eno, n’obutonde bw’ebitongole byayo eby’eddembe, n’okulangirira okw’olwatu era okw’ekitiibwa okw’Ekiwandiiko ky’Okwefuga (Declaration of Independence), era n’Amateeka Agafuga Eggwanga (Constitution). Abatandikawo eggwanga mu magezi gaabwe baanoonya okukuuma eggwanga obuteefuukira ku nkola y’okukozesa obuyinza obw’ensi ku ludda lw’ekkanisa, nga kino kirina ekivaamu ekitategeevwa butegeevwa—obutasikiriza n’okuyigganya. Amateeka Agafuga Eggwanga galagira nti, ‘Congress terikola tteeka lyonna erikwata ku kuteekawo ddiini, oba okuziyiza okugiweereza mu ddembe,’ era nti, ‘tekiribaawo kugezesebwa kwonna kwa ddiini okulagibwa ng’ekisaanyizo eky’okufuna ofiisi yonna oba obwesige bwonna obw’olukale wansi wa United States.’ Mu kwonoona okw’olwatu kwokka okw’ebikuumi bino eby’eddembe ly’eggwanga, mwe kisobokera okuleetesa eky’obulombolombo bw’eddiini kyonna okuyisibwa n’obuyinza bwa gavumenti. Naye obutakkaanya bw’ekikolwa ng’ekyo tebusinga obwo obukiikiririddwa mu kabonero ako. Ensolo erina amayembe ng’ago ag’omwana gw’endiga—mu kwatula erongoofu, ewombeefu, era etalina kabi—ye yogera ng’omusota.” The Great Controversy, 441, 442.

Omusingi gwa United States gukiikirirwa mu Declaration of Independence ne Constitution, ebiikirira Obupolotesitante n’Oburepublicanism mu butuufu bwabyo obw’enjawulo. “Bbugwe” ez’obukuumi n’obugagga bwe Burepublicanism n’Obupolotesitante, era ku Sunday law emisingi gyombi, egya Declaration of Independence ne Constitution, gisuulibwaawo; kubanga Nebukadnezza “aliggyawo eby’okulwanyisa ku bbugwe bo, era n’embazzi ze alimenyaamenya eminara gyo.”

Mu tteeka lya Ssande “eminara” gyonna gibikkulwawo, era omunara kabonero k’ekkanisa ng’ensonga yaayo ey’omusingi eragibwa mu kufuba kw’omuntu okweryokola yekka. Nga boogera ku Nimulo, omujeemu omukulu, n’omunara gwe, tuweebwa amawulire mu Prophets and Kings nti, “Omunara bwe gwali gumaze okuzimbibwaako ekitundu, ekitundu kyagwo kyafuulibwa ekifo ky’okubeeramu eri abazimbi; ebisenge ebirala, ebyali birabika obulungi ennyo era nga byoleseddwako obuyonjo, byawongobwamu eri bakatonda baabwe. Abantu baasanyuka olw’obuwanguzi bwabwe, ne batendereza bakatonda ab’effeeza n’abazzaabu, ne beesimba okulwanyisa Omufuzi w’eggulu n’ensi.” Ku tteeka lya Ssande Ttuulo asanyuka kubanga Yerusaalemi aguddwawo, naye obujeemu bw’eggwanga bugobererwa okuzikirira kw’eggwanga, era kabaka ow’obukiika obwa kkono olwo alisuula wansi bbugwe n’eminara bya Amerika ey’Ebizinga Biyunze.

Tujja kutandika okutwala ennaku omukaaga eza Yerusaalemi eziri mu Ezeekyeri mu kiwandiiko ekiddako.