Obubaka obw’okulabula obuli mu kitabo kya Ezeekyeri bwe “kabonero ak’okuzingiza.” Okuzingiza bwe kwatandika, mukazi wa Ezeekyeri n’afa, era Ezeekyeri n’alagirwa obutukumira kufa kwe. Okufa kwe, okugattiddwaako obutamukumira kufa kwe, kwalaga mu kifaananyi okuzingiza n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwali kunaatera. Ebikolwa bye n’okufa kwe byali kabonero ak’okulabula, nga bikiikirira mu kifaananyi kabonero ak’okulabula ak’omu maaso akaateekebwawo Yesu, nga “eky’omuzizo ekireeta amatongo.”

Kale bwe muliraba eky’omuzizo eky’okuzikiriza, ekyayogerwako Danyeri nnabbi, nga kiyimiridde mu kifo ekitukuvu, (asoma ategeere). Matayo 24:15.

Bendera za Abaruumi bwe zateekebwa munda mu lubiri lwa yeekaalu, Abakristaayo mu Yerusaalemi baalina okudduka okuva mu kibuga. Abajulirwa ababiri ab’akabonero ak’okuzikirira kwa Yerusaalemi bategeeza obuzito bw’okutegeera “akabonero” nga okuzingiza tekunnatuuka, era okuweebwa okw’obuluŋŋamu kwongera okulaga nti abajulirwa abo ababiri bafuna “enkozesa yaabwe esinga obwangu” mu nnaku ez’oluvannyuma. Ng’ayogera ku kulabula kwa Kristo okw’okuzikirira kwa Yerusaalemi nga kukwataganiddwa ne Ezeekyeri ne Yokaana okuba mu kwolesebwa kwa yeekaalu, Sista White yawandiika:

“Nga obunnabbi buno bwafuna okutukirizibwa okw’ekitundu mu kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, bulina enkozesa esingawo obutereevu eri ennaku ez’enkomerero.

“Tuyimiridde ku mulyango gw’ebintu ebinene era eby’obuzibu obw’ekitiibwa. Obunnabbi buli kumpi nnyo okutuukirira. Mukama ali ku mulyango. Mu bbanga ttono nnyo wajja kutuggulwako ekiseera eky’ensonga ennyo era eky’obukulu obw’amaanyi eri bonna abalina obulamu. Enkaayana ez’omu biro ebyayita zijja kuzuukizibwa nate; era enkaayana empya zijja kujjawo. Ebyo ebigenda okukolebwa mu nsi yaffe tebinnaba na kulootebwa yadde.” Testimonies, volume 5, 753.

Mu ssuula ekyokuna, Ezeekyeri yalagirwa okukola olugero olw’ekifaananyi olwali lulaga nnyo “akabonero ak’okuzingiza ekibuga.” Ezeekyeri yakola olugero olw’ekifaananyi emirundi etaano mu kitabo kye, naye baganda be ne bagaana okulaba. Ezeekyeri yayogera emirundi etaano eri baganda be, naye ne bagaana okuwulira. Engero ze ezakolebwa mu bikolwa n’obubaka bwe biraga ekibiina eky’emirundi etaano eky’abawala abasirusiru abagaana okufuna okwongera kw’“okumanya” okukwatagana n’engero ze n’ebigambo bye. Ebigambo ebyo n’engero ebyo byali bikwataganye butereevu n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, ekirina “okukozesebwa okusinga obutereevu ku nnaku ez’oluvannyuma.”

Naawe, ggwe omwana w’omuntu, weeriddire ebuufu, ogiteeke mu maaso go, osaleeko ekifaananyi eky’ekibuga, ye Yerusaalemi: era okizinge, ozimbe ekigo okukirumba, okitumbeko olusozi olw’okukirumbako; era osiseawo n’olusiisira okukirumba, oteekewo n’embunda ez’okumenya bbugwe okukyetooloola. Era nate weetwalire essowaani ey’ekyuma, ogiteeke ng’ekisenge eky’ekyuma wakati wo n’ekibuga: okyoleke ekkubo lyo okukirumba, era kirizingibwa, naawe olikizinga. Kino kiriba kabonero eri ennyumba ya Isiraeri.

Era era ogalamire ku lubiri lwo olw’emabega ku kkono, era otikke obutali butuukirivu obw’ennyumba ya Isiraeri ku lwo: ng’omuwendo gw’ennaku z’oligalamirako bwe guliba, bw’otyo bw’olitikka obutali butuukirivu bwabwe. Kubanga nkuteekeddeko emyaka gy’obutali butuukirivu bwabwe ng’omuwendo gw’ennaku bwe guli, ennaku ebikumi bisatu mu kyenda: bw’otyo bw’olitikka obutali butuukirivu bw’ennyumba ya Isiraeri. Era bw’olimala ezo, oddemu ogalamire ku lubiri lwo olw’emabega ku ddyo, era olitikka obutali butuukirivu bw’ennyumba ya Yuda ennaku amakumi ana: nkulonzezza buli lunaku okuba omwaka. Kale olitunuulira okuzingiza Yerusaalemi amaaso go nga gatereevu, n’omukono gwo nga gubikkuddwa, era oligiragula okuwakanya ekibuga ekyo. Era, laba, ndikutteeko emiguwa, so tolyeewuunya okuva ku lubiri olumu okudda ku lulala, okutuusa lw’olimala ennaku ez’okuzingiza kwo. Ezeekyeri 4:1–8.

Akabonero

Ekigambo “akabonero” kisangibwa emirundi mwenda mu kitabo kya Ezeekyeri. Mu ssuula ey’okuna, okuzingiza Yerusaalemi kwe “kabonero” eri ennyumba ya Isiraeri. Mu ssuula ey’ekkumi n’ebiri, Ezeekyeri nate aba “kabonero” akalagira okuzingiza n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi.

Omwana w’omuntu, otuula wakati mu nnyumba enjeemu, abalina amaaso ag’okulaba ne batalaba; balina amatu ag’okuwulira ne batawulira: kubanga nnyumba enjeemu. Kale nno, ggwe omwana w’omuntu, weekumire ebintu eby’okusenguka, osenguke emisana bo nga balaba; era onoosenguka okuva mu kifo kyo okugenda mu kifo ekirala bo nga balaba: oba olyawo banaafumiitiriza, newaakubadde nga nnyumba enjeemu. Awo onoofulumya ebintu byo emisana bo nga balaba, ng’ebintu eby’okusenguka: era onoofuluma akawungeezi bo nga balaba, ng’abo abafuluma okugenda mu busibe. Simbula ekisenge bo nga balaba, oyiiseeyo ebintu. Bo nga balaba onoobisitula ku kibegabega kyo, obifulumye mu budde bw’ekizikiza ekitono: oneebikka amaaso go, olemenga okulaba ettaka: kubanga nkutaddewo okuba akabonero eri ennyumba ya Isirayiri. Ezekyeri 12:2–6.

Awo ennyumba eyajeema bwe yalaba olugero olwakoleddwa mu bikolwa, teyamanya kye lwategeeza; kyeyava esaba Ezeekyeri alunnyonnyole.

Omwana w’omuntu, ennyumba ya Isiraeri, ennyumba enjeemu, teyakugambye nti, Okola ki? Bagambe nti, Bw’atyo bw’ayogera Mukama Katonda nti; Omugugu guno gukwata ku mukungu ali mu Yerusaalemi, ne ku nnyumba yonna eya Isiraeri eri mu bo. Yogera nti, Nze ndi kabonero kammwe: nga bwe nkoze, bwe kityo bwe kiribakolebwa: baliggyibwawo ne bagenda mu busibe. Ezekyeri 12:9–11.

Okubingirizibwa kwa Yerusaalemi kabonero eri abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma.

“Buli omu ku bannabbi ab’edda yayogera kitono eri ebiro byabwe bo, naye nnyo eri ebiro byaffe, bwe kityo obunnabbi bwabwe bukyakola ku lwaffe. ‘Kale ebyo byonna byabatuukako ng’ebyokulabirako: era byawandiikibwa olw’okutubuulirira ffe, abatuukiddwako enkomerero z’emirembe.’ 1 Abakkolinso 10:11. ‘Si bo bokka, naye ffe be baweerezebwa ebyo, ebibabuuliddwa kaakano abo abababuulidde enjiri mu Mwoyo Omutukuvu eyatumibwa okuva mu ggulu; ebyo bintu ne bamalayika bye beegomba okutunuulira.’ 1 Peetero 1:12....

“Bayibuli eteredde era ne ekuŋŋaanya awamu eby’obugagga byayo olw’omulembe guno ogusembayo. Ebintu byonna ebinene ebyaliwo n’emirimu gyonna egy’obukulu era egy’entiisa egy’ebyafaayo eby’Endagaano Enkadde byaddamu, era byeyongera okuddamu, mu kkanisa mu nnaku zino ez’oluvannyuma.” Selected Messages, book 3, 338, 339.

Ku Lunaku Luno Lwennyini

Ezeekyeri mu lugero olw’ebikolwa olw’“okuzingiza n’okuzikiriza Yerusaalemi” kye kabonero eri abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma.

Ate mu mwaka ogw’omwenda, mu mwezi ogw’ekkumi, ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi, ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kigamba nti, Omwana w’omuntu, weewandiikire erinnya ly’olunaku luno, lwe lunaku luno lwennyini: kabaka wa Babulooni atandise okulumba Yerusaalemi ku lunaku luno lwennyini.

Era yogera olugero eri ennyumba enjeemu, obagambe nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti, Teeka entamu ku muliro, gigereke, era ofukemu n’amazzi: gikuŋŋaanyizemu ebitundu byayo, buli kitundu ekirungi, ekisambi n’ekibegabega; gijjuze amagumba amalonde. Twala ku bisibo ebisinga obulungi, era oyokye n’amagumba wansi waayo, ogifumbe nnyo, era balekere amagumba gaayo okufumbira omwo. Mukama Katonda kyava ayogera bw’ati nti, Zisange ekibuga eky’omusaayi, entamu erimu amasengere gaayo, era amasengere gaayo tegaggyiddwamu! Giggyeemu kitundu ku kitundu; akalulu kaleme okugigwaako. Kubanga omusaayi gwe guli wakati mu kyo; yaguteeka ku ntikko y’olwazi; teyagufuka wansi ku ttaka okugubikkako enfuufu; gusobole okuleeta obusungu okulinnya okutwala eggwanga; nteese omusaayi gwe ku ntikko y’olwazi, guleme okubikkibwa.

Kale bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Zisange ekibuga ekijjudde omusaayi! Nange ndyongera okukuŋŋaanya enku ez’okwokya bungi. Tereka enku nnyingi, bakako omuliro, ekyokya ennyama, ogifumbe bulungi n’eby’akaloosa, era amagumba go gookebwe. Awo oteeke ekibya nga kyereere ku mayinja gaakyo agookya, ekikomo kyakyo kiryoke kyokye nnyo, era kisaanuuke, obugwagwa bwakyo busaanuukire munda mu kyo, era amasengere gaakyo gasirike. Kyeekooyezza n’obulimba, naye amasengere gaakyo amangi tegaavudde mu kyo: amasengere gaakyo galibeera mu muliro. Mu bugwagwa bwo mulimu obwenzi obuswaza: kubanga nakunaaza, naye n’otonazibwako; toliba mulongoofu okuva mu bugwagwa bwo nate, okutuusa lwe ndimalira obusungu bwange ku ggwe. Nze Mukama nkikyogedde: kirituukirira, era ndikikola; siriddayo mabega, so sirisaasira, so siryejjusa; nga bwe ziri amakubo go, era nga bwe ziri ebikolwa byo, bwe batyo bwe balikusalira omusango, bw’ayogera Mukama Katonda.

Era ekigambo kya Mukama ne kinzijira, nga kyogera nti, Omwana w’omuntu, laba, nkuggyaako ekyegombebwa amaaso go mu kibwatukira; naye tokwatibwanga nnaku so toliira, so n’amaziga go tegakulukutanga. Weegendereze obutakaaba, tokolanga kukaabira bafu, yeesibenga ku mutwe gwo, oyambalenga engatto zo ku bigere byo, so tobbikkulanga mimwa gyo, so tolianga mmere ya bantu. Awo ne njogera eri abantu enkya: era akawungeezi mukazi wange n’afa; ne nkola enkya nga bwe nnalagirwa. Abantu ne bangamba nti, Totubuulirako ebyo bino kye bitegeeza gye tuli, kubanga okola bw’otyo?

Awo ne mbaddamu nti, Ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kigamba nti, Yogera eri ennyumba ya Isiraeri nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti, Laba, ndyonoona awatukuvu wange, ekitiibwa ky’amaanyi gammwe, kye mwegomba n’amaaso gammwe, era ekyo emmeeme zammwe kye zisaasira; era batabani bammwe ne bawala bammwe be mwaleka balifa n’ekitala. Era mulikola nga bwe nkoze: temulibikka ku mimwa gyammwe, so temulirya mmere ya bantu. Enkoofiira zammwe ziribeera ku mitwe gyammwe, n’engatto zammwe ku bigere byammwe: temulikwatibwako nnaku so temulikaaba; naye muliggwaamu amaanyi olw’obutali butuukirivu bwammwe, era mulinakuwala mwekka na mwekka. Bw’atyo Ezeekyeri abeera gye muli akabonero: nga byonna bwe yakoze, bwe mutyo bwe mulikola: era kino bwe kirituuka, mulimanya nga nze ndi Mukama Katonda. Ezeekyeri 24:1–24.

Ezeekyeri kye kabonero ekiraga okutandika kw’okuzingiza Yerusaalemi n’okuzikirizibwa kwakwo okusembayo, era oluvannyuma lw’ekyo; okusibibwa kw’abammemba b’ekkanisa ya Seventh-day Adventist ey’e Laodikeeya.

“Kristo bwe yatunula wansi ng’ayima ku ntikko y’Olusòzi Olw’Emizeyituuni, yalaba embeera eno ng’eri mu buli kkanisa. Okulabula kujja eri bonna abatambulira mu bigere by’abantu ba Yerusaalemi, abaafuna omusana mungi ennyo. Abantu bano bali mu maaso gaffe ng’okulabula. Olw’okugaana okulabula kwa Katonda mu nnaku zaffe zino, abantu baddamu okwonoona kwa Yerusaalemi. Mukama alaba omukozi ow’obuntu ky’atalaba era ky’atajja kulaba—enkomerero yonna ey’enkola z’abantu zonna mu Battle Creek. Akoze byonna Katonda by’ayinza okukola. Ayasamizza omusana mu maaso g’abantu, ebibi byabwe bireme okutuuka ku nsalo gye kwenenya kutakyasoboka kuwulira. Naye olw’enkola empanvu ey’okuva ku misingi egy’obutuukirivu n’obw’enkanya, abantu beeteesezza mu kifo awatategeererwa musana na mazima, obwenkanya na kusaasira. Enkola eno efuuse kitundu ku butonde bwabwe ddala.” Testimonies, voliyumu 8, 68.

Abajulirwa Babiri ab’ Alufa ne Omega

Ezekieli yali amaze okukolebwa kasiru mu ngeri ey’ebyamagero, era yamanyisibwa nti Yerusaalemi bwe yali egudde, yali agenda nate okusobola okwogera, era nti olwo yali agenda kuba “akabonero.” Obutakungubaga kwa Ezekieli olw’okufa kwa mukazi we kwalaga akabonero ak’alfaa ku ntandikwa y’okuzingiza, era omumwa gwa Ezekieli okuggulwawo Yerusaalemi bwe yagwa gwe gwali akabonero ak’omega. Okwazingiza okutuuka ku kuzikirizibwa kukakasiddwa n’akabonero ku ntandikwa ne ku nkomerero. Mu kifaananyi kye kimu, omujulirwa ow’okubiri eri akabonero ak’alfaa n’ak’omega alagiddwa ng’okufa kw’“ekyegombebwa amaaso ga Ezekieli” kwe kuli alfaa, ate okufa kw’“ekyegombebwa amaaso” g’abantu kwe kabonero ak’omega ak’ekiseera ekyo. Ekiseera eky’omwaka gumu n’ekitundu kirina abajulirwa babiri ab’alfaa n’omega. Okufa kwa mukazi wa Ezekieli kwakiikirira obusibe n’okulinnyirirwa kw’eggye, era okufa okw’omega okwa Yerusaalemi kwakiikirira okulinnyirirwa kw’awatukuvu.

Kale Ezeekyeri ky’ali akabonero gye muli: nga byonna bwe yakola, nammwe bwe mulikola bwe mutyo: era kino bwe kirituuka, mulimanya nga nze ndi Mukama Katonda. Era naawe, omwana w’omuntu, tekiriba ku lunaku lwe ndibaggyaako amaanyi gaabwe, essanyu ly’ekitiibwa kyabwe, kye baayagala amaaso gaabwe okulaba, n’ekyo emmeeme zaabwe kye zeesigamyeeko, batabani baabwe ne bawala baabwe, oyo alidduka ku lunaku olwo alijja gy’oli okukubuulira, olyoke owulire n’amatu go? Ku lunaku olwo akamwa ko kaliggulwawo eri oyo awoneddewo, era oligamba, so toliddamu kusirika nate: era oliba kabonero gye bali; era balimanya nga nze ndi Mukama. Ezeekyeri 24:24–27.

Okufa Mukaaga

Okufa kwa mukazi wa Ezeekyeri kulaga okutandika kw’okuzingiza n’okufa kwa Yerusaalemi, oyo mu ngeri ey’obunnabbi mugole wa Kristo, era kulaga etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu, erisooseddwawo ekiseera ekikiikirirwa okuzingiza. Ekiseera ky’okuzingiza n’okuzikirizibwa bino birabo bibiri eby’enjawulo, newaakubadde nga bikwatagana butereevu. Okozingiza kye kiseera, ate okuzikirizibwa kye kifo mu kiseera. Okuzikirizibwa kwe kuteeka kwa Ssande okusookebwako ekiseera eky’okukolebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo. Ekiseera ky’ekifaananyi ky’ensolo kiggweerera ku kabonero k’ensolo. Yesu bwe yategeeza akabonero k’okuzikirira kwa Yerusaalemi mu Matayo amakumi abiri mu ena, era yayogera ne ku nnaku za Nuuwa.

Naye nga ennaku za Nuuwa bwe zaali, bwe kutyo n’okujja kw’Omwana w’omuntu bwe kuliba. Kubanga nga bwe kyali mu nnaku ezo ezasooka amataba, nga balya era nga banywa, nga bawaasa era nga bafumbirwa, okutuusa ku lunaku Nuuwa lwe yayingira mu lyato, ne batamanya okutuusa amataba lwe gaajja ne gabatwalira ddala bonna; bwe kutyo n’okujja kw’Omwana w’omuntu bwe kuliba. Matayo 24:37–39.

Mu nnaku za Nuuwa, oluggi olw’ekisa lwaggalwa, bwe kityo ne luba ekifaananyi eky’amangu eky’etteeka lya Ssande erigenda okujja, era nalo erifaananyizibwa n’oluggi olwaggalwa nga October 22, 1844. Ekiseera okuva ku lukuŋŋaana lw’omu weema e Exeter okuva nga August 12–17 mu 1844, kikiikirira ekiseera eky’obunnabbi ekituusa ku luggi oluggalwa.

Mu nnaku za Nuuwa, Nuuwa yali akiikirira malayika ow’okusatu, era malayika ow’okusatu yatuuka ku luggi oluggaliddwa olwa Okitobba 22, 1844. Mu nnaku za Nuuwa, ezo Yesu ze yagamba nti zandibadde ng’“okujja kw’Omwana w’omuntu,” bamalayika basatu ab’omu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’ennya baali bakulembera okutuuka ku luggi oluggaliddwa. William Miller yali akiikirira obubaka bwa malayika ow’olubereberye, era yali asikirizibwa Enoka mu nnaku za Nuuwa. Yuda alaga obubaka bwa Enoka ng’obwenkanankana n’obubaka bwa Miller.

Era ne Enoka, ow’omusanvu okuva eri Adamu, yalagula ku bano ng’agamba nti, Laba, Mukama ajja n’emitwalo kkumi egy’abatukuvu be, Okusalira bonna omusango, n’okulumiriza bonna abatatya Katonda mu bo olw’ebikolwa byabwe byonna eby’obutatya Katonda bye baakola nga tebatya Katonda, n’olw’ebigambo byabwe byonna ebikakali aboonoonyi abatatya Katonda bye boogera ku ye. Yuda 1:14, 15.

Obubaka bwa malayika ow’olubereberye obwa Miller bwalangirira “omusango” nga bwe gwalabikibwa mu kifaananyi mu bubaka bwa Enoka. Entandikwa ya Enoka eragiddwa ng’oyo eyali “ow’omusanvu okuva ku Adamu.” Obubaka bwa Miller bwatandika ne bukoma n’okutuuka kw’“emyaka omusanvu” ku bwakabaka obw’obukiika obwa kkono, era emyaka amakumi ana mu mukaaga oluvannyuma malayika ow’okusatu yatuuka nga October 22, 1844, “emyaka omusanvu” bwe gyatuukirira ku bwakabaka obw’obukiika obwa ddyo. Bombi Enoka ne Miller, abaali ababaka b’essaawa ey’omusango, baatandika nga ennamba musanvu etegeezaiddwa. Ekiseera ekyatandika ne Enoka, ow’omusanvu, kyakoma n’ennaku musanvu ensolo lwe zaayingira mu lyato okutuusa oluggi lwe lwaggalwa mu ngeri ey’ekitalo. Buli kiseera Yesu alaga enkomerero ng’agigeraageranya n’entandikwa.

Enoka yazaala Mesusela, era naye n’azaala Lameka. Lameka ne Mesusela bukiikirira obubaka bwa malayika owookubiri era n’obubaka bw’okukaaba okw’ekiro wakati. Okukaaba okw’ekiro wakati kweyongera okutuuka ku luggi oluggaliddwa, era bwe kutyo kikiikirirwa Mesusela eyafa mu mwaka gw’amazzi amataba. Lameka yakiikirira obubaka bwa malayika owookubiri, era Lameka yafa emyaka etaano nga amataba tegannaba kujja. Emyaka etaano okuva ku kufa kwa Lameka okutuuka ku kufa kwa Mesusela, mu kiseera ekyo oluggi lwe lwaggaliirwa, gyali kifaananyi eky’okufa kw’omugole wa Ezeekyeri ekyategeeza okutandika kw’ekiseera ekyaviirako okufa kw’omugole wa Kristo akiikirirwa Mesusela.

Enoka yali afaananya malayika ow’olubereberye eyajja mu 1798, Lameka yali afaananya malayika ow’okubiri eyajja nga Apuli 19, 1844, era Mesuseera yali afaananya okukaaba okw’ekiro wakati okuva e Exeter okutuuka ku luggi oluggaddwa olw’nga Okitobba 22, 1844, okwafaananyizibwa Nuuwa. Emyaka etaano okuva ku kufa kwa Lameka okutuuka ku kufa kwa Mesuseera gyafaananya omwaka n’ekitundu okuva mu 587 BC okutuuka mu 586 BC. Emyaka egyo etaano okuva ku Lameka okutuuka ku Mesuseera gifaananya emyaka etaano okuva mu 1448 okutuuka mu 1453.

Nga nga 31 Omwakaga 1448, Yokaana Palaiologos yafa, era muganda we, Konsitante ow’ekkumi n’omu, (Konsitante ow’enkomerero) ne yeegayirira obuyinza okuva eri amaanyi g’Abaturuki Abayisiramu okusitula okutuula ku ntebe y’obwakabaka bwa Rooma ey’ebuvanjuba. Okweyambisa kwe nga nga 27 Omusana 1299 kwatuukiriza emyaka ekikumi mu ataano egy’okubiri egya Okubikkulirwa essuula ey’omwenda egyateekebwawo mu lunyiriri olw’ekkumi. Emyaka etaano oluvannyuma lw’okufa kwa Yokaana Palaiologos, muganda we Konsitante ow’ekkumi n’omu yafiira ku bbugwe bwa Konsitantinoopoole nga Mehmed II awamba obwakabaka bwa Bizaantiyamu obwa Rooma ey’ebuvanjuba. Mehmed kye kikyusiddwa mu Lutuluki okuva ku Mohammed, n’olwekyo okufa kwa Mohammed ow’olubereberye mu 632, okwatandika obunnabbi obusooka obw’emyaka kikumi mu ataano obwa Okubikkulirwa essuula ey’omwenda, (obuli mu lunyiriri olw’okutaano), era obwakoma n’okufa kwa Konsitante ow’enkomerero mu mikono gya “Mohammed ow’okubiri” emyaka lunaana mu abiri mu emu oluvannyuma. Emyaka etaano nga tannafa, Mohammed yali alagudde okugwa kwa Rooma, era ne kutuukirizibwa Omuturuki eyali ayitibwa Mohammed ow’okubiri.

Konstantino ow’enkomerero, ow’ekkumi n’omu, yafiira mu lutalo olw’e Konsutantinopoole, bwe kityo n’alaga emyaka etaano okuva ku kufa kwa muganda we Yokaana okutuuka ku kufa kwe. Emyaka egyo etaano gyali gyakabonero mu myaka etaano okuva ku kufa kwa Lameka, omwana, okutuuka ku kufa kwa Mesuseera, kitaawe, emyaka etaano oluvannyuma awo oluggi bwe lwaggalirwa ku lyato. Bwe kityo, okufa kw’omugole wa Ezeekyeri kwakolebwako akabonero mu kufa kwa Lameka, era byombi wamu biwa obujulirwa eri okufa kwa Yokaana Palaiologos mu 1448. Okufa kwa Mesuseera okwaddirira kukwatagana n’okufa kw’omugole wa Kristo n’okuzikirira kwa Yerusaalemi mu 586 BC, era byombi wamu bikwatagana n’okufa kwa Konstantino ow’ekkumi n’omu.

Abajulizi abasatu ab’ekiseera eky’obunnabbi ekitandika era ne kiggweerera mu kufa, balaga ekiseera eky’okukolebwamu ekifaananyi ky’ensolo ekiggweerera n’akabonero k’ensolo, era kikwatagana n’okulangirira okukaaba okw’ekiro wakati mu byafaayo eby’Abamireeri, n’okukolebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo ekiggweerera n’akabonero k’ensolo mu byafaayo byaffe ebiriwo kaakano. Akabonero k’ensolo bwe kirituukirira mu tteeka lya Ssande erigenda okujja amangu, “okwogera” okw’obunnabbi ne kutuuka nga kukkiriziganya ne Ezeekyeri okusobola “okwogera” nga bwe yayagalanga yekka, Yerusaalemi bwe yazikirizibwa.

Okwogera

Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, erikiikirirwa n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, okwogera okw’obunnabbi okw’Amerika kuteekebwako akabonero nga nnabbi ow’obulimba ayogera ng’ogusota.

Awo ne ndaba ensolo endala ng’eva mu nsi; era yalina amayembe abiri ng’omwana gw’endiga, n’eyogera ng’omusota. Okubikkulirwa 13:11.

Ku tteeka etteeka lya Ssande, Balamu akuba endogoyi ye omulundi ogw’okusatu, era endogoyi n’eryoka eyogera.

Awo Mukama n’ayasamya akamwa k’endogoyi, n’egamba Balamu nti, Nkukoze ki ggwe, n’onkubira emirundi gino esatu? Balamu n’agamba endogoyi nti, Kubanga onnyoomye: singa mbadde n’ekitala mu mukono gwange, kaakano nandikusse. Endogoyi n’egamba Balamu nti, Si nze ndogoyi yo, gy’obaddenga olinnya okuva lwe nnali ow’omu ggwe okutuusa ku lunaku lwa leero? Nnakolanga bwe ntyo gy’oli? N’agamba nti, Nedda. Kubala 22:28–30.

nnabbi ow’obulimba ayogera ku tteeka lya Ssande, era n’Obusiraamu nabwo bwogera ku tteeka lya Ssande. Bombi, mu buryo bwa nnabbi, bannabbi ba bulimba. Ku tteeka lya Ssande, “okwolesebwa” kwa Kaabakuuku okwalyusa, kwogera.

Kubanga okwolesebwa kukyali kwa biro ebyalagirwa; naye ku nkomerero kuliyogera, so tekulimba: newakubadde nga kulwawo, kukirindirire; kubanga mazima kulijja, tekulwawo. Kakukuku 2:3.

Kaabakuuku ye nnabbi ow’amazima ayogera nga awakanya bannabbi ab’obulimba. “Okwolesebwa” kwa Kaabakuuku kwogera okuyita mu kamwa ka Ezekyeri, eyali asooka okusirika, oluvannyuma n’akamwa ke ne kaggulwa. Ekisuubizo eky’okuba akamwa ka Katonda kyawa Yeremiya.

Lwaki obulumi bwange bwa lubeerera, n’ebbwa lyange nga teriwonyezeka, erigaana okuwonyezebwa? Onooba gye ndi ddala ng’omulimba, era ng’amazzi agaggwaawo? Kale bw’ati bw’ayogera Mukama nti, Bw’onookomawo, kale ndikuzzaawo nate, era onooyimirira mu maaso gange: era bw’onooyawula eky’omuwendo okuva mu kitaliiko mugaso, onooba ng’akamwa kange: bo bakomawo gy’oli; naye ggwe tokoma kubakomako. Yeremiya 15:18, 19.

Ku nnaku y’amateeka ga Ssande, emyezi omwenda egya Zakkaliya egy’obusiru bw’okutayogera yakoma bwe yayogera n’akakasa nti erinnya ly’omwana we lyali lya kuba Yokaana. Zakkaliya yali akiikirira obukulembeze obutakkiriza kigambo kya malayika ow’okusatu, era Yokaana yali akiikirira entambula ya Eriya, ekkanisa eyandireesezza okujja okw’okubiri kwa Kristo.

Awo Zakkaliya n’agamba malayika nti, “Nnaategeerera ku ki kino? kubanga nze ndi musajja mukadde, ne mukazi wange akaddiye nnyo.” Awo malayika n’amuddamu nti, “Nze Gabulayiri, ayimirira mu maaso ga Katonda; era natumibwa okwogera naawe n’okukubuulira amawulire gano ag’essanyu. Era, laba, onoobeera kasiru so tolisobola kwogera, okutuusa ku lunaku bino lwe birituukirira, kubanga tewakkiriza bigambo byange, ebirijjuzibwa mu biro byabyo.”

Abantu ne balindiriranga Zekkaliya, ne beewuunya kubanga yalwawo nnyo mu yeekaalu. Awo bwe yafuluma, n’atayinza kwogera nabo; ne bategeera nga yali alabye okwolesebwa mu yeekaalu: kubanga yabakubiranga obubonero n’emikono, n’asigala nga tasobola kwogera. Lukka 1:18–22.

Zakkaaliya yali wa mu kkubo ery’omunaana erya bakabona.

Awo mu mirembe gya Kerode, kabaka w’e Buyudaaya, waaliwo kabona eyali ayitibwa Zakaliya, ow’omu kibinja kya Abiya; ne mukazi we yali wa ku bawala ba Alooni, era erinnya lye nga ye Erisabesi. Era bombi baali batuukirivu mu maaso ga Katonda, nga batambulira mu biragiro byonna n’emikolo gya Mukama nga tebalina kya kunenyezebwa. Era tebaalina mwana, kubanga Erisabesi yali mugumba, era bombi baali bakozze nnyo mu myaka. Awo olwatuuka, bwe yali ng’aweereza omulimu gwa kabona mu maaso ga Katonda mu nsengeka y’ekibinja kye, ng’empisa y’obwakabona bweyali, akalulu ne kamugwako okwoteza obubaane bwe yayingira mu yeekaalu ya Mukama. Era ekibiina kyonna eky’abantu kyali kisabira ebweru mu kiseera eky’okwoteza obubaane. Lukka 1:5–10.

Bannabbi bonna bakiikirira ennaku ez’oluvannyuma, era Zakkaliya n’ayingira mu yeekaalu, nga ne Ezeekyeri bwe yakola. Yali wa mutendera gwa munaana ogw’abakabona, ekiraga akabonero k’emmeeme munaana ezaali mu lyato lya Nuuwa ezaava mu nsi enkadde ne zigenda mu nsi empya. Ye ne mukyala we bombi baali tebalina kya kunenyezebwa, naye Zakkaliya yandibuusizza ebigambo bya Gabulyeri. Entambula ya Millerite yatandika ng’Abafiraderefiya (abataliiko kya kunenyezebwa) naye ne ekyuka n’efuuka ey’Abalawodikiya mu 1856. Mu nnaku ez’oluvannyuma, obubaka bwa malayika bwe bubaka bwa malayika ow’okusatu, era obubaka bwa Gabulyeri eri Zakkaliya bukiikirira obubaka bwa malayika ow’okusatu era n’obubaka bwa Eriya, nga bukiikirirwa Yokaana Omubatiza.

Awo malayika wa Mukama n’amulabikira ng’ayimiridde ku luuyi olwa ddyo olw’ekyoto eky’obubaane. Zekkaliya bwe yamulaba, n’aterebuka nnyo, n’entiisa n’emugwaako. Naye malayika n’amugamba nti, Totya, Zekkaliya; kubanga okusaba kwo kuwuliddwa; ne mukazi wo Eriizabesi alikuzaalira omwana ow’obulenzi, era onooyita erinnya lye Yokaana. Era oliba n’essanyu n’okujaguza; era bangi balisanyukira okuzaalibwa kwe. Kubanga aliba mukulu mu maaso ga Mukama, so talinywa nvinnyo wadde ekitamiiza; era alijjuzibwa Omwoyo Omutukuvu okuva mu lubuto lwa nnyina. Era bangi ku baana ba Isirayiri alibakyusa okudda eri Mukama Katonda waabwe. Era aligenda mu maaso ge mu mwoyo ne mu buyinza bwa Eriya, okukyusa emitima gya bakitaabwe okudda eri abaana, n’abatawulira eri amagezi ag’abatuukirivu; okulongoosa abantu abategekeddwa Mukama. Awo Zekkaliya n’agamba malayika nti, Kino ndikitegyera ku ki? kubanga ndi musajja mukadde, ne mukazi wange ayitiridde mu myaka. Awo malayika n’addamu n’amugamba nti, Nze Gabbulyeri, ayimirira mu maaso ga Katonda; era ntumiddwa okwogera naawe, n’okukubuulira amawulire gano amalungi. Lukka 1:11–19.

Zakaliya yabuusabuusa nti obubaka bwa Eriya agenda okujja bwandituukiriziddwa.

Laba, ndibatumira Eriya nnabbi nga olunaku lwa Mukama olukulu era olw’entiisa terunnajja: era alikyusa emitima gya bakitaabwe okudda eri abaana, n’emitima gy’abaana okudda eri bakitaabwe; nneme okujja ne nkuba ensi ekikolimo. Malaki 4:5, 6.

Mwannyinaffe White, mu mbeera ey’okuteekebwako akabonero okwogerwako mu Ezeekyeri essuula ey’omwenda, annyonnyola ensonga lwaki obukulembeze bw’ekkanisa ya Laodikiya ey’Abadiventi b’Olunaku olw’Omusanvu baali baakifananyisibwa n’obutakkiriza bwa Zakaliya.

“Ekibiina ky’abo abatategeera nnaku olw’okuddirira kwabwe okw’omwoyo bo bennyini, so nga tebakungubagira bibi by’abalala, balisigalawo nga tebalina kabonero ka Katonda. Mukama atuma ababaka Be, abasajja abalina ebyokutta mu mikono gyabwe: ‘Mugende mumuddire mu kibuga, mutte: eriiso lyammwe lireme okusonyiwa, so temukwatibwa kusaasira: muzikiririze ddala abakadde n’abavubuka, embaga, n’abaana abato, n’abakazi: naye temusemberera muntu yenna aliko akabonero; era mutandikire awatukuvu Wange. Awo ne batandika ku bakadde abaali mu maaso g’ennyumba.’

“Wano tulaba nti ekkanisa—awatukuvu wa Mukama—ye yasooka okuwulira ekikuba ky’obusungu bwa Katonda. Abakadde, abo Katonda be yali awadde omusana mungi era abaali bayimiridde ng’abakuumi b’ebyo eby’omwoyo eby’abantu, baali bamenye obwesigwa bwabwe. Baali batutte ekifo nti tetwetaaga kusuubira bya magero wadde okulabisibwa okw’enjawulo okw’amaanyi ga Katonda nga bwe kyali mu nnaku ez’edda. Ebiseera bikyuse. Ebigambo bino binyweza obutakkiriza bwabwe, ne bagamba nti: Mukama talikola bulungi, so talikola bubi. Alina ekisa nnyo okubonereza abantu be mu musango. Bwe kityo ‘Emirembe n’obukuumi’ kye kikooko okuva mu bantu abataliddamu nate kuyimusa ddoboozi lyabwe ng’ekkondeere okulaga abantu ba Katonda ebyonoono byabwe n’ennyumba ya Yakobo ebibi byayo. Embwa zino ezisirise ezaagaana okuwuuma ze zzo eziwulira okuwalana okw’obwenkanya okuva eri Katonda asunguwadde. Abasajja, abawala, n’abaana abato bonna bazikirira wamu.” Testimonies, volume 5, 211.

Zakkaaliya yabuusabuusa obubaka bwa malayika ow’okusatu, bwe bubaka bwa Eriya obuddamu ebyafaayo bya Yokaana Omubatiza era n’ebya William Miller.

Emyezi Etano

Erisaabeesi yakweka olubuto lwe okumala emyezi etaano.

Awo ennaku ezo bwe zaayitawo, mukazi we Erisabesi n’aba olubuto, ne yeekweka emyezi ettaano, ng’agamba nti, Bw’atyo Mukama bw’ankoze mu nnaku ze yantunuuliramu, okuggya ekivume kyange mu bantu. Awo mu mwezi ogw’omukaaga malayika Gabulyeri n’atumibwa okuva eri Katonda eri ekibuga eky’e Ggaliraaya, erinnya lyakyo Nazaaleesi. Lukka 1:24–26.

Zakaliya yali wa mu kibinja eky’omunaana eky’abakabona, nga kino kikwatagana n’okukomolebwa kw’omwana we Yokaana ku lunaku olw’omunaana, era ku lunaku olwo Zakaliya lwe yandiddemu okwogera. Ye ne mutabani we Yokaana bakiikirira emyoyo munaana egyali mu lyato lya Nuuwa, egyakwekebwa okuva mu kufa okwaletebwa amazzi amataba okumala emyezi etaano, oba ennaku kikumi mu ataano. Ennaku ezo kikumi mu ataano ez’olubuto n’ez’amazzi amataba zikwatagana n’ebiseera bibiri eby’emyezi etaano ebiri mu Okubikkulirwa mwenda.

Zakaliya ne mutabani we Yokaana nabo bakiinza obukiikirizi bw’ekiseera ekkanisa ey’omusanvu eya Laodikiya lw’ewaanyisa n’egenda mu kkanisa ey’omunaana eya Firaderufiya. Okuva ku buweereza bwa Zakaliya mu mutendera ogw’omunaana okutuuka ku kukomolebwa kwa mutabani we Yokaana ku lunaku olw’omunaana kikiikirira ekiseera kya bunnabbi, nga ennamba munaana eraga entandikwa n’enkomerero. Munda mu ekiseera ekyo ekya bunnabbi mulimu ekiseera kya myezi etaano ekikiikirira ekiseera eky’okwekweka.

“Okwogera” okw’obunnabbi kulaga etteeka lya Ssande erigenda okujja amangu, bwe kityo Zakkaliya ayogera ku kiseera ky’etteeka lya Ssande, mutabani we bw’ateekebwako akabonero, nga kino kiragiddwa n’omulimu ogw’okukomola. Mu byafaayo ebyo, nga etteeka lya Ssande terinnajja era nga Zakkaliya tannayogera, ku nkomerero y’emyezi etaano, mu mwezi ogw’omukaaga Maliyamu akyalira Erisabesi, era Omwoyo Omutukuvu afukako Erisabesi amafuta, oyo ng’omukazi akiikirira okufukibwako amafuta okw’ekkanisa ya Katonda emyezi ena nga tekinnatuuka etteeka lya Ssande erigenda okujja amangu.

Awo Malyamu n’agolokoka mu nnaku ezo, n’agenda mangu mu nsi ey’ensozi, mu kibuga kya Yuda; n’ayingira mu nnyumba ya Zakkaliya, n’alamusa Erisabesi. Awo olwatuuka Erisabesi bwe yawulira okulamusa kwa Malyamu, omwana n’abuuka mu lubuto lwe; Erisabesi n’ajjuzibwa Omwoyo Omutukuvu; n’ayogera n’eddoboozi ddene, n’agamba nti, Weebaziddwa ggwe mu bakazi, era ebibala eby’olubuto lwo biweebaziddwa. Era kino kiva wa gye ndi, nnyina Mukama wange okujja gye ndi? Kubanga, laba, amangu ago eddoboozi ly’okulamusa kwo bwe lyatuuka mu matu gange, omwana n’abuuka mu lubuto lwange olw’essanyu. Era aweereddwa omukisa oyo eyakkiriza: kubanga walibaawo okutuukirira kw’ebigambo ebyamugambibwa okuva eri Mukama. Lukka 1:39–45.

Ku nkomerero y’emyezi etaano, Erisabesi yayogera ne Malyamu “n’eddoboozi ery’amaanyi,” ng’atendereza okukkiriza kwa Malyamu mu bubaka bwa Gabulyeri, obwo mu nnaku ez’oluvannyuma bwe bubaka bwa malayika ow’okusatu. Bba wa Erisabesi, Zakkaliya, yali takkirizza, naye si Malyamu. Malyamu yawulira obubaka bwa Gabulyeri oluvannyuma lwa Zakkaliya emyezi etaano, kale okukkiriza kwe mu malayika ow’okusatu kulambikiddwa ng’okutuuka oluvannyuma lw’obubaka obw’ekyama obw’emyezi etaano okubikkulwa. Obubaka obw’ekyama obw’emyezi etaano mu nnaku ez’oluvannyuma bwe buwanika obusooka obw’emyezi etaano obuli mu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda olunyiriri olw’okutaano. Malyamu akiikirira ekkanisa ey’ennaku ez’oluvannyuma ekkiriza obubaka bwa malayika ow’okusatu, obulimu okuggulwawo okw’enjawulo okw’emyezi etaano nga tekinnaba kutuuka kwogera ku tteeka lya Ssande erijja amangu, erituuka kumpi n’emyezi ena oluvannyuma.

Ku bubonero bw’okuwaya kwa Maliyamu, ekitambula ky’abamalaika abaasooka n’abookubiri, ekikiikiriddwa Zakaliya ne Erisaabeti, kigatta ku kitambula ky’omumalaika ow’okusatu ekikiikiriddwa Maliyamu ne Yusufu. Zakaliya akiikirira omukungu okuva mu kkanisa eyagaananga obubaka bw’omumalaika ow’okusatu, era Yusufu omubazzi akiikirira ekitambula ekikiikiriddwa omulimu ogweesigamiziddwa ku bwo. Obwadiventi bukoma nga bwe bwatandika, era bwatandika ng’ekitambula, so si ng’ensengeka y’ekkanisa etegeke obulungi. Ekitambula ky’abo obukumi kikumi mu enkumi ana mu enkumi nnya, ekikiikiriddwa Yusufu, Maliyamu ne Kristo, ba luganda butereevu ku kitambula kya ba Millerite ekikiikiriddwa Zakaliya, Erisaabeti ne Yokaana, era obutakkiriza bwa 1863 bukiikiriddwa Zakaliya. 1863 ekiikirira obutakkiriza obw’obubaka bw’abamalaika abaasooka n’abookubiri, era ekitambula ky’omumalaika ow’okusatu kikiikirira okukkiriza kwa Maliyamu.

“Bamalayika baatumibwa okuyamba Malayika ow’amaanyi eyava mu ggulu, era ne mpulira amaloboozi agaali galinga agawulikika buli wantu nti, ‘Muve mu ye, mmwe abantu bange, muleme okugabana mu bibi bye, era muleme okuweebwa ku bibonyoobonyo bye. Kubanga ebibi bye bituuse mu ggulu, era Katonda ajjukidde obutali butuukirivu bwe.’ Obubaka buno bwalabika ng’obwongereddwako ku bubaka obw’okusatu, nga bwegatta ku bwo nga okukaaba okw’ekiro eky’omu ttumbi bwe kwegatta ku bubaka bwa malayika ow’okubiri mu 1844. Ekitiibwa kya Katonda kyali ku batukuvu abagumiikiriza era abalindiridde, ne bawa okuyisa okw’enkomerero okw’obuzibu obungi awatali kutya, nga balangirira okugwa kwa Babulooni era nga bayita abantu ba Katonda okuva mu ye basobole okuwona omusango gwe ogw’entiisa.” Early Writings, 277.

Okwegatta kw’obubaka bubiri kulagibwa Malyamu bwe yakyalira Erisaabeti, era ekifo ekyo kyatuukibwako ng’emyezi etaano egyakwekebwa gibikkuliddwa. Ekifo ekyo we kiri obunnabbi bubiri we bwegattira ne bubuulirwa awamu. Obumu bwabuulirwa Erisaabeti, ate obulala ne Malyamu. Okwegatta kw’obubaka bubiri kulaga ekiseera omulanga gw’ekiro ekya wakati we gwagattira ku bubaka bwa malayika owookubiri, era ekyo kyaliwo mu byafaayo by’Aba-Miller mu lukuŋŋaana lw’ensiisira olwa Exeter.

Oluvannyuma wa Eriisabbeesi era ne Maliyamu okuwa eby’okulangirira byabwe, “Maliyamu n’abeera naye nga emyezi nga esatu, n’addayo mu nnyumba ye.” Lukka 1:56. Ebiro nkaaga mu mukaaga okuva e Exeter okutuuka nga October 22, 1844 biragibwa emyezi egyo ena, egyaggwaako ku Sunday law eri kumpi okujja, Zakkaliya bwe yayogera. Emyezi egyo ena giraga ekiseera eky’okulangirira obubaka obw’okukaaba okw’omu ttumbi, obutuuka oluvannyuma lw’obubaka bw’emyezi etaano egyakisibwa.

Obubaka bubiri mu byafaayo by’Aba-Millerite bwe bwali obw’omubaka ow’olubereberye n’owookubiri, era obubaka bw’omubaka ow’olubereberye bwawaanyisibwa olw’okutuukirizibwa kw’obunnabbi obw’ekiseera obwatandika n’ekiseera kya myezi etaano, ekyakwekebwaako katono okutuusa ennaku kkumi nga tezinnatuuka kutuukirizibwa kwabwo nga August 11, 1840, nga bwe kyateekebwawo Josiah Litch. Okuwaanyisibwa kw’obubaka bw’omubaka owookubiri kwali kulongoosebwa kw’okuteebereza okutali kutuufu okw’omwaka gwa 1843, okwatuukirira mu lukuŋŋaana lw’omu lusisira e Exeter, nga bwe kyateekebwawo Samuel Snow.

Okulangirira obubaka obw’emirundi ebiri obw’okukaaba okw’ekiro kyekibeereddwako ng’ekiseera ekimpi nga oluggi terunnaggala, era mu lugero lwa Nuuwa ekyo kyaggulawo ekiseera kya myezi etaano ekyakomekkerezebwa eryato bwe lyatuula ku lusozi Ararat. Ekiseera eky’okulangirira okukaaba okw’ekiro kijja oluvannyuma lw’okubikkulwa kwa myezi etaano egyali egyakwekebwa, ebyajja ennaku kkumi nga August 11, 1840 tennatuuka, era era kyajja oluvannyuma Mukama bwe yaggya omukono gwe ku bifaananyi bye yali abisse ku kipande kya 1843. Ennaku ekkumi okuva nga August 1 okutuuka ku 11 zikolagana n’ennaku nkaaga mu mukaaga okuva e Exeter okutuuka ku October 22, 1844, era omujulirwa ow’emirundi ebiri alaga nti okubikkulwa kwa myezi etaano egyali egyakwekebwa, nga kuwerekeddwako okutereeza okulangirira okutali kutuufu okwaleeta okuswazibwa okw’olubereberye, kubaawo mu kiseera Malyamu lwe asisinkana era n’alamusa Erizaabesi mu mwezi ogw’omukaaga.

Mu tteeka ly’Olwokubulamu ku Ssande, Leta Zunze Obumu ez’Amerika eyogera ng’ogusota; endogoyi y’Obusiraamu eyogera; era okwolesebwa kwa Kaabakuuki kwogera okuyita mu kamwa ka Yeremiya, Zekkaliya ne Ezeekyeri. Mu tteeka ly’Olwokubulamu ku Ssande Ezeekyeri kabonero, bwe kityo ng’akiikirira ekifaananyi ekisimbye ekigulumizibwa mu tteeka ly’Olwokubulamu ku Ssande. Ebbiri ku bino eby’okujjuliza omwenda eby’ekigambo “akabonero” mu Ezeekyeri biraga “ssabbiiti” ng’akabonero ak’okutukuzibwa akakiikirira okugattibwa kw’Obwakatonda n’obuntu.

Naye nakolera olw’erinnya lyange, lireme okwonooneka mu maaso g’amawanga, mu bo be baali, be nneeyoleka gye bali mu kubaggya mu nsi y’e Misiri. Kyennava mbaggya mu nsi y’e Misiri ne mbaleeta mu ddungu. Ne mbawa amateeka gange, ne mbalaga emisango gyange, omuntu bw’agikola alibeerera ddala mu gyo.

Era era nabawa n’amasabbiiti gange okuba akabonero wakati wange nabo, balyoke bamanye nga nze Mukama abatukuza. Naye ennyumba ya Isirayiri yanjeemera mu ddungu: tebaatambulira mu mateeka gange, ne banyooma emisango gyange, omuntu gy’akola n’abeera mulimu; era n’amasabbiiti gange baagayonja nnyo. Awo ne njogera nti ndibafukira obusungu bwange mu ddungu, okubamalawo. Naye ne nkolera olw’erinnya lyange, lireme okuvuganyizibwa mu maaso g’amawanga, ge nnabaggya mu maaso gaago. Era nate ne nnyimusa omukono gwange gye bali mu ddungu, nga siribayingiza mu nsi gye nnabawa, ekulukuta amata n’omubisi gw’enjuki, ye kitiibwa ky’ensi zonna; kubanga baanyooma emisango gyange, ne batatambulira mu mateeka gange, naye ne bayonoona amasabbiiti gange: kubanga omutima gwabwe gwagoberera ebifaananyi byabwe. Naye naye eriiso lyange ne libasaasira obutabazikiriza, so saabakomaliririza mu ddungu. Naye ne ŋŋamba abaana baabwe mu ddungu nti, Temutambuliranga mu mateeka ga bajjajjammwe, so temukwatanga misango gyabwe, so temwonoonekanga na bifaananyi byabwe: nze Mukama Katonda wammwe; mutambulirenga mu mateeka gange, mukwatenga emisango gyange, mugikolenga; era mutukulizenga amasabbiiti gange; era ganaabanga akabonero wakati wange nammwe, mulyoke mumanye nga nze Mukama Katonda wammwe. Ezeekyeri 20:9–20.

Ezeekyeri akiikirira envumbo ey’abantu akakumi mu enkumi kikumi mu ana mu buna, era akabonero ak’Obwakatonda obwegasse n’obuntu bwe “ssabbiiti” za Mukama. Ezeekyeri ye kabonero ku ntandikwa y’okuzingiza, era ye kabonero ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, bwe wanikibwa ng’envumbo. Ku ntandikwa y’okuzingiza, abo abagaana okulaba n’okuwulira, abonoona “ssabbiiti” ze, nabo bo kabonero.

Awo abamu ku bakadde ba Isirayiri ne bajja gye ndi, ne batuula mu maaso gange. Awo ekigambo kya Mukama ne kinzijira nga kigamba nti, Omwana w’omuntu, abasajja bano batadde ebifaananyi byabwe mu mitima gyabwe, era bateesezza enkonge ey’obutali butuukirivu bwabwe mu maaso gaabwe: nnoŋŋerwa ddala bo? Kale yogera nabo, obagambe nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti; Buli muntu ow’omu nnyumba ya Isirayiri atadde ebifaananyi bye mu mutima gwe, era ateesezza enkonge ey’obutali butuukirivu bwe mu maaso ge, n’ajja eri nnabbi; Nze Mukama ndimwanukula oyo ajja ng’okungi bw’ebifaananyi bye bwe buli; ndyoke nkwate ennyumba ya Isirayiri mu mutima gwabwe bo, kubanga bonna bangenze wala okuva gye ndi olw’ebifaananyi byabwe.

Kale ogambe ennyumba ya Isiraeri nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda nti: Mwenenye, mukyuke okuva eri ebifaananyi byammwe; era mukyuse amaaso gammwe okuva eri emizizo gyammwe gyonna. Kubanga buli muntu ow’ennyumba ya Isiraeri, oba ku munnaggwanga abeera mu Isiraeri, eyeeyawula ku nze, nateeka ebifaananyi bye mu mutima gwe, n’ateeka enkonge ey’obutali butuukirivu bwe mu maaso ge, n’ajja eri nnabbi okunneebuuzaako; nze Mukama ndimuddamu ku bwange. Era nditeeka amaaso gange ku muntu oyo, era ndimufuula akabonero n’olugero, era ndimulagira okuva wakati mu bantu bange; nammwe mulimanya nga nze Mukama. Era nnabbi bw’alirimbibwa ng’ayogedde ekigambo, nze Mukama nze ndimubuze nnabbi oyo, era ndigolola omukono gwange ku ye, era ndimuzikiriza okuva wakati mu bantu bange Isiraeri. Era balyetikka ekibonerezo ky’obutali butuukirivu bwabwe: ekibonerezo kya nnabbi kiriba kye kimu n’ekibonerezo ky’oyo amwebuuzaako; ennyumba ya Isiraeri ereme okwongera okubula okuva gye ndi, so baleme okwongera okwonoonebwa n’ebyonoono byabwe byonna; naye babe abantu bange, era nange mbe Katonda waabwe, bw’ayogera Mukama Katonda. Ezeekyeri 14:1–11.

E Nashville, abo abali munda mu Kkanisa ya Seventh-day Adventist ey’e Laodikiya abaataakkiriza nga Zakkaliya bwe yakola; abaali “batutte ekifo nti tetwetaaga kulindirira byamagero n’okweyolesa okw’amaanyi okw’enjawulo okw’obuyinza bwa Katonda nga mu nnaku ez’edda,” nga bwe kyakiikirirwa 1840 okutuuka ku 1844, balisimbibwa amaaso n’abo abali ebweru wa Adventismu ku nsonga lwaki baalemwa okuwa okulabula. Bafuuka “akabonero” ak’obubaka obw’emirembe n’obukuumi eby’obulimba, obulaga okwawukana kw’abagezi n’abasirusiru nga bwe kyakiikirirwa eweema ebbiri ezali ziwakana ku lukuŋŋaana lw’ensiisira e Exeter. Beetikka “akabonero” ak’okusinza ebifaananyi n’obujeemu, ate Ezeekyeri yeetikka obubaka obw’amazima obw’okulabula obwa nnabbi. Ku nkomerero y’okuzingiza, Yerusaalemi bw’alizikirizibwa, nga kikiikirira etteeka lya Sande, akabonero k’obujeemu kye kabonero k’ensolo, era akabonero k’obuwulize kye kabonero ka Katonda.

Ekiseera eky’okwenenya n’okusalawo kiriggweerawo ddala eri Obwadiventi ku tteeka ly’olunaku lwa Ssande, era waliwo akabonero akalaga abatuukirivu n’ababi abamaze okuteekebwako akabonero. Okuggala kw’ekiseera eky’okwenenya n’okusalawo ku tteeka ly’olunaku lwa Ssande eriri kumpi okujja kufaanana n’okuggala kw’ekiseera eky’okwenenya n’okusalawo nga Mikayiri ayimiriddewo, era awo akabonero k’okufa kw’ebibiina by’abantu ebingi kikiikirirwa Gog ne Magog.

Era abatambula mu nsi bwe baliba nga bayita, omuntu yenna bw aliraba igumba ly’omuntu, kale alirissaako akabonero kumpi naalyo, okutuusa abaziika lwe baliriziika mu kiwonvu kya Hamongogi. Era n’erinnya ly’ekibuga liriba Hamona. Bwe batyo bwe balitukuza ensi. Ezeekyeri 39:15, 16.

Akabonero k’endagaano kalagibwa mu ssuula ey’amakumi asatu mu musanvu eya Ezeekyeri, gye batwale ly’amagumba amufu gazzibwamu obulamu era n’emiggo ebiri ne giyungibwa. Amagumba gazzibwamu obulamu olw’obubaka bwa Obusiraamu, obukiikirirwa embuyaga ennya, bwe butyo ne buba kifaananyi kya Agusito 11, 1840. Emiggo ebiri gigattibwa ne gifuuka gumu, bwe kutyo ne kikiikirira okugattibwa kw’obubaka bwa malayika owookubiri n’obubaka bw’okukaaba kwa ttumbi. Amagumba ge maanyi agateekebwa mu malayika ow’olubereberye, ate emiggo ebiri ge maanyi agateekebwa mu malayika owookubiri. Oluvannyuma lw’ebyo abantu ba Katonda baba bantu be b’endagaano abalonde ab’omu nnaku ez’oluvannyuma, abakiikirirwa Yokaana, ng’abantu kikumi mu obukumi buna mu enkumi nnya.

Era ndibakola endagaano ey’emirembe nabo; eriba ndagaano ya mirembe gyonna nabo: era ndibateeka, ne mbayisaamu obungi, era nditeeka awatukuvu wange mu makkati gaabwe emirembe gyonna. Eweema yange nayo eriba nabo: weewaawo, nze ndiba Katonda waabwe, nabo baliba bantu bange. Era amawanga galimanya nga nze Mukama ntukuza Isiraeri, awatukuvu wange bwe buliba mu makkati gaabwe emirembe gyonna. Ezekyeri 37:26–28.

Okugattika kw’Obwakatonda n’obuntu kulagibwa mu ngeri nnyingi mu Kigambo kya Katonda, era ekimu ku bifaananyi byakyo kiri awo “ekigo ky’emmeeme” ekisangibwa mu butonde obwawaggulu obw’omuntu bwe kisibibwa ku kigo eky’Ekifo kya Katonda eky’Omutukuvu. Entebe ey’obwakabaka ey’omu ggulu, emu ku nnukuta eziraga ekigo kya Katonda, bwe yegattibwa ku kigo ky’obutonde obwawaggulu obw’omuntu, abantu ba Katonda “batukuzibwa,” era abeera “mu makkati gaabwe emirembe gyonna.”

Oluvannyuma lw’essuula ey’amakumi asatu mu musanvu, Ezeekyeri ayanjula essuula ez’amakumi asatu mu munaana n’amakumi asatu mu mwenda, mw’ayogera ku Gogi ne Magogi ng’obubonero bw’ekibiina ekigatta abantu bonna abali ebweru w’abantu ba Katonda ab’endagaano be yalonda. Mu ssuula ey’amakumi ana, abantu b’endagaano ab’omu ssuula ey’amakumi asatu mu musanvu balagibwa ng ye yeekaalu ejjuza ensi yonna. Essuula ez’amakumi asatu mu munaana okutuuka ku amakumi ana ziraga okuyimuka kw’abantu ba Katonda ab’endagaano mu nnaku ez’oluvannyuma, nga bwe kiragibwa ennamba 38 ne 40.

Tujja kugenda mu maaso n’ebintu bino mu kiwandiiko ekiddako.