Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga n’olunyiriri olw’amakumi abiri mu bbiri byombi bikwatagana n’etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu. Okutuukirizibwa kw’olunyiriri olw’ekkumi mu 1989 kwaleeta Olutalo lw’e Ukraine mu 2014, nga bwe kiragibwa olutalo lw’e Raphia mu kutuukirizibwa kw’olunyiriri olw’ekkumi n’olumu mu 217 BC. Olunyiriri olw’ekkumi n’olumu okutuuka ku lw’ekkumi n’omukaaga era lwe lunyiriri olw’ekkumi n’olumu okutuuka ku lw’amakumi abiri mu bbiri; n’olwekyo, ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri olw’amakumi ana, nga bwe biragibwa mu nnyiriri okuva ku kkumi n’olumu okutuuka ku kkumi n’omukaaga, era biragibwa ng’ebyafaayo eby’olunyiriri olw’ekkumi n’olumu okutuuka ku lw’amakumi abiri mu bbiri. Ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri olw’amakumi ana biragibwa mu nnyiriri okuva ku kkumi n’olumu okutuuka ku lw’amakumi abiri mu bbiri.
Essuula Ekkumi n’Emu okutuuka ku abiri mu bbiri
Ebyafaayo ekwekeddwa eyo nayo ekiikirirwa mu ssuula kkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri ez’omu Olubereberye, Matayo, Okubikkulirwa ne The Desire of Ages. Abajulizi abo abana ab’ensuula “kkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri” bakkiriziganya n’ebyafaayo ebikwese, kubanga ebyafaayo ebikwese bye nnyiriri kkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri mu Danyeri kkumi n’emu. Enkondo y’abajulizi abo abana bulijjo eraga akabonero k’endagaano, ng’etandikira ku ndagaano y’okufa ekiikirirwa Nimulo mu ssuula kkumi n’emu mu Olubereberye, era n’ekoma ku malaaya w’e Rooma mu ssuula kkumi n’omusanvu ez’Okubikkulirwa.
Cumisaan keessaa torbaafi tokko keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa keessaa torba keessaa tokko
Okuggyako Matayo, abajulirwa abana bategeeza essuula ey’ekkumi n’omusanvu ng’eri wakati mu kiseera kye booleka. Ennamba kkumi na musanvu era esangibwa emirundi esatu mu nnabbi ez’ebiseera ebisatu eby’emyaka ebikumi bibiri mu amakumi ataano, ebyatandika mu 457 BC, 64 ne 1776. Emmigo egyo ebiri, (ogw’olubereberye n’ogw’enkomerero) ziraga ekkubo erya wakati, nga olusooka olwa 457 BC lwakoma mu 207 BC era olusembayo olwa 1776 lukoma mu 2026. Mu 207 BC mwali wakati w’entalo za Raphia ne Panium, era 2026 kye kiseera ekya wakati eky’omukulembeze omusembayo owa United States.
Munda mu nnnyiriri essatu eza myaka ebikumi bibiri mu ataano, Ptolemy yafuga okumala emyaka kkumi na musanvu. Waliwo emyaka kkumi na musanvu wakati wa 313 ne 330 mu lunyiriri lwa Nero, era waliwo emyaka kkumi na musanvu wakati w’entalo ya Raphia mu 217 BC n’entalo ya Panium mu 200 BC. Basatu ku bajulirwa abana ab’amasuula ekkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri balaga wakati waabwe ddala ng’amasuula kkumi na musanvu. N’olwekyo, ebyafaayo eby’ekyama eby’olunyiriri amakumi ana biragibwa mu nnyiriri kkumi na emu okutuuka ku abiri mu bbiri ez’essuula eyo yennyini, era abajulirwa abana ab’amasuula kkumi na emu okutuuka ku abiri mu bbiri bakwatagana n’ennyiriri ezo ezo zennyini. Okutuukirira kwa buli emu ku bunnabbi obusatu obwa myaka 250 kukwatagana n’ebyafaayo bye bimu ddala. Wakati awo kussibwako amaanyi ng’akabonero ak’ekkubo, era naddala kategeezebwa ng’akabonero ak’endagaano era n’envumbo y’abantu ba Katonda.
Danyeri Ekkumi n’Ebiri
Ennyiriri musanvu, kkumi na emu ne kkumi na bbiri ez’omu ssuula ey’ekkumi n’ebiri eya Danyeri ziraga ekiseera eky’enkomerero eky’okuweebwa akabonero akasibiddwa ku emitwalo kikumi mu enkumi ana mu enkumi nnya. Olunyiriri olusooka ku musanvu lulaga nga 31 Desemba 2023, ate olwa kkumi na bbiri lulaga nga 18 Jjulaayi 2020. Okusaasaana okw’olunyiriri olusooka ku musanvu okwakoma nga 31 Desemba 2023, era okwali kutandise nga 18 Jjulaayi 2020, kwali kukiikiriddwa mu alfa ne omega y’ennyiriri essatu ez’ekiseera eky’obunnabbi eziri mu Danyeri kkumi n’ebiri. Olunyiriri olwa wakati olw’emyaka 1,290 lulaga ebyafaayo okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Ssande ery’okuja amangu nga 30, era oluvannyuma 1,260 okutuuka ku kuggalwa kw’ekiseera ky’okusalirwamu kw’abantu. Emyaka amakumi asatu ng’ekiikirira emyaka gy’obwakabona obw’emitwalo kikumi mu enkumi ana mu enkumi nnya, ne myaka 1260 ng’efaananya emyezi amakumi ana mu ebiri egy’akabonero ey’omu Okubikkulirwa kkumi na ssatu.
Obunnabbi obw’emirundi ebiri obw’emyaka 30 obuddirira egy’omwaka lukumi mu bibiri mu nkaaga, kabonero k’obunnabbi bw’endagaano obw’emirundi ebiri obwa Ibulayimu ne Pawulo obw’emyaka 400 ne 430. Ekitundu eky’omu makkati eky’ennyiriri essatu ez’ekiseera mu Danyeri essuula 12 kikiikirira obujeemu bw’ennukuta ey’ekkumi n’essatu, ate era nga kitegeeza n’okunyweza endagaano n’okuteekebwako akabonero kw’abo emitwalo kkumi n’enkumi nnya mu enkumi. Ennyiriri ezo essatu nazo zikwatagana n’ebyafaayo eby’ekyama, era zongerako omujulirwa omulala ku kunyweza ensonga nti ekitundu eky’omu makkati kabonero k’endagaano.
Impeshyi n’Itumba
N’olwekyo bino byonna, tulina okugattamu abajulirwa basatu ab’ennaku enkulu ez’omu ttoggo n’ez’omu kugwa, ezisangibwa mu Eby’Abaleevi abiri mu bisatu, nga zitereezeddwa ne zigattibwa n’omulembe gwa Pentekoote mu byafaayo by’omusaalaba. Awo essuula eri ey’amakumi abiri mu esatu, ekiraga omulimu gwa Kristo ogw’okutangirira. Essuula eno erimu ennyiriri amakumi ana mu nnya, mu ngeri ey’obubonero nga zikiikirira October 22, 1844. October 22 ekiikirira ennaku abiri mu bbiri ez’omu October, nga zitandikira ku lunaku olusooka ne zikoma ku lunaku olw’amakumi abiri mu bbiri, bwe zityo nga zirina obukakafu bw’ennukuta z’Olwebbulaniya. October nga gwe mwezi ogw’ekkumi, bwe gukubisibwa n’olunaku olw’amakumi abiri mu bbiri, bivaamu 220.
Mu kalenda y’Ekiyudaaya, olunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu lwe lwali Olunaku olw’Okutangirirwa, era kkumi emirundi musanvu kye nsanvu, akabonero ak’obudde obw’okugezesebwamu. Emyaka olukumi mu bibiri mu bisatu egyo n’ebikumi bisatu gyaggwaako mu 1844 malayika ow’okusatu bwe yatuuka, nga bwe kyali kifaananyizibwa etteeka ery’okusatu eryatandika ekiseera ekyo. Waaliwo wiiki nsanvu ezassibwawo ng’obudde obw’okugezesebwamu, obwaweebwa Isiraeri ow’edda owennyini ku ntandikwa y’ennaku 2,300, era ku nkomerero y’ennaku ezo ekiseera eky’okugezesebwamu eri Isiraeri ow’omwoyo ow’omulembe guno kyakiikirirwa olunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu, olwenkana nsanvu. Okitobba 22, 1844 kifaananyiriza etteeka lya Ssande erijja mangu, era eyo gye nnaku z’akabonero ez’emyaka nsanvu egy’obudde obw’okugezesebwamu zikoma eri Obwadiventi obw’Olunaku olw’Omusanvu, nga bwe kyali eri Abayudaaya Siteefano bwe yakubibwa amayinja.
1844 ekiikirira ekiseera malayika babiri lwe baatuuka, owookubiri ku kusuubira okw’olubereberye okwaggwaamu amaanyi, n’owookusatu ku kusuubira okunene okwaggwaamu amaanyi. “44” ekiikirira obubaka obw’emirundi ebiri, nga bwe bukiikirirwa olunyiriri olw’amakumi ana mu buna olwa Danyeri kkumi na emu, obw’amawulire agava ebuvanjuba n’obukiika kkono. Ebyabaleevi amakumi abiri mu ssatu birimu ennyiriri amakumi ana mu nnya ezigabanya embaga entukuvu mu ttuluba ery’omusana n’ery’omutoggo. Ennyiriri ezo amakumi ana mu nnya zikiikirira obubaka obw’emirundi ebiri. Emirembe gino ebiri gikiikirirwa ennyiriri amakumi abiri mu bbiri buli gumu, n’olwekyo embaga zombi ez’olutuluba n’ez’omutoggo zikiikirira ennukuta amakumi abiri mu bbiri ez’olubala lw’Abaebbulaniya. Abajulirwa abo ababiri ab’ennyiriri amakumi abiri mu bbiri bwe bagattibwa awamu wamu n’ekiseera kya Pentekoote, bavamu ensengeka ey’emitendera esatu.
Ekkubo erisooka kwe kabonero ak’ekkubo akalimu ebitundu bisatu ne kiddirirwa ennaku ttaano, nga bwe kiri ne ku kabonero akasembayo ku bubonero obusatu obw’ekkubo. Akabonero ak’omu makkati ke nnaku amakumi asatu ez’okuyigirizibwa nga mu maaso ne Kristo eri abo abafukibwako amafuta okuba bakabona olw’okuweereza mu kkanisa ejja okuwangula. Eby’Abaleevi essuula amakumi abiri mu ssatu bikwatagana n’ebyafaayo eby’ekyama ebiri mu lunyiriri olw’amakumi ana.
Ebitundu eby’omu makkati
Ekifo eky’omu makkati eky’olunyiriri okuva ku ssuula ey’ekkumi n’emu okutuuka ku ssuula ey’amakumi abiri mu bbiri eya Olubereberye kye ssuula ya kkumi na musanvu, we yateekebwawo eddiiro ery’okubiri ku ndagaano ya Ibulayimu erimu emitendera esatu, awamu n’akabonero ak’okukomola. Ennyiriri zonna ezisangibwa okuva mu ssuula ey’ekkumi n’emu okutuuka ku ya amakumi abiri mu bbiri zirina wakati ddala mu Olubereberye 17:22:
Naye endagaano yange ndiginyweza ne Isaaka, Sala gy’alikuzalira mu biro bino ebyateekebwawo omwaka ogujja. Awo n’amaliriza okwogera naye, Katonda n’ayambuka okuva eri Ibulayimu. Olubereberye 17:22.
Katonda yatandika okwogera ne Ibulayimu mu lunyiriri olw’olubereberye era n’amaliriza emboozi ye mu lunyiriri olw’amakumi abiri mu abiri n’ebiri, bwe kityo buli mboozi yonna ey’endagaano ey’okukomola n’eteerwa munda mu mbeera ey’obunnabbi ey’ennukuta amakumi abiri mu bbiri ez’ennukuta z’Olwebbulaniya; ate omulamwa gw’ennyiriri ezo amakumi abiri mu bbiri gwali mukolo gw’okukomola, ogwali ogw’okutuukirizibwa ku lunaku olw’omunaana. Ekkubo erya wakati oba ekifo eky’omu makkati eky’ekitundu kya Olubereberye kwe kuba enkolagana ya Katonda ey’endagaano n’abo akasiriivu mu bina n’ana mu enkumi kkumi na nnya, nga kino kikiikirirwa endagaano ya Ibulayimu ey’okukomola. Ekkubo erya wakati mu lunyiriri lw’essuula za Olubereberye okuva ku kkumi n’emu okutuuka ku amakumi abiri mu bbiri ye ssuula kkumi na musanvu, era ekifo ekituufu ddala eky’omu makkati eky’essuula eno kye lunyiriri olw’amakumi abiri mu abiri n’ebiri Katonda mw’akomya okwogera ne Ibulayimu ku ndagaano, bwe kityo n’ateeka ekifo eky’omu makkati mu mbeera y’ennukuta amakumi abiri mu bbiri ez’Olwebbulaniya. Ekkubo erya wakati ery’ennyiriri ezo amakumi abiri mu bbiri, mazima ddala, lwe lunyiriri olw’ekkumi n’emu.
Era munaakomolanga ennyama ey’obukomole bwammwe; era kinaabanga kabonero ak’endagaano eri wakati wange nammwe. Olubereberye 17:11.
Enyiriri z’ebitundu ebina eby’ebyawandiikibwa okuva mu ssuula ekkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri mu Bayibuli zirimu ennyiriri ssatu okutuukiriza endowooza y’omu makkati.
Eno ye ndagaano yange, gye munaakwata wakati wange nammwe n'ezzadde lyo eririddawo; buli mwana wa bulenzi mu mmwe anaakomolebwanga. Era munaakomolanga ennyama ey’oku mubiri gw’obukomole bwammwe; era ekyo kinaabanga kabonero ak’endagaano wakati wange nammwe. Era alina ennaku munaana anaakomolebwanga mu mmwe, buli mwana wa bulenzi mu mirembe gyammwe, eyazaalirwa mu nnyumba, oba eyagulibwa n’ensimbi okuva eri omugenyi yenna atali wa zzadde lyo. Olubereberye 17:10–12.
Akabonero ke kabonero akikiikirira ensigni. Ekitundu kino kyogera ku ensigni, abo be emitwalo kikumi mu obukumi buna mu enkumi nnya. Omwana omulenzi yalina okukomolebwa ng’aweza ennaku munaana, nga bwe kyali ku ndagaano ya Nuuwa n’emmeeme omunaana ezali mu lyato, bwe kityo ne gukozesa omuwendo munaana okusiba awamu endagaano ya Nuuwa n’endagaano ya Ibulayimu. Balina okuba Abafiraderufiya, kubanga balina okukomolebwa Pawulo ky’ayogera nti kye kabonero ak’okukomererwa kw’omubiri. Omubiri bwe gukomererwa, Obwakatonda bwa Kristo bubeera munda, era okugattibwa okwo kwe ensigni; kubanga nga Mwannyinaffe White bw’agamba nti, “Empisa za Kristo bwe ziriba nga zifuuse eziddiddwamu ddala mu baana Be, alikomawo okubajja.”
“Obutonde bw’omuntu bwonoonese, era mu butuukirivu busaanidde okusalirwa omusango Katonda Omutukuvu. Naye okuteekateeka kwakoleddwa ku lw’omwonoonyi eyeenenya, alyoke, olw’okukkiriza mu kkombo ly’Omwana wa Katonda eyazaalibwa omu yekka, aweebwe okusonyiyibwa ebibi, alabe okuweebwa obutuukirivu, awebwe okufuulibwa omu ku baana b’omu maka ag’omu ggulu, era afuuke omusika w’obwakabaka bwa Katonda. Okukyusibwa kw’empisa kukolebwa okuyita mu nkola y’Omwoyo Omutukuvu, akolera ku muntu, ng’amusimbaamu, ng’okwagala kwe bwe kuli era ng’akkiriza kino okukolebwa, obutonde obuggya. Ekifaananyi kya Katonda kiddizibwa eri emmeeme, era buli lunaku anywezebwa era addizibwa obuggya olw’ekisa, era asobozesebwa okwongera obulungi n’obujjuvu okulaga empisa ya Kristo mu butuukirivu ne mu butukuvu obw’amazima.”
“Amafuta ageetaagisa ennyo abo abakiikirirwa ng’abawala abaasirusiru si kintu kya kusiigibwa kungulu. Beetaaga okuleeta amazima mu watukuvu w’emmeeme, gasobole okuginaaza, okugirongoosa, n’okugitukuza. Si birowoozo byokka bye beetaaga; beetaaga enjigiriza entukuvu eza Bayibuli, ezitali njigiriza ezitegeerekeka mu ngeri etali ntegeerekeka oba ezitakwatagana, wabula ge mazima amalamu, agakwatagana n’ensonga ez’emirembe n’emirembe eziteekeddwa wakati mu Kristo. Mu ye mwe muli enkola yonna ey’amazima ag’obwakatonda etuukiridde. Obulokozi bw’emmeeme, okuyita mu kukkiriza Kristo, gwe musingi n’empagi y’amazima. Abo abalina okukkiriza okutuufu mu Kristo bakiraga mu butukuvu bw’empisa, mu kugondera amateeka ga Katonda. Bakitegeera nti amazima nga bwe gali mu Yesu gatuuka mu ggulu era gateekako n’obutaggwaawo bwonna. Bategeera nti empisa y’Omukristaayo erina okukiikirira empisa ya Kristo, era ebeere ejjudde ekisa n’amazima. Eri bo kwe kugabirwa amafuta ag’ekisa, agakuuma ekitangaala ekitazikira. Omwoyo Omutukuvu mu mutima gw’omukkiriza amufuula omujjuvu mu Kristo. Si kabonero kakakafu nti omusajja oba omukazi Mukristaayo kubanga alaga ennyo enneewulira ey’amaanyi ng’ali mu mbeera ezisanyusa nnyo. Oyo afaanana Kristo alina mu mmeeme ye ekintu eky’obuziba, ekyesimbu, eky’okugumiikiriza, era naye alina okutegeera obunafu bwe ye kennyini, so talimbibwa wadde okukyamizibwa Sitaani, n’afuulibwa okwesiga yekka. Alina okumanya kw’Ekigambo kya Katonda, era amanyi nti ali mirembe bw’abeera ng’ateeka omukono gwe mu mukono gwa Yesu Kristo, era ng’amunywekerako nnyo.”
“Obuntu bulabisibwa mu kiseera eky’okugezesebwa. Eddoboozi ery’obwegendereza bwe lyalangirira mu ttumbi nti, ‘Laba, omugole ajja; mufulume okumwegata,’ abawala ensonga abaali beebase baazuukuka okuva mu tulo twabwe, ne kirabika ani eyali yeetegekedde ekibinja ekyo. Ebitundu byombi byakwatibwa nga tebimanyi, naye ekimu kyali kyetegekedde ekiseera eky’obwetaavu, ate ekirala ne kisangibwa nga tekirina kweteekateeka. Obuntu bulabisibwa olw’embeera. Ebiseera eby’amangu bireeta ebiraga ddala ekirungo eky’obuntu. Obuzibu obw’amangu era obutasuubirwa, okufiirwa, oba ekiseera eky’amagezi, endwadde etasuubirwa oba obulumi, ekintu kyonna ekireeta emmeeme nga esisinkanye okufa maaso ku maaso, kijja kulaga ddala eby’omunda eby’obuntu. Kirirabisibwa oba nga waliwo okukkiriza okw’amazima mu bisuubizo by’Ekigambo kya Katonda oba nedda. Kirirabisibwa oba emmeeme ewanirirwa ekisa, oba nga mu kibya mulimu amafuta awamu n’ettaala.”
“Ebiseera eby’okugezesebwa bijja eri bonna. Tweyisa tutya mu kugezesebwa n’okukakasibwa kwa Katonda? Ettaala zaffe zizikizibwa? oba tukyazikuuma nga zaakya? Twegendereza ku buli mbeera ey’amangu olw’okuyungibwa kwaffe eri Oyo ajjudde ekisa n’amazima? Abawala abataano abagezi tebaayinza kugabira bawala bataano abasirusiru mpisa yaabwe. Empisa erina okubumbibwa ffe ng’abantu kinnoomu. Tesobola kusindiikirizibwa eri omulala, newaakubadde ng’agirina aba mwetegefu okwewaayo olw’ekyo. Waliwo bingi bye tusobola okukolera ffekka na ffekka nga okusaasira kukyaliwo. Tusobola okukiikirira empisa ya Kristo. Tusobola okuwa okulabula okw’obwesigwa eri abo abakyamye. Tusobola okunenya, okubuulirira, n’okuguminkiriza kwonna era n’enjigiriza, nga tutwala enjigiriza z’Ebyawandiikibwa Ebitukuvu okutuuka ku mutima. Tusobola okulaga okusaasira okuva ku mutima. Tusobola okusabira awamu era n’okusabira ffekka na ffekka. Nga tubeera n’obulamu obwegendereza, nga tukuuma emboozi entukuvu, tuyinza okuwa ekyokulabirako ku Mukristaayo bwe yeetaaga okuba; naye tewali muntu ayinza kuwa mulala ngeri ye yennyini ey’empisa. Ka tulowooze nnyo ku nsonga eno nti tulina okulokolebwa, si ng’ebibinja, wabula ng’abantu kinnoomu. Tulisalirwa omusango okusinziira ku mpisa gye twabumba. Kya bulabe okuleka okutereeza emmeeme olw’obutaggwaawo, n’okwongerayo okukola emirembe gyaffe ne Katonda okutuusa nga tuli ku kitanda eky’okufa. Mu nkolagana ez’ennaku zonna ez’obulamu, mu mwoyo gwe twolesa, mwe tusalawo enkomerero yaffe ey’olubeerera. Oyo eyeesigwa mu kitono ennyo, yeesigwa ne mu bingi. Bwe tunaaba twafudde Kristo kyokulabirako kyaffe, bwe tunaaba twatambulanga ne tukolanga nga bwe yatulaga ekyokulabirako mu bulamu bwe ye yennyini, tunaasobola okusisinkana ebyewuunyo eby’obuzito ebiritujjira mu bye tuyitamu, era ne twogera okuva ku mutima nti, ‘Si kwagala kwange, wabula kwo kukolebwe.’”
“Mu biro eby’okugezesebwamu, ebiro bye tubeeramu, mwe tusaanidde okwetegereza n’obukkakkamu ebyetaago eby’obulokozi, era ne tubeera ng’ebiragiro ebiteekeddwawo mu Kigambo kya Katonda bwe biri. Tusaanidde okwekuza n’okwetendeka fekka, buli ssaawa ne buli lunaku, olw’empisa ennungi ez’obwegendereza, okusobola okukola buli mulimu. Tusaanidde okumanya Katonda ne Yesu Kristo gwe yatuma. Mu buli kugezaako, mukisa gwaffe kwe kwesigama ku oyo eyayogera nti, ‘Akwate ku maanyi gange, alyoke atabane nange; era alitabaana nange.’ Mukama agamba nti ayagala nnyo okutuweereza Omwoyo Omutukuvu okusinga abazadde bwe baagala okuwa abaana baabwe emmere. Kale tube n’amafuta ag’ekisa mu byombo byaffe wamu n’ettabaaza zaffe, tuleme okusangibwa mu abo abakiikirirwa ng’abawala abasirusiru, abaali tebeeteeseteese kugenda kusisinkana omugole.” Review and Herald, September 17, 1895.
Ekabonero ky’abantu akasiriivu mu bina mu enkumi nnya, abaali balagiddwa nga kifaananyi mu kukomololwa kwa Ibulayimu ne mu myoyo munaana abaali ku lyato, be bali abawala abagezi mu lugero, aboolesa ddala empisa ya Kristo mu buzibu obugenda okwolesebwa mangu. Kisaana ddala nti Ow’oluganda Omukazi White yamaliriza ekitundu ekyo ng’ajuliza Isaaya, kubanga ekyo kye kitundu ekitegeeza butereevu ku kiseera eky’okuteekebwako akabonero eky’abantu akasiriivu mu bina mu enkumi nnya.
Ku lunaku luli muliyimbira nti, Olusuku lw’emizabbibu olw’omwenge omumyufu. Nze Mukama ndulabirira; ndirufukirira buli kiseera: waleme okubaawo alulumya, ndirukuuma emisana n’ekiro. Obusungu tebulii mu nze: ani eyandinteerawo amaggwa n’amaggwaagalya mu lutalo? Nandiyise mu bwo, nandibyokya wamu. Oba aleke okukwata ku maanyi gange, alyoke akole emirembe nange; era alikola emirembe nange. Alireetera abo abava mu Yakobo okunyweza emirandira: Isiraeri alitojjera era alimeruka, era alijjuza ensi yonna ebibala. Amukubye nga bwe yakuba abo abaamukuba? Oba attiddwa ng’okuttibwa kw’abo abattiddwa gy’ali? Mu kipimo, bwe kibimuka, oligiriziganya nakyo: azibira embuyaga ye enkambwe ku lunaku olw’embuyaga ey’ebuvanjuba. N’olwekyo obutali butuukirivu bwa Yakobo bulimazibwawo; era kino kye kibala kyonna eky’okuggya ekibi kye; bw’alifuula amayinja gonna ag’ekyoto okuba ng’amayinja ga nnawuni agamenyeddwamu ebitundu, ensuku ez’amasabo n’ebifaananyi tebiriyimirira. Naye ekibuga ekiriko enkomera kirisigala matongo, n’obutuuze bulirekebwa, ne bulesebwa ng’eddungu: eyo ennyana eririira, era eyo gye erigalamira, n’emalawo amatabi gaakyo. Amatabi gaakyo bwe galiwotoka, galimenyebwako: abakazi bajja ne bagookya omuliro: kubanga ggwanga eritalina kutegeera: kyeyava oyo eyabakola talibasaasira, era oyo eyabumba talibalaga kisa. Isaaya 27:2–11.
Mu “lunaku olw’empewo ey’ebuvanjuba,” obutali butuukirivu bwa Yakobo bwe buba nga bulongoosebwa, era ekibiina ekirala eky’“abantu abatalina kutegeera” bwe kiba nga kikuŋŋaanyizibwa ne kyokebwa, ye kiseera eky’okuteekebwako akabonero kw’abo emitwalo kikumi mu ana mu nnya. Mu kiseera ekyo, oyo ayagala okutabaganyizibwa ne Kristo asobola okukikola, naye entambula ezisembayo za bwangu nnyo.
Bakabona baali balina okuba n’emyaka amakumi asatu nga batandika okuweereza, era emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya be bakabona ba Peetero ab’obwakabaka abaddamu okunyweza endagaano ne Katonda mu nnaku ez’enkomerero.
Nammwe era, ng’amayinja amalamu, muzimbibwa okuba ennyumba ey’omwoyo, obwakabona obutukuvu, okuwangayo ssaddaaka ez’omwoyo, ezikkirizibwa eri Katonda ku bwa Yesu Kristo. 1 Peetero 1:5.
Bakabona baali bategekeddwa okuweereza mu mukolo gw’okufukibwako amafuta okumala ennaku munaana; n’olwekyo, omuwendo munaana kabonero ka bakabona abafukiddwa amafuta abali munda mu ssanduuko.
Omuggo gwa Alooni
Obwakabona obw’abakabona obwafukibwako amafuta obw’abo emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnyaakiikirirwa munda mu Ssanduuko ey’Endagaano nga gwe muggo gwa Alooni ogwamera. Omuggo gwa Alooni bwe gwamera, gwaleeta okwawukana wakati wa Alooni n’emiggo emirala egy’ebika bya Isiraeri egyataamera. Mu Byawandiikibwa, enkuba yeevaako ebimera okamera.
Bannabbi bonna boogera ku nnaku ez’oluvannyuma, n’olwekyo omuggo gwa Alooni ogw’obwakabona guvunaanyizibwa ku kufukibwako amafuta kw’abo akakadde mu emitwalo kikumi mu enkumi nnya mu mbeera ekwatagana ne Eriya ku Kalumeeri era n’Abamiilaayiiti mu 1844. Gukwata ku kiseera lwe wabaawo okwawula okutegeerekeka obulungi wakati w’obubaka obw’amazima n’obw’obulimba obw’enkuba ey’oluvannyuma. Okwawula okwo kukolebwa Yoweeri bw’ategeeza “omwenge omuggya” ng’oggyibwako ekibiina ekimu. Ekibiina ekiggibwako omwenge omuggya mu kamwa kaabwe be batamiivu ba Efulayimu aba Isaaya. Era beebo abaavunaana abayigirizwa okuba abatamiivu ku Pentekoote, era be bawakanyi ab’omu 1888, abaagoberera bajjajjaabwe, abaali abawakanyi ab’omu 1863. Ennyiriri ezo zonna ez’obunnabbi zikwatagana n’olunyiriri Sister White lw’ategeeza nti lwaliwo ensi bwe yategeera nti Obwadiventi bwali bumanyi ebyo ebikwata ku mipira gy’omuliro egy’e Nashville okumala emyaka nga kikumi mu abiri mu etaano, so nga tebwabangako kye bwogera.
8, Kinaana ne 81
Omuwendo amakumi asatu n’omuwendo munaana biri bubonero obw’obwakabona obw’abo obukumi kikumi mu amakumi ana mu enkumi nnya, abali akabonero ak’ennaku ez’oluvannyuma, era obukiikirira okugattibwa kw’Obwakatonda n’obuntu. Omuwendo munaana kye kitundu kya kkumi eky’omuwendo kinaana, gwe muwendo ogw’abakabona ab’amanyi kinaana abaayimirira awamu ne kabona asinga obukulu ne baziyiza kabaka Uzziya, eyagezaako okuwaayo obubaane mu kifo ekitukuvu. Kinaana mu emu kikiikirira Obwakatonda obugattiddwa n’obuntu mu mbeera y’obwakabona obw’ekkanisa ewangudde. Ebyafaayo eby’obujeemu bwa Uzziya bigatta obwakabona obwo obwa kinaana mu emu mu buzibu bwennyini obukwatagana n’obujeemu bwa Ptolemy oluvannyuma lw’olutalo lwa Raphia. Bannabbi bonna balaga ennaku ez’oluvannyuma, n’olwekyo obwakabona obw’Obwakatonda obugattiddwa n’obuntu, bwe bwakabona obw’ekkanisa ewangudde obulimu abakabona abantu kinaana ne Kabona Asinga Obukulu omu ow’Obwakatonda, bukiikiddwa mu byafaayo ebyatandika mu 2014 ng’Olutalo lw’e Ukraine lutandikiddwa.
Essuula ey’omu makkati mu lunyiriri lwa Essuula kkumi na bbiri ez’Olubereberye ye ssuula kkumi na musanvu. Olunyiriri olw’omu makkati mu lunyiriri olwo olw’Essuula kkumi na bbiri lwe lunyiriri olw’amakumi abiri mu bbiri. Olunyiriri olw’amakumi abiri mu bbiri lulaga enkomerero entegeerekeka obulungi ey’okwogera wakati wa Katonda ne Ibulayimu eyatandika mu lunyiriri olusooka, bwe kityo ne lulumiriza olunyiriri olw’amakumi abiri mu bbiri ng’enkomerero y’olunyiriri olw’obunnabbi olulina akabonero k’ennukuta amakumi abiri mu bbiri ez’olulyo lw’ennukuta ez’Olwebbulaniya. Olunyiriri olw’omu makkati mu lunyiriri olw’ennyiriri amakumi abiri mu bbiri lwe lunyiriri olw’ekkumi na lumu, era narwo lwe luli wakati mu nnyiriri ssatu eziraga akabonero ak’abo emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu nnya. N’olwekyo, olunyiriri olw’ekkumi na lumu lwe luri wakati mu nnyiriri ssatu ezaawule, era olunyiriri olw’ekkumi na lumu lutwala amazima amakulu si ga nnyiriri amakumi abiri mu bbiri zokka, wabula n’aga nnyiriri ssatu ze luli munda; bwe kityo ne kiraga olunyiriri olw’ekkumi na lumu n’olw’amakumi abiri mu bbiri ng’entandikwa n’enkomerero y’endowooza enkulu. Kale, okuva ku lunyiriri olw’ekkumi na lumu okutuuka ku lw’amakumi abiri mu bbiri mu ssuula kkumi na musanvu kye kigambo ekikulu eky’Essuula kkumi na lumu okutuuka ku amakumi abiri mu bbiri.
Ekitundu eky’omu ssuula ekkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri mu kitabo kya Matayo kye ssuula eky’ekkumi na mukaaga.
Awo nno n’abalagirwa be nti baleme okubuulira omuntu yenna nti ye Yezu Kristo. Matayo 16:20.
Nga nga wakati ogw’omu makkati ga Olubereberye, olunyiriri olw’amakumi abiri lussaako enkomerero ku mboozi ey’enjawulo eyatandika mu lunyiriri olw’ekkumi n’essatu, Kristo n’abayigirizwa bwe baatuuka e Kayisaaliya Firipo.
Awo Yesu bwe yatuuka mu njuyi ez’e Kayisaliya Firipo, n’abuuza abayigirizwa be ng’agamba nti, Abantu bagamba nti nze Omwana w’omuntu ndi ani? Ne bagamba nti, Abamu bagamba nti ggwe Yokaana Omubatiza; abalala nti Eriya; n’abalala nti Yeremiya, oba omu ku bannabbi. N’abagamba nti, Naye mmwe mugamba nti nze ndi ani? Simooni Peetero n’addamu n’agamba nti, Ggwe Kristo, Omwana wa Katonda omulamu. Yesu n’addamu n’amugamba nti, Oli wa mukisa, Simooni Ba‑Yona: kubanga omubiri n’omusaayi tebyakikubikkulira, wabula Kitange ali mu ggulu. Era nange nkugamba nti, Ggwe Peetero, era ku lwazi luno kwe ndizimbira ekkanisa yange; era enzigi z’emagombe teziriwagula. Era ndikuwanga ebisumuluzo by’obwakabaka obw’omu ggulu: era kyonna ky’olisiiba ku nsi kirisibibwa mu ggulu: era kyonna ky’oliyimbula ku nsi kiriyimbulwa mu ggulu. Awo n’alagira abayigirizwa be obutabuulira muntu yenna nti ye yali Yesu Kristo. Matayo 16:13–20.
Rapha ne Panium
Nidala kyokka ekitundu kya Matayo eky’omu makkati kikiikirira emboozi ey’enjawulo n’ensonga ey’enjawulo, naye era nga bwe kiri nti akabonero ak’endagaano mu bujulizi bwa Olubereberye kagenderana n’olutalo lw’e Raphia, emboozi ya Matayo ebeererawo mu Kayisaliya Firipi, kwe kugamba Panium. Panium ow’olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano olwa Danyeri ekkumi n’emu ye nnabbiro mu lunyiriri lwa Matayo olw’essuula kkumi n’ebiri, ate Raphia ow’olunyiriri olw’ekkumi n’olumu olwa Danyeri ekkumi n’emu ye nnabbiro mu lunyiriri lwa Olubereberye olw’essuula kkumi n’ebiri.
Emyaka 250 egyatandika mu 457 BC gyaggwa mu 207 BC, ekitundu ekiri wakati wa Raphia ow’olunyiriri olw’ekkumi n’emu ne Panium ow’olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano, era awo we wasisinkanira akabonero k’okukomolebwa kwa Ibulayimu n’okwatula kwa Peetero ku Masiya. Mu lunyiriri lw’Ekitabo kya Matayo, Peetero awa obujulirwa obw’okumanya kwe Kristo, Omwana wa Katonda, mu kubatizibwa Kwe.
Simooni kitegeeza “oyo awulira,” era Baluyona kitegeeza “mutabani wa jjiba.” Simooni yali oyo eyawulira obubaka obw’okubatizibwa kwa Kristo, Omwoyo Omutukuvu bwe yassibwa mu kifaananyi kya jjiba. Okubatizibwa kwa Kristo kwali kulaga August 11, 1840, malayika ow’amaanyi ow’omu Okubikkulirwa kkumi bwe yassibwa. Malayika oyo y’omu yassibwa ku 9/11. Peetero akiikirira abo abategeera 9/11 ng’obubaka obw’okugezesa obw’omulembe gw’abo ekikumi mu amakumi ana mu enkumi.
Peetero akiikirira abo abakozesa enkola ey’olunyiriri ku lunyiriri. Ye “mwana” w’ejjiba; n’olwekyo, ng’omwana, mu ngeri ey’obubonero akiikirira emirembe egy’oluvannyuma. Peetero kabonero k’emirembe egy’oluvannyuma, era mu kubala okw’obubonero okw’erinnya lye akiikirira emitwalo kikumi mu obuna n’enkumi nnya. Peetero akiikirira emirembe egy’enkomerero abawulira obubaka obukwata ku kuyinzisibwa amaanyi Kristo bw’alabika mu lunyiriri olw’obunnabbi. Peetero yategeera obubaka obukwatagana n’okubatizibwa kwa Kristo; noolwekyo Peetero yasobola okutegeera Yesu nga ye yafukibwako amafuta, ekitegeeza Masiya mu Lwebbulaniya era Kristo mu Luyonaani. Peetero akiikirira abo abategeera nti malayika ow’Okubikkulirwa kkumi na munaana eyakka ku 9/11, yali era akisse ku August 11, 1840. Peetero akiikirira abo abategeera 9/11 ng’akabonero ak’ekkubo akateekebwawo n’obujulizi bw’ennyiriri bbiri oba ssatu.
Okukkiriza kwa Peetero kwe kuba nti 9/11 kulaga okutuuka kw’obubonyaabonya obw’okusatu, bwe bubaka obw’okugezesa obw’emirembe egy’enkomerero. Okukkiriza okwo kwe kifo erinnya we likyukira. Ibulayimu ali e Raphia era Peetero ali e Panium, nga tonnatuuka ku musaalaba. Wakati wa Panium n’omusaalaba Peetero agenda kukyalira Olusozi olw’Okukyusibwa. Mu Panium mwe Simooni akyusibwa n’afuuka Peetero bwe yawa okukkiriza kwe okw’obubaka obw’okugezesa obw’emirembe gye. Eri abantu emitwalo kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya, obubaka obwo obw’okugezesa bwe Busiraamu obw’obubonyaabonya obw’okusatu obwatuuka mu byafaayo eby’obunnabbi ku 9/11.
Entandikwa y’okugezesa Obwadiventi yatandika ku 9/11, era ku nkomerero y’okugezesa Obwadiventi obubaka bw’Obusiraamu obw’akabi akookusatu bulaga ddi era wa erinnya lya Simooni we likyusibwa. Obubaka Peetero bw’ategeera ku nkomerero, obwalagibwa mu kifaananyi n’obubaka bwa 9/11 ku ntandikwa, bwe bubaka obutereezeddwa obw’emipiira gy’omuliro egy’e Nashville. Eyo embaga ey’amakondeere etuuka nga eri wamu n’okulinnyisibwa kw’akabonero n’omulyango oguggaddwa ogw’Olunaku olw’Okutangirirwako Ebibi.
Tujja kweyongera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.