Olusozi olw’Okufuusibwa eri Peetero lwatuukawo wakati wa Panium n’omusaalaba, era ku lulala, Peetero ali wakati w’okubatizibwa kwa Kristo ku ntandikwa y’obuweereza Bwe ne mangu ddala oluvannyuma lw’okuyingira okw’obuwanguzi ku nkomerero y’obuweereza Bwe. Obubonero obwo busatu obw’okubatizibwa, olusozi, n’okuggwaako kw’okuyingira okw’obuwanguzi bwerekebwa emirundi esatu Kitaawe ow’omu ggulu gye yayogeramu. Omulundi ogw’okusatu mu Yokaana 12 gwe guli ng’Abayonaani baali banoonya Yesu. Okubatizibwa kwe 9/11, olusozi luli mu byafaayo bya Panium okutuuka ku Sunday law ey’olunyiriri olwa kkumi na mukaaga. Eri Peetero kyali Panium, oluvannyuma olusozi okutuuka ku nkomerero y’okuyingira okw’obuwanguzi, ekyali nga tekinnabaawo Kristo okugulumizibwa omulundi ogw’okubiri.
Kaakano omwoyo gwange yeeraliikirira; era nnaayogera ntya? Kitaffe, onziyeewo okuva mu kiseera kino: naye kye kyennavudde nzija mu kiseera kino. Kitaffe, gulumiza erinnya lyo. Awo ne wabaawo eddoboozi okuva mu ggulu, nga lyogera nti, Nnaligulumiza dda, era ndiddamu okuligulumiza. Abantu abaali bayimiridde awo ne bakiwulira ne bagamba nti kibadde kubwatuka kwa ggulu: abalala ne bagamba nti, Malayika ayogedde naye. Yesu n’addamu n’agamba nti, Eddoboozi lino telizze lwa nze, wabula lwa mmwe. Kaakano gwe musango gw’ensi eno: kaakano omukulu w’ensi eno anaagobwawo. Nange, bwe ndiyimuzibwa okuva ku nsi, ndyeyambisa abantu bonna gye ndi. Ekyo yakyogera ng’alaga okufa kw’alifa. Yokaana 12:27–33.
Olunyiriri oluteekebwa mu nkola ya Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu n’omwaka gwa Pentekooti lulina akabonero akasooka ak’ekkubo ak’emitendera esatu ne kagobererwa ennaku ttaano, era n’akabonero ak’enkomerero nga kalina engeri zennyini zimu. Wakati w’obubonero obwo ennaku amakumi asatu zikiikirira ekiseera kya bakabona, ekikoma ku mbaga y’amakondere. Embaga y’amakondere, okulinnya kwa Kristo oluvannyuma lw’ennaku amakumi ana ng’ayigiriza abayigirizwa be maaso ku maaso oluvannyuma lw’okuzuukira kwe, n’olunaku olw’okutangirira, bikiikirira emitendera esatu egy’enkomerero y’olunyiriri mu Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu. Emitendera egyo esatu gigobererwa ennaku ttaano okutuuka ku Pentekooti ne ku mbaga y’Ensiisira byombi. Omulundi ogw’okusatu Kitaffe ow’omu ggulu lwe yayogera gwali kumpi ddala nga Abayonaani, abakiikirira abo abayitibwa okuva mu Babulooni ku tteeka lya Ssande, banoonya okusisinkana ne Yesu. Kumpi ddala ne tteeka lya Ssande Yesu alaga okuwanikibwa kw’akabonero ku musaalaba. Ensi yayakirizibwa ekitiibwa kye ku 9/11 era eddamu okukirizibwa ku tteeka lya Ssande.
Kaisaliya Firipi, kye Panium, kye ssaawa ey’okusatu, era Kaisaliya Maritima kye ssaawa ey’omwenda ey’omusalaba, mu kiseera okuyitibwa okw’okufuluma mu Babulooni lwe kulangirirwa. Nga omusalaba tegunnabaawo, bwe kiba nga tuli mu byafaayo eby’obunnabbi ebya Paniumu, Peetero aba ku lusozi, naye nga akyali nga enkomerero y’okuyingira okw’obuwanguzi tennatuuka. Paniumu egenda mu maaso okutuuka ku musalaba ogw’olunyiriri olw’ekkumi mu mukaaga. Peetero mu Paniumu aba kumpi nnyo n’ebyafaayo eby’emitendera esatu eby’embaga y’amakondeere, okulinnya mu ggulu n’okutangirirwa ebibi ebiri mu Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu. Peetero ali mu nnaku amakumi asatu ez’okuyigirizibwa okw’enjawulo okwa kabona.
Simooni afuuka Peetero e Panium, era alina eddaala limu ku lusozi nga tannatuuka ku kuyingira okw’obuwanguzi. Okuyingira okw’obuwanguzi kulaga olugero olw’abawala kkumi. Bataano bokka be bayingira mu bufumbo, era ennaku ettaano eziri wakati w’akabonero k’ekkubo ak’emirundi esatu ne Pentekoote ze ntandikwa y’okuyingira okw’obuwanguzi. Kutandika ku mbaga ey’amakondeere, naye akabonero ako ak’ekkubo kagatta obubonero bw’ekkubo busatu. Ng’akabonero kamu ak’ekkubo, bwayolesa okulumba Nashville ng’okukwatagana n’embaga ey’amakondeere. Obubaka bw’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati bunaaba bumaze okukakasibwa, era olugendo lw’abawala bataano abagezi lutandika enkola eraga ku kufa, okuziikibwa n’okuzuukira okw’omusaalaba, kwe kugamba etteeka lya Ssande.
Peetero ali mu Panium bwe alungamya okulagula okw’ebibikka by’omuliro eby’e Nashville, era nga embuutu z’ embaga y’amakondeere tezinnavugibwa ku kutuukirira kw’okulagula okwo. Olw’obwetaavu obw’obunnabbi alina okusooka okugenda ku lusozi, kubanga olusozi lwaliwo nga okuyingira okw’obuwanguzi tekunnabaawo. Ibulayimu nga tannagenda ku lusozi erinnya lye lyakyusibwa, ne Peetero erinnya lye lyakyusibwa e Panium nga tannagenda ku lusozi. Olusozi kwe kukemebwa kwa Peetero nga kutannaba kutuukirira kulagula kw’ebibikka by’omuliro eby’e Nashville. Okutuukirira kwe kwesuula okw’okusatu era ekigezo eky’enkomeredde omuntu mw’alagirira empisa ze oba essanyu oba ensonyi.
Lunyiriri lwa 457 BC lukoma wakati wa Raphia ne Panium; endagano ey’omu sula ikumi n’omusanvu eya Olubereberye etabagana ne Raphia, era endagano ey’omu sula ikumi na mukaaga eya Matayo 16 etabagana ne Panium. Okuva e Panium, Peetero agenda ku lusozi, nga Ibulayimu bwe yagenda eri ssaddaaka ya Isaaka. Olusozi olw’olunyiriri lwa Peetero lutabagana n’olusozi olw’omu biro bya Ibulayimu.
Akasumuluzo ka Ibulayimu kaali ka nnaku ssatu. Mu kuyingira okw’obuwanguzi, abayigirizwa babiri baatumibwa okugenda okuleeta endogoyi esitulwako Kristo; era mu lunyiriri lwa Ibulayimu, olugendo lwe olw’ennaku ssatu lutandika n’okulonda abaweereza babiri n’endogoyi okutikka enku ez’ekiweebwayo kya Isaaka. Olugendo lwa Peetero olw’ennaku munaana oba mukaaga okugenda ku lusozi, eri Ibulayimu lwali nnaku ssatu. Peetero mu Panium ali nga tannatuuka ku lusozi era nga tannabaawo kusumululwa kw’endogoyi okutandika okuyingira mu Yerusaalemi, era awo we waatandikira ennaku ssatu eza Ibulayimu. Mu kuyingira okw’obuwanguzi Kristo yayimirira ku Lusozi olw’Emizeeyituuni n’akaabira Yerusaalemi, bw’atyo n’alaga enkomerero y’enkolagana ey’endagaano wakati wa Katonda ne Isiraeri ow’edda owennyini. Olusozi lwa Peetero luli nga kuyingira okw’obuwanguzi tekunnabaawo; olusozi lwa Kristo luli mu kiseera ky’okuyingira okw’obuwanguzi; ate olusozi lwa Ibulayimu luli ku nkomerero y’okuyingira okwo.
Omwaka gwa 2026 gwe gujja okubeeramu okulonda okw’omu makkati ga ttaamu, ng’omwaka ogw’ebikumi bibiri mu ataano ogw’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli gujaguza okufuga kwabwo okw’ekitiibwa. Okujaguza okwo, ng’ekifo eky’omu makkati mu bunnabbi, kukwatagana ne Antiochus Omukulu mu 207 BC, ekifo eky’omu makkati wakati wa Raphia ne Panium ekiraga enkomerero y’emyaka ebikumi bibiri mu ataano okuva mu 457 BC.
Nga bwe tulowooza ku nnyiriri ennya ezirimu essuula ezisooka ku kkumi n’emu okutuuka ku ssuula ey’amakumi abiri mu bbiri ezigguddwako envumbo okutuusa kati, (oboolyawo waliwo n’ebyokulabirako ebirala), kaakano tukwata ku ssuula ezo mu *The Desire of Ages*. Ssuula ey’ekkumi n’emu ye *Okubatizibwa*, era ssuula ey’amakumi abiri mu bbiri ye *Okusibibwa mu Komera n’Okufa kwa Yokaana*. Yokaana ali ku ntandikwa ne ku nkomerero, era ssuula ey’ekkumi n’omusanvu, essuula ey’omu makkati, ye Nikoodemo.
“Nikodemo onongo bino iwa Mukama ng’ategeka okuyingira mu kuwakana naye, naye Yesu n’alaga lwatu emisingi emikulu egy’amazima. N’agamba Nikodemo nti, Si kumanya kwa ndowooza kw’obeera weetaaga ennyo, wabula okuzaalibwa obuggya okw’Omwoyo. Tewetaaga kumalaawo kululunkanira kwo, wabula okufuna omutima omuggya. Oteekwa okuweebwa obulamu obuggya obuva waggulu nga tonnaba kusobola kutegeera eby’omu ggulu. Okutuusa enkyukakyuka eno lw’eneebaawo, ng’efuula byonna ebiggya, tekijja kukuviiramu bulungi bwonna obw’obulokozi okwogera Nange ku buyinza Bwange oba ku mulimu Gwange.”
“Nikoodemo yali awulidde okubuulira kwa Yokaana Omubatiza okw’okwenenya n’okubatizibwa, era ng’alaga abantu eri Oyo eyalina okubatiza n’Omwoyo Omutukuvu. Ye kennyini yali awulidde nti mu Bayudaaya mwalimu obutono bw’omwoyo; nti, mu kigero kinene, baafugibwanga obukambwe bw’endowooza n’okwegomba okw’ensi. Yali asuubira embeera esingako obulungi ku kujja kwa Masiya. Naye obubaka bwa Omubatiza obukebera emitima tebwaleeta mu ye okulumirizibwa olw’ekibi. Yali Mufalisaayo omukakali, era yeenyumirizanga mu bikolwa bye ebirungi. Yali assibwamu ekitiibwa nnyo olw’ekisa kye eri abalala n’obugabi bwe mu kuwagira emirimu gya yeekaalu, era ne yeerowooza ng’ali mirembe mu kuganja kwa Katonda. Yatiisibwa olw’endowooza y’obwakabaka obulongoofu ennyo okusinga ye okusobola okubulaba ng’akyali mu mbeera ye eyo ey’omu kiseera ekyo.” The Desire of Ages, 171.
Ekitundu eky’omu mu *The Desire of Ages* kisangibwa mu lunyiriri lwa Nikodemo, akiikirira okuyitibwa okw’enkomerero eri Abaadiventi mu lunyiriri olw’okuteekebwako akabonero kw’abo akakumi mu enkumi n’emitwalo ena mu enkumi nnya. Akiikirira ekibiina ekyawulira obubaka bw’omukulembeze wa Kristo, naye nga tebaamanya mbeera yaabwe ey’Obulawodikiya.
“Mu kwebuuza ne Nikodemo, Yesu yannyonnyola entegeka ey’obulokozi n’obubaka bw’omulimu gwe eri ensi. Mu njigiriza ze zonna ezaaddirira, tewali gy’annyonnyoleramu mu bujjuvu obwenkana awo, emitendera ku mitendera, omulimu ogwetaagisa okukolebwa mu mitima gy’abo bonna abandisikiridde obwakabaka obw’omu ggulu. Ku ntandikwa yennyini ey’obuweereza bwe, yabikkula amazima eri omu ku ba Sanedulini, eri amagezi agaali gasinga okukkiriza, era eri omuyigiriza w’abantu eyali alondeddwa. Naye abakulembeze ba Isiraeri tebaayaniriza kitangaala. Nikodemo yakweka amazima mu mutima gwe, era okumala emyaka esatu tewaalabikanga bibala bingi.” The Desire of Ages, 176.
Obubaka bwa Yokaana n’okubatiza kwe yakolera Kristo byali biraga obubaka bwa malayika ow’olubereberye obw’okutya Katonda. Obubaka bwa Yokaana bwe bwali obubaka obwa Laodikiya obw’okuyisibwa omutuukirivu olw’okukkiriza, era obubaka obwo bwafuna amaanyi ku kubatizibwa kwa Kristo, nga bwe kyali ne ku bubaka bwa Jones ne Waggoner, obwali obubaka eri Laodikiya mu 1888. Okubatizibwa kwa Kristo ne 1888 byali bifaananyi eby’okutuuka kw’obubaka eri Laodikiya ku 9/11, obuggweerera wakati wakati wa Raphia ne Panium.
Nikodemo kitegeeza “obuwanguzi bw’abantu,” era okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza bwe bubaka obuteeka akabonero akasembayo obwatuuka n’obubaka bwa Yokaana, ne buweebwa amaanyi mu kubatizibwa era ne buneenyezebwa olukuŋŋaana lwa Nikodemo ne Kristo olwa wakati mu kiro. Essuula ey’amakumi abiri mu bbiri ennyonnyola okufa kwa Yokaana nga kuleeta okutegeera abayigirizwa be akabonero akaliba kasituliddwa era ne kasika abantu bonna gy’Ali. Okubatizibwa kwali byombi 9/11 ne Jjulaayi 18, 2020 okutuuka ku Ddesemba 31, 2023, kubanga okubatizibwa kulaga okufa (2020), okuziikibwa (ennaku ssatu n’ekitundu), n’okuzuukira (Ddesemba 31, 2023). Awo ne wabaawo olukuŋŋaana olwa wakati mu kiro, ng’obuwanguzi bw’abantu bulagibwa ng’okuzzibwa obuggya, okuva mu buzibe bwa Lawodikiya okutuuka ku kwolesebwa okw’amatu ga 2020 okw’Omufiraderufiya. Awo emirimu gya Kristo ne giteekebwawo ng’okuyimusibwa kw’akabonero.
Eri Ibulayimu, emirimu gya Kristo mu lunyiriri lwa Yokaana gikwatagana ne ssaddaaka ya Isaaka. Eri Peetero, olunyiriri lukoma mu Kayisaliya ku nnyanja, Kayisaliya Maritima mu ssaawa ey’omwenda, awamu omusaalaba we guyita abantu bonna eri obuwanguzi obw’okuyitibwa abatuukirivu olw’okukkiriza, bwe bubaka bwa malayika ow’okusatu. Obubaka bwa malayika ow’okusatu bwe bubaka bwa kabi ak’okusatu aka Isulaamu akajja ku 9/11 mu kusisinkana kwa Balaamu okwasooka n’endogoyi ya Isulaamu, ne kuddirirwa okukubibwa okwakubirizibwa emirundi ebiri ku nsi ey’ekitiibwa eyennyini ku October 7, 2023, era oluvannyuma okukubwa okw’okubiri e Nashville nga Balaamu atambuza endogoyi ya Isulaamu ng’ayita mu nsuku z’emizabbibu ez’ensi ey’ekitiibwa ey’edda eyennyini n’ey’omwoyo ey’omulembe guno. Okukubwa okw’okusatu kwe kutekemuka kw’ensi okw’etteeka lya Ssande erigenda okujja amangu. Eyo Isaaka gye waweereddwaayo, eyo abayigirizwa ba Yokaana, akabonero k’ekibiina ekinene abaaweebwa ebyambalo ebyeru eby’okuttibwa olw’okukkiriza, kwe baawulira ne balaba emirimu gy’akabonero. Ebitundu eby’omu makkati eby’Olubereberye, Matayo ne The Desire of Ages biraga okuteekebwako akabonero kw’abantu emitwalo kikumi mu obunaana mu enkumi nnya n’okuyitibwa kw’ab’amawanga.
Okunnyonnyola Kristo kwe yawa Nikodemo kwali mulimu gwa mpewo, newankubadde omulimu gwayo tegulabika.
“Nikoodemo yali akyabuziddwa nnyo, era Yesu n’akozesa empewo okulaga amakulu ge nti: ‘Empewo efuuyira gy’eyagala, era owulira eddoboozi lyayo, naye toyinza kumanya gy’eva n’gy’egenda: bwe kityo bw’ali buli muntu azaalibwa Omwoyo.’”
“Empewo ewulirwa mu matabi g’emiti, ng’esasamaza ebikoola n’ebimuli; naye yo terabika, era tewali muntu amanyi gy’eva newaakubadde gy’egenda. Bwe kityo bwe kiri n’omulimu gwa Mwoyo Omutukuvu ku mutima. Tekisoboka kugunnyonnyola okusinga bwe kisoboka okunnyonnyola entambula y’empewo. Omuntu ayinza obutasobola kwogera kiseera ddala oba ekifo ddala, newaakubadde okulondoola embeera zonna mu nkola y’okukyuka; naye ekyo tekikakasa nti teyakyuse. Mu nkola etalabika ng’empewo, Kristo akolera bulijjo ku mutima. Mpola mpola, mpozzi nga n’oyo agifuna tamanyi, ebifaananyi bikolebwa ebisikiriza emmeeme okujja eri Kristo. Bino biyinza okufuna okuyita mu kumufumiitirizaako, okuyita mu kusoma Ebyawandiikibwa, oba okuyita mu kuwulira ekigambo okuva eri omubuulizi omulamu. Amangu ago, ng’Omwoyo ajja n’okwegayirira okusingawo obutereevu, emmeeme ne yeewaayo n’essanyu eri Yesu. Bangi kino bakiyita okukyuka okw’amangu; naye kiba kivudde mu kusendasenda kwa Mwoyo wa Katonda okw’ekiseera ekiwanvu,—enkola ya bugumiikiriza, egenda mu maaso okumala ebbanga ddene.
“Nga empewo yennyini teerabika, evaamu ebikolwa ebirabika era ebitegeerekeka. Bwe kityo omulimu gw’Omwoyo ku mwoyo gw’omuntu gunaayerabikiranga mu buli kikolwa ky’oyo awulidde amaanyi gaagwo agalokola. Omwoyo wa Katonda bw’akwata omutima, akyusa obulamu. Ebirowoozo eby’ekibi biveebwawo, n’ebikolwa ebibi birekebwawo; okwagala, obwetowaze, n’emirembe bitwala ekifo ky’obusungu, obuggya, n’empaka. Essanyu litwala ekifo ky’ennaku, era n’amaaso galaga ekitangaala eky’omu ggulu. Tewali alaba mukono oguggyako omugugu, newakubadde okulengera ekitangaala nga kikka okuva mu mpya ez’omu ggulu. Omukisa gujja omwoyo bwe gweewaayo eri Katonda olw’okukkiriza. Awo amaanyi ago ge watali liiso lya muntu liyinza kulaba gatonda omuntu omuggya mu kifaananyi kya Katonda.” The Desire of Ages, 172, 173.
Ku 9/11 enkuba ey’oluvannyuma yatandika okutonnya. Ku 9/11 Obusiraamu, obukiikiriddwa ng’“embuyaga ey’ebuvanjuba” mu bunnabbi bwa Bayibuli, bwatuuka ng’okuteekebwako akabonero okw’abantu obukumi kikumi mu emitwalo amakumi ana mu enkumi nnya kutandika. Enkuba ey’oluvannyuma, nga bwe buli obubaka obukiikiriddwa ng’“amafuta aga zzaabu” agakka okuva mu miyungo ebiri egya zzaabu ebya Zekkaliya, yatandika okuyita Ab’adiventiista Ab’omusanvu ab’e Laodikiya okwenenya. Embuyaga ya Omwoyo Omutukuvu yatandika omulimu gwayo ogw’okuyigiriza ebintu byonna ebyawandiikibwa, era n’okukozesa obubaka bw’amakubo amakadde obwa Yeremiya okwogera n’emitima gy’Ab’e Laodikiya abazibe b’amaaso. Omulimu gwa Omwoyo Omutukuvu, ogwakiikirirwa eri Nikodemo, nga gunnyonnyoddwa mu bujjuvu obusingawo, gwe “mutendera ku mutendera,” “omulimu ogwetaagisa okukolebwa mu mitima gy’abo bonna abanaasikira obwakabaka obw’omu ggulu.” Enkola eno Kristo yagigeraageranya n’omulimu gw’embuyaga, era enkola eyo ebaawo mu kiseera ky’“embuyaga ey’ebuvanjuba,” eyatuuka ku 9/11. Isaaya ayogera ku kiseera kino kye kimu mu bigambo eby’embuyaga ey’amaanyi.
Mu kigero, bwe kimera ne kifuluma, oliggyamu empaka nakyo: azizikiza empewo ye enkambwe ku lunaku lw’empewo ey’obuvanjuba. Kale olw’ekyo obutali butuukirivu bwa Yakobo bulitukuzibwa; era kino kye kibala kyonna eky’okuggyawo ekibi kye; bw’alifuula amayinja gonna ag’ekyoto okuba ng’amayinja ag’omusenyu agamenyebwamenyebwa, ensuku z’amasabo n’ebifaananyi tebiriyimirira. Isaaya 27:8, 9.
Bannabbi bonna bakkiriziganya bokka na bokka ku nnaku ez’oluvannyuma, era “empewo ye ey’amaanyi” eya Isaaya ye mpewo za Yokaana ez’entalo ezikuumibwa obutayitirira mu kiseera eky’okussaako akabonero ku bantu emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu bina. Empewo ya Isaaya ey’amaanyi ye mpewo ey’ebuvanjuba “eyakomya” mu bujulirwa bwa Isaaya, era ekuumibwa obutayitirira mu bwa Yokaana. Empewo za Yokaana ez’entalo zikuumibwa nga abantu ba Katonda bassaako akabonero, era empewo ya Isaaya ey’ebuvanjuba emanyiddwa ng’ekiseera “obutali butuukirivu bwa Yakobo” lwe “buggyibwawo.” Ekigambo ky’Olwebbulaniya “buggyibwawo” kitegeeza okutangirirwa. Okussaako akabonero kwa Yokaana kye kimu ne Ezeekyeri essuula ey’omwenda era kye kimu n’okuggyibwawo kw’obutali butuukirivu bwa Yakobo. Malayika ayita mu Yerusaalemi ng’ateeka akabonero ku abo abasinda era abakaaba, ye malayika alinnya okuva ebuvanjuba.
Awo oluvannyuma lw’ebyo ne ndaba bamalayika bana nga bayimiridde ku nsonda ennya ez’ensi, nga bakutte empewo ennya ez’ensi, empewo ereme okufuuwa ku nsi, newaakubadde ku nnyanja, newaakubadde ku muti gwonna. Ne ndaba malayika omulala ng’alinnya ng’ava e buvanjuba, ng’alina akabonero ka Katonda omulamu: n’akaaba n’eddoboozi ddene eri bamalayika abana, abaweebwa okwonoonera ensi n’ennyanja, ng’agamba nti, Temwonoonanga nsi, newaakubadde ennyanja, newaakubadde emiti, okutuusa lwe tulissa akabonero ku baddu ba Katonda waffe mu byenyi byabwe. Okubikkulirwa 7:1–3.
Malayika oyo ye Kristo, mpe amataki na nsuka ya mikolo ntuku minei ya koteya bayekoli elongi na elongi na eleko ya Pentekote; mpe amataka na elambo ya bakelelo na Baebele 23 na nsuka ya mikolo ntuku misato ya koteya elongi na elongi na banganga-nzambe oyo bazali komonisama na motango ntuku misato.
2026 gwe mwaka gw’ebyokulonda eby’omu makkati g’ekiseera, era ebyokulonda ebyo byakakasibwa dda ng’obubonero obw’obunnabbi obulaga ekkubo. Singa Abademokulati tebaabba kulonda kwa 2020, Trump teyandituukirizza kyama kya Rooma. Kyama kya Rooma kwe kuba nti ya munaana era ya mu musanvu. Ekyo kyama kiraga Trump ng’omukiise w’ekifaananyi ky’ensolo, oyo bulijjo ajja ng’ow’omunaana, naye nga wa mu musanvu. Mu Danyeri essuula ey’omusanvu, amayembe asatu ku mayembe kkumi aga Rooma ey’obupagaani gaalina okuggyibwawo okulaba ng’ehembe ettono lirinnya. Eyo Rooma eya bapapa yavaayo ng’ey’omunaana wakati mu mayembe amalala musanvu, naye n’efuluma okuva mu Rooma ey’obupagaani, kubanga yali ya kuba wa mu musanvu. Mu Danyeri essuula ey’omunaana, obwakabaka bwa Medo-Pasiya bwakiikirirwa amayembe abiri, oluvannyuma Buyonaani ne buba ehembe limu, eryaweebwa bwe lyamenyebwa ne lifulumya amayembe ana, bwe kityo nga Rooma tennajja nga wabaddewo amayembe musanvu, era ehembe ettono erya Rooma lye ly’omunaana. Waliwo n’abajulirwa abalala eri amazima nti Rooma bulijjo evaayo ng’ey’omunaana era nga ya mu musanvu, naye ekifo ekikulu eky’okujulirwako eky’ekyama kiri mu Okubikkulirwa essuula eya kkumi n’omusanvu.
Era eno eyeri obedo ki mwo. Ginywegi abiro gin pe abiro, ma kwede nyako dong bedo iye. Kadi dong, tye kabaka abiro: abic onongo gupoto, acel tye; dok mukene pe pud obino; ka obino, myero obed kanyutu matidi. Kacel ki lubbe ma onongo tye, dok kombedi pe tye, en aye me aryo wiye, ento oaa i kine abiro, dok odok i lal. Yabo me Neno 17:9–11.
Akubiddwa okwawula kwa 2020 kwalaga okulonda ng’akabonero k’obunnabbi. Obujulizi obw’okubiri obulaga ensonga eno buli ku Pulezidenti Carter. Reagan ye yasooka mu bakulembeze abaleeta ku Trump okuba ow’omunaana alimu ku musanvu, kubanga akola ekifaananyi kya Rooma. Reagan ye yali ow’olubereberye mu lunyiriri lw’abapulezidenti munaana okuva ku kiseera eky’enkomerero mu 1989. Mu 1989 mwatuukirizibwa mu Danyeri essuula kkumi n’emu, ennyiriri emu okutuuka ku nnya, era kiteeka mu maaso obujulizi bwa pulezidenti asinga obugagga. Reagan yassookebwako Pulezidenti eyasinga obubi mu byafaayo okutuuka mu kiseera ekyo. Carter yava mu ofiisi ng’obuzibu bw’Obusiraamu tebunnagonjoolwa. Oluvannyuma lw’emyaka amakumi ana mu musanvu, kaakano Trump ali mu kugonjoola ekizibu ekyalekerwa Reagan Omudemokulati Carter. Kubanga Reagan ow’olubereberye era alufa yali Murepubulikaani ng’akikirira Murepubulikaani ku nkomerero era omega, Trump naye kyandibadde kyetaagisa okusikira obuzibu bw’Obusiraamu obwatondebwa Pulezidenti Omudemokulati eyamukulembera, eyalina olw’obwetaavu bw’obunnabbi okuba pulezidenti eyasinga obubi mu byafaayo okutuuka mu kiseera ekyo. Obama, mazima ddala yatuukiriza ennono zonna ezo ez’obunnabbi, era ne Biden bw’atyo. Reagan okusobola okukikirira ow’enkomerero, yalina okukikirira si wa munaana wokka, wabula era n’ow’omukaaga. Mu kukola ekyo, Empologoma ey’omu kika kya Yuda yalina okufuga okulonda okusobola okukakasa okugenda mu maaso kw’obupulezidenti obwafaalirira obwasooka Trump mu mbeera zombi. Okulonda kabonero ka bunnabbi, era 2026 bye by’okulonda eby’omu makkati g’ekiseera kya pulezidenti oyo ali ow’omunaana alimu ku musanvu.
Olunyiriri olw’emyaka ebikumi bibiri mu ataano olw’Amerika ey’Emagatte lwatandika mu 1776 ne lutuuka ku ntikko mu 2026. Olunyiriri olw’emyaka ebikumi bibiri mu ataano olw’e 457 BC lwatuuka ku ntikko mu 207 BC, wakati w’ennyiriri ekkumi n’emu ne kkumi na ttaano, entalo ez’e Raphia ne Panium. Raphia, mu ngeri ey’obunnabbi, ekwatagana n’endagaano ey’okukomola eya mu Olubereberye essuula kkumi na musanvu, era Panium, mu ngeri ey’obunnabbi, ekwatagana n’endagaano ey’abo emitwalo kikumi mu ana mu enkumi nnya eya mu Matayo essuula kkumi na mukaaga. 2026 ekwatagana ne 207 BC, wakati w’ennyiriri ekkumi n’emu ne kkumi na ttaano—wakati wa Raphia ne Panium, era era wakati w’endagaano ya Katonda ey’olubereberye n’abantu abalondeddwa ne ndagaano ya Katonda ey’oluvannyuma n’abantu abalondeddwa.
Ennyiriri ez’emyaka ebikumi bibiri mu ataano eziggwera ku makkati ga 207 BC ne 2026 zikwatagana n’olunyiriri olw’emyaka ebikumi bibiri mu ataano olw’okuyigganyizibwa olwatandika ekibuga Roma bwe kyayokebwa mu mwaka 64. Okuva awo, emyaka musanvu egy’okulabula ku kuzikirizibwa okwajja, ng’erangirirwa omusajja atali wa bulijjo, gyalangirirwa eri abatuuze b’e Yerusaalemi. Omwaka nsanvu bwe gwatuuka era Yerusaalemi ne buzikirizibwa, ekkanisa ya Katonda n’esaasaana, ne babuulira ensi yonna enjiri. Mu kiseera kye kimu ekkanisa y’e Efeso lwe yali eranga obubaka bwa Pentekoote obw’okuzuukira, okuyigganyizibwa okwakiikirirwa ekkanisa ya Sumuna ne kutandika, kubanga olw’obwetaavu obw’obunnabbi ekkanisa zombi zaali ziddira wamu okumala ekiseera. Pawulo yali mukulembeze w’ekkanisa ey’obunnabbi ey’e Efeso, naye yawandiika ku byafaayo byombi.
Okuyigganyizibwa n’okubonyaabonyezebwa ebyajjira gye ndi mu Antiyokiya, mu Ikonio, mu Lusitula; okuyigganyizibwa bwe nnavumirira: naye Mukama yannunula mu ebyo byonna. Weewaawo, era bonna abalyagala okutambulira mu kutya Katonda mu Kristo Yesu baliyigganyizibwa. 2 Timoseewo 3:11, 12.
A.T. Jones alaga ebbanga ery’emyaka ebikumi bibiri mu ataano eritandika mu mwaka 64 ne likoma ku Kiragiro kya Milan mu 313. Mu myaka egyo okuyigganyizibwa ku bantu ba Katonda kwakolebwa Rooma ey’abapagaani, naye obubaka obwaweebwa ekkanisa ey’e Smurna bwalaga ennaku kkumi, ezikiikirira okuyigganyizibwa okusingira ddala obubi mu kiseera ekyo.
Totya ebigambo ebyo byonna by’onoobonaabona ku byo; laba, Setaani alisuula abamu ku mmwe mu kkomera, mulyoke mukemebwe; era munaabanga n’okubonyaabonyezebwa ennaku kkumi: beeranga mwesigwa okutuusa ku kufa, nange nnaakuwa engule ey’obulamu. Okubikkulirwa 2:10.
Mu kiseera ekyo eky’okuyigganyizibwa ekyakiikirirwanga Omufuzi Diocletian, kyamala emyaka kkumi, nga kitandika mu 303 ne kiggwa mu 313, mu kiseera Omufuzi Constantine Omukulu lwe yali afuga, nga bwe yali agenda okuba mu kiseera ky’etteeka eryasooka ery’Olw’omukaaga mu 321, era mu kiseera bwe yagabanya Rooma mu buvanjuba n’obugwanjuba mu 330. Omwaka 313 gwalambikibwa mu ngeri ey’obunnabbi olw’obufumbo obw’ebyobufuzi obwakolebwa e Milan, Omufuzi Constantine (eyafuganga Obugwanjuba) bwe yategeka obufumbo bwa mwannyina omuto ow’omu lubuto lumu, Flavia Julia Constantia, ne Licinius, omufuzi eyali afuga ekitundu eky’ebuvanjuba (oba ekyali kigenda okufuuka eky’ebuvanjuba mangu) eky’Obwakabaka bwa Rooma. Obufumbo obwo bwakomekkerezebwa mu ngeri ey’akabonero Constantine bwe yagabanya obwakabaka mu buvanjuba n’obugwanjuba mu 330.
Ekiseera kya Nero eky’emyaka 250 kitandika n’ekiseera eky’emyaka musanvu, ekitandika era ne kiggwaako n’okuzingiza ekifaananyiriza enkomerero y’ensi. Ku nkomerero y’ekiseera ekyo waabangawo emyaka kkumi egy’enjawulo egy’okuyigganyizibwa. Ekiseera ekyo kyatandika mu biro bya Efeso, ne kiryoka kyebikka ku byafaayo bya Sumuna okutuusa ku kkanisa ya Konisitantiini ey’okukolagana n’okukkiriza okwonooneka, mu kiseera kkanisa ya Perugamo lwe yatuuka mu 313.
Emyaka egyo kkumi na musanvu okuva mu 313 okutuuka mu 330 gifuna eky’okugeraageranya kyagyo mu byafaayo bya Raphia ne Panium, nga olutalo olw’omwaka 217 BC n’olutalo olw’omwaka 200 BC byawukaniddwa emyaka kkumi na musanvu. Mu lutalo lwa Raphia, Ptolemy yawangula, naye yandibadde amaze okufa n’okuggwaawo nga lutalo lwa Panium terunnabaawo. Kyokka yafuga okumala emyaka kkumi na musanvu okuva mu 221 BC okutuuka mu 204 BC. Ennyiriri ssatu ez’emyaka 250 ezisibiddwa wamu na kkumi na musanvu ssatu ziwaliriza okulowooza nti 313 ekwatagana ne 2026.
313 kyali kyuka okw’enjawulo okuva mu kuyigganyizibwa okudda mu kukkiriziganya okw’okwefaananyiriza, bwe kityo ne kulaga 313 ng’akabonero akalaga enkyukakyuka ey’obunnabbi ey’ekika ekimu, eyali eragiddwa mu nkyukakyuka okuva ku Simula okudda e Perugamo. Eddaala eryasooka lyakiikirirwa obufumbo obw’ebyobufuzi obwaggwa mu kwawukana emyaka kkumi na musanvu oluvannyuma. Eddaala eryokubiri lyali tteeka eryasooka ery’olunaku lwa Ssande. Okuluŋŋamizibwa kututegeeza nti etteeka lya Ssande likulemberwa enkola ey’emitendera emitono n’emitono egenda mu maaso, omuli amateeka ga Ssande agakulembera etteeka lya Ssande erinnyonnyoddwa ng’okukuwaliriza okukwata Ssande era n’okukuyigganya olw’okukwata Ssabbiiti ya Katonda ey’olunaku olw’omusanvu.
“Ka omusomi ayagala okutegeera ebikozesebwa ebirina okukozesebwa mu mpaka eziri okusemberera okujja, ky’alina okukola kwe kugoberera ebyawandiikibwa eby’engeri Rooma gye yakozesa olw’ekigendererwa kye kimu mu mirembe egyayita. Bw’ayagala okumanya engeri Abakatuliki n’Abapolotesitante nga bwegattiddwa gye banaakolamu eri abo abagaana enjigiriza zaabwe, ka alabe omwoyo Rooma gwe yalaga eri Ssabbiiti n’abo abaagiwolerezanga.”
“Amateeka ga bakabaka, enkiiko ez’awamu ez’ekkanisa, n’ebiragiro by’ekkanisa ebyawagirwa amaanyi ag’obufuzi bw’ensi, bye byali emitendera omukolo ogw’obupagaani kwe gwatuukira okufuna ekifo eky’ekitiibwa mu nsi ey’Ekikristaayo. Ekigero ekisooka eky’olukale ekyawaliriza okukwatanga Ssande kyali etteeka eryateekebwawo Konstantino. (A.D. 321.) Ekiragiro kino kyali kyetaagisa ab’omu bibuga okuwummula ku ‘lunaku olw’ekitiibwa olwa njuba,’ naye ne kikkiriza ab’omu byalo okwongera mu mirimu gyabwe egy’obulimi. Newankubadde nga mu mazima kyali kiragiro kya buheesi, kyateekebwanga mu nkola omufuzi ono oluvannyuma lw’okukkiriza kwe okw’erinnya obwereere okw’Obukristaayo.” The Great Controversy, 573, 574.
Ekiragiro kya Milan mu mwaka gwa 313, kyali “ekiragiro kya kabaka” ekyakwatibwaako “n’ensonga zonna ez’amakanisa n’ebiragiro by’ekkanisa ebyawagirwa amaanyi g’obwakabaka, byali emitendera.” Ezo zaali ntambula ez’omutendera ku mutendera ezaaleeta ku tteeka eryasooka ery’olunaku lwa Ssande mu 321. Omu ku mitendera egyo gwe “ebiragiro by’ekkanisa,” gamba ng’okukwata Ssande, “ebyawagirwa amaanyi g’obwakabaka.” Ekiseera kya 1888 kiraga olukalala lw’amateeka ga Ssande agaaleetebwa mu Senate Omuseneta Blair, naye ne gatagenda mu maaso; naye mu mboozi y’emu, amawanga agamu gaali gayisa amateeka ga Ssande agassibwako amaanyi ga gavumenti z’amawanga ago. Abajulirwa bano bombi balaga 313 ng’akabonero k’ekkubo awali “ebiragiro bya bakabaka,” ng’ekiragiro ky’omukulembeze ekifuluma mu buyinza bwe, ekyandimaze okulaga enkyukakyuka mu byafaayo by’ensolo ey’oku nsi, eyateekebwawo okwogera ng’ogusota.
Amerika bwe yogera ng’ogusota, ekomekkereza ng’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli, era ekikola nga bw’eyogera mu ngeri y’emu nga bwe yakola ku lubereberye bw’obufuzi bwayo ng’obwakabaka obw’omukaaga. Mu 1798, Amerika yayisa Amateeka agakwata ku Bannaggwanga n’aga Ssediisyoni, agaali ekifaananyi eky’etteeka lya Ssande. Amateeka agakwata ku Bannaggwanga n’aga Ssediisyoni aga 1798 gaali ekitundu eky’okusatu ku mitendera esatu egyatandika mu 1776 n’Ekiwandiiko ky’Obwetwaze, ne kiddirirwa Ssemateeka mu 1789. Emitendera egyo esatu gikwatagana ne 313, 321 ne 330.
1776, 1789 ne 1798 byonna byali bikolwa ebitegeezebwa ng’okwogera, kubanga obuluŋŋamya bututegeeza nti “okwogera kw’eggwanga kye kikolwa ky’ab’obuyinza bwayo obw’okukola amateeka n’obw’obulamuzi.” 313, 321 ne 330 byonna bubonero bwa lugendo obukwatagana ne Konsitanteeni Omukulu. Enkomerero ya Isiraeri ey’edda eyennyini, obwakabaka bwombi obw’obukiika kkono n’obw’obukiika obwa ddyo, efaananyizibwa ng’okwawukana kw’abafumbo, era ekyo kye kitegeeza 330. Okwawukana wakati w’ebuvanjuba n’ebugwanjuba mu bufumbo obwatandika emyaka kkumi na musanvu nga teginnayitawo, ku bufumbo bw’Ekiragiro kya Milan. Ku tteeka lya Ssande, Amerika eriba etuukirizza ekikopo kyayo eky’ebiseera by’okugezesebwa, era eneeyawulibwa ku Katonda mu bikwata ku kigendererwa kyayo eky’obunnabbi, nga bwe kyafaananyizibwa ensi ekulukuta amata n’omubisi gw’enjuki eri Isiraeri ey’edda. Obuluŋŋamya bwogera nti obujeemu bw’eggwanga buvaako okuzikirira kw’eggwanga. Ekyo kibaawo Katonda bw’ayawula ensi ey’ekitiibwa nga bwe kiikirizibwa omwaka 330. Okuva ku bufumbo bwa 313 okutuuka ku lusooka mu lunyiriri lw’amateeka ga Ssande ageeyongera obukakali mu 321 okutuuka ku kwawukana kwa 330. 1776 ekwatagana ne 313, era 1789 ekwatagana ne 321 ate 1798 ekwatagana ne 330.
330 era nakyo kutuukirizibwa kw’emyaka 360 okuva ku lutalo lwa Actium mu mwaka 31 BC. Actium kyali kiziyiza kya Roma eky’okusatu, era bw’etyo kifaanana etteeka lya Ssande, mwe Roma ey’omulembe guno ewamba ebiziyiza byayo eby’okubiri n’eby’okusatu. Ku kabonero k’ekkubo aka 330, olutalo lwa Panium lwegatta ku lutalo lwa Actium. Olutalo lwa Raphia mu mwaka 217 BC lukwatagana n’olutalo lw’e Ukraine mu 2014, olwo mu 2015 Trump n’atandika olusooka lwe olw’okunoonya obwa Pulezidenti, mu 2020 amayembe gombi ag’ensolo ey’oku nsi ne gattibwa, mu 2023 byombi ne bizuukizibwa. Mu 2024 okukebera emisingi kwe kwatandika, era mu 2025 obumu obw’obunnabbi obwa pulezidenti ow’omunaana ne munne ow’obwapapa ne buteekebwako akabonero olw’okutikkirwa kwabwe okw’awamu.
Tunaayongera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.