Ebyafaayo eby’‘ebikolwa bya Katonda eby’amagero’ biragibwa era ne mu kibuuuzo ky’obunnabbi ekigamba, ‘Okutuusa ddi?’ Ebyafaayo ebyo, nga biragiddwa mu ebyo bibiri awamu n’ebifaananyi ebirala bingi, biraga ekiseera eky’okutekebwako akasiba ku abo 144,000. Mu kiseera ekyo wabaawo empaka ku bubaka obw’amazima n’obulala obungi obw’obulimba obw’enkuba ey’enkomerero. Waliwo bubaka bumwe bwokka obw’eddala obw’enkuba ey’enkomerero. Emboozi ey’ebyafaayo ebitukuvu mwe Katonda akolera ebikolwa bye eby’amagero, etekebwamu mu mbeera eyogerwako mu kitabo kya Yoweeri, mwe ‘omwenge omuto’ gusaliddwaawo okuva ku kibinja kimu ng’ate guyirwa ku ekirala.

Waliwo enjawulo entonotono mu kitabo kya Yoweeri ezisaanidde okutekebwako omwoyo. Ensibuko y’ekigambo “olugero” kitegeeza “okuteeka kumpi” era mu bwakyo kirimu enjawulo wakati w’ebika bibiri. Twakakomako ku ‘enjawulo’ ezimu mu kitabo kya Yoweeri emabega, nga tulaga nti engule ey’okwenyumiriza egyambalibwa abanywi b’omwenge abafuga Yerusaalemi ekontanibwa n’ey’abo abambala engule ey’ekitiibwa. Tetunnaba kulaga nga akabonero k’essanyu ká kukontana n’okwenyooma, wabula nga kakwatagana nako nga ka munne; naye bwe kityo bwe kiri, era tugenda kukiraga. Ensonga ya Alufa n’Oomega nayo esangibwa mu kitabo kya Yoweeri, era ensonga eyo ey’okusooka okulaga eky’oluvannyuma ekakasibwa mu bubaka bubiri bwa Peetero mu kitabo ky’Ebikolwa by’Abatume.

Mu Ebikolwa by’Abatume essuula ey’okubiri, ebibaawo biba ku Lunnaku lwa Pentekosite ku ssaawa mwenda ez’emisana (ssaawa esatu), ate mu essuula ey’okusatu biba ku ssaawa ey’omwenda (ssaawa ssatu ez’olweggulo), ekiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi. Mu essuula ey’okubiri, obubaka Pettero bwe yabuulira bwayogererwa mu kisenge eky’awaggulu ky’ennyumba ey’obwannannyini, naye okubuulira kwe mu essuula ey’okusatu kwaweerwa mu yeekaalu. Bikwataniddwa wamu olw’okuyita abantu mu kwenenya mu nkuŋaana zombi. Obubaka bumu, naye ebifo bibiri eby’enjawulo, ebiraga akabonero k’okufuuka kabiri mu bubaka bwa Pentekosite, obwagabwamu wakati w’oluggya n’yeekaalu. Mu Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu Yokaana agambibwa apime yeekaalu, naye alekewo oluggya kubanga lwaweebwa Abamawanga.

Era ne mpiwa ekikoola ekifaanana omuggo; malayika n’ayimirira, n’agamba nti, Yimirira, opime yeekaalu ya Katonda, n’ekyoto, n’abo abasinza omwo. Naye oluggya oluli ebweru wa yeekaalu oluleke, tolupime; kubanga luweereddwa bannaggwanga: era ekibuga ekitukuvu balikikandagiriranga wansi emyezi amakumi ana mu bbiri. Okubikkulirwa 11:1, 2.

Noolwekyo, okukubirwa emirundi ebiri kw’obubaka bubiri n’okugabanyizibwa kw’ebifo we byabuulirwa, kulaga nti waliwo abawuliriza ababiri ku nfula ey’oluvannyuma ng’ebyogerwa mu kitabo kya Yoweeri. Omu kwe Bamawanga abali ebweru wa Yeekaalu, omulala kwe Bayudaaya abali mu Yeekaalu. Mu kusalirwa kw’abalamu, ennyumba ya Katonda esookerwako okusalirwa omusango, era okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka lya Ssande Yeekaalu yesalirwa omusango, ate okuva ku tteeka lya Ssande okutuuka ku kuggalwa kw’omukisa gw’abantu Bamawanga be basalirwa omusango. Omusango ogwo gubeera mu nfula ey’oluvannyuma, Peetero gye yagamba nti yateekebwawo mu kitabo kya Yoweeri. Okuyawulwa wakati w’olugya (Ab’amawanga) n’Yeekaalu (Ekkanisa ya Katonda) okulagiddwa mu Bikolwa by’Abatume essuula 2 n’essuula 3, kye kimu n’okuyawula okuli mu Yoweeri wakati w’enfula eyasooka n’ey’oluvannyuma. Enfula eyasooka yatuuka ku 9/11 era efukibwa ng’Yeekaalu ya Katonda esalirwa omusango. Bwe kiggwaawo, enfula ey’oluvannyuma efukibwa ku Bamawanga mu lugya.

Noolwekyo mube n’essanyu, mmwe abaana ba Sayuuni, era mwesanyukire mu Mukama Katonda wammwe: kubanga abawadde enkuba eyasooka mu kigero ekituufu, era alitonnyezesa ku mmwe enkuba, enkuba eyasooka n’ey’oluvannyuma, mu mwezi ogusooka. Yoweeri 2:23.

Kaakano si kigendererwa kyange kulambulula enjawulo y’obunnabbi wakati w’essanyu n’okwatirwa ensonyi, naye olunyiriri luno lutegeeza abantu ba Katonda nti ‘mujaganye’ olw’obubaka bw’enkuba ey’oluvannyuma. Obubaka bw’enkuba ey’oluvannyuma buzaalisa essanyu ly’obunnabbi mu bantu ba Katonda. Bwe kityo, enkuba ey’olubereberye egobererwa enkuba ey’oluvannyuma kye kifaananyi ky’ejjinja ery’okuseerera eryateekebwa ku bbali ne lyewuunyibwa. Akabonero k’ejjinja ery’ensonda erituuka okufuuka ejjinja ery’omutwe kye kyewuunyisa mu maaso ga Katonda n’abantu be.

Ejjinja ekyewuunyisa kiyimirira Alufa ne Omega w’obunnabbi. Omulamwa gw’Alufa ne Omega, bwe gukozesebwa mu by’obunnabbi, gulagibwa emirundi mingi mu Kigambo kye nga Alufa ne Omega; era Ye Kigambo. Olw’ensonga eno, ebyabikkuliddwa ku mulamwa guno byabikkuliddwa eri ffe n’abaana baffe emirembe gyonna. Omwaka gwa 1863 gwe ejjinja ery’omutwe ery’okumaliriza mu bunnabbi bwa Bayibuli, era gwe ejjinja ery’omutwe ery’okumaliriza ery’ekiseera kya malayika ow’okusatu okuva mu 1844 okutuuka mu 1863. 1844 kyali ejjinja ery’omusingi, 1863 ne kiba ejjinja ery’omutwe ery’okumaliriza eky’ekiseera ekyo eky’obunnabbi. 1844 okutuuka 1863 kye kiseera ky’obunnabbi ekiteekeddwawo, nga bwe kiri okuva mu 538 okutuuka mu 1798. Okuba nti abantu tebamanyi ekintu Katonda ky’ateekawo, tekikifuula ekintu ekyo nga tekyateekebwawo!

Twamaliriza ekiwandiiko ekyayita n’ekitundu kino wammanga.

Nnalagibwa nti enkolagana ye n’abantu ba Katonda yali, mu bimu, efaananako ne ya Musa eri Isirayiri. Waaliko abeemulugunya ku Musa, bwe baali mu mbeera embi, era waabaddewo abeemulugunya ku ye. Obujulizi, voliyumu 3, 85.

Mu 1863, James White yakiikirira "mu ngeri ezimu" "Musa eri Isirayiri."

Ekiseera okuva mu mwaka gwa 1844 okutuuka mu mwaka gwa 1863 kyafaananyizibwa n’ekiseera eky’okulokolebwa ku Nnyanja Emyufu okutuuka ku Kadesi eyasooka. Kadesi eyasooka ye Alufa, ate Kadesi ey’okubiri ye Omega; ekyo ne kireeta ebyiseera bibiri eby’emyaka amakumi ana ebyatuusa e Kadesi, era byombi byaggwa mu bujeemu.

Omwoyo ogw’Obunnabbi agerekeranya okuyita mu Nnyanja Emyufu n’Okusuulibwaamu essuubi okukulu okw’omwaka gwa 1844. Bayibuli egerekeranya okuyita mu Nnyanja Emyufu n’Omusalaba, era Mukyala White akakasa nti okusuulibwaamu essuubi okw’abayigirizwa ku Musalaba kwali kufaananyiriza Okusuulibwaamu essuubi okukulu okw’omwaka gwa 1844. Kyali kwegomba kwa Mukama okugenda butereevu mu Nsi ey’okusuubizibwa, era akabonero akalambika mu by’obutaka ak’ennyingira mu Nsi ey’okusuubizibwa kaali Jeriko, we mu wiki ey’okubiri eya Desemba 2025 abakugu mu by’obuvumbuzi bw’ebyafaayo baavumbudde Jeriko ey’edda—ne basanga, nga kyebagwaamu amaanyi, nti mabbugwe g’ekibuga ge baasangayo nga gagudde, gonna gaali gagudde ebweru, si munda nga bwe kiba bulijjo mu kuzingira ekibuga. Mu kuzingira okw’edda, mabbugwe gaakubibwanga ne gasindikibwa ne gagwa munda. Si bwe kyali ku Jeriko.

Awo abantu ne baleekaana bakabona bwe baafuuwa enzamba; awo abantu bwe baawulira eddoboozi ly'enzamba, ne baleekaana n'eddoboozi eddene, obbugwe ne bugwa wansi waggulu; abantu ne bayambuka mu kibuga, buli muntu mu maaso ge, ne bakikwata ekibuga. Yoswa 6:20.

Abakugu mu by’obuvumbuzi baasangayo n’ebisuwa nga birimu emmere, era ekyo kyabalaga nti bwe oluggya lw’ekibuga lwagwa tewaali obuzingiza obwamala ebbanga ddene. Era kyaddamu ekibuuzo ekyali mu kibiina ky’abakugu mu by’obuvumbuzi ku lwaki ekiwandiiko kya Bayibuli ekikwata ku kugwa kwa Yeliko kiraga nti baali ‘banyuka’ okuyingira Yeliko nga bayita ku lusozi oba ku lusanja, kye kati bamanyi nti kyakolebwa lwe oluggya lwagwa ebweru.

Ekiziyizo ekyasooka ekyalaga nti baabadde bayingira mu Nsi eyasuubizibwa kyali Yeliko, ekibuga eky’obuyinza n’obugagga. Yeliko ye 1863, era Yeliko ky’omu ku nsonga z’obunnabbi mu Baibuli, si nga kirabirwako ng’ekifananyi ky’ekiseera ky’etteeka lya Sande yokka, naye era ku nsonga ezikwata ku kugwa kwakyo n’okuddamu okuyimirira kwakyo. Yeliko era yaliko ekivume eky’enjawulo eky’obunnabbi ekyalangirirwa ku kyo. Yoswa yalangirira ekivume ku muntu anaazimbazimbawo Yeliko, era bwe yakikola n’alaga nti oyo anaagizimbazimbawo alifiirwa omwana we omuto n’ow’omukulu mu kuddamu okuzimba ekibuga ekyo ekyavumibwa. Omu yali anafiira mu kuteeka omusingi, ate omulala mu kuteekawo emiryango gyakyo. Obunnabbi obwo bwatuukirira, era ekiwandiiko ekiraga engeri gye bwatuukirira kiri mu Baibuli, ne kifuula Yeliko ekifaananyi ekyateekebwawo mu Baibuli.

Mu kugwa kwaayo okw’ebyafaayo, n’omu muvumo gwaayo ogw’obunnabbi, ogwaddirwamu okutuukirizibwa okw’ebyafaayo kw’obunnabbi okwo, tusanga abajulizi basatu aboogera ku Yeriko mu 1863. Obujulizi obusatu obwo bwonna buteekwa okuteekebwa ku 1863. Abo bajulizi basatu bayimirira wamu, nga bwe Musa basatu bayimirira mu bunnabbi ku nkomerero y’ebiseera byabwe by’emyaka amakumi ana. Ekimu ku biseera ebyo eby’emyaka amakumi ana kikwatagana bulambulukufu n’ebyafaayo by’Abamilleraiti, ekitegeeza nti ebifaananyizo bya Musa ebisatu ku nkomerero ya buli kiseera ky’emyaka amakumi ana bikwatagana n’ebyafaayo bya 1863 - ebyafaayo by’omulayika ow’okusatu.

Ku bijulirwa bisatu eby’emyaka amakumi ana gya Musa, ebibiri byabyo biggwawo e Kadesi; ekkomo erya ssatu ery’emyaka amakumi ana lyali Omugga Yoludaani, ate ekkomo erya bbiri lyali Ennyanja Emyeruka. Ekkomo erya sooka ery’emyaka amakumi ana lyali Musa okudduka okuva mu Misiri. Byonna bisatu bino binyonnyola okudduka okuva mu Misiri nga bituukiriza obunnabbi bwa Ibulayimu bw’emyaka ebikumi bina na amakumi asatu obw’obuddu mu Misiri.

Ebitundu bisatu by’obulamu bwa Musa eby’emyaka amakumi ana, nga ennkomerero zaabyo (ettikko) zikiikirira engeri y’okununulibwa okuva e Misiri, byatuukiriza obunnabbi bwa Ibulayimu obw’okutwalibwa mu buwaŋŋanguse n’okununulibwa okuva mu buddu bw’e Misiri. Nga ye mununuzi eyasuubizibwa mu ndagaano ya Ibulayimu, Musa yennyini yatandika ng’alokolebwa okuva mu mazzi, nga bwe litegeeza erinnya lye. Oluvannyuma Musa yakulembera abantu ba Katonda okuyitamu emazzi g’Ennyanja Emyufu era oluvannyuma n’abaleeta ku lubalama lw’okununulibwa, olukiikirirwa Omugga Yoludaani. Alufa y’obulamu bwa Musa yali okulokolebwa okuva mu mazzi g’Omugga Niiri, ate Omega yali obulokozi obukiikirirwa emazzi g’Omugga Yoludaani. Alufa y’obulamu bwa Musa, nga yalabikira mu kye yatuukirirwa ng’erinnya lye bwe lilaga, era abazadde be, nga batya Katonda, baamanya nti omwana yali asaliddwa omusango gw’okufa, nga bwe kyaddirira oluvannyuma lwa myaka amakumi ana nga amaze okutta Omumisiri. Nga bazadde abatya Katonda abamanya nti mutabani waabwe yeetaaga okulokolebwa okuva ku musango gw’okufa, baamutegekera essanduuko eriyita okuva mu nsi y’Abeebbulaniya ne liyingira mu nsi y’Abamisiri, nga bwe Musa, ku nkomerero y’emyaka amakumi ana, yava mu nsi y’Abamisiri n’agenda mu nsi y’Abeebbulaniya.

Mu kulokolebwa kwe okuva mu mazzi, Musa yazzaamu ebyafaayo bya Nuu. Okusooka ddala Musa bwe yayogerwako ng’ ‘omulokozi’ ow’obunnabbi bw’endagaano ya Ibulayimu ey’emyaaka 430, kwali okuddamu ebyafaayo mwe Katonda yakolera endagaano n’abantu, era ne kuleeta wamu obunnabbi bw’endagaano bwa Ibulayimu obw’abantu abalondebwa n’okusuubiza kw’endagaano eri abantu bonna. Kino kiraga obubatizibwa mu kutwalibwa kw’omuwere Musa eri muwala wa Falaawo, kubanga okufa kwakkirizibwa mu kikolwa ky’abazadde, okuziikibwa kuliikirizibwa eryato eriri ku mazzi, ate okuzuukira kuliikirizibwa muwala wa Falaawo.

Obulamu bwa Musa butandika n’obubatizo obwakiikirizibwa mu kifaananyi eryato lya Nuuwa. Kyo kitegeeza nti okuva ku ntandikwa, ennamba “8” egattibwa ku Musa, kubanga ensibuko y’obwegatta bwe mu ndagaano yatandika ku nnamba “8” mu ndagaano ya Nuuwa, era omulimu gwe gwali okuteekawo omukolo gw’okukomola ku “lunaku olw’omunaana.” Awo n’agezebwa, n’aleemererwa ku mukolo ogwo gwennyini. Obulamu bwa Musa butandika n’obubatizo, era emyaka amakumi ana oluvannyuma wabaawo okufa (kw’Omumisiri) okulaga ekiseera Musa ow’Emisiri lwe yafa n’afuuka ddala omwana wa Ibulayimu. Entandikwa n’enkomerero y’emyaka amakumi ana egyasooka gya Musa bikiikirizibwa mu kubatizibwa. Ekisooka kyalaga okukyuka okuva mu buEbulaniya okudda mu buMisiri, ate ekisembayo okuva mu buMisiri okudda mu buEbulaniya. Oluvannyuma w’emyaka amakumi ana, Musa ayisa abantu ba Katonda mu kubatizibwa kwa Nnyanja Emyufu, ng’ali mu kkubo okutuuka ku kubatizibwa ku Yoludaani, kwe y’ataatuukako.

Abantu ba Katonda, nga bakulembeddwa Yoswa, baayingira Ensi eyasuubizibwa nga tewali Musa, kubanga yafa nga tekunnaba kutuuka ekiseera ky’okubatizibwa kwa mugga Yoludaani. Musa yagamba, ate Peetero n’abyogera nate nti Mukama Katonda wo alizuukiza nnabbi afaanana Musa. Nnabbi eyalagusibwa mu kifaananyi kya Musa yali Kristo, era yatandika omulimu gwe we Musa yalekera. Yatandika omulimu gwe mu kubatizibwa kwe, era okubatizibwa okwo kwe kifo ddala Yoswa we yabatiriza Isiraeri ey’edda bwe baasomoka Yoludaani ne bayingira mu Nsi eyasuubizibwa. Enjiri zitutegeeza nti Yokaana yali abatiza e Betabala, ekifo awambukirirwa, era kitegeeza ekyambukiro ky’eryato.

Ennyanja Emyufu ye kabonero k’okujeema kwa Misiri, nga ekakasa nti obujulirwa bwa Musa obw’obunnabbi mu lunyiriri luno bwa mazima. Omugga Nayiro okutuuka ku Nnyanja Emyufu (ebiseera ebimu eyitibwa omugga) era n’okweyongerayo okutuuka ku Yoludaani. Musa, nga linnya lye litegeeza ‘awonyezebwa okuva mu mazzi’, atandika era n’amaliriza obujulirwa bwe ku mazzi g’okununulibwa, era buli kimu ku mazzi ago kiraga ebika bibiri by’abasinza.

Emyaka amakumi ana egy’asooka gya Musa gikiikirira obubaka bw’omumalayika ow’asooka, ate emyaka amakumi ana egy’okubiri gikiikirira omumalayika ow’okubiri, ate egy’okusatu gikiikirira omumalayika ow’okusatu. Abamalayika abasatu balina ebikikula eby’enjawulo eby’obunnabbi byabwe, nga n’okuba nti obubaka obusatu bwonna bukiikirirwa mu bubaka obwasooka. Tulaze ensonga eno mu lwatu okumala ebbanga ly’emyaka nga tweyambisa emitwe esatu egy’asooka egy’ekitabo kya Danyeri.

Mu ssuula esooka, Danyeri yatya Katonda era yagaana okulya emmere ey’Ababulooni, era Katonda yamugulumiza mu kigezo eky’okubiri eky’emmere n’eky’obulabike ekyaddirira, ne kireeta okusalirwa omusango n’ekigezo eky’okusatu ekyakolebwa Nebukadduneeza ye mwennyini. Essuula esooka eya Danyeri kye malayika asooka owa Okubikkulirwa kkumi na nnya alangirira nti, “Mutye Katonda,” “Mumuwe ekitiibwa,” nga Danyeri bwe yakola mu kigezo eky’okubiri eky’emmere n’eky’obulabike, kubanga “essawa ey’okusalirwa omusango” gwa Nebukadduneeza etuuse.

Emyaka amakumi ana egyasooka egy’obulamu bwa Musa byatandika olw’okutya kwa bazadde be Katonda. Bwe muwala wa Falaawo yalaba essanduuko mu mazzi, Musa yali ayisizza ekigezo eky’okubiri, ekya okulaba. Awo muwala wa Falaawo n’asala omusango nti tasaanidde kufa. Era n’okusalirwa omusango ne kutuuka ku nkomerero y’emyaka amakumi ana egyasooka, bwe yatta Omumisiri n’ateekwa okudduka okuva mu Misiri.

Mu myaka amakumi ana egy'okubiri, omulayika ow'okubiri ow'Okubikkulirwa 14 eyalangirira okugwa kwa Babulooni yateekebwawo mu kifaananyi ng'okugwa kwa Misiri. Mu kugwa eyo, ku nkomerero y'emyaka amakumi ana waaliwo okulabisibwa okw'amaanyi ennyo kw'obuyinza bwa Katonda, nga bwe waaliwo ku nkomerero y'obubaka bw'omulayika ow'okubiri mu kiseera ky'Okukaaba okw'ettumbi ly'ekiro mu 1844.

Emyaka amakumi ana egy’okusatu gitandika nga omusango ogw’okufa gusalirwa kumpi ekibiina kyonna, era gimalira ku kusalirwa omusango ogw’okufa ku mukulembeze w’ekibiina ekyo.

Sister White ategeeza nti omulimu gwaffe kwe okugatta wamu obubaka bw'abamalayika abasatu.

Mukama ali kumpi okubonerereza ensi olw’obutali butuukirivu bwayo. Era ali kumpi okubonerereza ebibiina eby’eddiini olw’okugaana kwabwe ekitangaala n’amazima bye baweebwa. Obubaka obukulu, obugatta wamu obubaka bw’omumalayika ogusooka, ogw’okubiri, n’ogw’okusatu, bulina okuweebwa eri ensi. Kino kye kiriba omugugu gw’omulimu gwaffe. Ennyonnyola ya Bayibuli ey’Ab’Adventisti ab’Olunaku olw’Omusanvu, voliyumu 7, 950.

Emyaka amakumi ana egyasooka ga Musa kifaananyiriza omulayika asooka ow'Okubikkulirwa essuula kkumi nnya, ate ekiseera kye eky'okubiri eky'emyaka amakumi ana ye omulayika ow'okubiri, n'ekiseera eky'okusatu eky'emyaka amakumi ana ye omulayika ow'okusatu. Obubaka bwaffe 'obukulu' kwe kugatta wamu 'obubaka bw'abalayika asooka, ow'okubiri n'ow'okusatu,' ekyo kiteeka obubonero busatu bwa Musa mu 1863, era n'olwekyo wabaawo Musa basatu ku tteeka lya Ssande.

Okuva mu 1844 okutuuka mu 1863 kulimu abajulizi babiri ku biseera byombi eby’emyaka amakumi ana ebyatuusa e Kadesi. Okutegeezebwa kw’Omwoyo kulaga nti ow’okusatu tasobola kubeerawo nga tewali ow’olubereberye n’ow’okubiri, era emyaka amakumi ana egy’olubereberye mu bulamu bwa Musa galina okuyimirira 1844 okutuuka mu 1863. Mu 1863 Musa yatta Omumisiri, wamu ne Musa okukuba Ejjinja n’omuggo gwe ogw’obuyinza era n’omu kiseera Musa lwe yasaba okulaba ekitiibwa kya Katonda mu byafaayo by’okujeemera kw’ennyana eya zzaabu. Waliwo Musa basatu mu 1863 era ne mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, era bonna ba myaka amakumi ana.

Emitendera esatu gya Musa buli kimu kirimu okulokolebwa okuyita mu mazzi; Musa mu kibbo akwatagana ne Musa eyayita mu Nyanja Emyufu, era akwatagana ne Musa ku Mugga Yoludaani emirundi ebiri: Niile, Nyanja Emyufu, n’emirundi ebiri ku Yoludaani. Amazzi ag’okulokolebwa gakiikiriddwa mu buli kimu ku emitendera esatu, kubanga emitendera gyonna gakwatagana n’ekiseera lwe gafukibwa amazzi ag’okulokolebwa mu kiseera ky’enkuba ey’enkomerero.

Ku nkomerero y’omutendera ogw’okusatu ogw’emyaka amakumi ana Musa yakuba Ejjinja n’omuggo gwe. Ku nkomerero y’omutendera ogw’okubiri ogw’emyaka amakumi ana, omuggo gwe gwayawula amazzi g’Ennyanja Emyufu. Ku nkomerero y’omutendera ogw’okusooka ogw’emyaka amakumi ana, yagaana omuggo ogw’obuyinza bw’Abamisiri, n’alonda okubonyaabonyezebwa awamu n’abantu be.

Ku nkomerero y’ekiseera ekyasooka Omumisiri yafa, ate ku nkomerero y’ekiseera ekyokubiri amagye ga Misiri, abalubereberye b’e Misiri n’abakulembeze baayo baafa. Ku nkomerero y’ekiseera eky’okusatu eggwanga lya Isirayiri, Alooni ne Musa bonna baali bafudde. Bino bye byafaayo bisatu ebifaanagana, “olunyiriri ku lunyiriri,” buli lumu lukiikirira 1844 okutuuka ku 1863—ebyafaayo bya Malaika ow’okusatu—ebyo nabyo bikiikirira 9/11 okutuuka ku tteeka ly’Olunaku lwa Ssande, n’ekiseera kya Pentekooti lwe gafukibwa amazzi g’okununulwa.

Mose yabeerawo mu bujeemu byombi eby’e Kadesi, era obujeemu bw’e Kadesi byombi byali entikko mu biseera byabyo. Byombi bilaimira 1863, era 1863 ye ntikko y’ebbanga erya malayika ow’okusatu, nga kitandikira ku Alufa mu 1844 okutuuka ku ntikko ya 1863. Bw’otunuulira ekitangaala eky’amagero eky’ejjinja eritangirira ng’essinziro ne likoma nga lye jjjinja ery’awaggulu erimaliriza, kizuulibwa nti entikko bulijjo mu by’obunnabbi ebeera nnene okusinga. Emitontome emitono egy’oku ntandikwa y’ekiseera kya Pentekosite, ezireetera okufukirirwa okuggwa ddala ku ntikko ku lunaku lwa Pentekosite, kyeraga amazima ago.

Ku 9/11, okutontomera kwatandika, era kwaggwa mu kufukika okwajjuvu ku tteeka lya Sande. Amazima gano galaga nti ekibi kya Musa ku Kadesi ey’okubiri, eya Omega, kyasinga obunene okusinga obujeemu obwaliwo ku Kadesi eyasooka, eya Alufa. Obujeemu bwa Alufa bwaleeta okufa kw’eggwanga lyonna, ate obujeemu bwa Omega bwaleeta okufa kw’omusajja omu (Musa), naye ekibi ky’omusajja omu kyali kinene okusinga ekibi eky’eggwanga lyonna. Omuntu akola ekibi afa, era ku mutendera ogwo tewali kusosola wakati w’ebibi bya Musa n’ebya Omuisiraeri omulala yenna, naye mu by’obunnabbi Musa okukuba Kristo omulundi ogw’okubiri kwali kunene, kubanga kye kyakomekkereza ekiseera ekyo eky’emyaka amakumi ana.

Obujeemu bwa Musa ku Kadesi eya Omega ey’okubiri bwali ekibi ekinene okusinga obujeemu bwa baana ba Isirayiri bwe baagaana obubaka bwa Yoswa ne Kalebu. Musa, mu ngeri y’obunnabbi, ayimirira ku 1863, we afirira mu ddungu olw’obujeemu bwe. Era Musa ayimirira ku 1863, we abantu b’endagaano ey’edda bafirira mu ddungu olw’obujeemu bwabwe, naye Musa teyataba mu bujeemu obwo. 1863 kigattagana n’etteeka erya Ssande, nga bwe kiri n’obujeemu bwa Alooni obw’ennyana ya zaabu. Mu byafaayo ebyo, ebigattagana ne Kadesi, 1863 n’etteeka erya Ssande, Musa asaba okulaba ekitiibwa kya Katonda.

Kadesh kiyimirira 1863, era Musa ali ku Kadesh zombi, noolwekyo ku bujulizi bubiri obwa Bayibuli, abajulizi bombi nga b’amajjinja ag’oku ntikko, tusimba nti ekiseera ekya ssatu eky’emyaka amakumi ana ekitaggwawo ku Kadesh era kiyimirira 1863. Eyo ‘Musa ataatukuziddwa’ abamba Kristo ku musaalaba nate, kubanga agaana Olwazi. Mu 1863, era mu kuweebwa kwa Mateeka ku Sinai, ‘Musa atukuziddwa’ anoonya obutonde bwa Katonda. Mu 1863 Musa ayimirira omuwala ow’obuwombeefu omugezi era n’ow’obuwombeefu omusirusiru.

"Omufalisaayo n'omukunga w'omusolo bakiikirira ebika ebinene bibiri mwe bagabanyizibwa abo abajja okusinza Katonda. Abakiikirira baabwe ababiri abaasooka basangibwa mu baana ababiri abaasooka abaazaalibwa mu nsi." Christ's Object Lessons, 152.

E Kadesi ne mu 1863, Musa akiikirira "ebika bibiri ebinene mwe abo" "abasinza Katonda bagabibwamu". Musa ye ekyokulabirako kya 144,000, era ne Peetero atyo.

“Ku buli kika ekyayimiririzibwa Omufalisaayo n’Omukolera omusolo, waliwo eky’okuyiga mu byafaayo by’Omutume Peetero. Mu ntandikwa y’obuyigirizwa bwe Peetero yeerowooza ng’ali wa maanyi. Ng’Omufalisaayo, mu kuteesa kwe ku ye yennyini, yalowooza nti, ‘siri nga bantu abalala.’ Bwe Kristo yali ku mabbali g’okutengulwa kwe n’alabula abayigirizwa be nti, ‘Mmwe mwenna mujja kwesittala ku nze ekiro kino,’ Peetero n’ayogera n’obwesige nti, ‘Newaakubadde bonna baakwesittala, naye nze sirikwesittala.’ Makko 14:27, 29. Peetero teyamanyi bulabe bwe. Okweesiga ye mwennyini kwamukyamuza. Yalowooza nti asobola okuwangula okukemebwa; naye mu ssaawa ntono ennyo ekigezo ne kijja, era n’avuma n’alayira, n’amugaana Mukama we.” Christ’s Object Lessons, 152.

Ku tteeka lya Sande erya 1863, Peetero akiikirira ebika bibiri. Abo abafuna akabonero k’ensolo oba abo abakkakanyizibwa Katonda. Bwe Yesu yakyusa erinnya lya Simooni n’amutuuma Peetero, kyabeera akabonero akalaga 144,000. Okutegeera okwo kulabikawo era ne mu nkola ey’okubala erinnya lya Peetero nga tukozesa ennamba eziva ku bifo by’ennukuta mu alufaabeti y’Olungereza. Bwe tukozesa engeri y’emu ku 1863, tufuna 144.

Obubonero bubiri ku busatu bwa Musa obukwatagana ne 1863 bukakasa nti n’ebbanga ery’okusatu kirina okukwatagana ne 1863. Emisitali ebiri gya Kadesi galaga olugero lw’abawala ab’amagezi n’abasirusiru, ate n’ebbanga ery’okusatu liraga okwegezaako okukozesa kaweefube w’omuntu okutuukiriza omulimu ogwa Katonda. Okwesiga amaanyi g’abantu nga Musa bwe yakola ku Mumisiri kulaga okwesiga obuyinza bw’abantu okusinga obuyinza obwateekebwawo Katonda.

Sister White agamba nti enkwatagana ya bba we eri abantu ba Katonda yali efaanana, mu bimu, n’eya Musa eri Isiraeri. Mu 1863, Musa yakiikirirwa James White. Mu 1863, James White yatta omumisiri, n’akuba Kristo omulundi ogw’okubiri, era n’asabira abajeemu abaagaana obubaka bwa “okuwummula” obwaateekebwawo Yoswa ne Kalebu. Musa afaanana omuwala ow’obusirusiru bwe yakuba Lwazi omulundi ogw’okubiri, era afaanana omuwala ow’amagezi bwe yasabirira abajeemu ba Isiraeri.

Tunaakomekkereza ekiwandiiko kino n’ekitundu ekiri mu Kitabo ky’Okubala essuula ey’ekkumi na nnya, awali Musa nga ali mu mwaka gwa 1863, nga awebwa okulaba ekitiibwa kya Katonda mu byafaayo eby’enkanankana ebikiikirirwa mu bujeemu bw’ennyana eya zaabu.

Mu kitundu kino Mukama abuuza nti, ‘okutuusa ddi’ ndibagumiikiriza abajeemu ba Isirayiri? Ekyo kye kimu n’ekibuuzo Isaaya kye yabuuzanga Mukama mu mutwe ogw’omukaaga. Mwebalabe nti ekitabo ky’Okubala kiteeka ebyafaayo bino mu kiseera we nsi eyaka n’ekitiibwa kya Katonda, nga n’abamalayika nabo baakimaka mu olunyiriri olw’okusatu mu Isaaya omutwe ogw’omukaaga. 9/11 kyali ejjinja ery’ensinziiro mu byafaayo bya 1844 okutuuka ku 1863, ate etteeka lya Sande kye kijjinja eky’okumaliriza. Ensengekero eri mu Okubala si kirala wabula ky’okulabirako ky’oluyimba oba olugero olw’ennimiro y’emizabbibu, nga Isirayiri ey’edda eyisibwa ku mabbali era Mukama ng’ayingira endagaano ne Yoswa.

Ekibiina kyonna ne kiyimusa eddoboozi lyakyo ne kikaaba; abantu ne bakaaba ekiro ekyo. Abaana ba Isirayiri bonna ne beemulugunya ku Musa ne ku Alooni; ekibiina kyonna ne kibagamba nti, Ayi Katonda, singa twafiira mu nsi ya Misiri! oba singa twafiira mu ddungu lino! Era lwaki Mukama atuleese mu nsi eno, okuttibwa n’ekitala, bakazi baffe n’abaana baffe bafuuke ebyokunyagibwa? tebandibadde kirungi ffe okuddayo e Misiri? Ne bagambagana nti, Twefune omukulembeze, tuddemo e Misiri.

Awo Musa ne Alooni ne bagwa amaaso mu maaso g’ekibiina kyonna ky’abaana ba Isirayiri. Era Yoswa mutabani wa Nuuni, ne Kaleebu mutabani wa Yefune, abaali mu abo abaaketa ensi, ne bayuza engoye zaabwe. Ne boogerera eri ekibiina kyonna ky’abaana ba Isirayiri, nga bagamba nti,

Ettaka lye twayitamu okuliketta, ly’ettaka erirungi nnyo ddala. Obanga Mukama atusanyukira, alituyingiza mu ttaka lino, era alitutuwa; ettaka eriyitiramu amata n’omubisi gw’enjuki. Wabula temumujeemera Mukama, so temutya abantu b’ettaka eryo; kubanga bali emmere yaffe: obukuumi bwabwe bubavuddeko, era Mukama ali naffe: temubatya.

Naye ekibiina kyonna kyalagira nti babakube amayinja. Ekitiibwa kya Mukama ne kiyolesebwa mu Weema ey’Okukuŋaana mu maaso g’abaana ba Isirayiri bonna. Awo Mukama n’agamba Musa nti, Abantu bano bansunguwaza okutuusa ddi? era okutuusa ddi balikkiriza mu nze newankubadde nga mbalaze mu bo obubonero bwonna?

Ndibakuba n’olumbe, ne mbaggyako obusika bwabwe, era ndikufuula eggwanga eddene era ery’amaanyi okusinga bo.

Musa n’agamba Mukama nti, Abamisiri banaakiwulira (kubanga ggwe wabaggya abantu bano mu maanyi go okuva wakati mu bo); era banaakibategeeza eri abatuuze b’ensi eno: kubanga bawulidde nti ggwe Mukama oli wakati mu bantu bano, nti ggwe Mukama olabibwa amaaso ku maaso, era nti ekire kyo kibeera waggulu waabwe, era nti obatambulira mu maaso, emisana mu musimbu gw’ekire, n’ekiro mu musimbu gw’omuliro. Kaakano bw’onobatta abantu bano bonna ng’omuntu omu, amawanga agawulidde ettendo lyo galigamba nti, “Kubanga Mukama teyayinza kuleeta abantu bano mu nsi gye yabalayirira okubawa, kyeyava abattidde mu ddungu.”

Kaakano, nkusaba, ka amaanyi ga Mukama wange gabe manene, nga bw’oyogedde nti, Mukama mugumiikiriza era wa kisa kinene, asonyiwa obutali butuukirivu n’okwesobya, naye teyejjulula omusangibwa mu kibi, ng’awa ekibonerezo ky’obutali butuukirivu bwa bakitaabwe eri abaana okutuusa ku mulembe ogw’okusatu n’ogw’okuna. Basonyiwe, nkusaba, obutali butuukirivu bw’abantu bano ng’ogendera ku bunene bw’ekisa kyo, era nga bw’osonyiye abantu bano okuva e Misiri okutuusa kaakano.

Awo Mukama n’agamba, Mbasonyiye nga bw’ogambye: naye mazima, nga bwe ndi mulamu, ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kya Mukama.

Kubanga abasajja abo bonna abaalabye ekitiibwa kyange n’eby’amagero byange bye nnakola mu Misiri ne mu ddungu, ne bannegezesa kati emirundi kkumi, so ne batawuliriza eddoboozi lyange; ddala tebaliraba nsi gye nalayirira eri bajjajja baabwe, era tewali n’omu ku abo abansunguwaza aligiraba: naye omuddu wange Kalebu, kubanga yalina omwoyo omulala wamu naye era n’angoberera mu bujjuvu, ye ndimuyingiza mu nsi mwe yagendamu; era ezzadde lye lirigisikira. (Kale Abamareki n’Abakanani baali batuula mu kiwonvu.) Enkya mukyuke, mugende mu ddungu nga muyita mu kkubo ery’Ennyanja Emyufu.

Awo Mukama n’ayogera eri Musa ne Alooni nti, Ndibagumiikiriza okutuusa ddi ekibiina kino ekibi ekikwemulugunyira ku nze? Mpulidde okwemulugunya kw’abaana ba Isirayiri kwe beemulugunya ku nze. Bategeeze nti, Nga bwe mbeera omulamu, bw’ati Mukama bw’agamba: nga bwe mwogedde mu matu gange, bwe ntyo bwe ndibakolera: Emirambo gyammwe giriguwa mu ddungu lino; era bonna abaabalibwa mu muwendo gwammwe gwonna, okuva ku myaka amakumi abiri okutuuka waggulu, abeemulugunnye ku nze, mazima ddala temuliyingira mu nsi gye nalayirira okubatuuza omwo, okujjako Kalebu mutabani wa Yefunne ne Yoswa mutabani wa Nuuni. Naye abaana bammwe abato be mwagamba nti banaabanga omunyagwa, bo ndibayingiza, era balimanya ensi gye mwanyooma. Naye mmwe, emirambo gyammwe giriguwa mu ddungu lino. Era abaana bammwe balitambulatambula mu ddungu emyaka amakumi ana, era balitikka obwenzi bwammwe, okutuusa emirambo gyammwe lwe girimalira mu ddungu. Ng’okugoberera omuwendo gw’ennaku ze mwakebera ensi—ennaku amakumi ana—buli lunaku luba omwaka gumu, mulitikka obononyi bwammwe, emyaka amakumi ana; era mulimanya okumenyebwa kw’ekisuubizo kyange.

Nze Mukama njogedde, ddala ndibakolako bw’ati ku kibiina kino kyonna ekibi, abakuŋŋaanye okunjeemera nze: mu ddungu lino balimalirizibwa, era eyo balifiira. N’abasajja Musa be yatuma okukebera ensi, bwe baakomawo ne bateeza ekibiina kyonna okumwemulugunyira ye, nga baleese amawulire amabi ku nsi, era abo abasajja abaaleeta amawulire amabi ku nsi ne bafiira mu kawumpuli mu maaso ga Mukama.

Naye Yoswa mutabani wa Nuuni, ne Kalebu mutabani wa Yefune, abaali mu abo abaagenda okuketta ensi, baasigalawo nga balamu. Okubala 14:1-38.

Tujja okwongera ku birowoozo bino mu kiwandiiko ekiddako.