Nnemezza nti ky’amaanyi nnyo okutegeera enkolagana y’akabonero k’emirembe ena n’obubaka bw’enkuba ey’oluvannyuma, okusobola okufuna essuubi ery’omuganyulo okusinga mu kutegeera obukulu bw’ebitundu ebisooka bina eby’omutwe ogwasooka ogwa Yoweeri. Yoweeri ayimba oluyimba olw’enimiro y’omuzabbibu, naye ekitundu ekisooka ky’oluyimba lwe kye kuyungibwa okw’obunnabbi kw’endagaano ku mirembe ena.
N’agamba Aberamu nti, Manya ddala nti ezzadde lyo lija kuba munnaggwanga mu nsi etali eyalyo, ne liweereza abantu b’omu nsi eyo; era balinyigiriza emyaka ebikumi bina; Era n’eggwanga eryo lye banaaweereza ndiryalira omusango; oluvannyuma balivayo n’obugagga bungi. Naawe ojja kwetaba ku bajjajja bo mu mirembe; ojja kuziikibwa mu bukadde obulungi. Naye mu mulembe ogw’okuna balikomawo wano nate; kubanga obutali butuukirivu bw’Abamoli tebujjudde. Olubereberye 15:13-16.
Ekyawandiikibwa kino kye obunnabbi obwaatuukirizibwa mu bulamu bwa Musa. Ekitabo kya Yoweeri bwe kitandika oluyimba lw’ennimiro y’emizabibu nga kiyogerako ku ggeneresoni nnya ezireetawo obuzikirivu obweyongera, ekitabo kya Yoweeri kiba kyeegatta ku ggeneresoni ey’obunnabbi ey’okuna era ey’enkomerero. Eggeneresoni eyo ye Peetero gy’ayita ‘ekika ekyalondebwa’, abo abayitiddwa okuva mu kizikiza okutuuka mu ‘musana gwe ogw’ekitalo’. Bagererwamu ne bannaabwe b’eggeneresoni, abaalagirwa ng’eggeneresoni y’emisota. Eggeneresoni ey’okuna era ey’enkomerero eyimiririrwa Yokaana, oyo afaananira 144,000, ab’ ‘abayitiddwa, n’abalondebwa, era abeesigwa’.
Bayitibwa ku 9/11, balondebwa mu Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro, era bali beesigwa mu kusoomoozebwa kw’etteeka lya Sande, nga n’Abaleevi bwe baali beesigwa mu bujeemu bw’ennyana eza zaabu bwa Alooni ne Yerobowaamu. Abo abatukuzibwa ng’effeeza mu Malaki essatu, b'Abaleevi abalondebwa mu bubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro, kubanga okuteekebwako akabonero kutuukirizibwa ne okuyitira mu kufukibwa kw’Omwoyo Omutukuvu.
Mu kiwandiiko ekyasooka twalambika ebitundu eby’ebyafaayo bya Musa, gwe Mwannyinaffe White amulambulula ng’Alufa w’obunnabbi bwa Bayibuli, era mu ngeri y’obunnabbi n’ayungana ne Kristo nga ye Omega w’obunnabbi bwa Bayibuli. Musa ye jjinja ery’essinzizo, ate Kristo ye jjinja ery’okumaliriza ery’entikko. Bombi bakiikirira okununulibwa okuva mu kibi, nga bwe kyeyolekedde mu kununulibwa okuva e Misiri okwakulemberwa Musa. Naye okweyoleka kw’amaanyi ga Katonda kwonna okwabaawo mu mikono gya Musa kwasukkirirwa nnyo, Kristo bwe yakkakasa endagaano n’abangi okumala wiiki emu. Musa ye Alufa, ate Kristo ye Omega; era Omega ye nnamba "22" ate Alufa ye nnamba "1."
Bwe tutunuulira Musa, tusanga nti okununulibwa okunyikidde mu bujulirwa bwe obw’obunnabbi kwateekeddwamu mu mazzi. Okununulibwa kwe okuva mu mazzi g’Omugga Niira mu kiseera ky’okuzalibwa kwe kwalabisa ekifaananyi kya Nuuwa mu ssafina. Embatizo ku Nyanja Emyufu ekwatagana ne Nuuwa n’ab’omunaana abali mu ssafina, era ne kino kikwatagana n’embatizo ya Yoswa ku Mugga Yoludaani, eyaddamu okukolebwa Kristo ku kifo kye kimu ddala. Obujulirwa bwa Musa butandika n’okununulibwa ku Mugga Niira era bukoma ku mabbali g’Omugga Yoludaani. Embatizo ya Kristo ye yabadde okufukibwako amafuta okubeera omujulirwa okumala emyaka esatu n’ekitundu okutuusa okufa kwe, ekyalabirizibwa ku ntandikwa mu mbatizo ye. Mu kuzukuka kwe waaliwo ebitonnya bitono okutuusa ku kufukibwa okwajjuvu ku Pentekooti.
Ekisuubizo ky’endagaano kya Katonda eri abantu bonna kyatandika ne Nuuwa; ate ekisuubizo kye ky’endagaano eri abantu abalonde, okuyita mu Ibulayimu, ne kituukirizibwa mu Musa. Musa, Alufa, yali ekifaananyi kya Yesu, Omeega, eyandijja okukakasa endagaano ne "bangi", si bantu abalonde bokka. Nga ekifaananyi kya Kristo, okuzaalibwa kwa Musa kugenderagana n’endagaano eyaweebwa eri Nuuwa, kiremba ky’enkuba nga kabonero eri abantu bonna. Musa era agenderagana n’endagaano eyaweebwa eri abantu abalonde, enkkomole nga kabonero k’abalonde. Omulimu gwa Musa ogw’endagaano gwakwatira ku "bangi", si ku bantu abalonde bokka. Singa tekyali bwe kityo, tebandibadde batataaganyizibwa bulijjo olw’ekibiina ekivangavangu.
Mu nkati y’ebika byonna eby’enjawulo by‘amazzi ag’okununulwa’ ebyakiikirizibwa mu bulamu bwa Musa bwonna, ubatizo ogw’e Betaabara ku mugga Yoludaani gattanya entandikwa y’ebyafaayo by’endagaano bya Isirayiri ey’edda mu Nsi ey’Okusuubizibwa n’enkomerero y’ebyafaayo byagyo, mu sabbiiti Kristo gye yanyweza endagaano n’abangi. Ubatizo bwa Kristo gukwatagana n’ubatizo bwa Isirayiri ey’edda, era ebyafaayo byombi biyogera ku kuzuukira kwe bwe yafuuwa amatontomo g’enkuba, nga tekinnaba kutonnya enkuba nnyingi eya Pentekooti nga wayise ennaku amakumi ataano. Olunnyiriri lwonna lw’alpha ne omega, okuva eri Musa okutuuka eri Kristo, lulabisibwa mu amazzi ag’okununulwa.
Mu kuyigiriza abayigirizwa bano, Yesu yalaga obukulu bwa Endagaano Enkadde nga omujulirwa ku buweereza bwe. Abamu abeeyita Abakristaayo kaakano basuula Endagaano Enkadde, bagamba nti tekyalina mugaso gwonna. Naye si bwe Kristo yayigiriza. Yagissaamu ekitiibwa nnyo okutuuka n’okugamba nti, ‘Bwe batawulira Musa n’Abannabbi, tebalikkiriza wadde singa wabaawo azuukira okuva mu bafu.’ Luka 16:31.
Ye ddoboozi lya Kristo eryogera okuyita mu bajjajja n’abannabbi, okuva mu nnaku za Adamu okutuusa ku nkomerero z’ebiseera. Omulokozi yeeraga mu Endagaano Enkadde bulungi ddala nga bwe yeeraga mu Endagaano Empya. Omusana oguva mu by’obunnabbi eby’edda gwe gubikkula obulamu bwa Kristo n’okuyigiriza kw’Endagaano Empya mu bulambulukufu n’obulungi. Ebyamagero bya Kristo biraga obwaKatonda bwe; naye obujulirwa obusinga amaanyi obulaga nti ye Omununuzi w’ensi buzulibwa mu kugerageranya ebyannabbi by’Endagaano Enkadde n’ebyafaayo by’Endagaano Empya. The Desire of Ages, 799.
Mu biwandiiko ebikwata ku kitabo kya Yoweeri, tubadde “tugeraageranya obunnabbi bwa Endagaano Enkadde n’ebyafaayo bya Endagaano Empya,” era n’ebyafaayo bya Isiraeri ow’omu mwoyo ow’omu kiseera kino. Obanga ky’Endagaano Enkadde oba Endagaano Empya, oba ebyafaayo by’Abamalayika Basatu ebyatandika mu 1798, byonna ebyo bimanyiddwa nga “eddoboozi lya Kristo.” Obujulizi obuwandiikiddwa bwa Baibuli n’Omwoyo gw’Obunnabbi ye ddoboozi lya Kristo, era eddoboozi lya Kristo lye ddoboozi lya Ye ey’Ekigambo kya Katonda.
“Eddoboozi” ly’Ekigambo kya Katonda lye bubaka bwa Katonda nga bwe bulagibwa mu Kigambo kye ekiwandiikiddwa. Obubaka bwe mu nnaku ez’oluvannyuma kye bubaka bw’enkuba ey’oluvannyuma, obulimu n’enkuba ey’olubereberye; oluvannyuma ne wajja enkuba ey’olubereberye n’ey’oluvannyuma, nga Yoweeri bw’agamba.
Yokaana eyawandiika Okubikkulirwa akiikirira abo 144,000 abakomawo ku makubo ag'edda, kubanga awulira "eddoboozi" mu nnyuma ye. "Eddoboozi" eri mu nnyuma lye ddoboozi lya Kristo "okuva mu nnaku za Adamu" okweyongerayo.
Ate ne nkyuka okulaba eddoboozi eryayogera nange; bwe nnakyuka, ne ndaba ettabaaza musanvu eza zaabu. Okubikkulirwa 1:12.
Olunyiriri luno lulaga akawummulako mu ssuula esooka, kubanga okutuusa ku lunyiriri olwakulembeddemu Yokaana yali ku kizinga ekiyitibwa Patimo, naye mu lunyiriri olw’ekkumi n’ebiri akyuka, era okuva awo n’okweyongerayo Yokaana abeera mu Kifo Ekitukuvu eky’omu ggulu. Bw’akyuka, akikola kubanga mu lunyiriri olw’ekkumi yali awulidde eddoboozi okuva emabega.
Nnali mu Mwoyo ku lunaku lwa Mukama, ne mpulira ennyuma wange eddoboozi erinnene, ng’eddoboozi ly’ekkondeere, nga ligamba nti, Nze Alufa ne Omega, ow’olubereberye n’ow’enkomerero; era, kyonna ky’olaba, kiwandiike mu kitabo, okitume eri amakkanisa musanvu ag’ali mu Asiya; eri Efeso, ne Simuna, ne Peregamo, ne Tayatira, ne Saadi, ne Firadelfiya, ne Lawodikiya. Okubikkulirwa 1:10, 11.
Yokaana akiikirira abo abawulira eddoboozi lya Kristo okuva emabega gaabwe. Awulira obubaka bw’ekkondeere bwa Yeremiya obw’okuddayo ku makubo ag’edda, amakubo ababi mwe baagaana okutambulamu, n’eddoboozi ly’ekkondeere erirabula lye baagaana okuwulira. Yokaana yawuliriza, n’eddoboozi eryali emabega ge ne yeeyanjula nti ye Alufa ne Omega—Oyo alaga ekkubo eppya awamu n’ekkubo edda.
Era mu wakati w’ettabaaza musanvu, waaliwo omu afaanana Mwana w’omuntu, ayambadde ekyambalo ekiwera okutuuka ku bigere, era asibiddwa mu kifuba n’ekisiba ekya zaabu. Mutwe gwe n’enviiri ze byali byeru ng’obwoya bw’endiga, byeru nnyo ng’omuzira; n’amaaso ge gaali ng’ekirimi ky’omuliro; n’amagulu ge gaali ng’ekikomo ekirongoofu, nga kyaka ng’ekyokebwa mu kyoto; n’eddoboozi lye lyali ng’eddoboozi ly’amazzi mangi. Era mu mukono gwe ogwaddyo yalina emmunyeenye musanvu; era mu kamwa ke mwava ekitala ekakambwe eky’obusonga obubiri; era endabika ye yali ng’enjuba bw’eyaka mu maanyi gaayo. Okubikkulirwa 1:13-16.
Mu lunyiriri olw’ekkumi n’ebiri Yokaana akyuka n’alaba ekyolesebwa kya Kristo, kye Sister White akigattanya n’ekyolesebwa kya Kristo Danyeri kye yalaba, era kino kye kyolesebwa Isaaya, Yeremiya, Ezeekyeri ne Pawulo kye baalaba.
Nnindirira n’okwegomba okunene ekiseera lwe ebyo ebyabaawo ku Lunaku lwa Pentekooti bijja kuddamu okubaawo n’obuyinza obusinga obwaliwo olwo. Yokaana agamba, ‘Nalaba malayika omulala ng’akka okuva mu ggulu, ng’alina amaanyi amanene; n’ensi ne yaka olw’ekitiibwa kye.’ Awo, nga bwe kyali mu kiseera kya Pentekooti, abantu bajja kuwulira amazima nga gabagambirwa, buli muntu mu lulimi lwe.
Katonda asobola okufuuyira omukka omuggya ogw’obulamu mu buli mwoyo ogwagala mu mazima okumuweereza [Adamu n’ekiwonvu ky’amagumba kya Ezeekyeri], era n’akoma ku mimwa n’ekikoola ekigguddwa ku kyoto [Isaaya], ne bifuuka aboogera bulungi mu kumutendereza. Amaloboozi ga nkumi ganajjuzibwa amaanyi okubuulira amazima ag’ewuunyisa ag’Ekigambo kya Katonda. Olulimi olugwaagwa linasumululwa [olulimi olulala lwa Isaaya], n’abatya banaanywezebwa okuwa obujulizi obugumu ku mazima. Mukama ayambe abantu be okutukuza yeekaalu y’omwoyo ku byonna ebiyonoona [Abaaleevi ba Malaki], era okukuumanga okukkwatagana naye ennyo, balyoke babe abeetaba mu mvula ey’oluvannyuma bwe eneefukibwa. Review and Herald, Julaayi 20, 1886.
Ekyolesebwa kye tukebera kirimu okunnyonnyola eddoboozi lya Kristo. Bw’akyuka Yokaana n’awulira eddoboozi lya Kristo, lyali ng’eddoboozi ly’amazzi mangi. Eddoboozi lya Kristo bwe liyogera ku ndagaano ye n’abantu oba n’abantu abaalondedwa, likwataganibwa n’amazzi mangi. Obubaka bwa Danyeri musanvu okutuuka ku mwenda bwabikkulibwa mu mwaka gwa 1798, era mu mwaka gwa 1989 obubaka bwa Danyeri kkumi okutuuka ku kkumi n’ebiri nabwo bwabikkulibwa. Omwaka gwa 1798 gukwataganibwa ne ddoboozi ly’Omugga Ulai, ate omwaka gwa 1989 gukwataganibwa ne ddoboozi ly’Omugga Hidekeli.
"Ekitangaala Danyeri kye yafuna okuva eri Katonda kyaweebwa okusingira ddala olw'ennaku zino ez'enkomerero. Ebyolesebwa bye yalaba ku mabbali g'Omugga Ulayi n'ogwa Hiddekel, emigga eminene egy'e Sinaali, kati biri mu kutuukirizibwa, era n'ebyo byonna ebyayogerwa edda bijja okutuuka mangu." Obujulizi eri Abasumba, 112.
Omugga Yoludaani ye enkwatagana wakati w'ebyafaayo eby'endagaano ey'Alufa n'ebyafaayo eby'endagaano ey'Omega eby'Isirayiri eby'edda. Ekigambo 'Yoludaani' kitegeeza 'aserengeta' era kiyimiririra Kristo, 'Aserengeta Omukulu.'
Mubeeremu endowooza eno, eyali era mu Kristo Yesu: oyo, nga yali mu kifaananyi kya Katonda, teyalowooza nti kyali bubbi okwenkananga ne Katonda; naye yeefuula ataweebwa kitiibwa, n’addira ekifaananyi ky’omuddu, era n’afuuka mu kufaanana kw’abantu; era bwe yazuulibwa nga ali mu ngeri y’omuntu, yeetoowaza, n’awulira okutuusa okufa, wadde okufa okw’omusalaba. Abafiripi 2:5-9.
Omugga Yoludaani ayimirira Kristo, ‘oyo eyakkira wansi ennyo,’ era Yoludaani ye kiyunga wakati w’ebyafaayo eby’Alufa ne Omega eby’abantu ba Katonda abalondebwa, abaawaweebwa ennimiro y’emizabbibu okulikuuma. Amazzi ga Musa ag’obununule gayimirira eddoboozi lya Kristo, eryayinza okuwulirwa singa omwoyo yekyuka n’akyukira okuwulira ‘eddoboozi eriri emabega wabwe,’ era eddoboozi lye bandiwulirayo lye ddoboozi ly’amazzi amangi. Okuva ku Mataba ga Nuuwa okutuuka ku kuzikirira kwa Yerusaalemi mu 70 AD, amazzi g’obununule gateekebwawo ng’obulambiro obulaga ekkubo eri abantu ba Katonda ab’Endagaano. Ebyo obulambiro bulaga ebyafaayo eby’omunda eby’abantu ba Katonda ab’Endagaano ey’enkomerero, aba 144,000. Ensibuko y’amazzi ag’Omugga Yoludaani eva mu musulo n’omuzira ebyeekuŋaanira ku Nsozi za Kerumooni, ezifula emitwe gy’amazzi ag’Omugga Yoludaani.
Oluyimba olw’okuyambuka lwa Dawudi. Laba, nga kirungi era nga kinyuma nnyo ab’oluganda okubeera wamu mu bumu! Kifaanana amafuta ag’omuwendo omungi ku mutwe, agaakkulukuta ne gakka ku kirevu, ne ku kirevu kya Alooni, ne gakka okutuuka ku mabbali g’engoye ze; Nga omusulo ogwa Keremoni, era ng’omusulo ogwakkira ku nsozi za Sayuuni: kubanga eyo Mukama yalagira omukisa, n’obulamu obutaggwaawo. Zabbuli 133:1-3.
Amazzi ago era gazaalawo ekinnya kya Pan, ekidiba ekizibu nnyo ekiri mu mpuku, ekisangibwa e Panium ebyogerwako mu Danyeri 11:13-15, era ne e Kayisaliya Filippo mu nnaku za Peetero. Ensulo entandikiro z’omugga Yoludaani nazo zivaako ekidiba ekya Setaani eky’ekinnya kya Pan. Eddoboozi ly’amazzi mangi lilaga nti olutalo olunene wakati wa Kristo ne Setaani lyatandika ku ntikko ez’ewaggulu z’ensozi za Hermon.
Era nze nkugamba naawe nti ggwe oli Peetero, era ku lwazi luno ndizimba ekkanisa yange; n'enzigi z'amagombe tezijakugirukirira. Matayo 16:18.
Erinnya "Hermon" litegeeza "kitukuvu, kiweereddwayo, kyewaddeyo, oba kyawuliddwa," era kirabibwa ng'akabonero akiraga Eggulu, ensibuko y'amazzi gonna, n'ekitandikirwako ky'olutalo olukulu, nga bwe kyayitibwa "enzigi z'Emagombe," erinnya Yesu lye yassa ku kinnya kya Pan, bwe yali e Kayisaliya Firipo. Mu mbeera eyo Simooni Barayona yafuulibwa Peetero. "Simooni" litegeeza "oyo awulira," ate "Barayona" litegeeza "mwana w'enjiba." Simooni yali kabonero akiikirira emmeeme eyawulira obubaka bw'okubatizibwa kwa Yesu, obwalagazibwa Omwoyo Omutukuvu mu kifaananyi ky'enjiba. Era, nga oyo eyawulidde obubaka bw'okubatizibwa kwa Kristo, yafuulibwa Peetero, akiikirira 144,000. Peetero yateekebwako akabonero nga ali e Panium, ekyo kye kyogerwako mu Danyeri omutwe 11, ennyiriri 13 okutuuka ku 15.
Okuva ku mazzi ga Hermoni, Omugga Yoludaani, akabonero ka Kristo—Oyo eyakka ennyo—aggalawo olugendo lwe ku Nnyanja Enfu. Okuva mu Ggulu, awava omusulo gw’obulamu, Kristo yakka n’atuuka ku kufa ku musaalaba, ekikiikirirwa Ennyanja Enfu. Ku lubalama lwa Nnyanja Enfu kwe kifo ekisinga okuba wansi ku ttaka erirabika mu nsi yonna. Omugga Yoludaani oguserengeta, guserengeta ne gutuuka ku mutiigo gw’amazzi ogw’ewansi ennyo ku nsi yonna, nga Kristo bwe yakka n’atuuka ku kufa ku musaalaba. Okuva ku mazzi g’obulamu okutuuka ku mazzi g’okufa, Omugga Yoludaani akiikirira okukka kwa Kristo okuva mu ggulu okutuuka ku musaalaba.
Ensonga ez’ekikulu ez’obunnabbi bwa Baibuli zikwatagana n’amazzi, era obunnabbi bwa Baibuli bwe ddoboozi lya Kristo, nga ddoboozi ly’amazzi amangi. Omukazi omwenzi owa Babulooni atudde ku mazzi amangi, era amazzi g’omugga Yufulaati gakaluusibwa okuteekateeka ekkubo erya bakabaka ab’ebuvanjuba, era abasuubuzi ne bakabaka bayimirira wala ne bakaabira kubanga ebyombo eby’e Tarshish bizikirizibbwa mu makkati g’amayanja, era endagaano ey’okufa abasinziivu ku mwenge b’e Efulayimu gye baakkiriza bwe beekweka wansi w’obulimba, esazibwamu amataba agasukkiridde g’etteeka lya Sande erya Paapa.
Bw’Sister White bw’ayogerako ku “emigga eminene egy’e Sineali,” aba ng’ayogerako ku migga Tigris ne Euphrates. Amazzi ago gasibuka mu Lusuku lwa Edeni, era Tigris ne Euphrates ge migga egy’okusatu n’egy’okuna egyava mu Edeni.
Era erinnya ly’omugga ogw’okusatu lye Hiddekel: gwo gwe gugenda ebuvanjuba bwa Bwasuli. N’omugga ogw’okuna ye Efirati. Olubereberye 2:14.
Hiddekel ye Tigris, era ddala, Euphrates ye Euphrates, newankubadde abannyonnyozi b’ebyafaayo n’abannyonnyozi b’eddiini ab’amulembe guno bawakanya. Bakakasa nti Ulai tekyali mugga munene, wabula muyitiro gw’amazzi ogwakolebwa abantu mu Perusi, si mu Shinar. Abo bennyini ab’obuyinza b’abantu bagamba nti emigga ebiri bokka egy’amakulu agategeerekeka egy’akwatanibwa ne Shinar bye Tigris ne Euphrates, era nnabbi omukyala agamba nti Ulai ne Hiddekel be "emigga eminene egy’e Shinar."
Ebigambo by’omunnabbi omukazi ku bubaka bw’amazzi biwakanya abamanyirivu b’omu kiseera kino, nga bwe baakikola abamanyirivu ab’edda—abaawakanya obubaka bwa Nuuwa obw’amazzi. Tukitegeezeddwa nti ebyolesebwa ebibiri ebyayimiririzibwa emiiga ebiri biri mu kutuukirizibwa, era n’olwekyo, buli kimu ekyaayimiririzibwa mu ebyolesebwa ebyo ebibiri ebyawereddwa okuva eri “emiiga ebibiri ebinene egy’e Shinar,” kigenda okutuukirira amangu. Obubaka obugattiddwa ku emiiga egyo ye ddoboozi lya Kristo, kubanga eddoboozi lye lyeza ng’amazzi amangi. Emiiga Tigris ne Euphrates biyimirira omulamwa omukulu ogw’obunnabbi, era obujulizi bwabyo bwekuutagana n’endagaano Mose Alufa gye yateekawo, era ye y’endagaano yennyini Kristo Oomega gye yakkakasa.
Mu bubaka bw’obunnabbi, Tigirisi ekiikirira Asuliya, ate Efurati ye Babulooni. Mu nteekateeka eno be amaanyi ababili; Yeremiya yabakiikirira ng’empologoma, ezandisooka okutwala obwakabaka obw’amambuka mu buddu, oluvannyuma ne zitwala obwakabaka obw’amaserengeta mu buddu.
Isirayiri ye ndiga esaasaanyiziddwa; empologoma zimugobye: asooka kabaka w’e Bwasuli yamulya; oluvannyuma ono Nebukadduneeza kabaka w’e Babulooni yamumenya amagumba ge. Yeremiya 50:17.
Bwasuli ne Babulooni byombi, eri obwakabaka bwombi bwa Isirayiri, byali balabe ab’obukiikakkono; era ky’ensonga lwe biba ebifaananyi bya Kabaka w’Obukiikakkono ow’obulimba—obuyinza bwa Papa. Mu butuufu, empisa z’obufuzi n’eddiini ez’enkana zaakolebwa obuyinza bubiri obwava mu nsisinziro y’ennono emu; naye entegeka y’obufuzi eya Bwasuli yassiza essira ku bufuzi bw’eggwanga, ate eya Babulooni n’eyassa essira ku bukulembeze bwa kkanisa, newankubadde nga bifaanagana nnyo. Loma ey’Abapagani ne Loma ey’Obw’Papa mu bimu ze zimu; naye n’engeri eno, Loma ey’Abapagani eyimiririra bufuzi bw’eggwanga, ate Loma ey’Obw’Papa obukulembeze bwa kkanisa. Mu ngeri y’obunnabbi okwatagana ne Babulooni, Bwasuli yali obwakabaka obw’obufuzi bw’eggwanga; oluvannyuma ne giddirwawo Babulooni, obuyinza obufaanagana obwateeka essira ku bukulembeze bwa kkanisa. Bwasuli bweyimiriranga Loma ey’Abapagani, ate Babulooni liyimiririra Loma ey’Obw’Papa. Obuyinza buno obuna bwonna baakandaggira wansi Awatukuvu ga Katonda n’eggye lye. Bwasuli bugattibwa n’omugga Tigirisi, ate Babulooni ne Efurati. Kino kitegeezagana n’okukaluusibwa kw’Efurati mu kitabo ky’Okubikkulirwa, okweteekateeka ekkubo ery’Abakabaka b’Ebuvanjuba, nga bwe kyafaananyizibwa omulimu gwa Kuulo ogw’okukyusiza ekkubo ly’omugga Efurati n’awanula Babulooni. Babulooni ye Efurati; Bwasuli ye Tigirisi.
Kabaka w’obukiikakkono mu bunnabbi awamba ensi yonna mu kiseera ky’obunkenke bw’etteeka lya Sande, era oluvannyuma agwa; naye okuwamba okwo emirundi mingi kulagibwa ng’amataba agatuyitiridde. Olugero lw’kabaka w’obukiikakkono, nga ayimiririrwa Asiriya ne Babulooni, lufananyizibwa n’emigga kubanga olugero luno lugambibwa mu ddoboozi ly’amazzi amangi.
Ettaka eriri wakati w’emigga ebiri liyitibwa Mesopotamiya, nga kitegeeza ‘ettaka eriri wakati w’emigga ebiri.’ Emigga gyombi gimeerereza obuyinza obw’obukiikakkono Katonda bw’akozesa okubonereza abantu be abamuvaamu ng’abasaasaanya mu buddu. Omu ku migga emitono egy’eddoboozi ly’amazzi mangi gusangibwa mu linnya ‘Padanaram,’ erijjukirwa emirundi kkumi gyokka mu Ebyawandiikibwa. Okujjukira okusooka kuli mu kukwatagana n’endagaano, kubanga kulaga ensibuko y’omusaayi eya Lebbeeka, mukyala wa Isaka. Olunyiriri lugamba nti:
Era Isaaka yalina emyaka amakumi ana bwe yatwala Lebbeeka okuba mukyala we, muwala wa Bethuel Omusiiriya ow’e Paddan-Aramu, mwannyina Labaani Omusiiriya.
Nkomerero y’emyaka amakumi ana eragiddwa mu bajulizi basatu ba Musa, ng’etwala e Kadesi, mu 1863 n’etteeka lya Sande. Obufumbo bwa Isaaka bufumbo bw’endagaano obulaga ekifaananyi ky’obufumbo bwa Kristo n’ab’emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya ku tteeka lya Sande, eryo lye 1863, lye Kadesi, era lye nkomerero y’ebyafaayo by’endagaano eby’emyaka amakumi ana. Lebbeeka yali muwala w’Omusiriya era muganda wa Labani Omusiriya, (eyali mu mulembe oguddako mu byafaayo by’endagaano n’amenya endagaano ne Yakobo, mutabani wa Isaaka.)
Bethuel kitegeeza "ennyumba ey’okuzikirira oba ey’omuzikiriza," kale Rebekah yali muwala wa "ennyumba ey’omuzikiriza." Syria kitegeeza ettaka eriwaggulu era erigazi, ate Padanaram kitegeeza Mesopotamia, oba ettaka ery’awakati. Rebekah yavamu mu musaayi gw’Abasiriya abaava e Mesopotamia, ettaka eriwaggulu eriri wakati wa "the Tigris of Assyria" ne "the Euphrates of Babylon," emigga gino egikiikirira empologoma Mukama ze yakozesa okusasaanya endiga ze ezamwawukako. Ennyumba y’abazikiriza yagattibwa n’ennyumba ya Katonda mu bufumbo bwa Isaac ne Rebekah. Si kisange nti mu kusooka okw’okwogerwako ku Padanaram, emigga gino ebiri, egikiikirira kabaka w’obukiikaddyo ow’obunnabbi, akiikirirwa ng’amazzi agayitiriza agakkulukuta, gisookera ddala okwogerwako mu Genesis 25:20.
Okugatta kw’enyumba ey’okuzikirira n’abantu ba Katonda ab’endagaano kwe kugenda mu maaso bwe Yakobo yadduka okuva eri Esawu, n’atuuka ewa kojja we Labaani, era eyo n’awereza ebiseera bibiri eby’ennaku 2520 okukkakasa obufumbo obw’endagaano obuddako. Obufumbo obumu buggwaamu n’okusasaanyizibwa kw’obwakabaka obwa mu bukiikakkono bwa Isirayiri, ate obulala ne buggwaamu n’okusasaanyizibwa kw’obwakabaka obwa mu bukiikaddyo. Bwe byaggwaawo ebiseera by’okusasanyizibwa eby’obwakabaka byombi ebyo mu 1798 ne 1844, obufumbo Yakobo mwe yakolera nnyo okulutuukiriza mu biseera bibiri eby’ennaku 2520 bwatuukirizibwa, nga omugole yajja ku mbaga y’obufumbo nga ku 22 Okitobba 1844.
Kale Kristo yawasa Leah, ekitegeeza ‘akooye era aggwamu amaanyi,’ oba yawasa Rachel, ekitegeeza ‘omutambuze mulungi?’ Leah ne Rachel bayimirira ebika bibiri by’abawala abawere abatambula, omu ‘akooyanga’ n’omu ‘atambulira bulungi’ mu kkubo ery’okuwasa Yakobo nga October 22, 1844.
Baali balina omusana ogwaka ennyo ogwali gutekebwawo emabega waabwe ku ntandikwa w’oluguudo, malayika yantegeeza nti gwali 'okukaaba kw’ettumbi ly’ekiro'. Omusana guno gwaka mu luguudo lwonna, ne gutangaazira ebigere byabwe, baleme okwesittala.
Bwe baayimirizanga amaaso gaabwe ku Yesu, eyali mu maaso gaabwe ddala ng’abakulembera okugenda mu kibuga, baabanga mu mirembe. Naye amangu ddala abamu ne bakowa, ne bagamba nti ekibuga kyali wala nnyo, era baali basuubira okuba nga bakiyingiramu dda. Awo Yesu n’abagumya ng’ayimusa omukono gwe ogwa ddyo ogw’ekitiibwa, ne mu mukono gwe ne muvaamu ekitangaala, ne kisaasaana waggulu w’ekibinja ky’abalindirira okujja, ne bakaaba nti, ‘Aleluya!’ Abalala, nga tebebuuza bulungi, ne bagaana ekitangaala ekyali emabega waabwe, ne bagamba nti si Katonda yabadde abakulembera okubatuusa awo. Ekitangaala ekyali emabega waabwe ne kizikira, ne kireka ebigere byabwe mu kizikiza ennyo, ne beesittala ne baleka okulaba akabonero n’Yesu, ne bagwa okuva ku kkubo ne bakkira mu nsi ey’ekizikiza era embi eyali wansi. Ebyawandiikibwa eby’Olubereberye, 15.
Mu 1844, ekibiina ky’Abamillerite eky’e Firadelfiya kyayingira mu mbaga y’obugole. Obugole bwa nga 22 Okitobba 1844 bwawulamu ebika bibiri by’abasinza ebyayimirirwa Rachel ne Leah. Rachel ayimirira ekika ekyamala bulungi okutambula ku kkubo eriggya mu bugole bwa nga 22 Okitobba 1844, naye ekika kya Leah kyakoowa. Awo ebika ebyo ne biwulwamu, era enkola y’okukemebwa ey’omalayikeri ow’okusatu ne etandika, ddala we waakomererera enkola y’okukemebwa ey’Okukaaba kw’ettumbi ly’ekiro.
Obufumbo bwali butandise era oluvannyuma bwali bwegenda okutuukirizibwa era bugezebwe. Obufumbo bwatuukirizibwa mu 1846, era enteekateeka y’okugezesebwa ey’amalayika ow’okusatu yatandika. Mu 1849 ne 1850 Mukama yali ng’agolola omukono gwe omulundi ogw’okubiri okuŋŋaanya ensigalira ye. Olwo ekibawo kya Habakkuku eky’okubiri ne kiteekebwa mu byafaayo, nga bwe kyafaananyizibwa ebipande eby’okubiri eby’Ebiragiro Ekkumi. Oluvannyuma Musa bwe yamenya ebipande ebyasooka, ebipande eby’okubiri ne byateekebwawo. Ekibawo kya 1850 kyaddira mu kifo kya 1843, era mu 1850 okwegezesebwa kwa Isirayiri eky’edda nga mugole wa Katonda w’endagaano empya ne kweyongerayo okutuuka e Kadesi n’okutuuka mu 1863.
Mu 1856, amazzi agasingawo okuva mu migga gyombi gaayita mu kalamu ka Hiram Edson. Omusana ku "emirundi musanvu" ogwajjira okuyita mu kalamu ka Edson, gwali omusana ogukiikirirwa emigga ebiri egyatandika obujulizi bwagyo obw’obunnabbi mu Lusuku lwa Eddene. Olusuku lwa Eddene lubeera akabonero k’obujeemu bw’abantu eri etteeka lya Katonda, era we mazzi g’emigga gya Ulai ne Hiddekel gatandikira olugendo lwaago. Gatambula mu byafaayo by’endagaano, kubanga olusuku olwo, akabonero k’obujeemu, era we yattibirwa endiga okuwa engoye ez’okukyusa ebikoola by’omuti gw’enkooge ebyali ku Adamu ne Eva. Ebyafaayo by’endagaano bitandikira ku ndagaano ey’obulamu wakati wa Adamu ne Katonda. Endagaano eyo, eyakiikirirwa omuti gw’obulamu, yagobererwa okumenyeka kw’endagaano okwakolebwa Adamu ne Eva; ne kyanjula endagaano empya ey’obulamu, mu kiseera Mwana gw’Endiga eyattibwa okuva ku ntandikwa y’ensi bwe yababbika mu ngoye abombi abaali b’obwereere era abaali babuze. Emigga ebiri egiva mu Lusuku olwo olw’Eddene, oluvannyuma gifuka obubonero bw’obuyinza Katonda bw’akozesa ng’omuggo gwe ogw’okubonereza.
Ai Asuli, omuggo gw’obusungu bwange, era omuggo oguli mu mukono gwe gwe busungu bwange. Ndimutumya eri eggwanga erya bukuusa, era ku bantu b’obusungu bwange ndimuwe ekiragiro: anyage omunyago, atwale n’omunyagwa, era abalinnyirize wansi ng’obusuwa obw’omu nguudo. Isaaya 10:5, 6.
Emigga egyo ebiri gyava mu Edeni ne giyingira mu lulyo lwa Lebeka n’obufumbo bwe obw’endagaano ne Isaaka, era ne gigenda okutuuka eri Yakobo, gye amazzi g’emigga gyombi gayimirizibwa ng’ebiseera bibiri eby’enjawulo eby’emirundi musanvu. Awo oluvannyuma, emigga ebyo ebiri byennyini biyita mu nsuula mukaaga ez’enkomerero ez’ekitabo kya Danyeri, nga buli mugga guweebwa ensuula ssatu. Omugga ogumu guyimirira okwongereka kw’amagezi okwaggulwawo mu nsuula musanvu, munaana ne mwenda, ate omugga omulala guyimirira okwongereka kw’amagezi okwaggulwawo mu nsuula kkumi, kkumi n’emu ne kkumi na bbiri.
Essuula omusanvu, munaana n’omwenda ziragibwa ng’ekyolesebwa ky’Omugga Ulai, era Kristo alagibwa mu ngeri efaanagana mu ssuula kkumi, kkumi n’emu, ne kkumi na bbiri. Mu byolesebwa by’emigga byombi, ebiragibwa mu ssuula ssatu, Kristo alagibwa ng’ayimiridde ku mazzi.
Awo olwatuuka, bwe nnalaba ekyolesebwa, nze, nze Danyeri, ne nnoonya amakulu gaakyo; awo, laba, waaliwo eyayimirira mu maaso gange ng’ekifaananyi ky’omusajja. Ne mpulira eddoboozi ly’omusajja okuva wakati w’emabbali g’omugga Ulayi, eryayita ne ligamba nti, Gabuliyeri, tegeereza omusajja ono ekyolesebwa. Danyeri 8:15, 16.
Ekyolesebwa kya Kristo mu mutwe ogw’ekkumi kifaanagana n’ekyolesebwa Yokaana kye yalaba mu Okubikkulirwa omutwe ogwasooka, era mu ekyolesebwa kya Danyeri eky’omutwe ogw’omunaana Palmoni ali ku mazzi, nga bwe yali mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri, we yali ayambadde olugoye olw’olunina.
Mu kiseera eky’okukyalira kwa Gabulayiri, nnabbi Danyeri teyasobola kufuna obulagirizi obw’okweyongera; naye oluvannyuma lwa myaka emitono, ng’ayagala okumanya ebisingawo ku nsonga ezzaali tezinnannyonnyolwa bulungi, nate yeetegeka okunoonya ekitangaala n’amagezi okuva eri Katonda. ‘Mu nnaku ezo nze Danyeri nnali mu kunakuwala okumala wiiki ssatu ezijjuvu. Saalya mugaati gwonna ogw’ekinyumirwa, so tewaayingira nnyama newankubadde wayini mu kamwa kange, so te nasiga mafuta ku mubiri gwange n’akatono... Awo ne nnyimusa amaaso gange ne ntunula, laba, waaliwo omusajja omu ayambadde lineni, n’ekiwato kye nga kisibiddwa zaabu ennungi ey’e Ufazi. Omubiri gwe gwali ng’ejjinja erya berili, n’obuso bwe ng’endabika y’okumyansa kw’ekidduka ky’enkuba, n’amaaso ge ng’ettaala z’omuliro, n’emikono gye n’ebigere bye nga birabika ng’ekikomo ekisunsuddwa, n’eddoboozi ly’ebigambo bye nga ddoboozi ly’ekibiina ekinene.’
“Tewali mulala wabula Mwana wa Katonda ye y’eyalabikira Daniyeri. Ennyonnyola eno efaanagana n’eyo Yokaana gye yawa, Kristo bwe yamulabisibwa ku Kizinga kya Patimosi. Mukama waffe kaakano ajja n’omubaka omulala ow’eggulu okutegeeza Daniyeri ebigenda okubaawo mu nnaku ez’enkomerero. Obutegeera buno bwaweereddwa Daniyeri era n’abuwandiika nga bwe yakubirizibwa ku lwa ffe, abatuuseko enkomerero z’ensi.” Review and Herald, Febwali 8, 1881.
Mu kwolesebwa kwa Kristo ku mugga Hiddekel mu mutwe ogw’ekkumi, Kristo ayimiridde ku mazzi era ayambadde ebyambalo bya lineni; era mu kwolesebwa ku mugga Ulai naye ayimiridde ku mazzi. Ekyolesebwa ky’Okubikkulirwa essuula emu kikwatagana n’ekiragibwa mu byolesebwa bya Ulai ne Hiddekel, nga Sister White ategeeza nti “si mulala wabula Mwana wa Katonda yennyini.” Bwe alambulula malayika w’Okubikkulirwa essuula kkumi, agamba nti malayika oyo “si mulala wabula Yesu Kristo yennyini.” Malayika mu Okubikkulirwa essuula kkumi asitula omukono gwe eri eggulu era alayira ku Oyo abeerawo emirembe n’emirembe, nga kino kigattagana n’ekwolesebwa kya Kristo mu mutwe ogwa kkumi n’abiri, omwo asitula emikono gye gyombi eri eggulu n’alayira ku Oyo abeerawo emirembe n’emirembe. Mu Okubikkulirwa essuula kkumi ali ku nnyanja n’ettaka byombi.
Ekiri "wakati w'emabbali" g'omugga kye amazzi, era Danyeri yawulira "eddoboozi ly'omusajja wakati w'emabbali," kale eddoboozi lyava eri omusajja eyali ku mazzi, era eddoboozi lyali eddoboozi ly'amazzi g'omugga Ulai.
Era ku lunaku olw'amakumi abiri mu nnya olw'omwezi ogusooka, nga ndi ku lubalama lw'omugga omukulu, oguyitibwa Hiddekel; awo ne nnyimusa amaaso gange, ne ntunuulira, laba
omusajja omu eyayambadde linena, ng’ebbamba lye lisibiddwa zaabu ennungi ey’e Ufazi: Omubiri gwe nga berilu, n’obuso bwe nga okulabika kw’emunyeeto, n’amaaso ge ng’ettaala z’omuliro, n’emikono gye n’amagulu ge nga mu langi nga ekikomo ekisunsuddwa, n’eddoboozi ly’ebigambo bye ng’eddoboozi ly’ekibiina ekinene. ...
Naye ggwe, ai Danyeri, ggalawo ebigambo, oteeko akabonero ku kitabo okutuusa ku biro by'enkomerero: abangi baliddukira wano ne wali, n'okumanya kuliyongera. Awo nze Danyeri ne ntunula, laba, wayimiriddeyo abalala babiri, omu ku lubbali luno lw'omugga, n'omulala ku lubbali olulala lw'omugga. Era omu n'agamba omusajja ayambadde olugoye lwa lineni, eyali ku mazzi g'omugga, nti, Kinaatwala bbanga ki okutuuka ku nkomerero y'ebyewuunyo bino? Nange ne mpulira omusajja ayambadde olugoye lwa lineni, eyali ku mazzi g'omugga, bwe yayimusa omukono gwe ogwa ddyo n'ogwa kkono eri eggulu, n'alayira ku oyo abeera emirembe gyonna nti kiriba okumala ekiseera, ebiseera, n'ekitundu ky'ekiseera; era bwe anaba amaze okusaasaanya amaanyi g'abantu abatukuvu, ebyo byonna bijja kuggwawo.
Nawulira, naye saategeera; awo ne ngamba nti, Ai Mukama wange, enkomerero y’ebintu bino eriba ki? N’ayogera nti, Genda mu kkubo lyo, Danyeri; kubanga ebigambo bino byaggaliddwa era bibikkiddwa okutuusa ku kiseera ky’enkomerero. Abangi banaatukuzibwa, ne bafuulibwa abeeru, ne bagezesebwa; naye ababi banaakola obubi; era tewali mu babi anategeera; naye abagezi banaategeera. Danyeri 10:4-6; 12:4-10.
Emigga eminene egy’e Shinar, nga Sister White bw’agirambulula, gyombi gikwataganiddwa n’ekyolesebwa awali Kristo nga ali ku mazzi ng’ayogera, kubanga eddoboozi lye liri ng’eddoboozi ly’amazzi mangi. Mu ebyolesebwa byombi kibuzibwa ekibuuzo eky’okuti, ‘kinaamalayo ebbanga ki?’ Emigga gyombi era gifaananyiziddwa mu ‘kibuuzo n’okuddamu’ ekiri mu Danyeri essuula munaana, ekyo kye kimanyiddwa nga empagi ey’omu kkati n’omusingi gw’Adiventisimu. Eyo, emigga gyombi gibeera ng’obubonero bwa ‘emirundi musanvu’ egy’okusaasaanyizibwa n’okunyatirwamu kw’ekifo ekitukuvu n’eggye. Emigga egyo gyombi gituukiriza omulimu gwagyo nga omuggo gwa Katonda ogw’okubonereza, ne zivuddeyo oluvannyuma ne zyingira mu byafaayo bya ba Millerite eby’omumalayika asooka, mwe William Miller yazuulira ejjinja lye ery’obunnabbi ery’olubereberye, eryali olunyiriri lwa ‘emirundi musanvu’ mu Laweerika essuula amakumi abiri mu mukaaga. Emigga gyombi gikiraga okusaasaanyizibwa okubiri okw’emyaka 2520, okwatuukirizibwa empologoma ebbiri eza Asuli ne Babulooni, ezifaananyizibwa nga Tigirisi ne Efurati, era naddala Lea ne Rakeri, abaana b’omuganda wa Rebekah, Rebekah eyafumbirwa mu ndagaano nga Isaaka yali wa myaka amakumi ana, nga bwe byawandiikibwa mu Olubereberye 2520.
Miller yalaga kyokka okusasaanyizibwa kw’“emirundi musanvu” ku bwakabaka obw’amaserengeta bwa Yuda, okwakutuukirira wamu n’obunnabbi obwa myaka 2300 mu 1844. Mu 1856, “envinnyo empya” ey’“emirundi musanvu” yategeeza okusasaanyizibwa ogumu ogwo ku bwakabaka obw’obukiikakkono okwaggwawo mu 1798. Nga okuzuula okusooka okw’eby’obunnabbi kwa William Miller, amazzi g’omugga Furati gaatuuka ng’enjigiriza eya “alpha” mu byafaayo bya malayika asooka. Amazzi g’omugga Ulayi gaatuuka wamu ne malayika ow’okusatu. Okuzuula kwa Miller okw’“alpha” kwali “emirundi musanvu” ekyakiikirirwa mu mugga Ulayi, ate okuzuula kwa Hiram Edson okw’“omega” kwali “emirundi musanvu” ekyakiikirirwa mu mugga Hidekeli.
Ennamba 2520 eraga obuwanvu bw’ekiseera ekyenkana eri obwakabaka buli, naye nga kitandika ne kiggwa nga byawukana mu myaka amakumi ana mu mukaaga. 1798 eraga ekiseera ky’enkomerero era n’okutuuka kwa malayika asooka ow’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’ena. 1798 kwe kutuukirizibwa kw’emyaka 2520 egy’okusaasaanyizibwa, ebyaleetebwa ku bwakabaka obw’amambuka olw’empologoma ey’e Asiriya. 1844 kwe kutuukirizibwa kw’“emirundi musanvu” egyaleetebwa ku bwakabaka obw’amaserengeta, era ekyo kikiikirirwa empologoma ey’e Babulooni. Emiiga ebbiri gifuuka ensalo ezikoma n’ezitandikira ebyafaayo by’obubaka bw’abamalayika asooka n’ow’okubiri, ebyaggwaawo mu kutuuka kw’ow’okusatu nga Okitobba 22, 1844, lwe baafuuyibwa byombi ekondeere ey’omusanvu n’ekondeere ey’ejjubiri ku Lunaku olw’Okutangirirwamu olw’ekifaananyi ekituufu.
Awo olivuga ekkondeere lya Yubile ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu; ku lunaku lw’okutangirirwa munaavuga ekkondeere mu nsi yammwe yonna. Abaleevi 25:9.
Okufuuwa ekkondeere ery’omusanvu kwe kabonero akalaga omulimu gwa Kristo mu okugatta Obwa-Katonda bwe n’obuntu, era kiyimiririrwa mu myaka 2300 egy’okwolesebwa kw’Omugga Ulai; ate n’okufuuwa ekkondeere ery’ekijubili kwe kabonero ky’endagaano ey’ettaka eyamenyebwa ne eleteekebwa ku bantu ba Katonda, kye Daniyeri yayita ‘ekikolimo n’ekirayiro kya Musa,’ era Musa kye yayita ‘enkaayana z’endagaano ya Katonda.’
Weewaawo, Abaisirayiri bonna bamenye amateeka go, era baava ku mateeka go baleme kuwuliriza eddoboozi lyo; ky’ensonga lwaki ekikolimo kifukiddwa ku ffe, n’ekirayiro ekyawandiikiddwa mu mateeka ga Musa omuddu wa Katonda, kubanga twonoonyezza eri ye. Danyeri 9:11.
“Ekikolimo” n’“ekirayiro” ebyawandiikibwa “mu mateeka ga Musa” bye “emirundi musanvu” egyogerwako mu Levitiko omutwe ogw’amakumi abiri mu mukaaga. Ekigambo ekivunuliddwa ng’“ekirayiro” kye kimu n’ekigambo ky’Olwebbulaniya ekivunuliddwa mu Levitiko ng’“emirundi musanvu.” Ekikolimo olw’okumenya ekirayiro ky’endagaano mu mutwe ogw’amakumi abiri mu ttano kyanjulirwa mu mutwe ogw’amakumi abiri mu mukaaga, we Musa akitegeeza ng’“okuwakana kw’endagaano.”
Awo nange ndibatambuliranga nga mbalwanyisa, era ndibabonereza emirundi musanvu olw’ebibi byammwe. Era ndibaleetera ekitala ku mmwe, ekigenda okuwoolera enkaayana ey’endagaano yange; era bwe munaakegatta mu bibuga byammwe, ndituma kawumpuli mu mmwe; era munaweebwayo mu mukono gw’omulabe. Eby’Abaleevi 26:24, 25.
Omukama yaleeta ekitala ky’empologoma ya Asuliya ku bwakabaka obw’obukiikaddyo okubakola "okubabonereza" ng’abawa mu "mukono gw’omulabe," mu mwaka gwa 723 BC. Olw’emyaka amakumi ana mukaaga oluvannyuma, mu 677 BC, obwakabaka obw’obukiikakkono bwawulira ekikolimo kya Musa. Ekikolimo kya Musa kye "okusasula omusango olw’endagaano." Okumala emyaka amakumi ana mukaaga, empologoma za Mesopotamiya zaakozesebwa Katonda okusangula n’okunyirira wansi eggye. Ku nkomerero y’ebbanga eryo ery’emyaka amakumi ana mukaaga Nebukadduneeza yazikiriza awatukuvu. Eggye eryogerwako mu kibuzo kya Danyeri mu Danyeri 8:13 lyatwalibwa mu buddu abaalabe baalyo okumala ebbanga ery’emyaka amakumi ana mukaaga, eryaggwako n’okuzikirizibwa kw’awatukuvu, nga awatukuvu kye kyali ekintu ekirala ekyagambibwa okunyirirwawo mu 8:13. Emigga egyo bwe gyatuuka mu 1798 ne mu 1844 nga buli gumu ku gyo ne gutuuka ku gwagwo, eggye lyali likuŋŋaanyiziddwa wamu ng’eryeekaalu, kubanga eggye ke mubiri, era omubiri ye yeekaalu. Ku nkomerero y’ebbanga eryo yeekaalu eyazimbibwa mu myaka amakumi ana mukaaga yali okugatta ne yeekaalu ey’omu ggulu mu bufumbo bwa Obwakatonda n’obuntu. Obufumbo buba wakati wa yeekaalu bbiri, era ekyagattibwa Katonda tekisaanidde kwawulwawo.
Amazzi g’omugga Tigris gaatuuka mu 1798, era amazzi g’omugga Euphrates gaatuuka mu 1844. Nga katono ddala nga tekunnabaawo okutuuka kwa malayika ow’okusatu, malayika ow’okubiri n’atuuka, era oluvannyuma ku lukiiko lw’omu lusiisira e Exeter, New Hampshire, nga 12–17 Agusito 1844, obubaka bw’Okukaaba kw’omu ttumbi ly’ekiro ne bufukibwa. Exeter kitegeeza ‘ekigo ky’amazzi,’ era ku lukiiko olw’omu lusiisira waabangawo olukiiko olw’obukyamu olwategekebwa ekibinja okuva e Watertown, Massachusetts, mu weema endala. Ng’okusinziira ku Mukyala White, amazzi agaava mu Edeni gaali gaakusasanyizibwa ng’ ‘omuyengo omunene ogw’ennyanja’ ku lubalama lw’ennyanja olw’ebuvanjuba olw’Amerika. Omusisi gw’ensi ogw’ateekawo omuyengo ogwo gwabbaawo mu Lusuku lwa Edeni, Setaani bwe yawangula abantu, ne gutera okukankana okw’amaanyi mu Edeni, amayengo gaago ne gatuuka ku Okukaaba kw’omu ttumbi ly’ekiro mu byafaayo by’Abamillerite. Omuyengo ogwo guyingirira mu Okukaaba kw’omu ttumbi ly’ekiro mu byafaayo bya 144,000, era omuyengo ogutandika ku musisi gw’ensi ogw’ekibi kya Adamu gutuuka ku musisi gw’ensi ogw’etteeka erya Sande erya mu Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu.
Eddoboozi lya Kristo lye ddoboozi ly’amazzi mangi, ate amazzi ago nga gaggatiddwa, gakola obubaka bw’enkuba ey’enkomerero. Isaaya ne mutabani we Shearjashub bayimiridde mu olunnyiriri olusatu olw’Essuula ey’omusanvu, ku kidiba ekiva mu muyombo gw’amazzi ogwaggulu, nga baleeta obubaka bw’enkuba ey’enkomerero mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero ky’abantu 144,000. Eyo Isaaya n’alangirira ku kabaka omusiru era omubi Ahaz, ng’agamba nti Mukama agenda okumusindikiriza amazzi ga Asiriya, kabaka Sennacherib; era amazzi ge ganaalinnya okutuuka mu bulago.
Mukama nayogera nange nate, ng’agamba, Kubanga abantu bano bagaana amazzi ga Siloowa agatambula mpola, ne basanyukira Rezini n’omwana wa Remaliya; kale nno, laba, Mukama aleeta ku bo amazzi g’omugga, amaanyi era amangi, ye kabaka wa Asiriya, n’ekitiibwa kye kyonna; era alinnya ku mikutu gyagwo gyonna, n’asukkirira ku mabbali gaagwo gonna. Era aliyita mu Yuda; alijjula n’asukkirira, alituuka ne ku bulago; era okugolola ebiwaawaatiro bye kulijjuza obugazi bw’ensi yo, ai Emmanweri. Isaaya 8:5-8.
Ahaz yagaana amazzi Mukama ge 'yatuma', noolwekyo Mukama n'a 'tuma' amazzi ga Bwasuli eri Ahaz. Ahaz "yasanyukira" mu mukago gwa "Rezini ne mwana wa Remaliya." Ahaz "asanyuka" mu bubaka obw'obulimba obw'enkuba ey'enkomerero obukiikirirwa Rezini ne mwana wa Remaliya.
Rezin n’omwana wa Remaliah, ye Pekah, kabaka w’obwakabaka obw’obukiikakkono, bakiikirira ekifaananyi eky’obulimba kya Isaiah n’omwana we. Kabaka Ahaz omusirusiru era omubi “asanyuka” mu mukago ogukiikirirwa ebika kkumi eby’obukiikakkono eby’e Israel ne Syria, oguweereza nga ekifaananyi ky’okuyunga okutakkirizibwa kw’ekkanisa n’obufuzi ku tteeka lya Ssande. Ahaz asanyuka, kubanga ensonyi n’essanyu bye biwulira ebikontana bibiri ebikozesebwa obutegeezebwa obw’Omwoyo okutegeeza abo abakiikirirwa mu mpaka ezikwata ku mvula ey’oluvannyuma. Jeremiah bwe yalyeko ekitabo ekitono, kyali essanyu n’okujaguza kw’omutima gwe, era Joel atutegeeza nti abantu ba Katonda tebalikwatibwa n’ensonyi. Ahaz, nga wa Laodikiya, muzibe mu maaso, kyava asanyukira obubaka bw’amazzi ob’obulimba era ng’agaana obubaka bw’amazzi ob’amazima bwa Isaiah. Alina okuswala olw’okwesiga obubaka obw’emvula ey’oluvannyuma obw’obulimba obukiikirirwa amataba g’ekabaka w’obukiikakkono, naye agaanye obubaka bwa Shiloah.
Obubaka bwa Shiloah mu Yesaaya omunaana bwe bumu n’obubaka bw’emvula ey’oluvannyuma. Ekidiba kya Shiloah kimanyiddwa mu Endagaano Empya okuba ekidiba kya Siloamu. Mu Olwebbulaniya oba mu Olugereeka kitegeeza ‘eyatumiddwa.’ Kyasaanidde Kristo okugenda, alyoke ‘atume’ Omwoyo Omutukuvu. Yesaaya ne Ahaz bali ku kidiba kya Shiloah, era ekigezo kibeera ku nsonga y’okusalawo okwesiga ekidiba kya Shiloah nga kiragaiddwa Yesaaya n’omwana we, oba okwesiga Rezin n’omwana wa Remaliya? Ahaz alondamu wakati w’amazzi abiri, amazzi ag’e Shiloah oba amazzi aga Kabaka wa Asiriya. Ahaz yasanyukira endagaano n’obubaka ebyayimirirwa Rezin n’omwana wa Remaliya, era bw’atyo n’afuna omujjuzo ogw’okuzikiriza, mu kifo ky’amazzi agatambula mpola mu musango gwe. Omusango gwe gulaga etteeka lya Sande, lwe kiseera Kabaka w’Obukiikakkono ayiririra ku nsi yonna ng’omujjuzo. Kino kitandika okuva ku tteeka lya Sande okudda mu maaso, nga n’omujjuzo gw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro gukulukutira ku nsi yonna.
Ahazi asanyukira omukago wakati w’ebika kkumi eby’obukiikakkono ne Siriya, era bw’atyo asanyukira obubaka obugatta ekkanisa ne gavumenti, nga bwe busimbibwa mu buli mukago ogutakkirizibwa ogusangibwa mu Kigambo kya Katonda. Isaaya ayimirira ow’e Firadefiya, ate Ahazi ow’e Lawodikiya. Kristo agatta obujulizi bwa Isaaya n’obuwe bwe bwennyini ng’awonya omusajja omuzibe w’amaaso, ow’e Lawodikiya, ku kidiba kya Siloamu.
Era Yesu bwe yali ng’ayitawo, yalaba omusajja eyali omuzibe w’amaaso okuva lwe yazaalibwa. Abayigirizwa be ne bamubuuza, nga bagamba nti, Omuyigiriza, ani eyakoze ekibi, ono, oba abazadde be, n’azaalibwa azibe w’amaaso?
Yesu n’addamu nti, Tewali ky’asobye ono, newaakubadde bazadde be; naye eri nti ebikolwa bya Katonda birabike mu ye. Kiteekwa nkole ebikolwa by’oyo eyantuma nga wali emisana; ekiro kijja, nga tewali muntu ayinza kukola. Nga bwe ndi mu nsi, ndi omusana gw’ensi. Bwe yamaze okwogera bw’ati, n’asuula amalusu mu ttaka, n’akolamu ebbumba, n’asiiga amaaso g’omuzibe w’amaaso n’ebbumba, n’amugamba nti, Genda onaabe mu kidiba kya Sirowamu (ekitegeeza, Atumiddwa). Awo n’agenda, n’anaaba, n’akomawo ng’alaba.
Awo abaliraanwa, n’abo abaali balimulabako edda nga muzibe w’amaaso, ne bagamba nti, Si ye ono eyali atuula nga asabiriza? Abamu ne bagamba nti, Ono ye; abalala ne bagamba nti, Afaanana naye; naye ye n’agamba nti, Nze nze. Awo ne bamubuuza nti, Amaaso go gaaggulibwa bitya?
N’addamu n’agamba nti, Omusajja ayitibwa Yesu yafumba ettaka, n’asiiga ku maaso gange, n’aŋŋamba nti, Genda ku kidiba kya Siloamu, onaabe: ne ngenda ne nnaaba, ne ndaba. Yokaana 9:1-11.
Omuzibe w’amaaso awamu ne kabaka Ahaazi omusirusiru era omubi bakemebwa okulaba oba bateeka essuubi lyabwe mu kidiba kya Siloamu oba mu mataba ga Asiriya. Omuzibe w’amaaso amanyi obuzibe bwe, naye Ahaazi mugagga, yeeyongedde mu bintu era teyeetaaga kintu kyonna. Ahaazi ye muwala atali wa magezi ku kidiba ky’enkuba ey’oluvannyuma, ate omuzibe w’amaaso muwala ow’amagezi. Amazzi agasindikiddwa, oba amazzi agasindikiddwa okuva e Asiriya, ge gagezo.
Ekidiba kye kifo amazzi gye gakuŋŋaanyizibwa wamu, era mu ngeri ey’obunnabbi, ekidiba kye kifo mwe kuŋŋaanyizibwa wamu ebika by’amazzi eby’enjawulo: emigga emitono n’eminene, emikutu emitono gy’amazzi, ennyanja, ennyanja ennene, ennyanja ez’oku ttaka, enkuba n’omusulo; amazzi gonna ago gakiimira eddoboozi lya Kristo. Ekidiba ky’enkuba ey’oluvannyuma kikolebwa amazzi agakulukuta okuva mu kidiba ekiri waggulu. Ekidiba kiyimirira obubaka bw’enkuba ey’oluvannyuma mu mbeera ey’okugezesebwa. Ahazi yagaana amazzi agayita mpola, naye omuzibe w’amaso yagondera obubaka obukwata ku kidiba. Yesu n’atwala akamu ku Obwa Katonda bwe, okuyimiririzibwa nga ‘amalusu’, n’akigatta n’ebbumba, nga kiraga okugatta Obwa Katonda n’obuntu kwe Kristo atuukiriza mu Ewatukuvu Ennyo.
Kristo yasuula amalusu ku ttaka, n’agagatta ne ttaka n’afuula ebbumba. Yakozesa obubaka bw’okutaba wamu obwa Katonda n’obuntu okusiiga ku maaso g’omusajja omuzibe w’amaaso. Obubaka obukiikirirwa mu kutaba wamu obwa Katonda n’obuntu bwe bubaka bwa 1888, era bwategekebwa okukyusa omuntu okuva mu mbeera ya Lawodikiya okutuuka mu mbeera ya Firadefiya. Naye obubaka buno bweetaaga okwetaba kw’omuntu. Balina okugenda ku kidiba, ne banyuke.
Bonna baayonoona ne bava ku kitiibwa kya Katonda, naye Yesu yagamba nti omuzibe w’amaso n’abazadde be tebaayonoona. Yesu akuggya ensonga y’okusalira omusango okuva ku mbeera y’omuzibe w’amaso, era amumanyisa ng’omusajja eyayimusibwa okuweesa Mukama ekitiibwa; era mu bubaka bw’ennabbi bwa Bayibuli, abantu abayimusibwa olw’ekigendererwa nti ‘ebikolwa bya Katonda birabisibwe’ be ‘ekibendera,’ ekigatiddwa wamu n’abasajja n’abakazi abaava e Lawodikiya ne batuuka e Firadefiya. Ekibendera kwe kulabisibwa ebikolwa bya Katonda, kubanga omulimu gwe gwali gw’okussa wamu Obwa Katonda n’obuntu (nga kiragiddwa mu kisibo ky’ettaka), era ebyawanguzi by’omulimu ogwo be abo abataakoma ku kuwulira bubaka bwa Lawodikiya, naye n’abagoberera eddawa eriri mu bubaka. Eddawa ey’omuzibe w’amaso yali okugenda okunaba. Bwe yatuuka okulaba, tekyali kyetaagisa agezeeko okuweesa Katonda ekitiibwa; embeera eyamwetooloola yennyini yamuviirako ekyo.
Kyatandika n’okusemberera kwa Kristo, ne kigobererwa omulimu gwa Kristo. Omulimu ogusembayo ogwa Kristo mu kifo ekitukuvu eky’eggulu mu nsonga z’omuntu kwe okukyusa omuntu okuva mu kiwonvu eky’amagumba agatukadde agafu, oba okuva mu kufa mu nguudo, oba okuva mu buzibe bw’amaaso ng’ekinyonyi kya ttama. Omulimu gwe ogusembayo kwe kuddamu okutonda abantu be mu kifaananyi kye, era guno gwe mulimu gwennyini gwe yakola bwe yatonda Adamu okuva mu vvu ly’ettaka, n’amuwuubisamu omukka gw’obulamu. Omulimu ogusembayo gwe gumu n’ogwasooka, kubanga yasooka okukola ebbumba, ne kyaddirira n’alisiiga ebbumba eryo n’obulamu bwa Moyo gwe. Eri Adamu, Omwoyo yali omukka gwe; eri musajja azibe amaaso, kyali amazzi. Eri kiwonvu kya Yezeekyeri eky’amagumba agatukadde, kyali obubaka obw’okukuŋŋaanya obwaatonda omubiri. Awo oluvannyuma obubaka bw’empewo ennya ne buwuubisibwa ku mubiri, ne guyimirira ng’eggye ery’amaanyi.
Ng’omusajja omuzibe akyali muzibe, Yesu yamulaba n’atuuka gy’ali. Yatuukirira omusajja omuzibe mu ngeri y’ekibuuzo ekyabuzibwa abayigirizwa be, era ekyo ne kimusobozesa okuteekawo embeera y’obunnabbi entuufu ey’okulabirako. “Ebikolwa bya Katonda” kabonero ka bunnabbi akalabikira mu njuyi nnyingi z’obujulizi eziri mu Bayibuli. Okulabika kwonna kw’“ebikolwa bya Katonda” mu Byawandiikibwa kutuukirizibwa mu biro by’enkuba ey’oluvannyuma. Yesu ateeka ensengeka y’ensonga eno mu ngeri y’obubaka obw’enkomerero, nga buyimiririzibwa Eliya mu mirongo egisembayo egy’ekitabo kya Malaki.
Abazadde n’omwana omuzibe w’amaso tebakasalirwa musango nga banyonoonyi, kubanga kino kye kiseera ky’ebikolwa bya Katonda eby’amagero, era mu kiseera ekyo emitima gy’abazadde n’emitima gy’abaana girikyusibwa okulaba ensonga eri mu maaso. Ensonga ye nti oba omusajja omuzibe w’amaso ow’e Laodicea akyusiddwa n’afuuka omusajja ow’e Philadelphia eyafukibwa amafuta. Ky’ekyo ekibasanga mu maaso abazadde n’omwana mu kiseera ky’enkuba ey’oluvannyuma, kubanga era kye kiseera ky’okusalirwa omusango. Era ekiseera ky’okusalirwa omusango kituukirizibwa mu mirembe egy’okusatu n’egy’okuna ng’okunnabula kw’endagaano eya Ibulayimu bwe kugamba. Omusajja omuzibe w’amaso y’omulembe ogw’enkomerero, ogw’okuna, ate abazadde be be b’omulembe ogw’okusatu. Mu kiseera ekyo obubaka bwa Eriya buteka amaka mu mbeera mwe banyigirizibwa okukkiriza oba okugaanira obubaka bw’ekidiba kya Siloam. Kabaka Ahaazi omusirusiru era omubi yagaana obubaka obw’ekidiba ekyo, naye omusajja omuzibe w’amaso yabukkiriza. Obubaka bwa Eriya obwa Malaki butegekeddwa mu nteekateeka y’ekikolimo nga bukulembedde olunaku olukulu era olutya olw’Omukama.
Bwe Yesu yategeka embeera gyetulowoozako, yateeka mu ngeri gye yannyonnyolamu ekigendererwa ky’eky’amagero nti alina okukola mu kiseera ekyo, kubanga waakujja ekiseera mwe tewali muntu ayinza kukola. Omulimu gwe yagendererako gukolebwa mu musana, ate okukoma kw’omulimu kulagibwa ng’ekiro. Ky’akyogerako kwe kuggwa kwa kiseera ky’obusaasizi.
Bw’amaliriza omulimu gwe ogw’okusalira emisango, aggyako ebyambalo bye eby’obukabona n’ayambala ebyambalo by’okwevunaana. Bw’amaliriza omulimu ogwo ogw’okutawula ababuze n’abanunuliddwa, omulimu gw’obulokozi gukoma awo. Ekiseera ky’omukisa kiggaliddwa, era kati ekiro kituuse nga tewali muntu asobola kukola. Obubaka bwa Kristo te bwali bwa Laodikiya eri omuzibe w’amaaso bwokka, wabula bwali obubaka bwa Eriya obuteekeddwa mu mbeera ey’okuba nti okuggala kw’ekiseera ky’omukisa kutuuse okumpi, ekyo kye ky’omusindiko ogutukuvu ogwa Kristo okukolera okulokola emmeeme.
Okusooka Kristo yasemberera omulagavu, n’ateekateeka n’asiiga omuzigo; oluvannyuma n’amuwa ebiragiro ku mulimu g’alina yekka okukola, era eky’amaanyi nnyo kwe kuba nti bw’atandika okukola omulimu guno okulaba kwe kuzzaawo. Bw’aba amaze okufuna okulaba, aba avudde mu kuba omuntu ow’e Laodikeya omulagavu n’afuuka Omufiladelfiya. Ekiseera ky’enkyukakyuka eky’amakkanisa ago ebbiri kyatuukirira ku ntandikwa, okuva mu 1856 okutuuka mu 1863.
Ekiseera ekyo kiraga okuwawula nggano n’ebisagazi, era okuteekebwako akabonero okusembayo kw’abantu 144,000, ab’oluvannyuma ne bayimusibwa ng’ebbendera. Omuzibe w’amaso amangu ddala n’afuuka ekisonga mu byogerwako by’abantu, bwe yakyuka okuva okuba ow’e Laodicea n’afuuka ow’e Philadelphia. Omuzibe w’amaso ye 144,000; ate kabaka Ahaz omubi era omusiru be bantu b’endagaano ey’edda abasuulibwa okuva mu kamwa ka Mukama. Mu kaseera ke kimu mu byafaayo, Yesu oba ng’akozesa amalusu ge okusiiga ku bantu be b’endagaano empya, oba ng’ababobolera okuva mu kamwa ke abantu b’endagaano enkadde.
Tujja okwongera ku birowoozo bino mu kiwandiiko ekiddako.
Ekizibu Ekijja
Mu butuufu obutaliiko nsobi, Oyo Atalina nsalo alondoola era abalira ebikolwa by’amawanga gonna. Ng’ekisa kye kiweebwa wamu n’okuyita abantu okwenenya, ebiwandiiko bino bibeera bikyaggule; naye bwe watuuka ku nsalo entongole Katonda gye yateekawo, emirimu gy’obusungu bwe gitandika. Awo ebiwandiiko biggalwa; okugumiikiriza kwa Katonda kuwedde; tewali kusabira kisa mu lwabwe nate.
Nnabbi, ng’atunuulira mu mirembe egiddirira, ennaku zaffe zaalabisibwa mu kwolesebwa kwe. Amawanga ag’emulembe guno gaweereddwa ebisaasizi ebyataalabibwako. Emikisa egisinga obw’omuwendo egy’eggulu giweereddwa amawanga ago; naye okwenyumiriza okweyongedde, obweganyi, okusinza ebifaananyi, okunyooma Katonda, n’obutasiima obw’amaanyi, biwandiikiddwa ku bo. Bangu nnyo okuggala akawunti yaabwe ne Katonda.
Ennaku ziri okusembera mangu, nga wajja kubeerawo obubuusabuusa obunene n’obutabanguko mu nsi y’eddini. Wajja kubeerawo bakatonda bangi n’abakama bangi; empewo zonna z’enjigiriza zijja okufuuyira; era Sitaani, ng’ayambadde engoye z’abamalayika, yandikyamiza, singa kisoboka, n’abalondebwa ddala.
Obunyoomo obwasaasanye ku kutya Katonda okw’amazima n’obutukuvu, buleetera abo abatalina kukwatagana okulamu ne Katonda okulekerawo okussaamu ekitiibwa etteeka lye. Era bwe kyeyongera okweyoleka obutassaamu ekitiibwa etteeka lya Katonda, ensalo egabanya wa abakigondera n’ensi n’ekkanisa eyagala ensi eneeyongera okweyoleka bulungi. Okwagala ebiragiro bya Katonda kweyongera mu kibiina kimu, nga bwe kweyongera okunyooma ku byo mu kibiina ekirala.
Omukulu ‘Nze Ndi’ akakasa amateeka ge. Ayogera eri abo abasazaamu amateeka ge mu bibuyaga, mu mataba, mu emiyaga egikambwe, mu bikankano by’ensi, mu bulabe ku ttaka ne mu nnyanja. Kati kwe kiseera abantu be okweyolesa nga beesigwa ku misingi.
Tuyimiridde ku mulyango gw’ebintu ebinene era ebitukuvu. Omukama ali ku mulyango. Ku Lusozi lw’Emizeeyituuni Omulokozi yannyonnyola ebirabika ebyali bigenda okukulembera ekintu kino ekinene: 'Munaawulira entalo n’emboozi z’entalo,' bwe yagamba. 'Eggwanga lijjimirira ku eggwanga, n’obwakabaka ku bwakabaka; era walibeerawo enjala, n’endwadde ezikambwe, n’okukankana kw’ensi mu bifo eby’enjawulo. Byonna bino bye bitandikwa by’obuyinike.' Newaakubadde obunnabbi buno bwatuukirira mu kitundu mu kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, businga ddala okukwatagana n’ennaku ez’enkomerero.
Yokaana n’abannabbi abalala nabo baali abajulirwa b’eby’entiisa ebinaabaawo ng’obubonero bw’okujja kwa Kristo. Baalaba amaggye nga gakuŋaanyizibwa okulwana, n’abantu okulemererwa emitima olw’entiisa. Baalaba ensi nga eva mu kifo kyayo, ensozi nga zitwalibwa wakati mu nnyanja, amayengo gaayo nga gawuluguma era nga gatabuliddwa, n’ensozi nga zinyeganyega olw’okweyongera kw’amayengo gaayo. Baalaba ebibya by’obusungu bwa Katonda nga bigguddwa, n’olumbe, enjala, n’okufa nga bijjira abatuuze b’ensi.
Dda Omwoyo gwa Katonda oguzibira guggyibwawo ku nsi. Era emiyaga n’embuyaga, n’ebikolwa eby’okuzikiriza ku nnyanja ne ku ttaka, bigoberaganira mu bwangu. Sayansi egezaako okunyonyola bino byonna. Obubonero obweyongera obungi okutwetooloola, obutubuulira okusemberera okw’okuja kwa Mwana wa Katonda, bitwalibwa nga bivudde ku buli nsonga endala, so si ku nsonga entuufu. Abantu tebasobola kulaba bamalayika abakuumi abazibya empewo ennya ne zitawuuya okutuusa nga abaddu ba Katonda bateekeddwako akabonero; naye Katonda bw’alagirira bamalayika be okusumulula empewo, walibaawo embeera ey’ekiruyi kye eky’okusasula nga tewali kalamu esobola kukifaananyiriza.
Obuzibu obunene bututuuseeko; naye abaddu ba Katonda tebalina kweesiga bo bokka mu kabi kano kanene. Mu kwolesebwa okwaweebwa Isaaya, Ezekyeri ne Yokaana, tulaba engeri eggulu gye ligattiddwa ennyo n’ebigenda mu maaso ku nsi. Tulaba engeri Katonda gy’alabirira abo abamwesigwa. Ensi si nga terina mufuzi. Enteekateeka y’ebigenda okujja eri mu mikono gya Mukama. Ekitiibwa eky’eggulu kirina eby’amawanga ebigenda okutuukako, wamu n’ebikwata ku kkanisa ye, mu kuuma kwe.
Katonda abikkudde eby’ojja okubaawo mu nnaku ez’enkomerero, abantu be balyoke bategekebwe okuyimirira mu maaso g’emiyaga egy’okuwakanya n’obusungu. Abo abaalabuddwa ku bintu ebigenda okubasisinkana tebalina kutuula nga bakkakkamu nga balindirira omuyaga ogujja, nga beeggumya nti Mukama alikuuma ab’esiigwa be ku lunaku lw’ennaku. Ffe tusaanidde okuba ng’abo abalindirira Mukama waabwe, si mu kulindirira okutamala budde, naye mu mulimu omunyiikivu, nga tuli n’okukkiriza okutanyeganyega. Kati si kiseera kukkiriza ebirowoozo byaffe okunyigirizibwa mu bintu ebitali bya makulu.
Nga abantu beebase, Setaani akola n’obunyiikivu ng’ateekateeka ebintu okulaba ng’abantu ba Mukama tebasaasirwa wadde okufuna obwenkanya. Entekateeka eya Sande kati etambulira mu kizikiza. Abakulembeze bakikisa ensonga ey’amazima, era bangi abeegatta mu kutambula kuno ne bo bennyini tebalaba gye obugendererwa obwekwekamu bugoberera. Ennyanjula yaayo empole, era nga byerabika bya Kikristaayo; naye bwe kinaayogerera ddala, kiriraga omwoyo gw’omusota. Obuvunaanyizibwa bwaffe kwe kukola byonna ebiri mu maanyi gaffe okuzizaawo obulabe obutuwekeddeko. Tulina kuleetera abantu ensonga ennyini eriwo, bwe tutyo ne tuteekaawo okuwakaniraamu okusinga okuba n’amaanyi eri ebipimo ebigenderera okunyigiriza eddembe ly’omutima. Tulina okunoonya Ebyawandiikibwa, era tubeere basobola okuwa ensonga z’okukkiriza kwaffe. Nnabbi agamba, ‘Ababi banaakola bubi, so tewali mu babi anategeera; naye ab’amagezi balitegeera.’
Ebiseera eby’omu maaso eby’omugaso biri mu maaso gaffe. Okusisinkana okugezesebwa n’okukemebwa kwabyo, era n’okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwabyo, kinaabanga kyetaagisa okukkiriza okunene, amaanyi, n’okugumiikiriza. Naye tuyinza okuwangula mu kitiibwa; kubanga tewali omwoyo ogusigala mukuuma, ogusaba, n’ogukkiriza, gunaakwatiibwa mu miteego n’obukodyo bw’omulabe. Eggulu lyonna litwagala obulungi, era litulindirira tusabe okweyambisa amagezi gaalyo n’amaanyi gaalyo. Buli buyinza obutulwanyisa, bwoba obweyolefu oba obw’ekyama, buyinza okuziyizibwa n’obuwanguzi, ‘si lwa maanyi, wadde si lwa buyinza, wabula lwa Mwoyo gwange, bw’ayogera Mukama ow’eggye.’ Katonda yeteeseteese kaakano nga bwe yali edda okukola ng’ayita mu kaweefube w’abantu, era okutuukiriza ebikulu ng’ayita mu bantu ab’obunafu. Tetunaawangula lwa muwendo munene gw’abantu, wabula lwa kwewaayo ddala kw’emitima gyaffe eri Yesu.
“Kati, nga ekisa kikyaliwo, ate nga Yesu atusabirira, tukole omulimu mu bujjuvu olw’olubeerera.” Southern Watchman, Desemba 25, 1906.