Ekitabo kya Yoweeri n'Ekkanisa y'Abadiventisti b'Olunaku Olw'omusanvu ey'e Lawodikiya - Ennamba kkumi n'omusanvu

Twamaliriza ekiwandiiko ekyasooka nga n’okwekenneenya obunnabbi bwa Abramu ne Pawulo tekunnaba kumalirizibwa, obutunuliddwa olunyiriri ku linyiriri ne buvaamu ekiseera ky’emyaka 430, ekigattiddwaamu emyaka 30 egyaddirwako emyaka 400. Nteebereza nti waliwo abamu mu nsi y’eby’eddini abayinza okulaba emyaka 30 ng’ekiseera ekigoberera emyaka 400, naye bwe kibogerwako mu ngeri ya wabulijjo, emyaka asatu giteekebwa ku ntandikwa y’ekiseera. Kiba kya emyaka 400 nga ezigobererwa 30, oba 30 nga ezigobererwa 400? Kiri nti emyaka asatu ezigobererwa emyaka ebikumi bina, kubanga waliwo abajulizi bangi abakakasa nti waliwo ekiseera ky’emyaka asatu, ekiyungiddwa ku era ne kigobererwa ekiseera eky’obunnabbi eky’okubiri.

Yusufu yali wa myaka 30 bwe yatandika okuweereza Falaawo mu Olubereberye 41:46. Olwo ne watandika emyaka musanvu egy’obufunvu, oluvannyuma ne gigobererwa emyaka musanvu egy’enjala. Yusufu, ng’ekifaananyi kya Kristo, bwe yatuuka ku myaka 30, ne wagobererawo ebiseera bibiri buli kimu kya nnaku 2,520. Kristo bwe yali wa myaka 30, ne wagobererawo ebiseera bibiri eby’ennaku 1,260, nga wamu bituuka ku 2,520; era kino kikwatana n’emirundi musanvu ku bwakabaka bubiri.

Dawudi yali wa myaka amakumi asatu bwe yafuuka kabaka, era yafuuga emyaka amakumi ana nga bwe kyawandiikibwa mu 2 Samwiri 5:4. Dawudi alaga ekifaananyi kya Kristo, era bwe Kristo yali wa myaka amakumi asatu, yabatizibwa, oluvannyuma n’atwalibwa mu ddungu okumala ennaku amakumi ana, ate oluvannyuma okuzuukira kwe—okwafaananyizibwa obubatizo bwe—n’asigala n’ayigiriza abayigirizwa ye yennyini okumala ennaku amakumi ana. Ku musaalaba, okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi kwalwawo mu kisa okumala emyaka amakumi ana, nga kufaanana n’emyaka amakumi ana egy’okufa mu ddungu ku ntandikwa y’ebyafaayo by’endagaano yaabwe.

Ezekiel yali wa myaka amakumi asatu bwe yayitibwa okuba nnabbi mu Ezekiel 1:1. Sijja kutwala kaseera kaakati okwogerako ku bbanga eryaddirira omwaka ogw’Ezekiel ogw’amakumi asatu, naye ndyateekamu ekifupikiddwa kya AI eky’ebimaze okuteekebwako obukakafu ku bungi bw’ebbanga obuweereza bwe lwe bwamala. "Obunnabbi bwa Ezekiel buli mu ebiwandiiko bya Endagaano Enkadde ebisinga okuteekebwako ennaku mu bukakafu ennyo, era mu kitabo kyonna waweereddwamu ennaku entuufu 13. Ezo zonna zibala okuva ku mwaka ogw’obuwaŋŋanguse bwa Jehoiachin (597 BCE nga mwaka 1), ne zituwa ensengeka entereeza ey’ebiseera eyeyita mu bbanga lya myaka nga 22."

Yesu yali wa myaka amakumi asatu bwe yabatizibwa, era oluvannyuma n’akakasa endagaano n’abangi okumala wiiki emu.

Antikristo akulembeddwa n’enkola ya Kristo mu by’obunnabbi, era nga Kristo bwe yamala emyaka asatu ng’ yeetegekera okuyingira omulimu gwe ng’a Kabona Asinga Obukulu ow’omu ggulu, ekiseera eky’obunnabbi eky’emyaka asatu eky’okutegeka, ekyalambikibwa ku Antikristo, kyava ku kuggyibwawo kw’ekya “buli lunaku” mu 508 okutuuka mu 538. Obwa Paapa bwe bwateekebwamu amaanyi ng’obwa Kabona Asinga Obukulu ow’okukyamu, nga Kristo bwe yafukibwako amafuta n’amaanyi mu lubatizo Lwe, emyaka 1260 egy’ekizikiza ky’obwa Paapa ne bifaananira ddala n’ennaku 1260 z’ekitangaala ekirongoofu kya Kristo okuva mu lubatizo Lwe okutuuka ku musaalaba, era ekyo ne kikwatagana n’ekiwundu ekitta eky’obwa Paapa mu 1798.

Tewalimu ku biseera eby’obutundu bibiri ebyasooka ebyatandika n’ebbanga ly’emyaka asatu ebyaliwo nga tekinnaba kutandika omutendera ogusooka ogwa Abramu mu nteekateeka y’endagaano ye ey’emitendera esatu. Olw’ekyo, eky’Abramu kye kisooka okwogerwako, ne bwe kyali kisoboka kubeera bwe kityo bokka nga kimaze okukakasibwa mu bujulizi bwa Pawulo obw’okubiri. Pawulo bwe yawandiika ebigambo bye, obunnabbi bw’emyaka 400 bwafuuka obunnabbi bw’emyaka 430, nga emyaka 30 egyasooka giyawuliddwa okuva ku kiseera eky’oluvannyuma.

Nnemezza nga nsinziira ku mbeera y’obuntu bwa Kristo, ng’alabisibwa nga Alufa ne Omega, nti mu mugendo gw’endagaano ogw’abantu 144,000—aba ‘omega’ ku bunnabbi obubiri bwa Abulaamu ne Pawulo obw’emyaka 30 obugobererwa emyaka 400—walina okubaawo ekifananyi kyakyo mu ‘omega’ y’ebyafaayo by’endagaano, nga bye byafaayo eby’okusiibwako akabonero kw’abantu 144,000. Ekiseera ky’emyaka 30, nga kigobererwa ekiseera ekirala ekirambulukufu, kyetaagisa okutuukirizibwa mu ngeri etateekamu biseera, naye nga kituukiriza obunnabbi bwa Abulaamu obw’ensibuko obw’emyaka 430. Kiba kirungi ssinga osoma nate ekigambo ekyo ekyayogereddwa mu kusooka, oluvannyuma odde wano ogende mu maaso.

Yesu, Yusufu, Dawudi ne Ezeekyeri bonna baamala emyaka amakumi asatu nga beetegekera omulimu ogw’okuyimirira ng’ekifaananyi ky’abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero. Ezeekyeri nnabbi; Yusufu nga kifaananyi kya Kristo Omusaseredooti; era Dawudi kabaka. Ebifaananyi bina; naye ekimu ku byo, ekiri ekiikirira Omusaseredooti Omukulu ow’eggulu, kirina omukiikirira ow’omuntu n’ow’Obwakatonda. Abajulizi abo bana bonna bakkiriziganya nti emyaka amakumi asatu gya Abulaamu gigobererwa ekiseera eky’obunnabbi.

Anti-Kristo yategekebwa okumala emyaka 30; oluvannyuma n’afuuna obuyinza okumala emyaka 1260 okutuusa lwe yafa omulundi ogusooka mu 1798. Ye akabonero k’okufa okw’okubiri, kubanga anaafa nate bwe kiggalibwa ekiseera ky’okugezesebwa. Okufa okw’okubiri kwe kufa okw’obutaggwaawo. Tuweereza Omulokozi azuukidde, kubanga Kristo teyafa lubeerera; teyafa kufa okw’okubiri. Bwe naawonyezebwa ekiwundu ekitta eky’Obwapapa, Okubikkulirwa 13 kiraga nti anaafuga nate okumala emyezi 42; gino giyimirira ebbanga ery’obunnabbi, nga tekirimu kipimo kya budde.

Bwe azuukizibwa mu kiseera ky’etteeka lya Sande, eggye erirwanyisa omulimu gwe be abo abaazuukizibwa ku nkomerero y’ennaku ssatu n’ekitundu ez’Okubikkulirwa ekkumi n’emu. Ebuyinza bubiri obw’azuukiziddwa, byombi nga bibendera—emu erya Ssabbiiti y’olunaku olw’omusanvu n’emu erya njuba—ne bifuuka eky’okusinziirwako eri ensi yonna, nga abantu bakola okusalawo kwabwe okwasembayo wakati w’obulamu n’okufa.

Mu kiseera ky’etteeka lya Sande, Anti-Kristo, era nga ye ensolo, aliyimiririra okwegatta okwa busatu: ejjoka, ye yennyini (ensolo), n’ennabbi ow’obulimba. Eby’obuyinza ebisatu ebyo bijja kwegatta okulwanyisa Ekkanisa ya Katonda, egenda kusitulibwawo waggulu okusinga ensozi zonna. Ekkanisa ya Katonda ey’obuwanguzi eri mu kweetegekera emyaka asatu, si myaka asatu egy’ekiseera eky’obulijjo, wabula ekiseera eky’obunnabbi ekiteekebwawo ekirina ‘asatu’ okukikwatako, era nga kikyagenda mu maaso ng’obunnabbi n’oluvannyuma lw’ekiragiro kya 1844, nga kiraga nti okukozesa ebiseera by’obunnabbi tekyakkirizibwanga. Kyangu okulaba nti omuwendo ogw’emyaka asatu gulaga ebbanga ly’okweetegekera ery’omunnabbi, kabona n’kabaka, abalyayimirira nga Ekkanisa ey’obuwanguzi okulaga Obwakabaka bw’ekitiibwa. Abajulizi bana, Ezeekyeri, Kristo, Yosefu ne Dawudi, bayimirira obuyinza bw’Obwakabaka bwa Katonda mu kaseera kennyini ng’Obwakapapa n’okwegatta okwa busatu bitwala ensi e Alamagidoni.

Ekkanisa eyewangudde etumbulwa mu kiseera ky’etteeka lya Sande mu United States eza Amerika, era ng’okusinziira ku bujulizi bw’Endagaano Enkadde n’Empya, abantu b’endagaano, aba 144,000, banaafuuka obwakabaka bw’abasaserodooti.

Bakabona baalina okuba n’emyaka asatu bwe baatandika okuweereza mu Yeekaalu, kale waliwo ekiseera nga tekinnatuuka ku tteeka lya Sande mwe obwakabona butegekebwa okuweereza ng’ekiweebwayo eky’okuwungiza ky’ebibala ebyasooka. Bakabona, abo ab’e 144,000, bayimirizibwa ng’Aba-Leevi mu nkola y’okutukuza egikolebwa Omubaka w’Endagaano. Waliwo ekiseera eky’obunnabbi ekitwala ku tteeka lya Sande, mwe entereeza y’okutukuza etteekateeka obuweereza obutukuzibbwa olw’ebbanga ly’omusulo ogw’enkomerero. Okutegekerwa kuwedda ku tteeka lya Sande; kale ekiseera ky’emyaka asatu kiraga okutegekwa kw’abakabona, era ne kikwatagana n’eminyaka egiteekwa okutuukibwako eri kabona. Kristo nga Kabona Asinga Obukulu yatandika obuweereza bwe nga wa myaka asatu, era kubanga Yusufu ayimirira Kristo mu kifaananyi, naye yatandika okuweereza kwe nga wa myaka asatu. Kristo ow’obulimba yali mu kutegekerwa okumala emyaka asatu; kale tulina abajulizi basatu abalaga nti ekiseera ky’emyaka asatu kiraga okutegekwa kw’obwakabona.

Sister White ayigiriza butereevu nti buli lwe ekkanisa ebeera erongoofu, Omwoyo ogw’Obunnabbi gukolera mu maaso. Bwe wabaawo ensonga ennene eggyawo omuddo omubi, muliba n’obuweereza obutukuziddwa obuzimbiddwa ku: Yesu ne Yusufu kabona, alimu Obwa Katonda n’obuntu byombi; Yesu ne Ezeekyeri nnabbi; Yesu ne Dawudi kabaka. Abo abaategekeddwa mu bbanga erifaananyizibwa ng’emyaka asatu, bajja okubeerako ku 144,000 era bakiikirirwa ng’abannabbi, bakabona ne bakabaka. Abantu basatu abo bonna bakiikirira mu Bayibuli omulimu gwa Kristo ogw’obwannabbi, obw’obukabona n’obw’obukabaka, kale omuwendo asatu atusobozesa okutegeera nti mu buli kimu ku bibiina bino bisatu ebiva mu bifaananyi bya Bayibuli ebyo ebyogerwako ku baategekebwa emyaka asatu, bwe bigattibwa ne Kristo, bikiikirira okuggatibwa kwa Obwa Katonda n’obuntu. Noolwekyo, bakabona abo abaategekeddwa mu bbanga ery’ekifaananyi ery’emyaka asatu bakiikirirwa ng’endera ey’okuggatibwa kwa Obwa Katonda n’obuntu.

Okuyiwa omusaayi okw’enkomerero okw’obupapa kugenda mu maaso okumala emyezi 42, nga Kristo atambulira mu bantu emyezi 42 ng’ayita mu bayigirizwa be. Emywezi 42 egy’obuddu n’obunyigirize egyaggwa mu kununulibwa, nga bwe kiragirwa emyaka 430 egy’obunnabbi bwa Abramu ogw’ebitundu bibiri. Emyaka ebikumi bina eya Abramu eggwa ku kununulibwa ku Nnyanja Emyufu, ekyo nga kye ky’okulabirako ekimanyiddwa nnyo mu Bayibuli ekiraga enkomerero y’obudde bw’okugezesebwa mu nkomerero y’emyezi 42 egy’ekifaananyi egy’omupapa.

Emyezi amakumi ana mu bbiri gikiikirira ebbanga ly’okugezesebwa okuva ku tteeka lya Sande mu Amerika okutuusa lwe buggalwa ekiseera ky’ekisa ky’omuntu. Naye mu myezi 42 egyo, nga zigoberedde ebbanga ly’emyaka 30 ery’eteekateeka, Kristo akakasa endagaano ng’akikola mu bantu b’abasigalayo. Omusaserdooti ow’obulimba owa Antikristo agwa ku nkomerero ye, mu kifo kye kimu Kristo gye yafiira ku mutendera gwe ogw’obunnabbi; era mu kifo kye kimu Firawo, kabaka wa Misiri, gye yafiira ku mutendera gwe. Ku Lusozi Karameli bannabbi ba Baali baattibwa; ekyo ne kiraga okufa kw’annabbi ow’obulimba ku tteeka lya Sande. Ku tteeka lya Sande, waliwo nnabbi ow’obulimba era n’aattibwa; ejjoka eddene likiikirirwa Firawo; era ekisolo likiikirirwa Paapasi. Bino byonna bikiikirirwa ku tteeka lya Sande nga birwana ne abasaserdooti ba Katonda, bakabaka be, n’abannabbi be. Ekkanisa etukulizibwa nga tennaba kutuuka tteeka lya Sande, era ekirabo ky’obunnabbi kizzibwawo, mu kifo kye kimu nnabbi ow’obulimba gy’afiira. Okuva olwo, olutalo luba lwa bubaka bw’obunnabbi obutuufu oba ob’obulimba.

Ekiseera eky’ekifaananyi eky’emyaka 30 kikiikirira ekiseera ekisooka mu maaso g’etteeka erya Ssande. Ekyo kye kiseera eky’okutegekebwa kwa bakabona, kubanga Kristo ye kye ky’okulabirako kyabwe mu byonna, kubanga bano be bagoberera Omwana gw’endiga. Mu myaka 30 esooka egy’obunnabbi bwa Abramu, endagaano yateekebwawo, ekyo ne kiraga nti kyonna ekiseera eky’okutegekebwa kwa bakabona kye kikiikirira, kye kiseera Mukama mwe addamu okuzzaamu endagaano ye n’abo 144,000, nga bwe kyayolebwa mu byafaayo eby’alpha eby’Abramu. Ekiseera ekyo kye kiseera ky’okutegekebwa kwa bakabona abatandika okuweereza ku tteeka erya Ssande, nga batuuse ku myaka asatu, bwe basiigibwa n’Omwoyo Omutukuvu nga Kristo bwe yali ku lubatizo lwe. Ekimu ku mazima amalala agasobola okuggibwamu okuva mu byafaayo bya alpha bya Abramu kwe kuba nti kyonna ekiseera ekyo kye kikiikirira ekitwala ku tteeka erya Ssande, kiba kikulu nnyo, kubanga omega bulijjo esukka mu maanyi ku alpha. Etteeka erya Ssande lye omega, eryayolebwa mu bintu bino: nga 22 Okitobba 1844, ku Musalaba, mu Paska e Misiri, n’ebirala bingi.

Etteeka lya Ssande liyimirira enkomerero y’ekiseera ekisimbiddwa mu kifaananyi ng’eky’emyaka asatu. Kyasookanga kulagirwa mu kifaananyi mu kumpi buli emboozi nnene ey’obulokovu, era kye kkomo kya ebyafaayo by’endagaano by’abantu abalonde ebyatandika ne Aburamu. Nga waliwo obuzito obwo bw’obunnabbi obw’obujulizi obukwata ku nkomerero y’ekiseera, era n’obukulu bw’ekigendererwa ky’ekiseera kyennyini, entandikwa yandibadde ki?

Waliwo ekiseera eky’obunnabbi ekiragibwa emyaka asatu, nga kisinziira ku bujulizi bungi ne kikoma ku tteeka lya Sande. Mu kifo ekyo wabaawo ekiseera ekiddako ekiragibwa mu mibala egy’enjawulo, era buli kimu ku biseera ebyo kiteeka mu maaso obujulizi bw’olunyiriri lw’ebyafaayo eby’obunnabbi olugoberera etteeka lya Sande. Ebimu ku biseera ebyo biraga olunyiriri olw’ebyafaayo by’ekkanisa olw’omu munda, ate ebirala biraga olunyiriri olw’ebweru olw’ensi ng’egenda e Amagedoni.

Kiyinza okuba kirungi mu kaseera kano okwejjukiza nti tugaana okukozesa obunnabbi bw’ebiseera mu nnaku ez’enkomerero ng’obulaga ennaku ez’omwezi ezitegeerekeka, okutuusa nga olunaku n’essaawa binaategeezebwa ku nkomerero y’ebikolimo. Nja okukozesa Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri okulaga ensonga yange ey’okutayongerangayo okukozesa ebiseera eby’obunnabbi. Mu ssuula eyo mulimu ennyiriri ssatu ezitegeeza ebiseera eby’obunnabbi.

Abagoberezi ba Miller baalina okutegeera okutufu ku buli musoono mu gino emisoono esatu. Obunnabbi busatu buno buli mu mazima agalaga emisingi. Naye okutegeera kw’Abagoberezi ba Miller ku misoono gino kwasimbibwa ku kuteeka mu nkola etteeka ery’okubala olunaku ng’omwaka. Kubanga “ebiseera tebikyaliwo,” emisoono gino giteekwa okuba n’engeri endala gye gikozesebwamu, kubanga obunnabbi bwonna buyogera ku bbanga ly’enkuba ey’oluvannyuma. Emisoono gino giteekwa okufuna okutegeera okw’enkuba ey’oluvannyuma okutakozesa biseera okuzimba obubaka, era nga tekontana n’okutegeera kw’Abagoberezi ba Miller ku misoono gino. Endowooza entuufu y’Abagoberezi ba Miller ku musoono ogw’akati ogw’omu gino emisoono esatu (omusoono ogw’ekkumi n’emu) kwe kugamba nti gulaga ebbanga erigabiddwa mu bitundu bibiri, litandika n’ebbanga lya myaka 30, nga ligobererwa emyaka 1260. Omusoono ogw’ekkumi n’emu gulambulula ebbanga lya myaka 30 eriri mu maaso g’etteeka lya Ssande, nga kiragibwa mu kuteekawo eky’ennyinyizibwa ekiyonona.

Essuula 12 ey’e Danyeri ye ssuula mu Kigambo kya Katonda eriteeka mu maaso enteekateeka y’okutukuza abantu ba Katonda, etuukirira mu nnaku ez’enkomerero mu kiseera ky’enkomerero, nga obunnabbi obuva mu kitabo kya Danyeri bugguliddwa. Mu luyiriri lwa 11 tusangamu obunnabbi abaasooka balutegeera bulungi ng’ekiseera eky’emyaka 30 ekitambuliza mu kiseera eky’emyaka 1260. Mu ssuula 12, obunnabbi busatu obuli mu nnyiriri 7, 11 ne 12 bwabadde busibiddwa okutuusa ku kiseera ky’enkomerero. Mu kiseera ky’enkomerero obunnabbi obusatu obwo bulina okuggulwawo, kubanga Ekigambo kya Katonda tekiremererwa. Mu ssuula yennyini eyo, okulaga okusinga okutegeerekeka okw’okuggwaawo kw’ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu mu Baibuli kuteekeddwawo, noolwekyo essuula 12 kikakasa ddala era mu ngeri ey’enjawulo ennyo okulambulula enkomerero ya Adaventisimu okusinga okutandika kwa Adaventisimu.

Ebyoobunnabbi ebisatu mu Dannieri essuula kkumi n’ebiri byasibibwa mu nnyiriri yennyini ey’Ebyawandiikibwa mwe ‘okusiba’ n’ ‘okusumulula’ bifunira ensobanuro yaabyo ey’obunnabbi ey’omusingi. Ebyoobunnabbi ebisatu ebyo bisumululwa mu byafaayo by’abantu 144,000, kubanga Alufa ne Omega bulijjo biraga enkomerero ya kintu wamu n’akatandikwa kaakyo. Ebisumululwa mu biseera ebisatu eby’obunnabbi eby’essuula kkumi n’ebiri bikiikirira okusumululwa okusembayo okw’Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Okusumululwa okwo kulambulwa mu Okubikkulirwa essuula emu, nga Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kusumululwa, nga ekiseera eky’okugezesebwa kinaatera okuggala. Ennyiriri kkumi n’emu mu Dannieri essuula kkumi n’ebiri kituukiragana n’okwolesebwa okusooka okwa Abulaamu ne Pawulo okw’obunnabbi obubili okw’atandika n’ebbanga lya myaka 30.

Obunnabbi busatu obuli mu Danyeri 12 bye biseera eby’ekifaananyi ebibikkulibwa mu kiseera eky’enkomerero okusembayo, era okubikkulibwa kwo kuleeta okutukuza okusembayo kw’abantu ba Katonda. Eryasooka ku bunabbi obusatu obwo liweereddwa Kristo ye mwennyini, era bwe alitegeeza obunnabbi obwo ayimiridde ku mazzi nga yambadde ebyambalo bya lineni, ng’alaga enkomerero y’ekiseera ky’obunnabbi ekiragiddwa ng’emyaka 1260, era n’ategeeza nti enkomerero y’ekiseera ekyo ye nkomerero y’okusaasaanyizibwa kw’amaanyi g’abantu ba Katonda. Abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero be 144,000, era baasaasaanyiziddwa.

Ssi kyokka Kristo ayimiridde ku mazzi ng’addamu ekibuuzo; ekibuuzo kitandika n’ebigambo “Okutuusa ddi?”. “Okutuusa ddi?” kye kabonero k’obunnabbi, era ekibuuzo kino kibuuza eri Yesu mu Danyeri essuula munaana, olunyiriri olw’ekkumi n’asatu, nga kigamba nti, “Okutuusa ddi?”

Ekibuuzo ekyabuuzibwa Yesu, nga akiikiriddwa ng’omusajja ayambadde linena, mu kyolesebwa ky’omugga Hiddekel, kye kino: “Obudde bungi buki okutuuka ku nkomerero y’eby’amagero bino?” Era mu kyolesebwa ky’omugga Ulayi Yesu, nga akiikiriddwa Palmoni (omutukuvu omu oyo), abuuzibwa nti: “Obudde bungi buki obw’ekyolesebwa ekikwata ku ssaddaaka ya bulijjo, n’ekikolwa eky’ennyinyala ekizikiriza, okutuusa awatukuvu n’eggye byombi lwe binaweebwayo okunyatibwa wansi w’ebigere?”

Sister White agamba nti ebyolesebwa ebyawa Danyeri ku mabbali g’emigga eminene egy’e Shinari biri kati mu kutuukirizibwa, era mu kwatagana n’ebyolesebwa by’emigga byombi, Yesu abuzibwa ‘ekibuuzo’ eky’obunnabbi, ekivaamu bulijjo etteeka lya Sande nga ‘ddamu’. Naye obuddamu byombi bwereetebwa mu mulamwa gw’ebbanga ly’obunnabbi, eryaggwaawo mu 1844. Aba pioniya baalondoola bulungi eddamu ery’ekibuuzo eky’omu essuula munaana n’ebyolesebwa eby’omu mugga ogwa Ulai, era baategeera nti 1798 kwe kwaggwaawo okusaasaanyizibwa kw’amaanyi g’abantu ba Katonda. Naye oluvannyuma lwa 1844, nga ‘okuteekesa ebiseera’ ku Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi kuwedde, ekibuuzo eky’obunnabbi ‘Kituuka wa ddi?’ kiddamu okulaga okutegeera kw’aba pioniya nga, ‘okutuusa ku nnaku 2300; awo Ewatukuvu lirinazibwa mu kiseera ky’etteeka lya Sande eriggya mu bwangu,’ era ‘byonna’ ‘ebyewuunyo’ eby’omu kyolesebwa kya Danyeri eky’enkomerero birituukirizibwa, nga kuwedde okusaasaanyizibwa kw’abantu abatukuvu okumala ennaku ssatu n’ekitundu ez’ekifaananyi.

Okwolesebwa olw’omugga Hiddekel oluli mu mitwe esatu egy’enkomerero egy’omu kitabo kya Danyeri, n’okwolesebwa olw’omugga Ulai oluli mu mitwe musanvu okutuuka ku mwenda, byalambikibwa Mukyala White nga “emigga eminene egy’e Sinaa.” Abanonyereza ku byafaayo n’eby’omu Bayibuli bonna bagamba nti waliwo emigga ebiri bokka egyekwataganiddwa ne Sinaa, era gyombi gya minene. Emigga egyo ebiri ge gino: Tigris (Hiddekel) ne Efurati. Omugga Ulai si Efurati ey’e Sinaa; gwe lugga lw’amazzi olutono olwakolebwa abantu mu Perusiya, sso si mu Sinaa. Omugga Ulai oguli mu kwolesebwa okuli ensinziro n’omusimbu ogw’omu makkati ogw’Adiventisimu teguli mu Sinaa, kyokka nnabbi omukazi alambika Ulai nga Efurati, omu ku migga eminene egy’e Sinaa.

Kwolesebwa kwa Hiddekel kulaga ebyafaayo eby’ebweru eby’omusota, ensolo ne nnabbi ow’obulimba abatwala ensi e Amagedoni, ate kwolesebwa kwa Ulai kuyimirira omulimu gwa Kristo ogw’okugatta Obwakatonda bwe n’obuntu bwa muntu. Mu by’obunnabbi, okulagirirwa kukozesa Omugga Ulai ng’omujulirwa ow’okubiri wamu n’Omugga Efurati okulaga omulimu ogukolebwa Kristo mu kugatta Obwakatonda bwe n’obuntu bwa muntu.

Efurati ne Hidekeri byombi bitandikira mu Edeni era ne biyita mu lutambuliro lwonna lw’ebyafaayo by’endagaano. Bwe bituukirira ku mugo ogw’omu kkati ogw’Adiventisimu nga October 22, 1844, Efurati agattibwa n’ekidako ky’amazzi ekikoleddwa abantu ekya Ulayi okulaga okwegattika kw’Obwakatonda n’obuntu, ekituukirizibwa olw’okukozesa okukkiriza mu abo abakiikirirwa nga 144,000. Ulayi akiikirira okugezesa obuyinza bw’Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi, kubanga kiteeka obuyinza bwa Ellen White ku kulambulula omugga gwa Ulayi ogw’Abaperusi ng’ogumu ku migga minene gya Sinari, nga kikontana n’ebyogerwa by’abakugu b’ensi yonna.

Ekifaananyi ky’omugga Ulai kiyimirira ekigezo ku ekigambo ky’omuntu oba Ekigambo kya Katonda. Abantu be boogera amazima, oba ebigambo ebyateekebwawo ne Sister White bye by’amazima? Omugga Ulai guyimirira omugga gumu mu Persia, oba guyimirira omugga ogw’obunnabbi ogugattamu amazzi okuva mu Edeni n’amazzi g’abantu?

Oyinza okuba nga waliwo ebisoboka bingi ku ekizibu kino kye nnaleese, naye njja kutekaawo ebirowoozo bitono olyoke olabe ensonga yange. Abakugu ab’ensi mu byafaayo n’eby’eddiini be batuufu, ate Sister White ye asobye? Tewali abuusabuusa nti “emigga emikulu egy’e Shinar” ge Tigris ne Euphrates. Kale, bwe yategeeza nti omugga Ulai ogw’e Perusiya gwe mugga omukulu ogw’e Shinar, abeera munnabbi ow’obulimba? Oba munnabbi omutuufu eyakola ensobi? Ensobi mmeka munnabbi omutuufu asobola okukola nga tannayisa ensalo n’afuuka munnabbi ow’obulimba? Oba abakugu mu byafaayo be basobye? Oba ye ddala ye mutuufu? Oba bombi, abakugu mu byafaayo ne Sister White, be batuufu? Naaleese obuzibu buno n’ekigendererwa ky’okukozesa okunyonyolwa kwabwo ng’ekyongerako eri omusajja ayambadde lineni, ayimiridde ku mazzi g’omugga, gwe babuuza, “Bulituuka ddi?” mu byolesebwa byombi eby’omugga Hiddekel n’ogwa Ulai.

Mu kitabo kya Danyeri essuula omunaana, Danyeri ali e Susa mu Perusiya, era Susa eri ku mugga Ulai; olw’emirimu gy’ebyobulimi, ogwo gulimu omugga ogw’ebyobutonde era gulimu n’olunyiriri lw’enkubo z’amazzi ezazimbibwa abantu. Ng’Ulai bwe gukulukuta okudda wansi amayiro nga kikumi n’attaano nga bwe gati, gugattana n’awasisinkanira emigga Tigris ne Euphrates. Emigga Tigris ne Euphrates egyatandikira mu Eden oluvannyuma gaggattika, era bwe gaggattika, omugga Ulai oguva mu Perusiya gukwataganira awo nyini. Bwe omugga Ulai gusisinkana ebisulo bya Tigris awasisinkanira Tigris ne Euphrates, Ulai gubeera gumu ku mazzi agakola emigga eminene g’e Shinar. Abawandiisi b’ebyafaayo bali batufu, era ne Sister White bw’atyo.

Bwe Sister White bw’alambulula ekiboneero ky’Ulai mu essuula ey’omunaana, aba ng’ategeeza ku mugga omumanyiddwa olw’ensengeka y’okutambuza amazzi eyazimbibwa abantu egatta emigga gya Tigirisi ne Efurati; gano gayimirira ebiseera bibiri by’emyaka 2520, ebyaggwa mu 1798 ne 1844.

Erinnya ery’ekikadde ery’omugga Tigris ye Hiddekel, era mu kukwatagana ne Euphrates, emigga gyombi gyalambikibwa n’obukakafu mu bunnabbi nga gyegattibwa ne Assyria ne Babylon, era abo baalambikibwa ng’empologoma ebbiri ezaliba za kubonereza endiga za Katonda. Amaanyi ago agazikiriza ebbiri gaabeera ng’ekifaananyi ekyasooka eky’amaanyi agazikiriza g’e Roma y’abapagani ne Roma ey’obupapa, nga go bifaananyi bya musajja ne mukazi, oba ekkanisa ne gavumenti. Roma y’abapagani yali musajja akiikirira eby’obufuzi bya gavumenti, ate Roma ey’obupapa ye mukazi atali mulongoofu ow’obukulembeze bw’ekkanisa. Assyria yali musajja ate Babylon yali mukazi mu nteekateeka yaabwo mu bunnabbi, bwe kityo ne kitegeerekeka nti Tigris ye musajja, ate Euphrates ye mukazi.

Omugga Tigirisi ye mugga ogulaga eby’obufuzi ogwatuuka mu 1798, era Omugga Furati ogw’eby’ekkanisa ne gutuuka mu 1844. Omugga Furati kyagwanira okutuuka mu 1844, kubanga obubaka bwa 1844 bwali ku Babironi (Omugga Furati) eyagwa nate mu 1844. Mu 1844, Omugga Furati bwe gwavaamu omugwa gw’amazzi, Omugga Ulayi, ogwali era gwegattiddwa mu kifo we gisanikirira emigga ng’akabonero k’ebikolwa by’abantu, ne gugattikana n’amazzi g’omugga omulala. Omugga ogw’eby’obufuzi gwazibikibwa mu 1798, nga mu kiseera ekyo obuyinza obw’eby’ensi bwaggyibwawo ku buyinza bwa Papa. Mu mwaka gumu ogwo Obumwe bwa Amerika butandika okufuga nga ekisolo eky’ensi n’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli. Omugga Tigirisi gwazibikibwa mu 1798, we kennyini gavumenti we lijja oluvannyuma okunyigiriza ensi yonna okumenya olusenge lw’amazzi, olusigaddewo luno oluziza amataba g’okutulugunya kwa Papa ag’ali okusasaana ku nsi yonna ng’amataba agasukkiridde. Olukomera olwo, oba olusenge lw’amazzi, lwe lukomera olw’okutandukanya ekkanisa ne gavumenti.

Mu 1844, Euphrates ne Ulai bikakasa obubaka bwa 1844 nga bwe kugwa kwa Babulooni, era nga kye mulimu gwenyini Kristo gwe yatandika mu 1844, bwe yali, nga Omubaka w’Endagaano, yaggyamu mu bantu amazzi ga Babulooni n’ebikolwa by’obuntu—bantu abaali bagenda okuyingira mu watukuvu we, abaali beetaaga okunazibwa nga tebannayingira mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo. Okunaazibwa okw’enkomerero kw’abo bantu kwatuukirizibwa n’enkuba eyafukamuka wansi w’obubaka bw’Okukaaba okwa ttumbi, era amatonyo g’enkuba ago ag’obubaka bw’Okukaaba okwa ttumbi gaasengejjibwa okuva mu mazzi g’omugga Tigris, nga ab’eMiller baalambulula Loma ey’Obupapa n’omwaka 1798, era nga baalambulula okugwa kwa Babulooni ne banazibwa nga tekunnaggala omulyango olw’obubaka obwo—oba ng’oyinza okwogera nti baanaazibwa n’enkuba eyava mu mazzi agasengejjibwa ag’emigga Ulai, Tigris ne Euphrates—nga baleeta obubaka bwa Danyeri 8:14, era ne batuukiriza obubaka bw’Okukaaba okwa ttumbi mu maaso g’okuggulwawo kw’Olunaku lw’Okutangirirwa olw’ekifaananyi ekituukirizibwa.

Bw’aba Kristo ayimiridde ku mazzi g’e Hiddekel mu olunyiriri olw’omusanvu olw’essuula ey’ekkumi n’abiri mu kitabo kya Danyeri, aba ayimiridde ku mazzi ga Tigirisi, amazzi g’ebyobufuzi mu kwolesebwa okulaga entambula ez’enkomerero z’ebyobufuzi eby’abantu ezitwala okutuuka ku kuggwaawo kw’ekiseera eky’ekisa. Ayimiridde eyo ng’addamu ekibuuzo eky’olunyiriri oluvuddeko, nga bwe kiri ne mu kwolesebwa kw’omugga Ulayi, omusajja eyambadde lineni, oyo eyo ye Palimoni, Omubala Omuwuunwa, ng’awa eky’addamu ku kibuzo eky’olunyiriri oluvuddeko. Mu mbeera zombi, okunyumagana kubeera okw’omu ggulu wakati w’abamalayika ne Kristo, era mu mbeera zombi ekibuuzo kye kimu: “Kijja okumala ebbanga ki?”

Okuddamu kwe kuli nti okutuusa ku nnaku 2300; mu essuula munaana ne mu essuula kkumi n’ebiri kigamba nti “ebbanga, ebibanga, n’ekitundu eky’ebbanga.” Okuddamu okwo kumanyiddwa ng’emyaka 2300 n’emyaka 1260, naye mu 1844 Katonda yateekawo ekiragiro eky’okuziriza okukozesa ebiseera mu bubaka obw’obunnabbi, kubanga ekiseera tekikyaliwo. Kye ki ekiddamu kya Palimoni, omusajja ayambadde lineni, eri ekika kye eky’enkomerero? Ekibuuzo eky’ “Kituuse ddi?” kyalagiddwa mu bajulirwa abangi okulaga etteeka lya Ssande ng’eky’okuddamu ku kibuuuzo; kale ekifo ekitukuvu kirongoosebwa ku tteeka lya Ssande, era “ebyamagero bino byonna” biggwaawo ku tteeka lya Ssande? Biki “ebyamagero” ebiggwaawo ku tteeka lya Ssande, era “ebyamagero” ebyo byatandika ddi?

Ekibuuzo eky’ekifaananyi ekigamba nti “Okutuusa wa?” kiraga etteeka erya Sande, era malaika teyabuza nti etteeka erya Sande linaaba ddi, wabula nti enkomerero y’eby’amagero eriba ddi. “Eby’amagero” bikomera ku tteeka erya Sande; kale eby’amagero ebiretanga okutuuka ku tteeka erya Sande bye bi? Oba okulambulukiza nnyo, ebyo “eby’amagero” ebyayolebwa mu kwolesebwa kwe Danyeri yafuna ku mugga Hiddekel, nga byalambikibwa mu ssuula 10 okutuuka ku 12, byebiki? Bwe tusobola okumanya ebyo “eby’amagero” bye biri, tusobola okuzuula lwe bitandika. Mu Danyeri essuula kkumi, Gabuliyeri alambulula ddala ekigendererwa kye mu kukwatagana kwe ne Danyeri mu kwolesebwa.

Gabuliyeri yajja okutegeereza abantu ba Katonda ebinaabagwako mu nnaku ez’oluvannyuma. Okulowooza nti obunnabbi obuli mu Danyeri essuula kkumi na bbiri bwe bwategeerwa bulungi Abamillerite, naye n’okukozesa okukkiriza okwo okugaana okutwalira essuula eyo mu nnaku ez’enkomerero—kiba kuba kuziyiza ekigendererwa Gabuliyeri kye yategeeza. Eky’ova oluvannyuma, Gabuliyeri bwe yatandika okwanjula eby’obunnabbi okuva mu olunyiriri olwasooka olw’omu ssuula eya kkumi n’emu okutuuka mu olunyiriri olw’okusatu olw’omu ssuula eya kkumi na bbiri, ebyafaayo ebiragibwa biba ebitundu eby’ebweru eby’obunnabbi ebiraga engeri eddiragoni, ensolo n’omunnabbi ow’obulimba gye baleeta ensi e Amagedoni. Waliwo ebitundu mu ssuula ebiyogera ku bantu ba Katonda okutulugunyizibwa, naye ebyafaayo by’omu ssuula eya kkumi n’emu byasinga kuba kubikkulirwa okw’ebweru. Kino kitegeeza nti essuula kkumi n’ensuula kkumi na bbiri zimeerera ng’Alufa n’Omega mu kwolesebwa kwa Danyeri okw’enkomerero, kubanga—nga bwe zaawukana ku ssuula eya kkumi n’emu—zombi zitegeeza obubaka obw’omunda obulambulula okuteekebwako akabonero kw’abantu 144,000. Essuula ey’omu wakati ye obujeemu bw’abantu, nga kweraga mu kabaka w’obukiikakkono, Papa w’e Ruumi; ate essuula eya Alufa, essuula kkumi, wamu n’eya Omega, essuula kkumi na bbiri, zitegeeza eby’okuyitamu eby’omunda by’abantu 144,000 mu nnaku ez’oluvannyuma. Essuula zonna ssatu zitutwala ku kuggalawo kw’ekiseera ky’okugezesebwa; essuula eya Alufa etandika n’okutya Katonda okwawula ebika bibiri by’abasinza, era ku nkomerero y’ensuula Danyeri aweebwa obuyinza obwongeddwako emirundi ebiri, ne bwe kityo ne kimanyisa obubaka bw’omalayika ogusooka n’ogw’okubiri. Essuula kkumi na bbiri ye ssuula eya Omega, era eraga obubaka bw’omusango bw’omalayika ow’okusatu.

Essuula kkumi n’emu erambika obujeemu bwa bantu okuva ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okutuuka ku kuggalwa kw’ekiseera eky’okusaasirwa, nga okusinziira ku Sister White kino kye kifaananyi ky’okuggalwa kw’ekiseera eky’okusaasirwa ku nkomerero y’ensi. Danyeri essuula kkumi n’emu etandika ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, kubanga Danyeri yali omu ku abo abaatwalibwa e Babulooni mu kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okw’emirundi esatu, era okuzikirizibwa okwo kwafaananyiriza okuzikirizibwa kw’ekibuga kye kimu mu mwaka 70 A.D., era nate mu nnaku ez’oluvannyuma nga kino kiyimirizibwa ensi.

Waliwo okuzikirizibwa ddala okubiri kw’e Yerusaalemi okwaliwo ku lunaku lumu lw’omwaka, nga wakati waabyo waliwo emyaka 665. Okuzikirizibwa kwombi kwatuuka ku kibuga we yandibadde esangibwa Essanduku y’Endagaano. Siiro yalina obubonero obw’obunnabbi obufaananako era kiyimirira okuzikirizibwa okusooka kw’ekibuga we waali okubeerawo kwa Katonda, oba we kwesaaniranga okubeerawo. Bwe Mwannyina White bw’akozesa okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi ng’ekifaananyi ky’okuzikirizibwa mu nnaku ez’enkomerero, aba annyonnyola ku okubuulira kwa Kristo ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi.

Shilo, n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwaliwo mu biseera bya Nebuchadnezzar, n’okwaliwo mu biseera bya Titus, bye bujulizi busatu eby’ennaku ez’oluvannyuma, nga bikiikirirwa mu kuzikirizibwa kw’ekibuga kya Katonda. Shilo ye bubaka bwa malaika ow’olubereberye obuyigiriza okutya Katonda, kye Eli teyakoze, era okumuwa ekitiibwa, kye Eli teyakoze, kubanga essaawa y’omusango gwe etuse. Obubaka bwa malaika ow’okubiri mwe tusangamu okwekubiriramu, nga bukiikirirwa Nebuchadnezzar ne Titus. Okuzikirizibwa okwa kusatu kwa Yerusaalemi, mu nnaku ez’oluvannyuma, kuba ku nkomerero y’ekiseera eky’okugezesa, era kwe kuggwaawo kw’omusango.

Omutwe ogw’ekkumi n’emu gukwata ku byafaayo eby’ebweru eby’obubaka bwa bamalayika abasatu. Guli wakati w’ekibonoobono eky’okwawukana ekiri mu mutwe ogw’ekkumi n’okukwatibwa okusatu okw’okwongerwamu amaanyi okwabeerawo ku lunaku olw’amakumi abiri mu bbiri mu kibonoobono kya Danyeri. Kino kitegeeza nti omutwe ogw’ekkumi n’ebiri era gukwata ku byafaayo eby’omunda ebyo ebigwako abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma. Kino era kitegeeza nti ekitangaala ekiri mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri kiyaka emirundi amakumi abiri mu bbiri okusinga ekitangaala ekiri mu mutwe ogw’ekkumi.

Mu kwolesebwa kw’Ulai, Kristo naye yabuzibwa nti, “Kijja kumala bbanga ki?” Ebitundu kkumi n’ebiri ebisooka, ebitwala okutuuka ku kibuzo ekiri mu kitundu eky’ekkumi n’asatu, byali birambulula ebyafaayo eby’obunnabbi eby’ebweru, nga biraga ebilambulukufu ebikulu ku maanyi g’obufuzi agalabikibwa mu bunnabbi bwa Baibuli. Ebitundu ebyo kkumi n’ebiri byali biddamu era bigaziya ebyafaayo ebyakiikirizibwa mu ssuula ey’omusanvu. Ebyafaayo eby’obunnabbi ebyateekebwawo mu bitundu ebyo biddibwamu era ne bigaziibwa mu ssuula ey’ekkumi n’emu, nga bitandika mu biro by’Abameedi n’Abaperusi. Ekitundu eky’oluvannyuma eky’essuula ey’omunaana, wamu n’essuula ey’omwenda yonna, bye bikiikirira abantu ba Katonda ab’ennaku ez’enkomerero nga bwe byaalagulwa nnabbi Danyeri. Ekwolesebwa ly’ebyafaayo eby’obunnabbi erisangibwa mu masuula asatu agakwata ku kwolesebwa kw’omugga Ulai, wamu n’okukiikirirwa kw’abantu ba Katonda mu masuula ago nga kulabikira mu nkwatagana ya Danyeri ne Gabulieri, kye ntandikwa okutuuka ku nkomerero w’amasuula kkumi okutuuka ku kkumi n’ebiri.

Kubanga Hiddekel ye Omega, ate Ulai ye Alufa, obuyinza obukiikirirwa mu kitangaala ekiggulwawo mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri, bwe kituuka ekiseera ky’enkomerero, buyaaka emirundi amakumi abiri mu ebiri okusinga ekyolesebwa ekiba omugo omw’akati n’omusingi gw’okukkiriza kw’Abadiventisti. Bwe kityo, ekitangaala ky’ekyolesebwa kya Danyeri ekisembayo kimanyiddwa butereevu ng’ekitangaala ekikwatagana n’abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma. Bw’aba malayika abuuza omusajja ayambadde engoye za lineni, “Kituusa ddi?” okutuuka ku nkomerero y’ebyewuunyo bino, ebyewuunyo bino bye abo abayaaka ng’engyenyenye emirembe n’emirembe, nga ebyafaayo by’endagaano ya Abramu bikuutira Abramu atunuule ku nnyenye. Ebyewuunyo ebiri mu Danyeri omutwe ogw’ekkumi n’ebiri bye kukyusibwa kw’abantu okubafuula ekibendera kya 144,000.

Mu kiseera ekyasooka twalaba nti ekitundu eky’ekkumi n’emu mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri kyalaga ekiseera eky’obunnabbi ekigabanyiziddwa mu biseera bibiri, ekyasooka nga kya myaka asatu. Okuteeka akanyikivu akasaanidde ku kitundu eky’ekkumi n’emu, nagenda ku kitundu eky’omusanvu okulaga okwenyigira kwa Kristo butereevu mu byamagero bye atuukiriza mu bantu be mu nnaku ez’oluvannyuma.

Nga tuddira ku linyiriri ery’ekkumi n’emu njagala okubajjukiza nti omutwe ogw’ekkumi n’ebiri Gabuliyeri aguyita mu butereevu “ennaku ez’oluvannyuma.” Mu nnaku za 144,000, ennaku mwe bateekebwako akabonero era ne bayingira endagaano ne Katonda; ng’okusinziira ku kitabo kya Danyeri, walibaawo obubaka obugguliddwaawo obuliyongera ne bufuuke eddoboozi eddene. Obubaka obwo bukiikirirwa mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri ng’ebiseera ebitatu eby’obunnabbi ebirina enjawulo, ebyamaze okunnyonnyolwa Abamiileraiti, era ne biddirirwa okukakasibwa Omwoyo gw’Obunnabbi. Ebyo ebiseera bisatu tebikiikirira budde, kubanga malayika yennyini asitulira emikono gyombi waggulu eri eggulu mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri, ye yennyini yasitula omukono gumu eri eggulu mu Kubikkulirwa ekkumi, n’alayira nti tewaliba budde nate. Okulangirirwa okwo mu 1844 kitegeeza nti ebiseera ebitatu eby’obunnabbi ebiri mu Danyeri 12 bi biseera eby’akabonero ebyatagendererwa kukiikirira budde.

Noolwekyo, bwe kiba nti ekiseera eky’omu wakati ekifaananyi ky’obunnabbi mu Danyeri essuula 12 kye kyo ekiseera eky’ebbiri ekitandika n’emyaka asatu, era mu kennyini essuula mwe Mikaeri ayimirira, olwo omanya nti ekiseera ekyo eky’ebbiri ekitandika n’emyaka asatu kye kutuukiriza okutufu kw’obunnabbi bwa Abalamu obwa alpha. Omega y’obunnabbi bw’ekiseera obutandikawo ebyafaayo by’endagaano nga bikwata ku bantu abalondebwa, etuuka ku kutuukirizibwa okutufu mu kennyini essuula eryo, eriba entiko y’obujulizi bwa Danyeri ku bigenda okubatuukako abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero.

Mu kiseera eky'enkomerero, ekitabo kya Danyeri kiguddwawo era omusana oguvaamu guteeka akabonero ka Katonda ku bantu be. Mu kiseera eky'enkomerero, ekitabo kya Danyeri kiguddwawo era omusana oguvaamu guyimirizibwa mu amabanga g'obunnabbi asatu agali mu mutwe ogw'enkomerero ogwa Danyeri. Omutwe ogwo ye omega w'emitwe esatu egigatta ebyolesebwa erya Hiddekel, era ebyolesebwa erya Hiddekel ye omega ku mitwe esatu egiyimirira alpha w'ebyolesebwa by'emigga eby'omu kitabo kya Danyeri. Emigga egyatandikira mu Eden ne gimalira ku Danyeri, ate oluvannyuma Ekigambo kya Katonda eky'obunnabbi ne kibaleeta mu ntambuza y'Abamillerite ey'obubaka bwa malayika ow'olubereberye n'ow'okubiri, omukwekano ogwa alpha ogw'emikwekano ebbiri egy'obubaka bwa balayika abasatu. Emyaka 1290 ag'omu lunyiriri olw'ekkumi n'emu ge omega eri obunnabbi bwa Abramu ne Pawulo obw'emyaka 430.

Nga tetunnayongera mu Danyeri ekitundu ekkumi n’abiri n’enkwatagana yaakyo n’obunnabbi bwa Abulaamu, kirungi okujjukira ani Paulo yali. Paulo teyali mutume wa Abaamawanga bokka, wabula era nga kya mugaso nnyo bwe yayanjulira obubaka bwe mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Okusinga n’ekyo, Paulo yali nnabbi ow’enteekateeka z’ebiseera. Nnabbi ow’enteekateeka z’ebiseera ye nnabbi eyayimusibwa okukulembera abantu ba Katonda okuva mu nteekateeka emu okutuuka ku ndala; nga Musa: okuva mu kusinza ku ekyoto okutuuka mu kusinza mu kifo ekitukuvu; Yokaana Omubatiza: okuva mu kifo ekitukuvu eky’ensi okutuuka mu Kifo Ekitukuvu eky’eggulu. Paulo yawandiika ebisinga mu bigambo n’amateeka agalambika engeri ey’okukozesa eby’olulaba mu eby’Omwoyo okusinga abawandiisi ba Baibuli abalala bonna nga oggasse wamu, nnyo ddala! Yayimusibwa okunnyonnyola enkyuka okuva ku bya lulaba okugenda mu bya Mwoyo mu mbeera y’abantu ba Katonda ab’endagaano.

Pawulo ye yali omukwataganya wakati w’obusuubizo bw’endagaano eby’abantu ba Abulaamu abalonde, mu kiseera lwe baava mu Isiraeri w’omu mubiri ne bafuuka Isiraeri w’omu mwoyo. Bw’oba tonategeera bulungi ekifo n’omugaso Pawulo gwe yalina mu byafaayo by’endagaano, osobola obutalaba nga kisaanira nnyo mu maaso ga Katonda nti obunnabbi obw’ebiseera obwasooka obw’abantu ba Katonda ab’endagaano buba bwa bitundu bibiri era butandika n’ekiseera ky’emyaka 30. Ekimu ku byo by’obunnabbi kyateekebwaawo kitaawe w’abalonde, era bwe baakyuka ne bafuuka abalonde ab’omu mwoyo, omunnabbi ow’ekiseera yayimusibwa okulaga n’okunnyonnyola ekyokukyuka ekyo, era n’okukakasa obunnabbi bw’ebiseera bwa Abulamu n’omujulirwa ow’okubiri okuva mu Endagaano Empya ogukwatagana n’omujulirwa ow’olubereberye ogwava mu Endagaano Enkadde. Abulamu ku ntandikwa, ate Pawulo ku nkomerero, balaga mu kifaananyi obukulu bw’ennaku 1290 ez’oluvannyuma.

Tujja okugenda mu maaso mu kiwandiiko ekiddako.