Ekitabo kya Yoweeri n'Ekkanisa y'Abadiventisiti ab'Olunaku olw'omusanvu ey'e Lawodikiya - Ennamba amakumi abiri mu mukaaga

Ebyasa bina bya Yoweeri biyimirira okuzikirizibwa okweyongera mu maaso kw’ennimiro y’emizabbibu ya Katonda okuva mu 1863 okutuuka ku tteeka lya Ssande. Ennamba ennya era eyimirira ebika bina eby’obuntu bwa Kristo. Bakerubi ab’omu kifo ekitukuvu balina ebifaananyi eby’obuso ennya, era ebyo ebifaananyi bikwatagana n’okugabanyibwa okuna kw’Isirayiri ey’edda bwe baasimba amakambi beetoolodde ekifo ekitukuvu. Era bino biyimirira Enjiri ennya.

Baibuli (Okubala 2) eyogera ku bika kkumi n’ebiri (nga Lewi tebaabalirwamu, kubanga be baasiisira okwetooloola ddala Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu) ebyategekebwa mu masiisira aga nnya, nga buli gimu mulimu ebika bisatu, nga basiimiddwa ku njuyi ennya ez’ensi okwetooloola ekifo ekitukuvu, buli gimu wansi w’ekibendera, ekitegeeza akabendera oba akabonero. Enteekateeka eno yakola obufaananyizo, nga lusiisira olw’ensi lufaanana entebe ey’omu ggulu erikuumibwa Bakerubi.

Yuda yali ku ludda lw’ebuvanjuba, ng’atunuulira gy’enjuba ezibukira, ku mulyango gw’ekitukuvu. Ekibendera kya Yuda kyali empologoma, kubanga kiyamiririra Empologoma ey’ekika kya Yuda. Ebika bibiri ebyali wamu ne Yuda bye byali Isakaali ne Zebbuluni. Mu kwolesebwa kwa Yokaana, ekisolo ekyasooka kyali nga empologoma, era nga bwe bakerubi ba Ezekyeri baalina obuso bwa empologoma. Lewubeeni, nga akabonero ke ka muntu, yali ku maserengeta wamu ne Simeyoni ne Gaadi. Ku bugwanjuba waali Efulayimu, wamu ne Benjamini ne Manase, abalagirwa ng’ente ennume. Ku mambuka waali Daani, wamu ne Aseeri ne Nafutali, abalagirwa ng’ennofuzi. Okuyungibwa kw’ebika n’obuso buna bw’ewatukuvu ow’eggulu kulabisibwa mu Njiri ennya.

Matayo ye Empologoma ey’ekika kya Yuda, Makko ye ente ey’ekiweebwayo, Luka omuntu, ate Yokaana empungu ey’ebuuka waggulu ennyo. Kristo, nga Empologoma ey’ekika kya Yuda, yeeyanjulira nga oyo asiba era asumulula Ekigambo kye eky’obunnabbi. Ekitabo kya Matayo kijjukiza mu ngeri etereevu emirundi 12 nti obunnabbi bwa Masiya bwatuukirira, okusinga enjiri endala essatu nga ziggattiddwa wamu. Tekiri na kumpi n’akatono.

Ekitabo kya Matayo kiyimirira Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Lukka, eyali musawo, yawandiika enjiri ye ng’atunuulira Kristo nga Mwana w’Omuntu, kubanga Lukka ye obuso bw’omuntu. Mako yawandiika enjiri ya Kristo ng’atunuulira ku ssaddaaka Kristo gye yakiikirira, kubanga Mako ye ente. Yokaana ye empungu ebuluka waggulu ennyo, eyayolesa ebintu eby’ekyama bya Katonda mu ngeri gye yategeezaamu enjiri ya Kristo.

Kikulu nnyo okutegeera Ekitabo kya Matayo nga bwe kiyimirizibwa mu Kigambo eky’obunnabbi. Ekitabo kya Matayo kye Empologoma ey’omu kika kya Yuda, omugabe w’Ekigambo kye eky’obunnabbi, Omubalirizi awuunyisa w’amabanga, Omumanyi w’ennimi awuunyisa, oyo afunga n’aggula Ekigambo kye. Yesu ye Alufa ne Omega, era ye Ekigambo. Ekitabo ekisooka mu Endagaano Empya n’ekitabo eky’enkomerero mu Endagaano Empya bitabo eby’obunnabbi. Abasinga bamanyi kino ku kitabo ky’Okubikkulirwa, naye bayinza okuba nga tebaategeera nti Matayo ye Alufa wa Endagaano Empya, kale kigwanira okukwatagana ne Omega ya Endagaano Empya. Kigwanira okukiikirira enkomerero, nga ye kitabo ky’Okubikkulirwa.

Ky’ova olaba nti, bwe tukizuula mu Matayo olunyiriri olugenderana n’olw’Olubereberye olw’ebyafaayo by’endagaano olwateekebwawo mu ssuula 11 okutuuka ku 22, kiba si kirala wabula eky’amazima Empologoma ey’ekika kya Matayo gy’eri okubikkula. Essuula kkumi na bbiri z’ebyafaayo by’endagaano eziragiddwa mu Olubereberye, Matayo n’Okubikkulirwa kati zibikkulwa, era kye tutegereza kwe nti essuula amakumi abiri mu ssatu eya Matayo eyimirira okwawulwamu kw’ab’amagezi n’abasirusiru mu nfumo ey’ennimiro y’emizabbibu. Emitawaana munaana egituusibwa ku bantu b’endagaano eyasooka, gifuna ekifaananyi kyaagyo ky’obunnabbi mu bantu munaana abakiikirira 144,000 abayingira mu ssanduuko ey’obukuumi. Essuula 23 eyimirira omulimu ogwatandika mu Weema entukuvu ey’omu ggulu lwe nnaku 2300 zatuuka ku nkomerero yaazo nga Okitobba 22, 1844, era gujakuddamu ng’etteeka lya Ssande lituuse mu bbanga ttono. Essuula 23 ekimaka amazima gano.

Essuula 24 kituukirira nga Kristo amaze okumaliriza okwogeragana kwe ne Isirayiri eyakyama era n’aleka Yeekaalu y’Abayudaaya omulundi ogw’enkomerero. Omuwendo 24 ge kabonero akalaga okukyusibwa okuva mu Isirayiri ey’edda okutuuka ku Isirayiri ey’omulembe guno, ekifo kennyini mu byafaayo eby’obunnabbi Kristo mwe yayimirira bwe yategeeza obubaka bwe mu Matayo 24. Obubaka obw’obunnabbi bwa Matayo 24 buli kulaga kwa Katonda okw’enkola ey“olunyiriri ku luyiriri,” okukwatagana okwenjawulo n’ebyafaayo by’Abamillerite, era n’olwekyo n’ebyafaayo by’abo 144,000. 24 kiwakirirwa ekkanisa ey’Okubikkulirwa 12, eyimiridde ku mwezi ogukomyawo okutangaala kw’enjuba ey’obutuukirivu. Ku mutwe gw’eyo waliwo emmunyeenye 12 eziraga 24, kubanga eyo eraga ebyafaayo ebyatuusa ku kuzaalibwa kwa Kristo, we ebika 12 bya Isirayiri ey’edda byafuukira abayigirizwa 12 ba Isirayiri ey’omulembe guno. Mu essuula 24 biragibwa ebyafaayo by’Abamillerite okuva mu 1798 okutuusa ku Okusuulirwa Okukulu. Awo ne gajja Matayo 25.

Ennamba amakumi abiri mu ttaano ye kabonero k’Abaleevi, oba nga balungi oba nga babi; naye era mu ngeri ey’ekikulu nnyo, eraga okweyawulwa kw’Abaleevi ab’amagezi n’ababi. Matayo 25 ewa obujulizi busatu, oba bigero bisatu, ku nkola y’okwawula eno eyakikirirwa ennamba amakumi abiri mu ttaano. Kitegeerekeka bulungi nti olugero lw’abawala kkumi lulaga ebyafaayo by’Abamillerite, era ne ebyafaayo bya 144,000. Ebyafaayo ebyo bye by’omalayika asooka; olugero lw’ettalanta luli omalayika ow’okubiri, era olugero lw’endiga n’embuzi luli okusala omusango kw’omalayika ow’okusatu.

Emitwe amakumi abiri mu mukaaga okutuuka ku amakumi abiri mu munaana birondoola ebyafaayo okuva ku Paska okutuuka ku kiragiro eky’okubuulira Enjiri oluvannyuma lw’okubambibwa ku musaalaba.

Okusumulula mu bufunze ku bubonero obulaga ekkubo obuli mu Ssuula 26 buno: mu olunyiriri olusatu okutuuka ku olutaano, waliwo olukwe olw’okutta Yesu. Awo Yesu n’asiigibwa amafuta e Besaniya mu olunyiriri omukaaga okutuuka ku kkumi na ssatu. Mu olunyiriri kkumi na nnya okutuuka ku kkumi na mukaaga, Yuda alemukira Kristo olw’ensimbi za ffeeza amakumi asatu. Awo ne balya Pasika wamu n’Abayigirizwa be, mu olunyiriri kkumi na musanvu okutuuka ku amakumi abiri mu ttaano. Mu olunyiriri amakumi abiri mu mukaaga okutuuka ku amakumi abiri mu mwenda, Yesu ateekawo Omukolo gw’Emmere ey’Omukama; era mu olunyiriri amakumi asatu, Yesu ategeeza nti Peetero ajja kumugaana. Mu olunyiriri amakumi asatu mu mukaaga okutuuka ku amakumi ana mu mukaaga, Yesu ali e Getisemane. Mu olunyiriri amakumi ana mu musanvu okutuuka ku amakumi ataano mu mukaaga, Yesu akwattibwa; ate mu olunyiriri amakumi ataano mu musanvu okutuuka ku nkaaga mu munaana, Yesu abeera mu maaso ga Kayafa n’Olukiiko Olukulu. Okuva ku olunyiriri nkaaga mu mwenda okweyongerayo, obugaana bwa Peetero eri Kristo bwanjulibwa. Essuula lino lirimu obubonero obulaga ekkubo kkumi eby’enjawulo ebigenda okuddamu mu nnaku ez’oluvannyuma.

Essuula amakumi abiri mu musanvu nayo erina obubonero kkumi eby'enjawulo. Yesu aweebwa eri Piraato, oluvannyuma Yuda yetuga, oluvannyuma Yesu atwalibwa mu maaso ga Piraato, oluvannyuma Balaaba alondebwa, Piraato n'awaayo Yesu abambibwe ku musaalaba, oluvannyuma Yesu anyoomebwa, oluvannyuma okubambibwa ku musaalaba, oluvannyuma okufa kwa Yesu, oluvannyuma Yesu aziikibwa, ate ne omukuumi ku ntaana n'awa obujulizi.

Essuula amakumi abiri mu munaana lirina obubonero obulaga ekkubo busatu bokka: ekisooka kye okuzuukira, ekyaddirira kye obulimba bwa Sanhedrin, n’ekyasembayo kye Okutumwa okukulu. Amassuula asatu agalimu obubonero obw’omusalaba obw’enjawulo amakumi abiri mu ssatu, ebijja okuddamu mu byafaayo by’abantu emitwalo kkumi n’ennya n’enkumi nnya.

Nga ebintu Kristo bye yayitamu okuva ku kusiigibwa e Betaniya okutuuka ku Kutuma Okukulu byaalaga okuggwaawo kw’obuweereza bwe ku nsi n’entandikwa y’okubuulira Enjiri eri amawanga gonna, bwe kityo n’obubonero bwe bumu obulaga ekkubo buddwamu mu byebayitamu by’abantu ba Katonda abasigaddewo nga basembera okuggwaawo kw’ekiseera ky’okukemebwa n’obuwanguzi bwabwe obusembayo.

Essuula amakumi abiri mu mukaaga okutuuka ku amakumi abiri mu munaana ziraga ebyafaayo by’Embaga ey’Okuyitako ebizimbiddwa ku obubonero 23 obw’enjawulo obulaga ekkubo, nga obubonero buno buddibwamu mu byafaayo ebyatwala okutuuka ku tteeka erya Ssande n’ebyaddirira oluvannyuma lwalyo.

Enkomerero y’ennaku 2300 nga 22 Okitobba 1844 eriddamu mu tteeka lya Ssande. Obubonero 23 obulaga ekkubo obuli mu mitwe esatu egy’enkomerero egy’ekitabo kya Matayo bulaga omusaayi omuwendo ennyo ogukozesebwa okugatta Obwakatonda n’Obuntu.

Matayo essuula 23 esimbirira ku kusalira omusango eri obukabona obw’obulimba. Essuula 26 okutuuka ku 28 ze Omega eri essuula 23. Obujeemu obweyongera bw’aba Leevita ab’obulimba, abakadde, okumala emirembe ennya bwaleeta obubonero obulaga ekkubo mu ssuula ssatu ezisembayo.

Essuula amakumi abiri mu nnya eraga nti enkola ey’olunyiriri ku lunyiriri ye nkola ya Kristo, nga akozesa okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okunnyonnyola ebiriwo, ebyaliwo, n’ebiribaawo.

Okugwa kwa Yerusaalemi mu 70 A.D. kwabaawo ku lunaku olumu olw’omwaka lwe Yerusaalemi yasookera ddala okuzikirizibwa Nebukadduneeza. Okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwakolebwa Nebukadduneeza kwali ebyafaayo ebyayita; era mu byafaayo bya Kristo, Tito bwe yatwala Yerusaalemi, ekyo kyafaananyiriza enkomerero y’ensi. Matayo 24 atumbula enkola ya ennyiriri ku nnyiriri, era bwe kityo n’ategeeza nti "enkola" kye kimu ku bitundu eby’omu bujulizi bw’obunnabbi.

Mu ssuula 24 mwe Kristo alaga obwetaavu bw’okutegeera “eky’ennyooma ekizikiriza” ekyayogerwako Nnabbi Danieri, okutegeera okw’essinziiro kwa William Miller, era n’akabonero akateekawo ekyolesebwa mu Danieri. Kiyimirira era n’obujeemu bw’Abadiventisti, kubanga baagaana okutegeera kw’Abamillerite ku “ekya buli lunaku” mu kitabo kya Danieri, ne bityo ne beetaba mu bulimba obw’amaanyi obwogerwako mu 2 Abatesalonika essuula ey’okubiri. Essuula lino likwatagana butereevu ne Luka 21, ne liraga August 11, 1840 okutuuka ku October 22, 1844, nga ekyo kifaananyiriza 9/11 okutuuka ku tteeka lya Sande. Likwatagana era ne “ebiseera by’Ab’amawanga” mu Luka 21:24, ebyo bye kisumuluzo ekikulu mu kuggulawo “emirundi musanvu” gya Musa, ate nga lyekwataganya n’okupimibwa kwa yeekaalu mu Okubikkulirwa essuula 11.

Okutandika n’Essuula 23, ne ziddako 24 ne 25, ate ne ziggwa n’Ensuula 26 okutuuka ku 27, ensuula ssatu ezirina obubonero 23 obulaga ekkubo, obuli "omega" eri "alpha" ey’Essuula 23. Essuula 26 bwe gongerwako 27 ne 28 bifuuka "81," akabonero k’obusaserdooti. Ku bajulizi basatu (Olubereberye, Matayo ne Okubikkulirwa) ensuula 11 okutuuka ku 22 ze layini emu. Ensuula 23 okutuuka ku 28 ze layini y’amazima etandika ku 23 era n’ekomera ku 23.

Essuula emu okutuuka ku kkumi ze za sooka mu emirongo esatu egy’obunnabbi mu kitabo kya Matayo. Essuula kkumi, ne ziddirwako essuula kkumi n’ebiri, ne ziddirwako essuula mukaaga. Okukwatibwako Omwoyo Omutukuvu kutubuulira nti ebitabo byonna eby’Bayibuli bisisinkanira ne bimalirizibwa mu Okubikkulirwa, era noolwekyo ebitabo byonna eby’Bayibuli bisisinkanira ne bimalirizibwa mu Matayo. Matayo, ng’ekifaananyi ky’empologoma ey’ekika kya Yuda, alambulula obunnabbi obwa Masiya kkumi n’ebiri obw’enjawulo, era ebitundu bino kkumi n’ebiri bivaamu obulamaala bw’ebyafaayo by’Abamilleraiti n’abo 144,000. Ng’ekitabo ky’Okubikkulirwa kitandika n’okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, Matayo essuula esooka liraga okubikkulirwa kwa Yesu Kristo okunnyunga ku bulamu n’obujulizi bwa Musa, ne ku byafaayo bya Anti-Kiristo, era nga limanyisa ebintu bisatu eby’ekkanisa ey’obuwanguzi ebikiikirirwa nnabbi, kabona ne kabaka.

Matayo atandika n’okubikkulirwa kwa Yesu Kristo mu mulamwa gw’endagaano ya Katonda n’abantu abaalondebwa. Okuva eri Ibulayimu okutuuka eri Dawudi waaliwo emirembe 14; okuva eri Dawudi okutuuka ku kubatwalibwa mu buwaŋwa e Babulooni waaliwo emirembe kkumi na nnya; era okuva e Babulooni okutuuka eri Kristo waaliwo nate emirembe kkumi na nnya. Eby’obuzaale bya Kristo mu Matayo bikwatagana ne Musa, kubanga Musa ye Alufa ate Kristo ye Omega. Obulamu bwa Musa obw’emyaka 120 bukwatagana n’emyaka 120 egy’ekiseera ky’okugezesebwa mu byafaayo bya Nuuwa. N’olwekyo endagaano ya Nuuwa yeeyunga ku ndagaano y’abantu abaalondebwa. Emyaka 120 gya Musa giyimirira biseera bisatu eby’emyaka 40; ekisooka kyaggwawo Musa bwe yatta Omumisiri ku nkomerero y’emyaka 40, era ku nkomerero y’ekiseera eky’okubiri eky’emyaka 40 ne battibwa abalubereberye, Falaawo n’eggye lye. Ekiseera eky’okubiri eky’emyaka 40 kyaggwa ku kujeemera e Kadesi, ate ekiseera eky’okusatu eky’emyaka 40 kyaggwa ku kujeemera okw’okubiri e Kadesi. Ennyiriri zonna essatu ez’obunnabbi ez’Alufa zimalira e Kadesi, era ennyiriri essatu ez’eby’obuzaale bya Matayo zimalira eri Dawudi, okubatwalibwa mu buwaŋwa e Babulooni, n’Omubaka w’endagaano.

Bwe gwanagana alpha eya Musa ne omega eya Kristo, wabaawo abajulirwa mukaaga ba Kadesi, kye 1863 era n’etteeka lya Sande. Ezzadde lya Matayo liteeka Kabaka Dawudi e Kadesi, we Adventisimu eyaggwamu obwesigwa etwalibwa e Babulooni, nga Kristo akakasa endagaano n’abantu 144,000. Okuteeka Dawudi ku tteeka lya Sande kussaawo omujulirwa ow’okubiri ku Dawudi, era Dawudi ng’omu ku bakiikirizi basatu ba bantu abaayamba okuweereza nga bali mu myaka 30. Kristo, Dawudi, Yusufu ne Ezeekyeri bonna baatandika omulimu gwabwe nga bali mu myaka 30. Wamu, abo bana ab’emyaka 30 aba atandika okuweereza bakiikirira okukwatagana kw’Obwakatonda n’obuntu, lwe kiseera ekkanisa ey’akulwana ekyusibwa n’efuuka ekkanisa ey’awangudde. Ekkanisa eyo egatiddwa nnabbi, kabona ne kabaka. Okukyusibwa kumakibwa ku tteeka lya Sande, era kye Kadesi, kale Dawudi mu ezzadde lya Matayo agwanagana ne Dawudi w’emyaka 30.

Emyaka amakumi asatu egy'okuteekateeka gikwatagana n'emyaka 430 egy'endagaano ya Abulaamu, era n'obukulu bw'kabona n'emyaka 1290 egya Danyeri 12:11. Mu kyawandiiko ekiddako tujja kutunuulira buli kimu ku bunnabbi bwa Masiya kkumi n'ebiri obuli mu kitabo kya Matayo. Tusooka kulambulula eminnyiriri esatu gy'obunnabbi mu Matayo; emitwe 1 okutuuka ku 10, nga gikuddibwako emitwe 11 okutuuka ku 22, ate ne emitwe 23 okutuuka ku 28.