Ebituukirizibwa eby’ObuMesiya mu kitabo kya Matayo birimu akabonero ak’ekiseera eky’enkomerero, akabonero k’obubaka okufuuka entongole, abajulizi babiri b’akabonero ka 9/11, omu mujulizi w’obubaka obw’omunda eri Lawodikiya n’omulala w’obubaka obw’ebweru obw’obuterrorisimu bwa Buyisiramu. Kituukagana nti akabonero ka 9/11 kiyimiririzibwa mu bibiri ku bituukirizibwa kkumi n’ebiri eby’ObuMesiya mu Matayo, kubanga 9/11 mulimu obubaka bwa malayika ow’okubiri, mwe wabaawo bulijjo okuddiramu emirundi ebiri. Okufa kw’olunaku lwa 18 Julaayi 2020 kwali akabonero aka ttaano ke twalowoozako, ate eddoboozi mu ddungu mu Julaayi 2023 kyali akabonero aka mukaaga, n’okuzuukira kwa 2024 kyali akabonero aka musanvu. Ekituukirizibwa eky’omunaana eky’ObuMesiya kye Okukaaba mu ttumbi ly’ekiro.
Akabonero ak’ekkubo akakwata ku Mesiya aka munaana ke Enduulu ey’omu ttumbi ly’ekiro
Byonna bino byakolebwa, okutuukirizibwa ebyayogerwa nnabbi nti, Mugambe muwala wa Sayuuni nti, Laba, kabaka wo ajja gy’oli, omuwombeefu, ng’atudde ku ndogoyi, ne ku kyana ky’endogoyi. Matayo 21:4, 5.
Okuteebereza
Sanyuka nnyo, ggwe muwala wa Sayuuni; gololera eddoboozi, ggwe muwala wa Yerusaalemi: laba, kabaka wo ajja gy'oli; mutuukirivu era alokola; omuwombeefu, ng'atudde ku ndogoyi, ye ku kyana ky'endogoyi, omwana w'endogoyi. Zekaliya 9:9.
Emyaka bikumi bitaano emabega, Mukama yategeeza okuyita mu nnabbi Zekaliya nti, ‘Sanyuka nnyo, ggwe muwala wa Sayuuni; yeekane, ggwe muwala wa Yerusaalemi. Laba, kabaka wo ajja gy’oli. Mutuukirivu, era alina obulokozi; omuwombeefu, era ng’atudde ku ndogoyi, era ku kyana ky’endogoyi.’ [Zekaliya 9:9.] Singa abayigirizwa baali baategeedde nti Kristo yali agenda ku musango n’okufa, tebandisobodde kutuukiriza obunnabbi buno.
Mu ngeri y’emu, Miller ne banne batuukiriza obunnabbi, era baawa obubaka Omwoyo Omutukuvu gwe yali yamaze okulagula nti gunaweereddwa eri ensi yonna; naye tebandisobodde kuguwa singa baali bategedde ddala obunnabbi obwalaga okusubwa essuubi kwaabwe, era ne buwa obubaka obulala obwateekwa okubuulirwa amawanga gonna nga Mukama tannajja. Obubaka bwa bamalayika omubereberye n’ow’okubiri bwaweebwa mu kiseera ekituufu, era bwatuukiriza omulimu Katonda gwe yali agenderedde okutuukiriza ku bwo. The Great Controversy, 405.
Okutegeera bubi Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi kwali ku nsonga mu byafaayo by’okuyingira kwa Kristo okw’obuwanguzi, era ne mu byafaayo ebigenderanako eby’okulangirira obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi lw’ekiro mu 1844. Abantu 144,000 basaanidde okutegeera “obunnabbi obulaga okumenyeka kw’essuubi lyabwe.” Yokaana mu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi yategeezebwa mu maaso nti obubaka bw’ekitabo ekitono obwabadde bugenda okuba bulungi mu kamwa ke, bunaakyuka ne bube bukaka.
Tetulina kyetutya ku biseera eby’omu maaso, okuggyako nga tweyerabira engeri Mukama gye yatukulembera, n’okuyigiriza kwe mu byafaayo byaffe eby’edda. Life Sketches, 196.
“Okukulemberwa kwa Mukama” mu biseera ebyayita kulabisibwa, wamu n’ebikolwa ebirala bya Katonda eby’okulabirira, nga Omukono gwe gukisa ensobi mu mibalo; kubanga tekyali kya bulungi eri Aba Millerite okutegeera okusubwa essuubi kwabwe nga tekunnaba kutuuka, nga bwe kyatali kya bulungi eri abayigirizwa okutegeera buli kimu ekikwatagana n’okusubwa essuubi kwabwe ku musaalaba. Naye ebyafaayo eby’okulangirirwa kw’Enduulu y’ettumbi bimanyiddwa nga gwe musana ddala ogutwala mu ggulu, era kino ky’alabibwa mu kwolesebwa kwa Ellen White okw’olubereberye ddala. Aba 144,000 balina okutegeera okusubwa essuubi kw’abayigirizwa n’Aba Millerite. Okugaana omusana ogwo kwe kugwa okuva ku kkubo.
Baali balina omusana ogwaka ennyo ogwali gutekebwawo emabega waabwe ku ntandikwa w’oluguudo, malayika yantegeeza nti gwali 'okukaaba kw’ettumbi ly’ekiro'. Omusana guno gwaka mu luguudo lwonna, ne gutangaazira ebigere byabwe, baleme okwesittala.
Bwe baakuumanga amaaso gaabwe ku Yesu, eyali ddala mu maaso gaabwe ng’abakulembera okubatuusa mu kibuga, baali bakuumiddwa bulungi. Naye amangu ddala abamu ne bakoowa, ne bagamba nti ekibuga kiri wala nnyo, era baali basuubira dda okuba nga baakirimu. Awo Yesu n’abagumya ng’ayimusa omukono gwe ogwa ddyo ogw’ekitiibwa, ne mu mukono gwe ne muvaamu omusana ogw’asikirira waggulu w’ekibinja kya Adivent, ne bayogerera waggulu nti, ‘Aleluya!’ Abalala ne banguwa ne bagaana omusana ogwali emabega waabwe, ne bagamba nti si Katonda eyabadde abakulemberedde okutuusa awo. Awo omusana ogwali emabega waabwe ne guzimira, ne guleka ebigere byabwe mu kizikiza ekituufu ddala, ne beesittala ne batakyalaba akabonero newaakubadde Yesu, ne bava ku kkubo ne bagwa wansi mu nsi enzirugavu era embi. Obumanyirivu bw’Obukristayo n’Enjigiriza bya Ellen G. White, 57.
Akabonero ak’ekkubo ak’omunaana ke Okukaaba okw’omu ttumbi w’ekiro, era kino kifaananyizibwa mu kuyingira okw’obuwanguzi kwa Kristo mu Yerusaalemi.
Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro tekwesigamizibwanga nnyo ku kubaza ensonga, newankubadde obujulizi obuva mu Ebyawandiikibwa bwali bulabika bulungi era bwakakasa. Wagendangawo nayo amaanyi agasukuma emmeeme. Tewali kubuusabuusa, tewali kubuuzaabuza. Mu mbeera ey’okuyingira kwa Kristo mu buwangwa mu Yerusaalemi, abantu abaali baakuŋŋaanyiziddwa okuva mu bitundu byonna by’ensi okukuuma embaga ne beeyiya ku Lusozi Olw’Amizeeyituuni; bwe baayunga ku kibiina ekyali kigoberera Yesu, ne basikirizibwa omwoyo ogw’ekiseera, ne bayamba okweyongera ku ddoboozi ery’okukaaba nti, 'Yeebazibwe oyo ajja mu linnya lya Mukama!' [Matayo 21:9.] Mu ngeri y’emu, abatakkiriza abaayiya mu nkuŋŋaana z’Abadiventisiti—abamu olw’okwagala okumanya, abalala lwa kunyooma bwereere—baawulira amaanyi agakakasa agaatambuliranga n’obubaka nti, 'Laba, Omugole ajja!'" Omwoyo gw’Obunnabbi, ekitundu eky’okuna, 250, 251.
Okuba omuwala w’amagezi mu nnaku ez’enkomerero, okusinziira ku bunabbi, kyetaagisa nti abo abawala b’amagezi bayitibwemu okumenyeka essuubi, ekyo ne kireetawo ebbanga ery’okulindirira ery’omu lugero. Nga tolabye ku by’okuyitamu eby’ebbanga ery’okulindirira, toli muwala w’amagezi newaakubadde muwala musirusiru.
Olugero lw’abawala ab’obugole kkumi oluli mu Matayo 25 era lulaga ebyo bye bayitamu abantu ba Abadiventisti. The Great Controversy, 393.
Mu ngeri yonna, abawala ab’amagezi ab’ennaku ez’enkomerero balina okuyitamu okusuulibwa kw’essuubi okufaanana n’ekyaliwo nga 19 April 1844, kubanga eby’okuyitamu eby’olugero bye bimu n’ebya 144,000, be Yokaana mu Okubikkulirwa b’ayogerako ng’abawala.
Abo be bataayonoonebwa n’abakazi; kubanga ba balongoofu. Abo be bagoberera Omwana gw’Endiga wonna w’agenda. Abo baannunulwa okuva mu bantu, nga be bibala ebyasooka eri Katonda n’Omwana gw’Endiga. Okubikkulirwa 14:4.
Engero z’ekifaananyi za Kristo zinga meka ezirambikiddwa mu butereevu era mu bukakafu nga zituukiriziddwa mu nnukuta ddala? Engero zonna zijja kutuukirizibwa mu nnukuta ddala, naye olugero lw’abawala abawombeefu ekkumi lwateekebwa mu lwatu nga lutuukiriziddwa mu biseera ebyayita n’eby’omu maaso "mu nnukuta ddala." Lugero luno lufananizibwa n’omulayika ow’okusatu, alibeera amazima ag’omu kiseera okuva mu 1844 okweyongerayo okutuusa lwe Mikaeri anaayimirira era ekiseera ky’ekisa ky’abantu ne kiggalwa.
Emirundi mingi njjukizibwako engéro ey’abawala ekkumi, nga bataano ku bo baali ab’amagezi, ate bataano baali abasirusiru. Engéro eno emaze okutuukirizibwa era ejja n’okutuukirizibwa ddala ng’ebigambo byayo bwe biri, kubanga erina okukozesebwa okw’enjawulo mu kiseera kino; era, ng’obubaka bwa malaika ow’okusatu, emaze okutuukirizibwa era ejja kwongera okuba amazima ag’ekiseera okutuusa ku nkomerero y’ekiseera. Review and Herald, Agusito 19, 1890.
Okutuusa ku nkomerero y’ebiseera, olugero lw’abawala ab’ekkumi lubeera amazima ag’obudde buno, era Enduulu ey’ettumbi ly’ekiro ejja kutuukirizibwa nate mu nnukuta zonna.
Waliwo ensi eri mu bubi, mu bulimba n'okubudabuda, mu kisiikirize ekyennyini eky'okufa—yeebase, yeebase. Ani ababira mu mwoyo okubazukusa? Eddoboozi ki erisobola okubatuukirira? Ebirowoozo byange byatwalibwa mu biseera eby’omu maaso, lwe waliweebwa akabonero. ‘Laba, Omugole ajja; muveeyo mugende okumusisinkana.’ Naye abamu balibeera baakereera okufuna amafuta ag’okuddamu okuzza ettaala zaabwe, era nga kyakere ddala balizuula nti ekikula ky’omuntu, ekiikirizibwa amafuta, tekigabanyizibwa. Review and Herald, Febwali 11, 1896.
Okukaaba mu ttumbi ly’ekiro kwe kabonero ak’ekkubo akaddako akali mu maaso mu kutambula kw’abantu 144,000. Akabonero ako kwegattako okubonyaabonyezebwa okwatandikira ku abeesigwa nga tekunnabaawo etteeka lya Ssande. Okubonyaabonyezebwa okwo kuba kwa bweru era kwa munda, era okwa munda kuliimu ebifaananyi ebiri eby’enjawulo. Omu ku ebyo ye Yuda, ekirala ye Sanhedrin.
Akabonero k’ekkubo aka Masiya ak’omwenda ke kumuwaayo olw’ebitundu by’effeeza amakumi asatu
Awo ne kituukirira ekigambo ekyayogerwa Yeremiya nnabbi nti, 'Ne batwala ensimbi za ffeeza amakumi asatu, omuwendo gw'oyo gwe baateekako omuwendo, gwe abaana ba Isirayiri baamuteekako omuwendo; ne baziguza ennimiro y'omubumbi, nga Mukama bwe yandagira.' Matayo 27:9, 10.
Okuteebereza
Ne mbagamba nti, Bwe mulowooza nga kirungi, mumpemu empeera yange; naye bwe si bwe mutyo, mulekerawo. Ne bapima ensimbi eza ffeeza amakumi asatu ng’empeera yange. Awo Mukama n’aŋŋamba nti, Kisuulire eri omubumbi: omuwendo omulungi gwe bantaddeko ku lwange. Ne ntwala ensimbi eza ffeeza amakumi asatu, ne nzisuula eri omubumbi mu nnyumba ya Mukama. Zekaliya 11:12, 13.
Olukwe lwa Yuda lukiikirira olukwe lw’abakabona ab’ekyamu, kubanga ennamba amakumi asatu eraga emyaka gy’abakabona. Bakabona, era nga be Abaleevi, Omubaka w’Endagaano abatukuza ng’ezaabu n’effeeza. Ebitundu by’effeeza amakumi asatu ebya Yuda bikiikirira okusukulwa kw’abakabona ab’ekyamu ku tteeka lya Sande; newankubadde Yuda yafa nga Yesu tannakomererwa ku musaalaba, kyokka kyali ku lunaku lumu. Yuda si kifaananyi kya Lukiiko Olukulu lw’Abayudaaya; ye kifaananyi kya oyo eyalowolebwanga nti ali omu ku bayigirizwa ba Kristo.
Nga omuyigirizwa wa Kristo, waali omuyigirizwa w’okusiigibwa amafuta kwa Yesu. Okusiigibwa amafuta mu kubatizibwa kwe kwakyusa erinnya lya Yesu ne litya Yesu Kristo, kubanga ‘Kristo’ kitegeeza ‘Ali asiigiddwa amafuta’. Erinnya lye ne likyuka, kubanga olwo yali agenda okunyweza endagaano n’abangi okumala wiiki emu, era akabonero ak’amaanyi akalaga obukwataganya bw’endagaano kwe ku kyusibwa erinnya. Yesu yasiigibwa amafuta n’amaanyi mu kubatizibwa kwe. Okuba omuyigirizwa wa Kristo kyakitegeeza nti waali omuyigirizwa w’okubatizibwa kwe. Kwe kubatizibwa kwe kwe yasiigibwa amafuta n’amaanyi. Ekigambo ekyayogerwa Peetero mu Matayo 16:18 kimanyiddwa mu nsi y’eby’enjigiriza eby’ObuKristo ng’ ‘Okukwatula okw’ObuKristo’. Kimu ku nsonga ennene ez’okwogerwako ennyo mu bayigirize b’eby’enjigiriza ey’eddiini n’abasomi. Mu ngeri ya bulijjo, empaka za bayigirize b’eby’enjigiriza ey’eddiini n’abasomi zisobola okulaga ekintu ng’ekitalina bukulu oba ekirimu obukulu obutono; naye ekintu ekikulu kibeera nti ObuKristo kitegeera nti Yesu bwe yasiigibwa amafuta, awo n’afuuka Masiya.
N’abagamba nti, Naye mmwe mugamba nti nze ani? Awo Simooni Peetero n’addamu n’agamba nti, Ggwe Kristo, Omwana wa Katonda omulamu. Matayo 16:15, 16.
Erinnya lya Petro eryasooka lyategeeza amazima ago ddala, kubanga Simon Barjona kitegeeza "oyo awulira obubaka bw'enjiba," era bwe bwali obubaka bw’okubatizibwa kwe. Okubatizibwa kwe kugeendana ne 9/11, ate Yuda ayimirira abo abamu mu kiseera ekimu beeyatula nti bategeera 9/11, naye ne bafiirwa ekkubo mu lugendo. Yuda si kimenyetso kya Senedirini, kubanga bo bayimirira Ekkanisa y'Abadiventisiti ab'Olunaku Olw'Omusanvu eya Laodikeya. Yuda yawa obujulizi eri Senedirini, naye obubonero bw’okujeemera kwa Senedirini bwawukana ku kujeemera kwa Yuda. Okujeemera kwa Senedirini kulagiddwa mu kirooto ekiddirira.
Nakuŋŋaanya ebyawandiiko byange, ne tutandika olugendo lwaffe. Mu kkubo twakola enkungaana bbiri e Orange era twalaba obujulizi nti ekkanisa yaganyulwa era ne zzaamu amaanyi. Naffe twazzibwamu amaanyi mu Mwoyo gwa Mukama. Ekiro ekyo naloota nti nnali e Battle Creek, nga ntunula mu ddirisa eriri ku mulyango ku bbali, ne ndaba ekibiina nga kijja ku nnyumba, babiri babiri. Baalabika nga bakambwe era nga bamaze okusalawo. Nnabamanyi bulungi ne ng’enda okuggulawo oluggi lw’ekisenge ky’abagenyi okubaaniriza, naye ne ntunuulirako nate. Ekifaananyi kyali ekyuse. Ekibiina kaakano kyali kirabika mu ngeri y’okutambulira wamu ng’Abakatoliki bwe bakola. Omu yali asitudde omusaalaba mu mukono gwe, omulala nga asitudde ekikajjo. Bwe baasemberera, eyali asitudde ekikajjo yetooloola ennyumba, ng’ayogera emirundi esatu nti: 'Ennyumba eno teekiriziddwa. Eby’obugagga biteekwa okukwatibwa. Bakyogedde ku kibiina kyaffe ekitukuvu bubi.' Entiisa n’enzingamu, ne ndduka nga nnyita mu nnyumba ne nfuma mu luggi olw’obukiikakkono, ne nzuula nga ndi wakati mu kibiina, abamu ku bo be nammanyi, naye ssasobola kuboogeraako kigambo na kimu nabo olw’entiisa okubulirwako. Ne ngezaako okunoonyawo ekifo ekyekyama we nsobola okukaaba ne nsaba nga sisisinkana amaaso ag’egomba nnyo okumanya n’okwebuuza buli we ntunulira. Nnaddamu emirundi mingi nti: 'Singa nnandisobodde kutegeera kino! Singa bantubuulira byennayogedde oba bye nnakola!'
Nnakaaba ne nsaba nnyo bwe nnalaba nga batwala mu buyinza ebintu byaffe. Nagezaako okulaba mu ngeri gye baantunuulira abo abantoolodde oba waliwo okunkwatirwa ekisa oba okunsaasira, era ne ngoberera obwenyi bw’abo abamu be nnalowooza nti bandyogera nange ne bankkakkanya, singa tebatya okulabibwa abalala. Nnagezaako omulundi gumu okuwonyawo okuva mu kibiina ky’abantu, naye bwe nnalaba nti bantunuliddeko, ne nkweka ebigendererwa byange. Nnatandika okukaaba mu ddoboozi ery’awaggulu, nga njogera nti: “Singa bantutegeeza kyennakoze oba kye nnyogedde!” Omwami wange, eyali yeebase mu kitanda mu kisenge kye kimu, yawulira okukaaba kwange mu ddoboozi ery’awaggulu n’anzukusa. Ekisanni ky’omutwe kyali kinyogovu n’amaziga, era nnali mu nnaku ennyo mu mwoyo. Obujulizi, Voliyumu 1, 577, 578.
Okukozesa engeri y’okutegeera eyogera nti bannabbi boogera ennyo ku nnaku ez’oluvannyuma okusinga ku nnaku mwe baabeeranga, kireeta ekibuuzo eky’amaanyi nnyo eri abakulembeze b’ekkanisa ya Abadiventisti ab’Olunaku Ol’omusanvu. Sister White yakunganya wamu ebiwandiiko bye n’atandika olugendo lw’okudda e Battle Creek. Mu kiseera ekyo, Battle Creek y’eyali omutima gw’omulimu, nga bwe kiri e Tacoma Park leero, oba e Yerusaalemi mu nnaku za Kristo. Yakunganya wamu ebiwandiiko bye olw’olugendo, oluvannyuma lw’okulaga okulwanagana kwe kw’abadde nakwo ku byawandiiko bye. Omulamwa gw’ekirooto kye gwali ku byawandiiko bye. Okulwanagana okwo kwabadde mu kibuga Wright.
Nga tuli e Wright twali tuweerezze ekiwandiiko kyange ekya Namba 11 mu ofiisi y’okusindikira, era buli kaseera kye nnabanga siri mu nkuŋaana nkakikozesanga bulungi okuwandiika ebigenda mu Namba 12. Amaanyi gange, ag’omubiri n’ag’amagezi, gaali gakozeseddwa nnyo nga nkolera ekkanisa e Wright. Nnawulira nti nneetaaga okuwummula, naye saalabanga mukisa gwonna ogw’okuddamu amaanyi. Nnali njogera n’abantu emirundi mingi mu wiiki, era nga mpandika empapula nnyingi ez’obujulizi bwange eby’omuntu ku muntu. Omugugu gw’emmeeme gwali ku nze, era obuvunaanyizibwa bwe nnawulira bwali bunene nnyo okutuusa lwe nasobolanga kufuna ssaawa ntono zokwebaka buli kiro.
Nga bwe nnali mpereza nnyo mu kwogera n’okuwandiika, naafuna ebbaluwa eziremesa amaanyi okuva e Battle Creek. Bwe nazisoma ne neewulira ennaku y’omwoyo etatasoboka kwogerwako, eyatuuka okufuuka obulumi bw’omu bwongo, era okumala akaseera katono nga mpulira ng’ekomako amaanyi g’obulamu bwange. Mu busiku busatu sisinzira n’akatono. Endowooza zange zaali mu keneneko era zikyamye nnyo. Nekweka eby’ewulira byange nga bwe nsobola okuva eri bba wange n’amaka agasaasira ge twali tubeeramu. Tewali yategeeranga obuvune bwange newaakubadde omugugu gw’omutima, nga nkyuŋŋaana n’amaka mu kusaba kwa makya n’akawungeezi, era nga nnoonya okuteeka omugugu gwange ku Omwetikka Emigugu Omukulu. Naye obwegayirire bwange bwava mu mutima ogwannyigiddwa ennaku ennyo, era okusaba kwange kwali kwatatikatuka olw’ennaku ezitali kwesobozesa. Omusaayi gwasukkuliranga mu bwongo bwange, era emirundi mingi ne nkyazunguzibwa nga kumpi okugwa. Nnasaananga emirundi mingi omusaayi mu nnyindo, okusinga ddala nga maze okukolako nnyo mu kuwandiika. Nnasaaniddwa okuteeka okuwandiika ku mabbali, naye ne sisobola kuleka omugugu gw’okweraliikirira n’obuvunaanyizibwa obwali buntikkiriddwa, kubanga nnamanya nti nnina obujulizi eri abalala bye saayinza okubategeeza.
Naafunawo n’ebbaluwa endala, eyantegeeza nti kyalowoozebwako nti kisaanidde okulwawo okutangaza Nnamba 11 okutuusa lwe nandisobola okuwandiika mu bujjuvu ebyo bye nnalabibwa ku Ekitongole ky’Obulamu, kubanga abo abalabirira omulimu ogwo baali mu bwetaavu bungi eby’ensimbi n’ebiyambi, era baali beetaaga obuyinza obuva mu bujulizi bwange okukubiriza ab’oluganda. Oluvannyuma ne mpandiika ekitundu ky’ebyo bye nnalabibwa ku Ekitongole ekyo, naye saasobola kumaliriza ekyo kyonna kubanga omusaayi gwali gusindika nnyo mu mutwe. Singa nnalowooza nti Nnamba 12 ejja okulwawo nnyo bw’eti, saandisindise ekitundu ekyo kye nnateeka mu Nnamba 11. Nnali ndowooza nti bwe mpumula ennaku entonotono, ndiddamu okuwandiika kwange. Naye, mu nnaku ennyo, nnazuula nti embeera y’obongo bwange yalemesa ddala okuwandiika. Endowooza y’okuwandiika obujulizi, oba obw’awamu oba obw’omuntu ku muntu, nagirekaawo, era nnali mu nnaku etaggwawo kubanga saasobola kubuwandiika.
"Mu mbeera y’ebyaliwo kyasalibwawo nti tudde e Battle Creek era tulyeyo mu kiseera ng’enguudo zikyali mu matope, zimenye-menyeseddwa, era nze nnamaliriza eyo Nnamba 12. Omwami wange yali ayagala nnyo okulaba baganda be ab’e Battle Creek, aboogereko era asanyukane nabo mu mulimu Katonda gwe yali amukolera. Nnakung’aanya ebyawandiikibwa byange, ne tutandika olugendo lwaffe. ..." Obujulizi, Volume 1, omuko 576 ne 577.
Mu nnaku ez’enkomerero, obukulembeze bw’Ekkanisa ya Abadiventisti ab’Olunaku Olw’omukaaga, nga bulagiddwa nga Battle Creek n’abo be ‘yamanyanga bulungi’, bwakyuka ne bubeera olutambulo lw’Abakatoliki. Obukulembeze bw’Ekkanisa ya Abadiventisti ab’Olunaku Olw’omukaaga bwakyuka ne bubeera olutambulo lw’Abakatoliki. Mu kirooto baajja “babiri babiri,” omu ng’aliko omuggo, omulala ng’aliko omusalaba. Baasala omuzinga okwetooloola ennyumba ne bawanjagira emirundi esatu nti, “Ennyumba eno egaaniddwa. Ebintu biteekwa okukwatibwa. Baayogedde ku kibiina kyaffe ekitukuvu.” Biki “ebintu” ebiri mu “nyumba” bye abakulembeze b’Abakatoliki ab’e Battle Creek “baakwata”? “Kibiina ki ekitukuvu” kya Ekkanisa Katolika kye “baayogerako obubi”?
Mu bufunze, ekibuuzo kiyinza okuba nti, "Ettuluba ki mu Kkanisa Katoliki ekyakulembera mu Inquisition?" Inquisition yatandikira ku ttuluba ly’Abaddominika, nga Abajesuiti tebannaba kutuuka mu byafaayo; naye bwe baayingiramu ne bafuuka ettuluba eryakulembera obukambwe n’okuyiwa omusaayi.
Mu Bukristaayo bwonna, ObuProtesitanti bwattiisibwanga n’abalabe ab’amaanyi ennyo. Nga obuwanguzi obusooka bw’Enkyukakyuka y’Ekkanisa bwayise, Loma ne yakuŋŋaanya amaanyi amapya, nga yesuubira okugumalawo ddala. Mu kiseera kino ne ttekebwawo ekibiina ky’Abajezu, ekya bakambwe ennyo, abataliiko kye batya, era abalina amaanyi okusinga abo bonna abalwanirira obwa Paapa. Nga bakyawuliddwa ku nsonga z’ensi n’ebigendererwa by’abantu, nga bafudde eri eby’okwagala eby’obulijjo, amagezi n’owulize nga bisiriziddwa ddala, tebaamanyanga tteeka lyonna, newaakubadde omukago gwonna, okujjako ogw’ekibiina kyabwe, so tebaalina mulimu mulala okujjako okwongera amaanyi gaakyo. Enjiri ya Kristo yali ewa abagikwatira obuvumu okusaalimbira obulabe n’okugumira okubonaabona, nga batakankanyizibwa olw’obutiti, enjala, obuvuneemu, n’obwavu, okukuumira waggulu bbendera y’amazima mu maaso g’okutulugunyizibwa, mu mizingi gy’ekkomera, ne ku mugogo ogw’okumoterezebwa. Okulwaana amaanyi ago, Obujezuiti ne buwa abagoberera baabwo obwoyo bw’okunyigirizibwa mu ddiini obwababasobozesa okugumira obulabe obufaanana bwe, era okulwanyisa amaanyi g’amazima n’ebyokulwanyisa byonna eby’obulimba. Tewali musango munene nnyo gwe baatya okukola, tewali bulimba obubi ennyo bwe batayinza okukola, tewali kwekeesa kugumu kwe batayinza kweyambaza. Nga beeyamye obwavu obutagwaawo n’obuwombeefu, baali basaliddewo okufuna obugagga n’amaanyi, okwewaayo ku kuzikiriza ObuProtesitanti, era n’okuddamu okuzzaawo obukulembeze obwasukkulumu bwa Paapa.
Bwe beeyolesa nga ba memba b’ekibiina kyabwe ky’eddini, baayambalanga ekyambalo eky’obutukuvu, ne bakyalira makomera ne malwaliro, nga bawereza abalwadde n’abaavu, nga bagamba nti baaleka eby’ensi, era nga beetikka erinnya ettukuvu lya Yesu eyatambulanga ng’akola ebirungi. Naye wansi w’ekifaananyi ekyo ekitalabikaako kamogo, ebigendererwa eby’obumenyi bw’amateeka n’eby’okutta ebikambwe ennyo byakwekebwanga emirundi mingi. Kyali kiragiro kya nkizo mu kibiina kyabwe nti enkomerero ewa obwenkanya ku by’ekozesebwa. Okusinziira ku kiragiro kino, okulimba, okubba, okulayira obulimba, n’okutta mu bukwekanga, byali si bya kusonyiyibwa byokka wabula byali n’okusiimibwa, bwe byaba biyamba ebyo ebiganyula ekkanisa. Nga beekweka mu ngeri ez’enjawulo, Abajesuiti beeyingiza mu ofiisi z’eby’obufuzi, ne bayambuka ne baba abaweereza b’amagezi b’abakabaka, ne bateekateeka enkola y’amawanga. Baafuuka baddu okusobola okuketta bakama baabwe. Baateekawo amatendekero g’abaana b’abalangira n’ab’ekitiibwa, n’amasomero g’abantu abawansi; era abaana b’abazadde Abaprotestanti baasikirizibwa ne bayingizwa mu kugondera emikolo gy’Obupapa. Obukunjjukufu bwonna n’okulaga okw’ebweru mu kusinza kwa Loma Katolika byakozesebwa okutabula endowooza, okumyansa amaaso n’okunyaga ebirowoozo, era bwe kityo eddembe abajjajja lye baalwanirira n’amaanyi ne bayiwa omusaayi ne liriwaako olukwe abaana. Abajesuiti ne beeyasa mu bwangu mu Yulopya yonna, era gyonna gwe baagenda ne gobererwa okuzuukira kw’Obupapa.
Okubawa amaanyi agasingawo, kyawalangirirwa ekiragiro kya Ppaapa ekyaddizzaawo kooti eya Inquisition. Newankubadde nga kyakyayibwanga nnyo mu bantu abasinga, ne mu nsi ez’Abakatoliki, ekitongole kino eky’entiisa ne kizzibwawo abakulembeze b’Abakatoliki, era obukambwe obutagumiikiriza kusisinkana musana gw’olunaku ne buggweerwamu mu makomera gaagyo ag’ekyama ag’omu ttaka. Mu nsi nnyingi, enkumi ku nkumi z’abo abaali ekimuli ky’eggwanga, abalongoofu era ab’ekitiibwa ennyo, ab’amagezi agasinga n’abasomye nnyo, abasumba abatukuvu era abeewayo, abatuuze abakozi nnyo era abagaliza eggwanga, abasomi ab’ekitiibwa, abalina etalanta mu by’obulango, n’abagezi b’emikono ab’abukugu, baattibwanga oba ne baawalirizibwa okudduka ne baddukira mu nsi endala.
Bino bye byali eby’amagezi Roma gye yeesigamako okuzikiza omusana gw’Enkyukakyuka y’eddiini, okuggya Baibuli mu mikono gy’abantu, era n’okuzzaawo obutamanya n’okukkiriza kw’emizizo kw’ennaku ez’Ekizikiza. Naye olw’omukisa gwa Katonda n’emirimu gy’abo abasajja ab’ekitiibwa be yayimusa okusikira Luther, Obupurotesitanti tebwamenyebwa. Amaanyi gaagwo tegaava ku kisa kya balangira wadde ku ebyokulwanyisa byabwe. Ensi entono ennyo n’amawanga ag’atono mu kitiibwa era agatalina maanyi bye byafuuka ebigo byagwo. Kyali Geneva entono mu makkati g’abalabe ab’amaanyi abaali bateekateeka okugizikiriza; kyali Holanda ku bitundu by’omusenyi ku nnyanja ey’Amambuka, nga erwana n’obukambwe bwa Sipeyini, olwo nga ye bwakabaka obusinga obukulu n’obugagga mu nsi yonna; kyali Sweden ennyogoga, entalima, eyaleetera Enkyukakyuka y’eddiini obuwanguzi. The Great Controversy, 234, 235.
Ekkanisa ya Katolika yakola kyonna kye yasobola okukweka Baibuli okuva eri abantu, ng’egamba nti ennono n’empisa zaabwe ez’obupagani zisukkiridde Ekigambo kya Katonda. Abakulembeze b’Obwadiventisi obwa Laodikea tebalitwala abawakanya mu kkooti ku nsonga z’ebyawandiiko bya Ellen White, naye Abakatoliki abeeyita abakulembeze ba Battle Creek be balikola. Omutima gw’ensolo ey’Obukatolika gwe guno: okukozesa obuyinza bw’ensi obutali bwa ddiini okutuukiriza ebigendererwa eby’eddiini. Obwadiventisi bwe bwanoonya obuyinza obw’amateeka obw’ensi okuddukanya ebitongole byabwo, ebibala by’ettuluba lyabwe "eritukuvu" birabika.
Mu mbeera y’emikolo gya auto-da-fé (ekikolwa ky’okukkiriza) mu Spanish Inquisition, omuggo n’omusalaba birabikira ng’eby’obubonero ebigattiddwa ku kubambibwa kwa Kristo. Omuggo gumanyisa omuggo gw’obwakabaka ogw’okusekererera ogwaateekebwa mu mukono gwa Yesu nga bamussaako engule y’amaggwa, ne gukozesebwa abasirikale Abaroma okumukuba, nga gulaga okujeerera, okubonyaabonya, n’okudduula.
Omusalaba gulina ekifo ekikulu mu prosesoni z’auto-da-fé. Omusalaba ogwa ggirini, ogubikkibwanga emirundi mingi mu kirepu ekiddugavu, gwakozesebwanga nga kabonero ka Inquisition, gwatwalibwanga mu prosesoni ey’enjawulo ey’okweetegekera olunaku oluvuddeko, era ne gwalagibwanga mu mukolo. Gwalaga obuyinza bw’olukiiko olw’Inquisition.
Okutwalirwako ebintu kitegeeza okujjibwako (okubikwatibwako oba okuziyizibwa) eby'obugagga by'omuntu eyasangibwa n'omusango, ekibonerezo ekya bulijjo mu Inquisition ekyakozesebwanga okufunira ensimbi olukiiko lw'okusala emisango era n'okubonereza obukyamu mu ddiini. Kino kyayogerwanga mu lwatu mu bisala by'omusango bya auto-da-fé, nga kissaako essira ku kuswaza mu lwatu n'okutangira.
Ebiwandiiko bya Ellen G. White mu bulambulukufu era mu ngeri entaggwaamu bisalira omusango obukulembeze obuligenda okuziyiza ebiwandiiko bye nga bagezaako okusirisa oluyimba lw’ennimiro y’emizabbibu oluyimbibwa; naye kino kye kikolwa kyaasembayo ky’ekibiina ekitali kitukuvu, nga tekunnabaawo balage empisa zaabwe mu lwatu ku tteeka lya Ssande. “Proseshoni ya Bukatoliki” ekwatagana ne basajja abakadde amakumi abiri mu ttaano abavuunamira enjuba. Mu bitundu ennya ebigoberayo, ekitundu ekisooka kiraga “abeyita abantu ba Katonda,” mu “nnaku ez’oluvannyuma.” Ekiwandiiko kino kiyigiriza mu bulambulukufu nti mu nnaku ez’oluvannyuma, abasumba ba Abadiventisti b’olunaku olw’omusanvu bajja mu “amakkanisa ne mu nkuŋaana ennene ez’awaggulu mu bweru,” “basindike ku bantu obwetaavu bw’okukuuma olunaku olwasooka lw’essaabiiti.”
Mukama alina obutakkaanya n’abantu abeyita abantu be mu nnaku zino ez’enkomerero. Mu butakkaanya buno, abasajja abali mu bifo eby’obuvunaanyizibwa bajja kutwala ekkubo eriwala ddala ku eryeyatambulirako Neekemiya. Tebajja kusuulirayo na kunyooma Ssabbiiti bo bennyini, naye bajja gezaako okugiggyako ku balala nga bagiziika wansi w’effujjo ly’ennono n’obuwangwa. Mu makanisa era ne mu nkuŋaana ennene ez’awaggulu, abasumba bajja okukubiriza abantu obwetaavu bw’okukuuma olunaku olwasooka olw’essaabiiti. Waliwo amakuba ku nnyanja ne ku ttaka; era amakuba ago gajja kweyongera, akabi ne kagoberera akalala mu bwangu; era abakuuma Ssabbiiti ab’obwesigwa ab’ekitundu ekitono bajja kulagibwa ng’abo abaleeta obusungu bwa Katonda ku nsi olw’obutagikuuma Ssande.
Kino kilaga bulungi nti Abadiventisiti b’Olunaku Olw’omusanvu be “abeyita abantu ba Katonda” abalikubiriza okukuuma Sande, era baliraga akabinja akatono k’abakuuma Ssabbiiti mu bwesimbu. Mu kitundu ekiddako ayogera n’amaanyi nti okutulugunyizibwa kw’emirembe egyayita kujja kuddamu okubaawo. Ekitundu ekyasooka kyaggwa ng’alambuludde abeyita abantu ba Katonda nga abeenjawulo okuva ku abo be yagamba nti bakuuma Ssabbiiti mu bwesimbu. Awo n’aleeta ebyafaayo ebyayita, n’alabula nti ebyo bijja kuddamu okubaawo mu biseera eby’enkomerero. Alambika ensonga obulungi nnyo.
Sitaani asaasanya obulimba buno asobole okuwamba ensi yonna. Enteekateeka ye kwe okukaka abantu okukkiriza ebikyamu. Yennyini abeera wa maaso mu kusasaanya endiini zonna ez’obulimba, era tajja kuleka kintu kyonna mu kaweefube we ow’okuwaliriza enjigiriza ezikyamu. Wansi w’ekyambalo ky’okunyiikiriza mu ddiini, abantu abakubirizibwa omwoyo gwe baatondawo obutulugunya obukambwe okusinga eri bannabwe, era babaleetedde okubonaabona okw’entiisa okusinga. Sitaani n’abamuweereza bakyalina omwoyo gumu ogwo; era ebyafaayo eby’edda bijja kuddamu mu nnaku zaffe.
Waliwo abasajja abaateeka emyoyo gyabwe n’okwagala kwabwe ku kutuukiriza ebibi; mu ntobazzi ez’ekizikiza ez’emitima gyabwe bamalirizza ku bimenya amateeka bye banaakola. Abasajja bano beelimbya bo bennyini. Baaganye ekiragiro ekikulu kya Katonda eky’obutuukirivu, era mu kifo kyakyo baateekawo ekipimo kyabwe, bwe beegeranya ne kipimo kino ne balangirira bo bennyini nti batukuvu. Mukama aja kubakkiriza okubikkula ebyo ebiri mu mitima gyabwe, okulabisa mu bikolwa omwoyo gw’omwami ababafuga. Aja kubakkiriza okulaga obukyayi bwabwe eri etteeka lye mu ngeri gye bakwatamu abo abeesigwa eri ebiragiro byalyo. Bajja kukubirizibwa omwoyo gumu ogw’obunafuusi bw’eddiini ogwakubiriza ekibinja ky’abantu abaamusalaba Kristo; Ekanisa ne Gavumenti bijja kwegatta mu kutegeerekagana okwononese okwo gumu.
Ekkanisa ya leero egoberedde mu bigere by’Abayudaaya ab’edda, abaleka amateeka ga Katonda ne balonda ennono zaabwe. Akyusizza ekiragiro, n’amenya Endagaano ey’olubeerera; era kaakano, nga bwe kyali edda, amalala, obutakkiriza, n’obutaba beesigwa bye bivaamu. Embeera ye entuufu eyolesebwa mu bigambo bino eby’Oluyimba lwa Musa: ‘Beeyonoonyezza bennyini; ebbala lyabwe si ly’abaana be; b’ekika eky’obukyamu era eky’okukyama. Mwe musasula bw’ati Mukama, mmwe bantu abasirusiru n’abata magezi? Si ye Kitaammwe eyabakununula? Si ye eyabakola, n’abannyweza?’ Review and Herald, March 18, 1884.
Waliwo ebitundu ebirala n’ebirala mu Omwoyo gw’Obunnabbi ebirambulula okubonyaabonya kw’ennaku ez’enkomerero ku ba Katonda ab’eesigwa, era ‘ekanisa eyaleero’ gy’alaga si Obukristayo obwawamu; wabula ye ekanisa gy’alambululanga emirundi mingi ng’efananyiziddwa ekkanisa y’Abayudaaya. Ebitundu ebyo ebitegeerekeka bulungi mu byawandiikibwa bye bye byalesezza Ekkanisa ya Abadiventisi ab’Olunaku olw’omusanvu okugerageza okussa obukwakkulizo ku byawandiikibwa bya mwannyinaffe White, nga bw’ekirooto kye kyabiraga bulungi. Ebikolwa byabwe ku byawandiikibwa bye—ebyo ebyaali nga bye bintu ebirabika eby’ennyumba ye ebyateekeddwa okubeera ebyaziyizibwa—byakoleddwa abalongozi ba Battle Creek abaakyuka ne bafuuka ekitongole ekitukuvu eky’Obukatoliki. Okulumba kwabwe ku byawandiikibwa bye kuyimiririrwa ne mu kulumba ebyawandiikibwa bya Yeremiya. Ekirooto kya Ellen White kye bujulizi obw’okubiri nti ebyawandiikibwa bya Yeremiya byayokebwa.
Mu mulembe ogw’okusatu ogw’ObuAdiventisiti bwa Lawodikiya, okwekomya n’okungwaanya amazima kwe kwafuuka omulamwa omusinga. Omulembe ogw’okusatu gukiikirirwa ekkanisa e Perugamo. Nga kutandika n’okusindikibwa kw’ekitabo kya W. W. Prescott ekituumibwa The Doctrine of Christ mu 1919, okutuuka ku kusindikibwa kw’ekitabo Questions on Doctrine mu 1956, kino kyalaga ekiseera eky’enkyukakyuka ekyakiikirirwa ng’okusindikibwa kwa "alpha" era ne kiggwa ku "omega". Ekitabo ekisooka kyakiikirira okukana kwa W. W. Prescott ku "Empologoma ey’omu kika kya Yuda," ng’alonda endowooza ey’obuProtestanti eyazirubuukira ku Kristo. Ekitabo kya Prescott, ekirina erinnya erituukiridde erya The Doctrine of Christ, kyaggyamu omutima ku bubaka obw’obunnabbi bw’Abamilleraiti, ne kisigaza ennyonnyola ya Yesu emptavu, ey’asinzibwa mu Bukatoliki ne mu BuProtestanti obwazirubuukira. Ekitabo eky’enkomerero mu mulembe ogwo kyannyonnyola okutukuzibwa n’okulangirirwa obutuukirivu ebimenya etteeka lya Katonda, obwenkanya bwe n’okusaasira kwe. Isirayiri ey’edda yaweebwa obuvunaanyizibwa okuba abakuumampiiwawo b’etteeka lya Katonda, era Abadiventisiti baali bateekwa okubeera abakuumampiiwawo si b’etteeka lya Katonda bwokka, naye n’Ekigambo kye eky’obunnabbi. Mu 1919, waliwo ekitabo ekyagaana okwanirira Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi, ekyo ne kyalaga entandikwa y’omulembe ogw’okusatu ogw’ObuAdiventisiti bwa Lawodikiya, ogwaggwa ku kitabo ekyagaana etteeka lya Katonda.
Bwe wekkiriza obukakanyavu bw’omutima, era olw’okwenyumiriza n’okweesiga obutuukirivu bwo ne toyeeyatula ensobi zo, olirekerwa mu kukemebwa kwa Sitaani. Bwe Mukama akubikkulira ensobi zo ne tokyuka newaakubadde okwatula, okulabirira kwe kujja kukuzza ku nsonga ezo nate nate. Olirekerwa okukola ensobi ez’ekika kye kimu, oneeyongera okubula magezi, era ojja okuyita ekibi obutuukirivu, n’obutuukirivu okukiita ekibi. Obulimba obungi obunaasinga amaanyi mu nnaku zino ez’enkomerero bujja okukwetooloola, era ojja okukyusa omukulembeze, nga tomanyi nti okoze bw’otyo. Review and Herald, Desemba 16, 1890.
Pergamos, ekkanisa ey’okusatu, eyaleetedde ku Thyatira, ekkanisa ey’obwa Papa, ey’omulembe ogw’okuna, mu kiseera abasajja amakumi abiri mu ttaano lwe bavuunnamira akabonero k’obuyinza bwa Thyatira.
Ekiragiro ekyatwalibwa abakoloni abaasooka, eky’okukkiriza memba ba kkanisa bokka okulonda oba okukwata ofiisi mu gavumenti y’obwannansi, kyavaamu ebivuddeko eby’obulabe ennyo. Enkola eno yali ya kkanyiziddwa ng’eky’okukuuma obutukuvu bw’eggwanga, naye ne kimaliramu okwonona ekkanisa. Olw’okuba okweyanjula mu ddiini kwe kwali omukwakkulizo w’okulonda n’okukwata ofiisi, bangi, olw’ebigendererwa by’ensi byokka, ne beegatta ku kkanisa nga tewali kyukyuse mu mitima gyabwe. Bwe batyo amakanisa ne gafuuka, mu kigero ekinene, agajjudde abantu abatanafudembulukuka; era ne mu buweereza mwalimu si abo abalina ensobi mu njigiriza bokka, naye ne bali abatamanyi buyinza obw’okuzza obuggya obwa Mwoyo Mutukuvu. Bwe batyo nate ne kulaga ebivuddeko ebibi, ebirabika emirundi mingi mu byafaayo by’ekkanisa okuva mu nnaku za Konstantino okutuusa leero, eby’okugezaako okutumbula ekkanisa ng’eyambiddwa gavumenti, n’okwesigamira ku buyinza obutali bwa ddiini mu kuwagira Enjiri ey’Oyo eyagamba nti, ‘Obwakabaka bwange si bwa nsi eno.’ John 18:36. Okwegatta kw’ekkanisa ne gavumenti, newankubadde mu mlingo omutono nnyo, nga kuyinza okulabika ng’akuletawo ensi okusemberera ekkanisa, naye mu mazima kuleetera ekkanisa okusemberera ensi. The Great Controversy, 297.
“Okugatta ekkanisa ne gavumenti, newankubadde nga mu mlingo mutono nnyo, newankubadde nga kisobola okulabika ng’aleeta ensi okusembera ekkanisa, mu mazima kireeta ekkanisa okusembera ensi.” Nga 18 omwezi gwa Meyi, 1977, Bert B. Beach (omuddukanya mu kitongole kya ekkanisa ekya Northern Europe–West Africa Division era ng’ali mu by’enkolagana wakati w’ekkanisa n’ezimu endala) yawaddeyo emedayoni eyabikkiddwako zaabu eri Anti-Kulisito, Papa Paulo VI, mu kusisinkana kw’ekibinja e Roma. Kuno kwali kitundu ku musisinkano gw’ekibiina ekiyitibwa Conference of Secretaries of World Confessional Families. Eky’okubaawo ekyo kyategeezebwa mu Adventist Review (August 11, 1977), era Religious News Service ne kyategeeza nti kye kyali ekiseera ekyasooka omuyimirira omutongole wa SDA okusisinkana Papa.
Mukama alangiridde omukolimiro ku abo abaggyako ku Byawandiikibwa oba abiyongerako. NZE NDI Omukulu asazeewo ebyo ebigenda okubeera amateeka agafuga okukkiriza n’eby’enjigiriza, era ateekateekedde nti Baibuli ebeere ekitabo ky’amaka. Ekkanisa ekwatirira ku Kigambo kya Katonda eyawukana ne Loma mu ngeri etasobola kuddamu okugattibwa. Abapulotesitanti gye buvuddeko baali batyo nga bawukana ku kkanisa eno ennene ey’obuvuddemu, naye basemberedde gy’eri ennyo, era bakyeyongerayo mu kkubo ery’okuddamu okwegatta n’Ekkanisa ya Loma. Loma tekyuka. Emisingi gye tegyakyusamu na katono. Teyakendeeza obuwanvu obubayawula wakati wa yo ne Bapulotesitanti; be bennyini be bakoze okusemberera kyonna. Naye kino kitegeeza ki ku bupulotesitanti obwa leero? Kwe kugaanira ddala amazima ga Baibuli kwe kuleetera abantu okusemberera obutakkiriza. Ye kkanisa ey’okudda emabega eyo ekendeeza oluwanvu wakati wa yo n’obufuzi bwa Papa.
Bantu nga Luther, Cranmer, Ridley, Hooper, n’enkumi z’abasajja ab’ekitiibwa abafiiridde amazima, be ba-Protestanti ab’amazima. Baayimirira ng’abakuumi b’amazima abeesigwa, nga bategeeza nti Protestantism teyinzagattika ne Romanism, naye giteekwa okubeera nga giwukana okuva ku misingi gy’obwa Papa ng’Obuvanjuba bwe buwukana n’Obugwanjuba. Abalwanirizi b’amazima abo tebasobola kukwatagana ne ‘muntu w’ekibi’ nga Kristo n’abatume be bwe batayinza. Mu nnaku ez’edda abatuukirivu baalaba ng’ekiwereddwa ddala okwegatta ne Roma tekisoboka, era newankubadde okuwanyisa kwabwe eri enteekateeka eno ey’ensobi baakukuuma nga bateeka mu kabi ebintu byabwe n’obulamu bwabwe, baalina obugumu okukuuma okwewawula kwabwe, ne balwanirira amazima n’obuvumu. Amazima ga Baibuli gyabalira nnyo okusinga obugagga, ekitiibwa, oba n’obulamu bwabwe bennyini. Tebasobolanga kwetegereza amazima nga gaziikiddwa wansi w’ekikuŋu ky’okukkiriza ebitaliimu n’amagezi ag’obulimba. Baakwata Ekigambo kya Katonda mu ngalo zaabwe, ne bayimusa ekibendera ky’amazima mu maaso g’abantu, nga bategeeza n’obuvumu ebyo Katonda bye yabakkulukusaako olw’okunoonya ennyo mu Baibuli. Baafa mu kufa okw’ekikambwe okusinga olw’okwesigwa kwabwe eri Katonda, naye olw’omusaayi gwabwe batuguza eddembe n’eby’obuyinza eby’enjawulo, ebyo bangi abeeyita aba-Protestanti bye bayanguyira okuwaayo eri amaanyi g’obubi. Naye tugenda ddala okuwaayo bino eby’obuyinza eby’omuwendo omunene? Tunaanyooma Katonda ow’eggulu, era oluvannyuma lw’okututaasa ku kikoligo ky’e Roma, tweddayo okweyingiza mu buddu bw’obuyinza buno obwa anti-Kikristo? Tunaalaga okuba nga tusuze nnyo nga tusiinya okuleka eddembe lyaffe ery’eddiini, obuyinza bwaffe okusinza Katonda ng’omutima gwaffe bwe gutulagira?
Eddoboozi lya Luteri, eryaŋŋaŋa mu nsozi ne mu biwonvu, eryanyigiriza Yulopa ng’ekikankano ky’ettaka, lyayita eggye ly’abaaposito ba Yesu ab’ekitiibwa, era amazima ge baayimirizanga tegasobola kusirizibwa na miwero gy’enku, newaakubadde okutulugunyizibwa, newaakubadde mu bunnya bw’amakomera, newaakubadde n’okufa; ate ne kati, amaloboozi g’eggye ery’ekitiibwa ly’abafiira okukkiriza gatutegeeza nti obuyinza bwa Roma bwe bujeemu obwalagulwa mu nnaku ez’enkomerero, ekyama eky’obujeemu Pawulo kye yalaba nga kitandise okukola ne mu mulembe gwe. ObuKatoliki bwa Roma bukyeyongerako mangu nnyo. Obupapa bukyeyongera, era abo abaakyevuudde amatu gaabwe okuva mu kuwulira amazima bawulira engero ez’obulimba ezikyamya. Ennyumba z’okusabiramu ez’Obupapa, amatendekero g’Obupapa, ennyumba z’abamonikazi, n’enyumba z’abamonki biri mu kweyongera, ate ensi y’Abaprotestanti erabika ng’ebuseerebese. Abaprotestanti bafiirwa akabonero ak’abawukanya ku nsi, era bakendeeza ebbanga wakati wabwe n’obuyinza bwa Roma. Bakyevuudde amatu gaabwe okuva mu kuwulira amazima; bagaanye okukkiriza omusana Katonda gw’abasasaanya ku kkubo lyabwe, era olw’ekyo bayingira mu kizikiza. Bakyogera n’obunyoomo ku kirowoozo nti wajja okuddaawo okubonyaabonyezebwa okw’obukambwe okwaliwo edda okuva eri Abakatoliki ba Roma n’abo abakkiriziganya nabo. Tebakkiriza mazima nti ekigambo kya Katonda kiragula ddala nti ekyo kijja kuddaawo, era tebaagala kukkiriza nti abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero bajja okubonyaabonyezebwa, newaakubadde Bayibuli egamba nti, ‘Omusota ne yasunguwalira omukazi, n’agenda okulwana n’abasigadde ku zzadde lye, abo abakwatanga amateeka ga Katonda era abalina obujulizi bwa Yesu Kristo.’
Obupapa ye ddiini ey'ekikula ky'obuntu, era obungi bw'abantu baagala enjigiriza ebawa olukusa okukola ekibi, ate ne babaggyawo ku bivuddeko byakyo. Abantu bateekwa okubeeranga n'ekika kya ddiini, era ddiini eno, eyatondebwa mu magezi g'abantu naye nga eyegamba nti erina obuyinza bwa Katonda, egwanira omutima ogw'ennyama. Abantu abewaanira amagezi n'obutegeevu, mu kwegulumiza bava ku mulamwa gw'obutuukirivu, amateeka kkumi, era tebalowooza nti kituukagana n'ekitiibwa kyabwe okunoonyereza ku njira za Katonda. N'olwekyo bayingira mu makubo ag'obulimba, mu makubo agakugirwa, ne bafuuka abeesigama ku bo bokka, abejjudde okwegulumiza, nga bakoppa engeri ya Papa, si ya Yesu Kristo. Beetaaga engeri y'eddiini erisaba bitono ennyo eby'omwoyo n'okwegaana bo bokka; era kubanga amagezi g'abantu agatatutukuzibwa tegalitwala kukyawa obupapa, bakyuka ne bagoberera enteekateeka zaabwo n'enjigiriza zaabwo. Tebagala kutambula mu njira za Mukama. Balowooza nti bamanyivu nnyo okunoonya Katonda mu kusaba n'obuwombeefu, nga balina okutegeera okw'amagezi ku Kigambo kye. Bwe batayagalira kumanya njira za Mukama, emitima gyabwe gigguddwawo ddala eri eby'okulimbibwa, era buli kaseera beetegefu okukkiriza n'okukkiririzaamu ekikyamu. Bakkiriza okuteekebwako obulimba obutalina nsonga era obutaganye, ne babuleeterwa ng'amazima.
Sitaani omulimu ogusinga obukugu mu bulimba kwe obupapa; ate nga bw’akakasiddwa nti olunaku lw’ekizikiza ekinene mu by’amagezi lwaganyula ObuRoma, kijja n’okukakasebwa nti olunaku lw’ekitangaala ekinene mu by’amagezi n’alwo luganyula amaanyi gaalwo; kubanga ebirowoozo by’abantu bikaziddwa ku businga bwabwe bennyini, era tebaagala kukuumanga Katonda mu kumanya kwabwe. Roma eyogera nti teriimu nsobi, era AbaProtestanti bagoberera mu kkubo lye limu. Tebaganja kunoonya mazima newaakubadde okugenda mu maaso okuva mu kitangaala okutuuka ku kitangaala ekisinga. Beesibira mu bukakanyavu bw’emitima, era balabika nga baagala okulimbibwa era okulimbira abalala.
Naye newankubadde embeera y’amakkanisa eyennyikiza omwoyo, tewali kyetaagisa kugwaamu amaanyi; kubanga Katonda alina abantu abalikuma obwesigwa bwabwe eri amazima ge, abalifuula Baibuli—era Baibuli yokka—omulagiro ogubafuga mu kukkiriza n’enjigiriza yaabwe, abaligulumiza omutindo, ne bakwata waggulu ekibendera mwe mwawandiikibwa nti, “Amateeka ga Katonda n’okukkiriza kwa Yesu.” Balissaamu ekitiibwa Enjiri ennongoofu, era balifuula Baibuli omusingi gw’okukkiriza kwabwe n’enjigiriza yaabwe.
Mu kiseera nga kino, abantu bwe basuula ku ludda etteeka lya Mukama ow'eggye, okusaba kwa Dawudi kugwanira: 'Kiseera kyo, Ayi Mukama, okukola; kubanga baliggyeemu amaanyi etteeka lyo.' Tuli okutuuka mu kiseera mwe balitikkako okunyooma okumpi nga mu nsi yonna ku tteeka lya Katonda, era abantu ba Katonda abakuuma ebiragiro bye baligezesebwa obukambwe; naye balirekerawo okuwa ekitiibwa etteeka lya Yehova olw'abalala obutalaba wadde okutegeera obuvunaanyizibwa bwe libateekako? Ka abantu ba Katonda abakuuma ebiragiro bye, nga Dawudi bwe yakola, balyongere okulissaamu ekitiibwa etteeka lya Katonda mu mpima gy'emu abantu bwe balisuula ku ludda era ne balitikkako obutayisaamu kitiibwa n'okunyooma. Obubonero bw'ebiro, Febwali 19, 1894.
Mu 1975, emyaka ebiri nga tekinnaba kubeerawo nti omukulembeze w'Ekkanisa ya Abadiventisi b'Olunaku olw'Omuusanvu eya Laodicea yawa Anti-Kristo emedaali ya zaabu, omusango gw'eby'amateeka gwaleetebwa ku Ekkanisa ya Abadiventisi b'Olunaku olw'Omuusanvu; EEOC v. Pacific Press Publishing Association (Case No. C-74-2025 CBR mu Kkooti ya Disitulikiti eya U.S. eya Northern District of California), mwe Equal Employment Opportunity Commission yatwala mu kkooti ekifulumya ebitabo ky'ekkanisa mu linnya ly'abakozi abakyala babiri - Merikay Silver (eyali omukyusa w'ebiwandiiko era yali avuddeko ku mulimu ng'omusango gutandika) ne Lorna Tobler - nga balumiriza okusosola okusinziira ku bukazi oba obusajja mu misaala n'ebirungi by'emirimu. Ekkanisa yalwanirira enkola zaayo mu bimu nga yeeyita ku kusonyiyibwa kwa ddiini era n'okwogerako ku nteekateeka y'obukulembeze bwayo.
Mu kiwandiiko eky’olulayiro ekirina olunnaku lwa Febwali 6, 1976 (ekyali akatundu k’ekiwandiiko ky’okwewozaako ekyawereddwayo mu kkooti), Neal C. Wilson (eyali Pulezidenti w’Ekitundu ky’Amerika ey’Omumambuka ky’ekkanisa mu kiseera ekyo, era oluvannyuma Pulezidenti w’Olukiiko Olukulu okuva mu 1979 okutuuka mu 1990) yayogera ku ndowooza z’ebyafaayo z’ekkanisa ku ObuKatoliki bw’e Roma. Ekyogerwa kino kyakolebwa mu nteekateeka ey’okuwakanya ebifaanyiriza ekkanisa ng’erina ‘hierarchy’ efaanana enteekateeka ya Paapa. Ekyogerwa ekikwata ku nsonga kyonna kigamba nti: "Newaakubadde nga kituufu nti wawaawo ekiseera mu bulamu bwa Ekkanisa y’Abadiventisiti b’Olunaku olw’Omusanvu we ekibiina ky’eddiini kyatwala endowooza enategeerekeka bulungi ey’okuwakanya ObuKatoliki bw’e Roma, era ekigambo ‘hierarchy’ ne kikozesebwa mu ngeri ey’okunyooma okulaga enteekateeka y’obukulembeze bw’ekkanisa eya Paapa, omwoyo ogwo ku ludda lw’Ekkanisa tegwali kirala wabula okweraga kw’okuwenyaanya eby’obwa Paapa okwali kusaasana mu madini g’Abaprotestanti agakwatiriza mu ntandikwa y’ekyasa kino n’omu nkomerero ey’ekyasa ekyayita, era ekyo kati kiteekeddwa mu kasasiro k’ebyafaayo bwekityo nga bwekikwatako Ekkanisa y’Abadiventisiti b’Olunaku olw’Omusanvu."
Kino kiraga okukyuka okuva ku kunnyonnyola kw’ekkanisa okw’edda okw’obunnabbi, okwali kulambulula obwakapapa nga ‘ensolo’ oba Anti-Kristo mu Kitabo ky’Okubikkulirwa. Abawakanya abali munda n’ebweru w’ekkanisa bakitegedde nti kikendeeza ku oba kirekaawo omuddiring’anwa ogw’okuwakanya Ekkanisa Katolika, okwatagane n’eby’obumu mu ddiini eby’omu mulembe guno oba n’obukuumi mu mateeka. Wilson, mu 1985, yalambulula Bapulezidenti b’Ebitundu eby’enjawulo by’ekkanisa nga “abakadinale,” bwe yagamba nti, “… tewali ‘kadinale’ okuva mu nsi zonna ez’Obuvanjuba obwewala, ate nga kisoboka nti waakabaawo ‘abakadinale’ babiri okuva mu Afirika.”
Mukyala White yagamba nti ekkanisa eyaddamu emabega ye ekendeeza obuwanvu obuli wakati wa yo ne Popu! Okuteeseganya kw’omulembe ogw’okusatu kulagibwa ng’okukaabira Tamuzu mu Ezekyeri omunaana, era ne mu kuteeseganya kw’ekkanisa ya Peregamo. Omulembe ogwasooka okuva mu 1863 okutuuka mu 1888 gwayimirira ekkanisa ya Efeso, ekkanisa eyava ku kwagala kwayo okw’olubereberye, era okwagala okw’olubereberye okw’ekibiina ky’Abamileraayiiti kwali obubaka obw’obunnabbi, ate essuula esooka ly’obubaka obwo lyali “Emirundi musanvu” ebyateekebwa ku bbali mu 1863.
Okuva mu 1888 okutuuka mu 1919, omulembe ogw'okubiri oguyimiririddwa Smyrna n'ebisenge eby'ekyama bya Ezekyeri, gwalaba okufa kw'Omwoyo ogw'Obunnabbi, nga Sister White yaziikibwa mu 1915. Ebirala ebikwata ku mirembe ennya byetaagibwa okutuukiriza obujulizi, naye obujeemu obweyongera bulina okutegeerwa mu bujjuvu okusobola okutegeera engeri abantu abajeemera gye basobola 'okuziragira' ebiwandiiko bya Ellen White, oba engeri gye basobola okutumbula olunaku olwasooka olw'essaabiiti ng'olukirizibwa. Yuda akolera wamu ne 'abanywanyi b'omwenge b'Efulayimu' 'abafuga abantu bano' e Yerusaalemi, era abo abafuga Yerusaalemi ne bafukamira enjuba, bayimiririddwa Sanhedrin.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Mu abo abeeyita baana ba Katonda, obugumiikiriza obutono nnyo bwe bwalabiddwa, ebigambo ebikambwe bingi bye byogeddwa, n’okukolima kungi ennyo okukoleddwa ku abo abatali mu kukkiriza kwaffe. Abangi batunuulidde abo ab’amasinzizo amalala ng’abanyonoonyi abakulu, ate Mukama tabalaba bw’atyo. Abo abatunuulira bwe batyo ba memba b’amasinzizo amalala, balina okweetoowaza wansi w’omukono gwa Katonda ogw’amaanyi. Abo be basalira omusango bayinza okuba nga baafunye omusana mutono, n’emikisa emitono n’obuyinza obw’enjawulo butono. Singa baalina omusana ogw’abalala abangi b’amasinzizo gaffe gwe baalina, bandibadde nga bagenda mu maaso nnyo okusinga, era ne bayimiririra kukkiriza kwabwe eri ensi mu ngeri ennungi okusinga. Ku abo abeenyumiriza ku musana gwabwe, ate ne baleemererwa okutambuliramu, Kristo agamba, ‘Naye mbagamba nti, ku lunaku lw’okusalirwa omusango, Tiro ne Sidoni kiriba kyangu nnyo okusinga mmwe. Era ggwe, Kaperunaumu [Abadiventisti b’Olunaku olw’Omusanvu, abafunye omusana omungi], ogulinnyiddwa okutuuka mu ggulu [mu nsonga y’emikisa], olissibwa wansi mu kuzimu: kubanga singa ebikolwa eby’amaanyi ebyakoleddwa mu ggwe byandikoleddwa mu Sodomu, yandibeereddewo okutuusa leero. Naye mbagamba nti, eri ensi ya Sodomu, ku lunaku lw’okusalirwa omusango, kiriba kyangu nnyo okusinga ggwe.’ Mu kiseera ekyo Yesu n’addamu n’agamba, ‘Nkwebaza, Ai Kitange, Mukama w’eggulu n’ensi, kubanga okukisizza ebintu bino okuva eri ab’amagezi n’ab’abalina obwegendereza [nga bwe beebalirira bo bennyini], era n’obikkulidde abaana abato.’
Ate kaakano, kubanga mwakoze ebikolwa bino byonna, bw’ayogera Mukama, era ne njogera nammwe, nga nzukuka mu makya ne njogera, naye temuwulira; era ne mbayita, naye temwaddamu; kyennava nkola ennyumba eno, eyitibwa erinnya lyange, mwe mwesigaamu, n’ekifo kye nabawa mmwe ne bajjajjammwe, nga bwe nnakoze e Siiro. Era ndibagoba mu maaso gange, nga bwe nagoba ab’oluganda bammwe bonna, era n’ensigo ya Efulayimu yonna.
Mukama atondedde mu ffe ebitongole eby’omugaso omunene, era biteekwa okuddukanyizibwa, si nga bwe baddukanya ebitongole eby’ensi, wabula nga mu nteekateeka ya Katonda. Biteekwa okuddukanyizibwa nga tuteeka mu maaso kitiibwa kye kyokka, okulaba nga mu ngeri zonna emmeeme eziri mu kuzikirira zisobola okulokolebwa. Eri abantu ba Katonda obujulizi bw’Omwoyo bubatuukiddeko, naye bangi tebaassaayo mwoyo ku kunenyezebwa, okulabula, n’emagezi.
'Muwulirize kaakano kino, mmwe bantu abasiru era abatategeera; mulina amaaso naye temulaba; mulina amatu naye temuwulira: Temuntya nze? bw’ayogera Mukama; temukankana mu maaso gange, nze eyateeka omusenyu okubeera ekkomera ery’ennyanja mu kiragiro ekitaggwaawo, nga ennyanja tesobola kulisukkirira; newakubadde ng’amayengo gaayo geekuusa ne geetabula, tegasobola kugiwangula; newakubadde nga gakuba eddoboozi, tegasobola kugiyitirira? Naye abantu bano balina omutima ogw’okuvumbunka era ogw’obujeemu; bajeemedde ne bagenda. Era tebagamba mu mitima gyabwe nti, Ka tutye Mukama Katonda waffe, atuwa enkuba ey’olubereberye n’ey’oluvannyuma mu kiseera kyayo; era atuterekera wiiki ezitegekeddwa ez’okukungula. Obutali butuukirivu bwammwe bwawusiza ebyo okuva gye muli, n’ebibi byammwe bibaziyiza ebirungi. . . . Ensonga y’omuweerera tebagisalira musango, naye bakula bulungi; ate n’eddembe ly’abaavu tebalisalira musango. Sijja kubabonereza olw’ebyo? bw’ayogera Mukama; omwoyo gwange tegujja kwezza ku ggwanga nga lino?'
Eriba nga Mukama alikakasibwa okugamba nti, ‘Tosabira bantu bano, so toyimusa kukaaba newakubadde okusaba olwabwe, so toyimirira ku lwabwe mu maaso gange: kubanga sirikuwuliriza’? ‘Kyava obutontome bw’emvula bukoomeddwa, so tewaabawo emvula ey’oluvannyuma. ... Tolina okuva mu kiseera kino okwogera gye ndi nti, Kitange, ggwe omukulembeze w’obuvubuka bwange?’ Review and Herald, Agusito 1, 1893.