Ku muko 81 gw'Ebyawandiikibwa Ebyasooka (ate '81' kikola nga akabonero ka kabona omukulu ow'obwakatonda omu n'abakabona kinaana), ekirooto kya William Miller eky'okubiri kiwandiikiddwa. Nga Nebukaddunezzaali bwatyo, William Miller yalota ebirooto bibiri. Ekirooto eky'okubiri kya Nebukaddunezzaali mu ssuula ey'okuna eya Danyeri, kiri mu mulamwa gw' 'emirundi musanvu' gya Musa mu Levitiko 26. Miller yakozesa essuula ey'okuna eya Danyeri okulabisa 'emirundi musanvu' gya Levitiko 26 bwe yali ayigiriza ku 2,520, newaakubadde nga yakiyita 'emirundi musanvu'. Miller teyategeera nti Nebukaddunezzaali yali ekyokulabirako ekimufaananyiriza, naye ennaku 2,520 eza Nebukaddunezzaali eziri mu ssuula ey'okuna, zimiririzibwa wamu n'ekigambo 'okusaasaanya' era n'okuba nti ekigambo ekyo kivawo emirundi musanvu, nga tannaba kutuuka omusajja eyalina brashi y'okukunkumula effujjo mu kirooto kya Miller.
Mukyala White amuyita “Kitaffe Miller,” naye si mu ngeri ey’obupagani Abakatoliki gye bakozesa, wabula mu ngeri ey’obukitaffe, ng’eyefaananako ne kitaffe Ibulayimu. Miller ye kabonero; ye musajja w’endagaano, akiimirira omunyiriri gw’ebifaananyi eby’Ebyawandiikibwa Ebitukuvu mu lugendo olutuuka ku ndagaano ey’enkomerero ne 144,000. Yoweeri atutegeeza nti mu nnaku ez’oluvannyuma abakadde balirota ebirooto, era William Miller ye mukadde w’ebyafaayo byaffe; era ye n’omulimi eyatuukiriza obunnabbi bwa William Tyndale obugamba nti, “Bwe kinaaba nga Katonda ansigaza mu bulamu, nga tekunnayita myaka mingi, ndikola ng’omulenzi avuga epulawu amanya Ebyawandiikibwa Ebitukuvu okusinga ggwe.”
Katonda yatuma malayika we okukola ku mutima gw’omulimi eyatakkirizanga Bayibuli, okumukulembera okunoonya eby’obunnabbi. Bamalayika ba Katonda baamukyalira emirundi mingi oyo eyalondwayo, okukulembera ebirowoozo bye era okumubikkulira okutegeera kwe eby’obunnabbi ebyali bibadde mu kizikiza eri abantu ba Katonda. Entandikwa y’omunyolo gw’amazima yamuweerwa, era n’akulemberwa okunoonya ekiyungo n’ekiyungo ekiddirira, okutuusa lwe yatunuulira Ekigambo kya Katonda ng’awuniikirira era ng’akisiima ennyo. Yalabamu omunyolo ogutuukiridde gw’amazima. Ekigambo ekyo kye yali akiraba ng’ekitasikiriziddwa kaakano kyamubikkukira mu maaso ge mu bulungi bwakyo n’ekitiibwa kyakyo. Yalaba nti ekitundu kimu ky’Ebyawandiikibwa kinyonnyola ekirala, era bwe waabangawo akatundu akamuggala eri okutegeera kwe, yasanga mu kifo ekirala eky’Ekigambo ekakinyonnyola. Ekigambo ekitukuvu kya Katonda yakitwala n’essanyu, n’okussaamu ekitiibwa ennyo n’entiisa ey’ekitiibwa. Early Writings, 230.
Miller ye mulimi eyatuukiriza obunnabbi bwa Tyndale, era okuwandiikibwa kwe okw’asooka okw’okumanya okw’obunnabbi kwe yakung’aanya okuva mu kukuggulwawo kwa Danieri 8:14 kwasindikibwa mu 1831, emyaka ebiri mu kikumi mu amakumi abiri oluvannyuma lw’okusindikibwa kwa Baibuli ya King James. John Wycliff, William Tyndale n’okusindikibwa kwa Baibuli ya King James mu 1611, byayimirira ng’obulambe busatu obutandika obunnabbi bw’emyaka ebiri mu kikumi mu amakumi abiri, obwatuukira ku nkomerero lwe omulenzi omuvuzi w’ensanja wa Tyndale yandigguliddewo Ekigambo kya Katonda eri obubaka bw’Omulayika Asooka, obwateekwa okugobererwako abalayika abalala babiri. Omulayika oyo asooka yatuuka mu 1798, ate ow’okusatu mu 1844. Wycliff, Tyndale ne King James bakwatagana n’omulimi eyandituukirizza obunnabbi bwa Tyndale, era eyandilaga ng’ekifaananyi eky’ebyafaayo by’Abalayika Basatu okuva mu 1798 okutuuka mu 1844.
Okuvumbula kwa Alufa kwa William Miller kwali emyaka 2,520 eg’Abaleevi essuula 26, era okuvumbula kwe kwa Omega kwali emyaka 2,300 egya Danyeri 8:14. Okusaasaanyizibwa kwa Yuda okw’emyaka 2,520 kwatandikira mu 677 BC era ne kuggwa mu 1844. Emyaka 2,300 egya Danyeri 8:14 gyaggwera mu 1844. Byombi byaggwera wamu mu 1844, era entandikwa z’okuvumbula kwa Alufa ne Omega kwa William Miller zaawukana n’emyaka ebikumi bibiri ne amakumi abiri. “Ebikumi bibiri ne amakumi abiri” kye kabonero ka William Miller, ku bajulirwa babiri. Obuvumbuzi bwa Alufa ne Omega bwa Miller bulagirwa 1798 ne 1844. Okusaasaanyizibwa okw’emyaka 2,520 okuleetebwa ku bwakabaka obw’amambuka kwaggwera mu 1798, era oluvannyuma lw’emyaka amakumi ana mu mukaaga mu 1844, emyaka 2,300 ne gaggwa.
Emyaka 2,520 egyaggwa mu 1798 gimaka olunaku olwo, ate emyaka 2,520 egyali ku Yuda, egyaggwa mu 1844, gileeta ekiseera eky’emyaka 220. Kino kitegeeza nti emyaka 2,520 egyali ku Isiraeri gireeta ekiseera eky’obunnabbi eky’emyaka 46, ate emyaka 2,520 egyali ku Yuda gireeta ekiseera eky’obunnabbi eky’emyaka 220. Alefa y’ekiseera ekyo ye 677 BC, ate Omega yaakyo ye 457 BC, ekitegeeza nti Alefa y’ekiseera eky’emyaka 46 n’eky’emyaka 220 kikiikirizibwa emyaka 2,520, ate Omega ya enyiriri zombi ye 2,300. Okusasaanyizibwa okubiri okw’emyaka 2,520 kuweereza ng’obujulirwa bubiri bw’ekiseera ekitandikira ku 2,520 era ne kiggwa ku 2,300. Enyiriri zombi ezo zikakasa ebizuulo bya William Miller eby’Alefa n’Omega.
Ekirooto kya William Miller
Naloota nti Katonda, ng’ayita mu mukono ogutalabika, yantumira ekisanduku ekikoleddwa mu ngeri ey’ewuniisa, nga kiwanvu intchi kkumi, era buli luuyi intchi mukaaga, nga kikolebeddwa mu muti gw’eboni era nga amalulu gaateekeddwamu mu ngeri ey’ewuniisa. Ku kisanduku kwaliko akasumuluzo akasibiddwaako. Amangu ddala ne ntwala akasumuluzo ne nziggulawo ekisanduku; ne, mu kyewuunyisa n’okutangala kwange, nsanga kijjudde eby’obugagga eby’enjawulo n’ebipimo by’enjawulo: dayimooni, amayinja ag’omuwendo, n’ensimbi ez’emikande za zaabu ne feza ez’ebipimo byonna n’omuwendo gwonna, nga bitegekeddwa bulungi mu bifo byabyo mu kisanduku; era bwe byali bitegekeddwa bwe bityo ne byazaayo ekitangaala n’ekitiibwa, nga ekitangaala n’ekitiibwa kyabyo kyalingana n’eky’enjuba yokka.
Nategeera nti si buvunaanyizibwa bwange okunyumira kino eky’okulabika eky’ewuunyisa nzekka, newankubadde omutima gwange gwali gujjudde essanyu olw’obwangavu, obulungi n’omuwendo gw’ebirimu. Noolwekyo ne nkiteeka ku mmeeza ey’akati mu kisenge kyange era ne ntegeeza nti buli ayagala ajje alabe okulabika okw’ekitiibwa era okw’obwangavu obusinga, okusinga byonna eby’alabiddwa omuntu mu bulamu buno.
Abantu ne batandika okuyingira; mu kusooka baali batono, naye ne beeyongera okutuuka okufuuka ekibiina. Bwe baasooka okutunuulira mu ssanduuko, ne beewuunya era ne beekaanira olw’essanyu. Naye abalabi bwe beeyongera, buli omu n’atandika okutaataaganya amayinja ag’omuwendo, ng’aggyamu mu ssanduuko n’agasaasaanya ku mmeeza.
Ne ntandika okulowooza nti nannyini ebyo yandibibanja ku mukono gwange nate, ekisanduku n’amayinja ag’omuwendo; era singa mbikkiriza ne babisasaanya, ssandisobodde kubizza mu bifo byabyo mu kisanduku nate nga bwe byali olubereberye; era ne ntegeera nti ssandisobola kwanukula obuvunaanyizibwa obwo, kubanga bwandibadde bunene ennyo. Awo ne ntandika okwegayirira abantu baleme kubikolako wadde okubiggya mu kisanduku; naye bwe nnayongera okwegayirira, bwe baayongera okubisasaanya; ate kaakano baalabika ng’ebabisasaanya mu kisenge kyonna, ku ttaka era ne ku buli kikozesebwa eky’omu nnyumba.
Olwo ne ndaba nti mu mayinja ag’omuwendo amatuufu n’ensimbi entuufu baali basasaanyizzaamu obungi obutebalika bw’amayinja ag’obulimba n’ensimbi z’obulimba. Nnaanyiiga nnyo olw’empisa zaabwe embi n’obutasiima, ne mbakunenyeza era ne mbakokonya olw’ekyo; naye buli lwe nnanenya, ne beeyongera okusasaanya amayinja ag’obulimba n’ensimbi z’obulimba mu mayinja amatuufu n’ensimbi entuufu.
Awo ne nsunguwala mu mwoyo gw’eby’omubiri gwange ne ntandika okukozesa amaanyi g’omubiri okubasindikira ebweru w’ekisenge; naye nga bwe nsindikira omu ebweru, abasatu abalala ne bayingira ne baleeta ettaka, ebisala-sala by’emiti, omusenyi, n’ebika byonna by’akasasiro, okutuusa lwe baabikka buli kimu ku by’obugagga eby’amazima, dayimondi, ne nsimbi za byuma, ne bibeera nga tebikyali kulabika. Era ne bamenya essanduuko lyange mu bitundu ne balissaasaanya mu kasasiro. Naalowooza nti tewali muntu afaayo ku nnaku zange newaakubadde obusungu bwange. Ne nkoowa ddala ne nfa omwoyo, ne ntuula ne nkaaba.
Bwe nali ntyo nga nkaaba era ne nkungubira olw’okufiirwa kwange okunene n’obuvunaanyizibwa bwange, ne njukira Katonda, ne namusaba nnyo nti yandintumira obuyambi.
Amangwago oluggi ne luggulwawo, omusajja n’ayingira mu kisenge, nga abantu bonna bamaze okuva mu kyo; era ye, ng’alina mu mukono gwe burashi y’okukungula enfuufu, n’aggulawo amadirisa, n’atandika okukungula obukyafu n’akasasiro okuva mu kisenge.
Namukaabira nti aweereko, kubanga waaliwo amayinja ag'omuwendo ennyo nga gasaasanyiddwa mu kasasiro.
Yagamba nze nti, ‘Totya,’ kubanga ajja ‘kubalabirira’.
Awo oluvannyuma, ng’akunkumula ettaka n’ebisago, amayinja ag’obulimba ne ssente zaffu, byonna ne bisituka ne bifuluma mu ddirisa ng’ekire, era empewo ne bibitwala. Mu kavuyo ne nziba amaaso akaseera katono; bwe ngabiggulawo, ebisago byali bigenze byonna. Amayinja ag’omuwendo, dayimondi, n’ensimbi eza zaabu n’eza ffeeza, zaali zisaasaanyiddwa mu bungi mu kisenge kyonna.
Awo n’ateeka ku mmeeza essanduuko erinene nnyo era erirabika bulungi okusinga eryasooka, n’akuŋŋaanya amayinja ag’omuwendo, amadayimondi, n’amapeesa, ng’abikuta mu mikono, n’abisuula mu ssanduuko, okutuusa nga tewasigaddeko na kimu, newaakubadde ng’agamu ku madayimondi tegaali manene okusinga akasonga ka pini.
"Awo yansaba nti, 'jjangu olabe.'"
"Ne ntunuulira mu ssanduuko, naye okumyansa kw’ekyo kye nnalaba kwankuba mu maaso. Byayaka emirundi kkumi okusinga ekitiibwa kyabyo eky’edda. Naalowooza nti byabadde byatutukiziddwa mu musenyu n’ebigere by’abo babi abaabyasa ne babinyirira mu vvu. Byali bitegekeddwa bulungi mu ssanduuko, buli kimu mu kifo kyakyo, nga tewaalabikako kukola kwonna kw’omusajja eyazisuulaamu. Ne nkuba enduulu olw’essanyu lingi ennyo, era enduulu eyo yanzukusa." Ebiwandiiko ebyasooka, 81-83.
Kuva ku lupapula “81” — oluyimirira abakabona — ekirooto kino kirambulula ebyafaayo by’omulimu gw’ekkanisa ya Abadiventisti b’Olunaku olw’omusanvu ey’e Laodikiya ogw’okuzikiriza amazima ag’enteeko agaakuŋŋaanyizibwa ne gateekateekebwa Obwa-Katonda okuyitira mu bw’obuntu bwa William Miller. Ebyafaayo bino bikkakkana Miller bwe “yawa eddwiri olw’essanyu lingi nnyo,” era eddwiri eryo “ne limuzuukusa.” Ebyafaayo eby’ayimiriziddwa mu kirooto bikkakkana ku Eddoboozi eddene ery’omulayika ow’okusatu, ekyo eky’oku ntikko y’Okukaaba okw’omu ttumbi ery’ekiro. Olulongoosereza lw’ebyafaayo olw’ekirooto kya Miller luyimiriranso obubonero obulaga ekkubo mu byafaayo by’Abamilerita, era olw’ensonga eyo luyimiriranso ebyafaayo ebyetambulira wamu mu ngeri ey’enkanankana y’entambuza y’abantu 144,000. Era eky’obukulu kye kino nti okw’eyimirizibwa kw’ebyafaayo mu kirooto kuno kuliimu ekifaananyi ekitono ekiddamu okweereeta mu ngeri emu eky’obunnabbi eky’ebyafaayo ebyatandika okuddamu mu 2023.
Amajjinja ag’omuwendo ag’amazima agategeerekebwa mu byafaayo by’ab’e 144,000 gateekebwa mu biwandiiko eby’awamu mu 2004, era nate mu 2012, bwe kyatuuka ng’okuyanjulwa kw’Emmeeza za Habakkuku kwakungaanya ekibiina ekyakasalirwawo okusaasanyizibwa. Amazima ago gateekebwa ku mmeeza mu 2004, mu kuyanjulwa okusooka kw’amazima agaali gabikkuliddwa mu 1989. Mu kiseera ekyo, “batono” be baalowooza ku bubaka eryo, naye mu 2012, olunyiriri lw’ebiyanjulwa 95 oluyitibwa “Emmeeza za Habakkuku” lwaleeta ekibiina ekinene, kubanga “abantu ne batandika okuyingira, mu kusooka nga batono mu muwendo, naye ne bweeyongera okufuuka ekibiina ekinene.”
Okuva mu 2012 okutuuka ku 18 July 2020 amazima ago gaasasaanyizibwa mpola mpola era ne gabikkibwa n’ebijjunkujju. Ku 18 July 2020, abalwanirizi b’obubaka bw’ebipande bya Habakkuku baasasaanyizibwa okumala ebbanga ly’ennaku ssatu n’ekitundu.
Era bwe banaaba bamaze obujulirwa bwabwe, ekisolo ekilimuka okuva mu kinnya eky’obuziba ennyo ekitakoma kinaalwana nabo, ne kibaawangula ne kibatta. Era emirambo gyabwe gijja kugalamira mu luguudo lw’ekibuga ekikulu, eriyitibwa mu ngeri ey’omwoyo Sodomu ne Misiri, we era Mukama waffe yabambibwa ku musaalaba. Era abantu n’ebika n’ennimi n’amawanga baliraba emirambo gyabwe ennaku ssatu n’ekitundu, so tebalikiriza emirambo gyabwe okuteekebwa mu ntaana. Era abo abatuula ku nsi balijaguliza ku bo, ne basanyuka, era ne basindikiragananga ebirabo omu n’omu; kubanga bano bannabbi babiri baabonyaabonya abo abaatuula ku nsi. Okubikkulirwa 11:7-10.
Ku Ssabbiiti, nga December 30, 2023, Future for America yegatta ku lukiiko lwa Zoom olw’okukuŋŋaana kwayo okw’awamu okusooka okuva nga July 18, 2020. December 30, 2023 ye nnaku 1,260 oluvannyuma lwa July 18, 2020, oba "ennaku ssatu n’ekitundu." Nga Eliya ne Musa bali bafu mu luguudo, ekibinja ekirala kiri "mu kujaguza." Future for America yali addemu okubunyisa obubaka bw’obunnabbi mu July wa 2023, kubanga obubaka obwali mu kiseera ekyo obugenda eri ensi yonna, bwateekwa, olw’obwetaavu obulagirwamu obw’obunnabbi, okuva mu "ddungu." Ennaku ssatu n’ekitundu, oba ennaku 1,260, ze ddungu.
Ate omukazi n’adduka n’agenda mu ddungu, gy’alina ekifo ekyategekeddwa Katonda, nga alissibwa eyo ennaku 1,260. Okubikkulirwa 12:6.
“Eddungu” ye “ennaku lukumi ne bikumi bibiri n’amakumi nkaaga,” ze “ennaku 1,260,” era ne “ennaku ssatu n’ekitundu”; kino kiragazibwa mu Okubikkulirwa 12:6, ate “126” kye kkumi kya 1,260. Ekimu ku mazima ag’ewuniikiriza agaabikkulwa mu kiseera ekyo kyali obwetaavu bw’okwenenya mu kutuukirizibwa kw’essaala ey’“emirundi musanvu” mu Abaleevi amakumi abiri mu mukaaga.
Ennaku 1,260 nazo ziyimirira ng'akabonero ka nnaku 2,520. ‘Emirundi musanvu’ ku bwakabaka obwa Bukiikakkono byatandika mu 723 BC era ne bikkoma mu 1798. Eky'awakati kye 538, bityo ne wabaawo emyaka 1,260 mwe obupagani bwakandagaza ekifo ekitukuvu n'eggye, nga kiddirirwa emyaka 1,260 mwe obwakapapa nabwo bwakandagaza ekifo ekitukuvu n'eggye. Enteekateeka eno ey'obunnabbi yeegatta n'ennaku 1,260 okuva ku kubatizibwa kwa Kristo okutuuka ku musalaba, era ne zigobererwa ennaku z'obunnabbi 1,260 okutuusa mu 34 AD, lwe Enjiri yatuuka eri Abaamawanga. Kale, okusinziira ku bajulirwa babiri, 1,260 kikamu kya nnaku 2,520, oba ‘emirundi musanvu’ gya Musa egiri mu Abaleevi essuula 26.
Eddoboozi ery’omu ddungu mu kiseera ekyatandikira ku Ssabbiiti, nga 18 Julaayi 2020, okutuusa ku Ssabbiiti, nga 30 Desemba 2023, lyatandika okukuba enduulu mu Julaayi 2023; era bwe kyaggwaawo ekiseera kino eky‘ddungu’ ku Ssabbiiti, nga 30 Desemba 2023, okuzuukira kwa Musa ne Eriya ne kujja. Obubaka bw’eddoboozi bwalambulula nti akabonero akalagira ekkubo ak’obwennyamivu obwasooka obw’enkanankana obuli mu buli ntambula y’entereeza, ke kanyonyola okutegeeza okw’obulimba okw’oku Julaayi 18, 2020, mu nteekateeka y’olugero lw’abawala abatali bafumbo kkumi. Lyayita abasajja n’abakazi mu kwenenya okuyimiririrwa essaala ey’omu Ekitabo Eky’Abaleevi, essuula 26. Ekirooto kya Miller kiraga ddala okwenenya okwo, bwe yawandiika nti, “Nga bwe nali ntyo nga nkaaba era nga nkungubaga olw’okufiirwa kwange okunene n’obuvunaanyizibwa bwange obunene, ne nzijukira Katonda, ne nsaba n’obunyiikivu nti andisindikira obuyambi.”
Mujje mulabe
Ekirooto kya Miller kigabiddwaamu olw’okuddamu emirundi ebiri kw’egambo nti, “Mujje mulabe.” Omulundi ogwasooka Miller ye ayita abantu ng’agamba nti, “Mujje mulabe,” ate omulundi ogwokubiri “omusajja ow’ekiswabi ky’ettaka” ye ayita Miller okujja okulaba. “Mujje mulabe” kye kabonero ak’obunnabbi akalambulula amazima ag’obunnabbi agagyibwako akasiba. Bulimu ku emisiba ena egyasooka mulimu ekiragiro nti, “Mujje mulabe.”
Ne ndaba Omwana gw'endiga bwe yaggulawo ekisiba ekimu; ne mpulira, ng'eddoboozi ery'okubwatuka kw'enkuba, ekimu ku biramu ebinna nga kigamba nti, Jjangu olabe. ... Ate bwe yaggulawo ekisiba eky'okubiri, ne mpulira ekiramu eky'okubiri nga kigamba nti, Jjangu olabe. ... Ate bwe yaggulawo ekisiba eky'okusatu, ne mpulira ekiramu eky'okusatu nga kigamba nti, Jjangu olabe. ... Ate bwe yaggulawo ekisiba eky'okuna, ne mpulira eddoboozi ly'ekiramu eky'okuna nga ligamba nti, Jjangu olabe. Okubikkulirwa 6:1, 3, 5, 7.
Ekigambo “jjangu olabe” ekiri ku ntandikwa y’ekirooto kya Miller kye Alefa, ate “jjangu olabe” eky’oku nkomerero kye Omega. Ekirooto kino kilaga nti okuggulwawo okw’omu ntandikwa y’ekirooto kufaananyizibwa ng’amayinja ag’omuwendo, “nga bwe gatondekebwa ne gasuulayo ekitangaala n’ekitiibwa ebigalingana n’eby’omusana yekka.” Bwe Kristo yayita Miller nti, “jjangu olabe” ku Omega, Miller n’agamba nti, “amaaso gange gaalemebwa olw’obwakaka bw’eky’okulabika. Amayinja ago gaakaka emirundi kkumi okusinga ekitiibwa kyago eky’edda.” Okutangaala kw’Alefa kwali nga omusana, ate okutangaala kw’Omega kwali ng’okusinga omusana emirundi kkumi.
Okusaasaanya
Okukungubaga n’okwenenya kwa Miller kuyimirizibwa ku nkomerero y’ebbanga eryatandika n’ “jjangu olabe” eyasooka, era ne liggwawo n’ “jjangu olabe” ey’oluvannyuma. Mu bbanga eritandika ne Miller okubikkula obubaka eri abantu, ne liggwawo Kristo bw’abikkulira Miller obubaka, ekigambo “okwaŋŋangula” kiyogerwako “emirundi musanvu.” Miller alikozesa nate ekigambo kino, naye wakati w’okubikkulibwa okw’olubereberye n’okw’oluvannyuma, “okwaŋŋangula” kiyogerwako “emirundi musanvu.” Baibuli eraga nti omusango ogw’ “emirundi musanvu” gwe “okwaŋŋangula.”
Era ndibasaasaanya mu mawanga, era ndiggyaamu ekitala okubagoberera; n’ettaka lyammwe libeerenga matongo, n’ebibuga byammwe binaayonooneka. Ebyalevi 26:33.
Eky’amazima ekyasooka ddala William Miller kye yazuula, kyali ‘ebiseera musanvu’ eby’omu Levitiko 26. Era mu kirooto kye, mu kiseera ekiri wakati w’okufulumizibwa kw’obubaka bwa Miller n’okufulumizibwa kw’obubaka bwa Kristo, eby’amazima ag’e musingi byonna ebyayimirizibwa mu mulimu gwa William Miller byali biteekeddwa okubikkibwa n’effujjo n’ensimbi z’obufere eby’abannyonnyozi b’eddiini b’ObuAdiventisi bw’Olunaku olw’Omusanvu obwa Laodikiya. Okugaana okwo kw’amazima ag’e musingi kuyimirizibwa ng’okusaasaanyizibwa emirundi musanvu mu byafaayo ebyali wakati w’Alufa ne Omega. ‘Ebiseera musanvu’ kifaanaanyirizo ky’omulimu gwa William Miller; era omulimu ogwo guyimirira ng’emisingi gy’ObuAdiventisi bw’Olunaku olw’Omusanvu, nga mu misingi egyo ‘ennaku 2,300’ eza Danieri 8:14 ze empagi eyawakati ey’omusingi gumu guno. Kino kiraga nti emyaka 2,520 egy’okusaasaanyizibwa, egyali okuzuula okwasooka, oba Alufa, kwa William Miller, gimaka entandikwa y’ekiseera ekyaggwa n’okuzuula okwa Omega kwa William Miller, kwe ‘ennaku 2,300’.
Bwe Obwadiventisi bw’Olunaku olw’Omusanvu obwa Lawodikiya bwasiyaawo “emirundi musanvu” mu 1863, bwasiyawo n’okuzuula okusooka kwa William Miller, okuzuula okwa Alufa era okw’omusingi. Okuzuula okwasembayo kwa Miller kwali ennaku 2,300, okwa Omega era okuŋŋulumiza okw’enkomerero mu byazuulwa bye. “Emirundi musanvu” egyatuukirira mu 1798 gyategeeza 2,520, ate ennaku 2,300 zaategeezebwa mu 1844.
Omusajja w’ebbulaashi ey’enfuufu ye akuŋŋaanya amayinja ag’omuwendo nga gamaze okusaasaanyizibwa emirundi musanvu. Awo essanduuko eba ennene era ennungi ennyo, era eyaka emirundi kkumi okusinga enjuba. Ekumi kiri nga akabonero k’okugezesebwa, era amayinja ago noolwekyo gayaka mu kigezesebwa ku nsonga y’Olunaku lw’Enjuba; kale ekirooto kya Miller kitandika mu mwaka gwa 1798 era kiggwa ku kukaaba okw’amaanyi kw’Malayika ow’okusatu ku Tteeka lya Sande.
Ebyafaayo by’Abamilera okuva mu 1798 okutuuka mu 1863, biri era ebyafaayo okuva mu 1798 okutuuka ku tteeka lya Ssande erigenda okujja mu bwangu. Ebyafaayo ebiragiddwa mu kirooto kya William Miller, ebibaawo wakati nga Miller agamba "Jjangu olabe" okutuuka ng’omusajja ow’ekiyuyi ky’ettaka naye agamba "Jjangu olabe," kye kiseera okuva mu 1798 okutuuka mu 1863, era nate kye kiseera okuva mu 1798 okutuuka ku tteeka lya Ssande. Olunyiriri lw’ebiseera oluggwira mu 1863 luli ekifananyi ekitono eky’obunnabbi ky’olunyiriri lw’ebiseera olutandika mu 1798 ne luggwira ku tteeka lya Ssande. Olunyiriri lw’ebiseera oluggwira mu 1863, n’olunyiriri olutandika mu 1798 ne luggwira ku tteeka lya Ssande, byombi biragiddwa mu kirooto kya Miller.
Omulyango oguggaliddwa nga 22 Okitobba 1844 guyimirira ng’ekifaananyi ky’omulyango oguggaliddwa mu kiseera ky’etteeka lya Ssande. Obunnabbi bw’emyaka 2,300 obwatuukirira mu 1844, buyimirira ng’ekifaananyi ky’etteeka lya Ssande.
Okujja kwa Kristo ng’Kabona Asinga Obukulu waffe mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, olw’okutukuza Eky’Obutukuvu, nga bwe kulagibwa mu Danieri 8:14; okujja kw’Omwana w’omuntu eri Oyo Owakadde w’Ennaku, nga bwe kulagiddwa mu Danieri 7:13; n’okujja kwa Mukama mu Yeekaalu ye, nga bwe kwalagulwa Malaki, byonna bye biraga ekintu kye kimu; era kino kiragibwa ne mu kujja kw’Omugole ku mbaga y’obugole, Kristo bwe yakiyogera mu kigambo ekifaananyi ky’abawala abatali bafumbo kkumi, mu Matayo 25. The Great Controversy, 426.
Ennyiriri
Omega y’ebyazuulibwa bya Miller yali obunnabbi bw’emyaka 2,300; kale 1844 n’etteeka lya Sande byombi biyimirizibwa emyaka 2,300. Kino kitegeeza nti 2,520 ye Alufa, ate 2,300 ye Omega ku layini zombi; olayini emu ekomererayo mu 1863, ate endala ekomererayo ku tteeka lya Sande. Ku layini zombi obunnabbi bwa 2,520 bubeera Alufa era oba ejjinja ery’ensiseko. Mu byafaayo eby’ensibuko eby’Abamilleraiti waliwo furaakito okuva mu 1798 okutuuka mu 1863, era furaakito eyo ekwatagana n’endala mu byafaayo eby’Omega eby’ejjinja ery’okumaliriza waggulu eby’abantu 144,000.
Ku 9/11 Katonda yayita abantu be okuddayo ku makubo ag’edda ga Yeremiya, ge misingi, era nga gayimiririrwa omubaka ow’ebyafaayo eby’emisingi, naye era ng’ayimiririrwa okuzuula kwe okwa Alufa okw’emisingi okw’“emirundi musanvu.” “Emirundi musanvu” kye kifaananyi ky’emisingi gy’abantu 144,000, era ku 9/11 okuteekebwako akasannyizo ku kibinja ekyo kwatandika n’obubaka obw’okukebera obw’emisingi, obuyimiririrwa amazima agasooka ddala ag’emisingi aga William Miller n’ObuDiventisiti. Ku 9/11 ekiseera ky’okuteekebwako akasannyizo kyatandika, era ku tteeka lya Sande ery’okujja amangu ekiseera ky’okuteekebwako akasannyizo ky’abantu 144,000 kinaakomekkerezebwa.
Ebyafaayo ebyo bye fractal eritandikira ku 2,520 ne lituukira ku 2,300; era n’olwekyo, ebyafaayo ebyo bye omulongo ogw’okusatu ogw’ebyafaayo eby’obunnabbi ogukiikirizibwa mu kirooto kya William Miller. 2,520 yaatuukirizibwa mu 1798, ate 2,300 mu 1844. Omulimu ogukiikirizibwa emirongo egyo ebiri ye mulimu gwa Kristo ogw’okuyunga Obwakatonda bwe n’Obuntu bwaffe. Gwe mulimu ogw’okukyusa omwonoonyi n’afuuka omutukuvu, era ogw’okuddamu okuteeka Obutonde obwawaggulu ku ntebe yaabwo entuufu okufuuga Obutonde obwansi. Olw’ensonga eyo, omubiri gw’omuntu gutwala ennaku 2,520 okuddamu okuzalawo ddala buli kaselo k’omu mubiri gwonna, era omubiri ogwo gumu gusinziira ku chromosomes 23 ez’obusajja nga ziyungiddwa wamu ne chromosomes 23 ez’obukazi. Bwe biba wamu, bivaamu yeekaalu ey’obulamu, egiyimiririddwa mu namba "46," nga ye kiseera okuva mu 1798 okutuuka mu 1844, era nga kye kiseera eky’ekirooto kya William Miller okuva ku 2,520 mu 1798 okutuuka ku 2,300 mu 1844.
Ekirooto kya William Miller kirimu era ekifiraakito ekirala eky’okusaanuukira. Okuva ku 9/11 okutuuka ku Tteeka erya Sande kuba ekifiraakito ky’okuva mu 1798 okutuuka ku Tteeka erya Sande, nga bwe kiri mu 1798 okutuuka mu 1863. Okuva mu 2023 okutuuka ku Tteeka erya Sande kuba ekifiraakito ky’okuva ku 9/11 okutuuka ku Tteeka erya Sande, era kino kye kiseera ky’ebyafaayo emirongo gyonna egy’omu kirooto kya Miller ziraga ng’Omega yaabyo byonna. Kino kye kiseera mwe amazima ag’olubereberye gagulumizibwa emirundi kkumi okusukkirira enjuba.
Obubudubudu Obubiri
Mu myaka gya 1840, ekigambo "bustle" (nga kikozesebwa ng’eriinya) kyali kitegeeza bulijjo okukola okw’amaanyi, okw’okubeeramu obujjuvu bw’emirimu, oba okw’eddobozi ddene—era emirundi mingi nga kikwatibwamu omutindo gw’okwefaanyiriza, obwesanyu obw’ekuzziikiriza, okwerukirira, oba okutabuka kw’omutima. Kyeyogererwanga ku kutambula okw’amaanyi n’okusaguka, obutabanguko, oba okuteebenkeera, waba nga kiri mu kibiina, mu maka, mu katale, oba mu mukolo ogw’enjawulo. Bwe kityo, "bustle" ey’alirooto lya Miller eyandisobanudde ekisinde ky’amangu ky’emirimu, obwesanyu, oba ensonga ez’amangu ez’okukolerwa ezibadde zituukirira mu kiseera ekyo ddala—obutabanguko obw’ebbanga ttono obwa mbeera eriwo oba obwa mukolo ogwo.
Miller ategeeza nti, “Awo, bwe yali ng’akunkumula enfuufu n’effujjo, amayinja ag’omuwendo ag’obulimba n’ensimbi ez’obulimba, byonna ne bisituka ne bifuluma mu ddirisa ng’ekire, omuyaga ne gutwala byonna. Mu kavuyo ne nziggalawo amaaso akaseera katono; bwe nagaggula, effujjo lyonna lyali liwedde.”
"Entabaganya" eraga ebiseera bibiri mu kirooto kya Miller; ekisooka kye kiseera ekibiina ky'abantu lwe kyali kisasaanya amayinja ag'omuwendo, ate ekirala, omusajja omukuula effufu bwe yaggulawo amadirisa n'atandika okukuula n'okugobera ebweru amayinja ag'obulimba. Entabaganya eyesooka, eya Alufa, ye okubikkibwa kw'amayinja ag'omuwendo; ate entabaganya ey'okubiri, eya Omega, ye okuzzaawo amayinja ag'omuwendo. Mu kiseera ky'entabaganya eyo, Miller yaggalawo amaaso ge. Miller yateekebwa mu mirembe mu 1849, mu kaseera kennyini Kristo lwe yali ng'agolola omukono gwe omulundi ogw'okubiri okusolooza ensigalira y'abantu be. Miller awo n'aggalawo amaaso ge, era mu 1850 amazima ge nate ne gateekebwawo ku mmeeza nga mu kutuukiriza ekiragiro kya Abakkuki eky'okuwandiika okwolesebwa era okululambulula bulungi. Mu kiseera ekyo ky'entabaganya, Miller aggalawo amaaso ge, era bw'azuukuka, amayinja ag'omuwendo gaba mu ntambuza y'okuzzaawo.
Okutabulankana okw’okubiri mu kirooto kye kubaawo bwe ekibendera kya 144,000 kizukizibwa, kikalongoosebwa era ne kitukuzibwa, nga bwe kiri ekibendera Zekaliya kye yategeeza ng’amajjinja ag’omuwendo ku ngule.
Era Mukama Katonda waabwe ajja okubawonya ku lunaku olwo ng’ekisibo ky’abantu be: kubanga bajja okuba ng’amayinja g’engule, nga biyimusiddwa ng’ekibendera ku nsi ye. Kubanga bunene bitya obulungi bwe, era bunene bitya obulungi bw’ekitiibwa kye! engaano ejja kusanyusa abavubuka, era omwenge omupya gunaasanyusa abawala. Musabe Mukama enkuba mu kiseera ky’enkuba ey’oluvannyuma; kale Mukama ajja kukola ebire ebyaka, era n’abawa enkuba ennyingi, buli omu afune omuddo mu ttale. Kubanga ebifaananyi byogedde ebitaliimu, abalaguzi balabye obulimba, era bategeezezza ebirooto eby’obulimba; bakazaamu amaanyi bwereere: ky’ekiva ne bagenda ng’ekisibo, ne bazingamizibwa, kubanga tewaali musumba. Obusungu bwange bwabuukira abasumba, era ne nzibonereza embuzi: kubanga Mukama ow’eggye asisinkanye ekisibo kye, ennyumba ya Yuda, era abafuula ng’embalaasi ye ennungi mu lutalo. Zekaliya 9:16-10:3.
‘Ekisibo ky’abantu be’ kifuuka wamu endera ne amajjinja (eby’omuwendo) ebisimbibwa ku ngule. Ekisibo ky’abantu be kimanyibwa mu biro by’emvula ey’oluvannyuma, kubanga olagiriro lye nti musabe emvula ey’oluvannyuma mu biro by’emvula ey’oluvannyuma. Ekisibo kino kigerageranyizibwa ne ‘ekisibo’ ekyagenda mu kkubo lyaakyo, wabula si mu mikubo egy’edda gya Yeremiya. Mu biro by’emvula ey’oluvannyuma amajjinja ag’omuwendo ag’ekisibo kye gajja kuba embalaasi ye ennungi mu lutalo. Embalaasi eyo ‘ennungi’ ye Kkanisa eyawangula, eyayimiririzibwa mu mugole w’Obukristaayo omusooka, efaananyizibwa mu Peetero, eyali ng’embalaasi enjeru mu bbanga ly’akabonwa akasooka, eyavaayo ng’awangula era okwangula.
Ne ndaba Omwana gw’Endiga bwe yabikkula ekimu ku bisiba, ne mpulira, ng’eddoboozi ly’oluyitirira, ekimu ku biramu ebina nga kigamba nti, Jjangu olabe. Ne ndaba, laba, embalaasi enjeru; n’oyo eyali atudde ku yo yalina omutego gw’emisaale; era yamuweebwa engule: n’avaayo ng’awangula, era ng’agenda okwangula. Okubikkulirwa 6:1, 2.
Noolwekyo Peetero ye ekifaananyi ky’ekkanisa ey’Abakristaayo esooka ey’abatume mu kufukibwa kw’emvula okwa Pentekooti, era ye ekifaananyi ky’ekkanisa ey’Abakristaayo ey’enkomerero mu emvula ey’oluvannyuma, eyafaananizibwa mu kufukibwa okwa Pentekooti.
Ne ndaba eggulu nga libikkuddwa, era, laba, embalaasi enjeru; n’oyo eyali atudde ku yo yatuumibwa Owesigwa era Omutuufu, era mu butuukirivu asala emisango era alwana. Amaaso ge gaali nga enjota y’omuliro, era ku mutwe gwe waaliwo engule nnyingi; era yali alina erinnya eriwandiikiddwa, eritalimanyibwa muntu yenna wabula ye yekka. Era yali ayambadde ekyambalo ekyanyikiddwa mu musaayi: era erinnya lye liyitibwa Ekigambo kya Katonda. Era amagye agali mu ggulu gaamugoberera ku mbalaasi enjeru, nga bayambadde lineni eya muwendo omungi, enjeru era ennongoofu. Okubikkulirwa 19:11-14.
Embalaasi enjeru zikiikirira eggye lya Kristo erizuukizibwa mu Ezekyeri 37; era ab’eggye eryo be Ekkanisa eyawangula, era be b’amajjinja ag’omuwendo mu ngule, kubanga Kristo asimba obwakabaka bwe obwa kitiibwa mu mulembe gw’enkuba ey’oluvannyuma. Ng’abakiikirira obwakabaka bwe, abo emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya (144,000) be b’amajjinja ag’omuwendo ku ngule, ng’eyo ngule kye kabonero k’obwakabaka bwe afuna ku nkomerero y’ennaku 2,300, ekyali ku Okitobba 22, 1844 era kiriddamu okutuukirira nate mu kiseera ky’etteeka erya Sande. Obwakabaka obwo bw’embalaasi enjeru buteekebwawo mu mulembe gw’enkuba ey’oluvannyuma, amadirisa g’eggulu bwe gaggulibwa, kubanga Yokaana yalaba embalaasi enjeru eggulu bwe lyaggulibwa.
Mu kivuyo kya Alfa eky’omwaka gwa 1849, Miller yaggala amaaso mu kufa, okumala akaseera akatono. Miller ye yali Eriya, era Eriya yafa ku 18 Julaayi 2020, era n’abeera agalamye mu luguudo okumala ennaku 1,260 okutuusa lwe yatuuka ku kivuyo kya Omega n’oluvannyuma n’azuukusibwa. Okuzuukusibwa kwe kulagibwa nga okutuuka kwe kwabaawo, omusajja ow’ekibobbo ky’ettaka bwe yaggula eddirisa ly’eggulu okuliboberaamu ebisasiro. Eggye ly’embalaasi ez’eru liyimusibwa, eddirisa ly’eggulu bwe lifungulwa, era bwe kibaawo okuwawula wakati w’ekituufu n’ekikyamu kutegeerekeka. Okwo kuwawula era kulagiddwa mu kitabo kya Malaki.
Muleete eby’ekkumi byonna mu nnyumba ey’eggwanika, ommere ebeere mu nnyumba yange; era mumpime kaakano mu kino, bw’ayogera Mukama ow’eggye, obanga siribaggulirawo amadirisa ag’eggulu, ne mbasuulirako omukisa, okutuusa nga tewali we muguteekera. Malaki 3:10.
Emyoyo gy’abannabbi gigondera abannabbi, era Yokaana mu Okubikkulirwa, ekirooto kya Miller, ne Malaki bawa obujulizi busatu obw’ekiseera lwe gabikkulwa amadirisa ag’eggulu. Mu kirooto kya Miller, kiri ku omega ey’okuyita nti “Mujje mulabe.” Obukwawaana mu alpha bwali ku ntandikwa y’okusasanyizibwa, ate ku omega we kutandikira okukuŋaana.
Ng’atetunnayongera munda mu kirooto kya Miller, twagala okuteekamu okunnyonnyola kwa James White ku kirooto ekyo. James White ategeeza nti amajjinja ag’omuwendo ag’amazima be bantu ba Katonda abatuufu, ate amajjinja ag’omuwendo ag’obulimba be abatali batuukirivu. Nze ntegeeza amajjinja ag’omuwendo okuba mazima, nga gayoleka okwenjawula okuva mu bikyamu. Amajjinja ag’omuwendo n’amajjinja ag’obulimba byombi biyimirira obubaka n’ababaka, nga byenjawula n’obukyamu n’ababaka ab’obulimba.
Ekirooto kya Muganda Miller
Ekirooto ekiddako kyasindikibwa mu Advent Herald, nga myaka ebiri n’okusingawo egyayitawo. Olwo ne ndaba nti kyalaga bulungi obumanyirivu bwaffe obw’edda mu nsonga z’Okudda kwa Kristo okwa kabiri, era nti Katonda yawa ekirooto ku mugaso gw’ekisibo ekyasaasaanye.
Mu bubonero obulaga okusembera kw’olunaku olukulu era olw’entiisa olw’Omukama, Katonda ateekamu ebirooto. Laba Yoweeri 2:28-31; Ebikolwa 2:17-20. Ebirooto biyinza okujja mu ngeri ssatu; okusooka, ‘lw’obungi bw’emirimu.’ Laba Omubuulizi 5:3. Okw’okubiri, abo abali wansi w’omwoyo omukyafu n’obulimba bwa Sitaani, bayinza okurota ebirooto olw’obuyinza bwe. Laba Ekyamateeka Eky’okubiri 8:1-5; Yeremiya 23:25-28; 27:9; 29:8; Zekkaliya 10:2; Yuda 8. Ate okwa ssatu, Katonda abadde bulijjo ayigiriza, era n’okutuusa kaakano ayigiriza abantu be mu ebirooto mu ngeri ennyingi oba entono, ebiva mu buweereza bw’abamalayika n’Omwoyo Omutukuvu. Abo abasinziira mu musana omukakafu gw’amazima bajja kumanya Katonda bw’abawa ekirooto; era abo tebalirimbibwa wadde okutwalibwa ku kkubo ekikyamu olw’ebirooto eby’obulimba.
‘N’agamba nti, Muwulirize kaakano ebigambo byange; bwe wabaawo nnabbi wakati mu mmwe, nze Mukama ndimweyanjulira mu kwolesebwa, era ndimugamba mu kirooto.’ Okubala 12:6. Yakobo yagamba nti, ‘Malayika wa Mukama n’angamba mu kirooto.’ Olubereberye 31:2. ‘Era Katonda n’ajja eri Labani Omusiriya mu kirooto ekiro.’ Olubereberye 31:24. Musome amakirooto ga Yusufu, [Olubereberye 37:5-9,] n’oluvannyuma olugero olw’ekitalo olw’okutuukirira kwago mu Misiri. ‘Mu Gibeoni Mukama yalabikira Sulemaani mu kirooto ekiro.’ 1 Bassekabaka 3:55. Ekifaananyi ekikulu eky’obukulu ekiri mu ssuula ey’okubiri eya Danyeri kyawaweebwa mu kirooto; era n’ebisolo bina, n’ebirala, eby’ensuula ey’omusanvu. Bwe Herode yanoonya okuzikiriza Omulokozi omuto, Yusufu yalabulirwa mu kirooto adduke e Misiri. Matayo 2:13.
'Era kijja kubeerawo mu nnaku ez’oluvannyuma, bw’ayogera Katonda nti, ndiyiwa Omwoyo gwange ku bantu bonna; batabani bammwe n’abawala bammwe banaalagula, abavubuka bammwe banaalaba ebyolesebwa, n’abakadde bammwe banaalota ebirooto.' Ebikolwa 2:17.
Ekirabo ky'obunnabbi, okuyita mu ebirooto n'ebyolesebwa, kiri wano nga ekibala ky'Omwoyo Omutukuvu, era mu nnaku ez'oluvannyuma kijja kulabisibwa mu ngeri emala okufuuka akabonero. Kye kimu ku birabo by'Ekkanisa ey'Enjiri.
'Era yawa abamu okuba abatume; n'abamu ABANNABBI; n'abamu ababuulizi b'Enjiri; n'abamu abasumba n'abayigiriza; olw'okutuukirizibwa kw'abatukuvu, olw'omulimu gw'obuweereza, olw'okuzimba omubiri gwa Kristo.' Abaefeso 4:11, 12.
'Era Katonda atadde mu kkanisa abamu, okusooka abatume, okuddako BANABBI,' n'ebirala. 1 Corinthians 12:28. 'Temunyooma OBUNNABBI.' 1 Thessalonians 5:20. Mwetunule era Acts 13:1; 21:9; Romans 7:6; 1 Corinthians 14:1, 24, 39. Banabbi oba obunnabbi bigendereddwa ku kuzimbibwa kw'ekkanisa ya Kristo; era tewali bujulizi buyinza okuweebwa okuva mu Kigambo kya Katonda obulaga nti byalina okuggwaawo okusooka okusinga ababuulizi b'Enjiri, abasumba n'abayigiriza. Naye omuwakanizi agamba nti, 'Waabaddewo ebyolesebwa n'ebirooto ebikyamu bingi nnyo nti sisobola kwesiga kintu kyonna eky'ekika ekyo.' Kituufu nti Setaani alina ekifaananyi kye eky'obulimba. Yalina bulijjo bannabbi b'abakyamu, era mazima ddala tusaanidde okubasubira kaakano mu ssaawa eno ey'enkomerero ey'okulimba n'okuwangula kwe. Abo abagaanira ebikkulirwa eby'enjawulo eby'engeri eyo olw'okuba ekifaananyi ky'obulimba kiriiwo, basobola mu ngeri emu okweyongerayo ne bagaananga nti Katonda yennyini yeebikkulirako eri omuntu mu kirooto oba mu kwolesebwa, kubanga ekifaananyi ky'obulimba kyabaddewo buli kiseera.
Ebirooto n’ebyolesebwa bye bintu Katonda by’ayitamu yeeyolesa eri abantu. Ng’ayita mu bino yayogera eri bannabbi; atadde ekirabo ky’obunnabbi mu birabo bya kkanisa ey’Enjiri, era agagasse ku bubonero obulala bw’ennaku ez’enkomerero. Amina.
Ekyangenderwa kyange mu bigambo eby’ewaggulu kibadde kuggyaamu ebiwakanya mu ngeri ey’Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, era n’okuteekateeka amagezi g’omusomi olw’ebigenda okugoberera.
WM. MILLER,
Low Hampton, N. Y., Desemba 3, 1847. James White, Ekirooto kya Muganda Miller, 1-6.
1. 'Essanduku' eyimirira amazima amanene ga Bayibuli agakwata ku kudda kw'okubiri kwa Mukama waffe Yesu Kristo, amazima ago gaaweebwa eri Ow'oluganda Miller okulangirira eri ensi yonna.
2. ‘Ekisumuluzo ekyateekebwako’ kye kyali engeri ye ey’okutaputa ekigambo eky’obunnabbi—okugereranya Ebyawandiikibwa n’Ebyawandiikibwa—Baibuli yennyini omutaputa waayo. N’ekisumuluzo kino, Muganda Miller n’aggulawo ‘ssanduku,’ oba amazima amanene ag’Okudda kwa Kristo eri ensi.
"3. ‘Amajjinja ag’omuwendo, dayimaani, n’ebirala’ ‘ebika byonna n’obunene bwonna’ era ‘nga bitegekeddwamu bulungi ennyo mu bifo byabyo eby’enjawulo mu ssanduku’ bimirira abaana ba Katonda, [Malachi 3:17,] abava mu makanisa g’onna, era okuva mu mitendera gyonna n’embeera ez’enjawulo ez’obulamu, nga tebulekeddeeko, aba baakyaniriza okukkiriza okw’Okudda kwa Kristo, era ne balabika nga bayimirira n’obuvumu mu bifo byabwe eby’enjawulo, mu nsonga entukuvu ey’amazima. Nga batambulira mu nteekateeka eno, buli omu ng’atuukiriza obuvunaanyizibwa bwe, era ng’atambula mu bwetoowaze mu maaso ga Katonda, ‘ne bamurikira ensi ekitangaala n’ekitiibwa,’ ebyalabika nga byenkana n’ebya kkanisa mu nnaku z’Abatume bokka. Obubaka, [Revelation 14:6,7,] ne bugenda nga bwali ku mapiko g’omuyaga, n’okuyita, ‘Mujje, kubanga byonna byetegefu kaakano,’ [Luke 14:17.] ne kusaasaana n’amaanyi n’obuvuddemu."
4. ‘Abantu ne batandika okuyingira; mu kusooka nga batono mu muwendo, naye ne beeyongera ne bafuuka ekibiina kinene.’ Bwe baatandika okubuulira enjigiriza ey’Adiventi Omuganda Miller, wamu n’abalala abatono nnyo, teyasobola kukosa bungi, era batono nnyo be baazuukusibwa nayo; naye okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, wonna we yabuulirwangayo, abantu bonna ne bazuukusibwa.
5. Bwe Malayika ey’abuuka [Okubikkulirwa 14:6-7] yasooka okutandika okubuulira Enjiri ey’obutaggwaawo, nti, Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa y’okusalira omusango ye etuuse, abangi ne bakuba enduulu mu ssanyu olw’okusuubira okujja kwa Yesu, n’okuzzaawo; naye abo bennyini oluvannyuma ne bajeemera, ne basoomooza, ne banyooma amazima agaaali gamaze akaseera katono nga gabajjuza essanyu. Ne batabulatabula ne basasaanya ebyaza. Kino kitutuusa mu kiseera ky’omugwa eky’omwaka 1844, we kyatandikira ekiseera eky’okusasaanya.
Mumanye kino: Abo abeeddako ‘abakuba enduulu olw’essanyu’ be baabuzabuza ne basaasaanya amajjinja ag’omuwendo. Era tewali abasaasaanyizza ekisibo, ne bakitambuza mu bukuusa, okuva mu 1844, nga bwe bakikoze abo abaali baabuulira amazima ne basanyukira mu go; naye oluvannyuma ne bagaana omulimu gwa Katonda, n’okutuukirizibwa kw’obunnabbi mu bumanyirivu bwaffe obw’edda mu by’Okudda kwa Mukama.
6. 'Amajjinja ag'omuwendo ag'ekiwani ne ekisimbi eky'ekiwani' ebyasaasaanyizibwa wakati mu eby'eddala, biyimirira bulungi abafuuse abakkiriza kyamu, oba 'abaana ab'ekiwaanyi,' [Hosea 5:7] okuva lwe oluggi lwaggalwa mu mwaka gwa 1844.
7. 'Ettaka n’obusuusu, omusenyu n’ebika byonna eby’akasasiro,' biyimirira ensobi enjawulo era nnyingi ezaaleeteddwa mu bakkiriza b’Okudda kwa Kristo okw’okubiri, okuva mu kiseera kya autumn kya 1844. Wano ndyogerako ku bimu ku byo.
1. Ekifo kye baayimirirako abamu ku ‘basumba’ mu ngeri ey’okwekuluntaza amangwago oluvannyuma lw’okuwa ‘Okukaaba kwa ssawa ya ttumbi,’ bwe baagamba nti amaanyi ag’ettendo ag’Omwoyo Omutukuvu agaatambulirako ‘olutambuza lw’omwezi ogw’omusanvu’ gaali ‘obuyinza bwa mesmerism.’ George Storrs yali omu ku basooka okweyimiriza ku kifo kino. Laba ebyawandiiko bye eby’omu kitundu eky’oluvannyuma eky’omwaka 1844, mu ‘Midnight-Cry,’ mu kiseera ekyo nga kifulumizibwa mu Kibuga New York. J. V. Himes, ku Konferensi e Albany mu biseera by’entandikwa y’omwaka 1845, yagamba nti ‘olutambuza lw’omwezi ogw’omusanvu’ lwaleta ‘mesmerismu’ wamunda wa futi musanvu. Kino nnakibulirwa omu ku baaliwo era yawulira ekigambo ekyo. Abalala abaatwala ekitundu ekinene mu ‘kukaaba kw’omwezi ogw’omusanvu,’ oluvannyuma baalagaza nti olutambuza olwo lwali omulimu gwa Sitaani. Okussa omulimu gwa Kristo n’ogwa Mwoyo Omutukuvu ku Sitaani, mu nnaku za Mulokozi waffe, kyali okutukaana; era ne kaakano ky’ekyo. 2. Okuggezesa kungi ku biseera eby’ekkakafu. Okuva lwe nnaku 2300 zaaggwa mu 1844, abantu ab’enjawulo bateekawo emirundi mingi ebbanga ery’okutukka ku nkomerero yaazo. Bwe bakola bityo, baggyawo ‘emiggo gy’ensalo,’ era baaleetera olutambuza olwonna olw’Okuddayo kwa Kristo ekizikiza n’okubuusabuusa. 3. Spiritualismu n’obutone bwakyo bwonna n’obusukkulumu bwakyo. Enkwe eno ya Sitaani, eyakola omulimu omukambwe ogw’okufa, ekeeraga bulungi ng’efaananyizibwa ku ‘shavings,’ ne ‘all manner of rubbish.’ Abangi ku abo abaanywamu ddala obutwa bwa spiritualismu baakkiriza amazima g’obumanyirivu bwaffe obwa ‘advent’ obw’edda, era olw’ensonga eyo bangi baakolebwa okukkiriza nti spiritualismu kyali ekibala kya bulijjo ekiva mu kukkiriza nti Katonda yatambuza entambuza ennene ez’Okuddayo mu 1843 ne 1844. Peetero, bw’ayogera ku abo abandireeta ‘enjigiriza ezizikiriza, ne bagaana Omwami eyabagula,’ agamba nti, ‘OLWABO EKKUBO LY’AMAZIMA LIRIVUMIBWA.’ 4. S. S. Snow eyeeyita ‘Eriya Nnabbi.’ Omusajja ono, mu nkola ye ey’akyewuunyisa era ey’obuwagu, naye yakola ekitundu kye mu mulimu guno ogw’okufa, era entambula ye ebadde n’entendansi ey’okuleetera ekifo ekituufu eky’abatukuvu abalindirira okunyoomerwa mu birowoozo by’emmeeme nnyingi ez’eesimbu.
Ku lukalala luno lw’ensobi nnyinza n’okwongerako ne nyingi endala, nga ezitali zimu kwe ziri “emyaka lukumi” egy’Okubikkulirwa 20:4, 7, nga byaliwo dda, 144,000 egy’Okubikkulirwa 7:4; 14:1, abo ab’e “baazuukira ne bava mu ntaana” oluvannyuma lw’okuzuukira kwa Kristo, enjigiriza ey’obutakola mirimu, enjigiriza ey’okuzikirizibwa kw’abaana abato, n’ebirala n’ebirala. Ensobi zino zaasaasaanyizibwa n’obunyiikivu bungi, era ne zinywezebwa ku kisibo ekirindirira okutuusa lw’ate mu kiseera Muganda Miller lwe yalaba ekirooto, eby’omuwendo eby’amazima “byali bisitiriziddwa ne biveemu mu maaso,” era n’ebigambo by’omu nnabbi byali bigwanira— “Okusala omusango kakyuuse ne kuddayo emabega, n’obwenkanya buyimiridde wala,” n’ebirala n’ebirala. Laba Isaaya 56:14.
Edda mu kiseera ekyo tewaali gazeti ya Abadiventisti mu nsi eyawagiranga ensonga y’amazima ag’okiseera kino. ‘Day-Dawn,’ ye y’asembayo okuwolereza obuyimirize obutuufu bw’ekisibo ekitono; naye yafa nga waakayitawo emyezi egiwerako nga Mukama tannawa Ow’oluganda Miller ekirooto kino; era mu kulwana kwayo okwasembayo ng’egenda okufa, yabalaga abatukuvu abakooye nga beesinda omwaka gwa 1877, nga mu kiseera ekyo emyaka amakumi asatu gikyali mu maaso, ng’ekiseera eky’okununulibwa kwabwe okw’enkomerero. Kitalo! kitalo! Tebyewunyisa nti Ow’oluganda Miller mu kirooto kye, ‘yatuula n’akaaba’ olw’embeera eno ey’ennaku.
8. Ekisanduuko, kikiikirira amazima g’Okudda okw’okubiri Muganda Miller gye yabunyisa eri ensi yonna, nga bwe kalambikibwa mu lugero lw’abawala kkumi. Matayo 25:1-11. Okusooka, ekiseera, 1843; ekyokubiri, ebbanga ery’okulindirira; ekyokusatu, okukoowoola okw’ettumbi ly’ekiro, mu mwezi ogw’omusanvu, mu 1844; n’ekyokuna, omulyango oguggaliddwa. Tewali asomye empapula z’Okudda okw’okubiri okuva mu 1843 ayinza kwegaana nti Muganda Miller yawolerezaamu bintu bino ebina ebikulu mu byafaayo by’Okudda okw’okubiri. Enteekateeka eno eyekwatagana obulungi ey’amazima, oba ‘ekisanduuko’, emenyeddwamu ebigabane era n’esasanyiziddwa mu bisenzeko abo abagaanye ebyo bye baayitamu, ne bagaana ddala amazima gennyini ge baabuulira, awamu ne Muganda Miller, nga tebatya, eri ensi yonna.
9. Omusajja alina 'dirt-brush' akiikirira omusana omuwangaavu gw’amazima ag’obudde buno, nga gulabisibwa mu bubaka bwa Malayika ow’okusatu, [Okubikkulirwa 14:9-12,] obubaka obuli kaakano butukuza era buggyawo ebikyamu ku ssigalira. Omulimu gw’amazima ag’obudde buno gwatandika okuddamu okuzuukira mu ntandikwa y’omwaka ogwa 1848, era okuva mu kiseera ekyo okutuusa kaakano gweyongedde okulinnya era okufuna amaanyi. 'Dirt-brush' ebadde etambula, era ebikyamu bibadde biggwaawo mu maaso g’omusana omuwangaavu gw’amazima, era amayinja ag’omuwendo agamu, agabadde okumala akaseera katono nga gabikkiddwa era nga tegalabika olw’ekizikiza n’ekikyamu, kati gayimirira mu musana omuwangaavu gw’amazima ag’obudde buno.
Omulimu guno ogw’okubikkula amayinja ag’omuwendo, n’ogw’okuggyawo ekikyamu, gkweyongera mangu nnyo, era gwateekeddwawo okugenda mu maaso n’amaanyi agayongera, okutuusa abatukuvu bonna lwe banaanoonyebwa ne basangibwa, ne baweebwa akabonero aka Katonda omulamu. Geregeranya kino n’omutwe ogw’amakumi asatu n’ana ogwa Ezeekyeri, ojja kulaba nti Katonda yasuubizza okuŋŋaanya ekisibo kye ekyasaasaanyiziddwa mu lunaku luno olw’ekizikiza era olw’ekire, okuva mu mwaka gwa 1844. Nga Yesu tannajja, ‘ekisibo ekitono’ kinaakuŋŋaanyizibwa mu ‘bumwe bw’okukkiriza.’ Yesu kaakano atutukuza ‘abantu ab’obwa bwe ab’enjawulo, abeenyikira ebikolwa ebirungi,’ era bw’ajja alisanga ‘ekkanisa ye nga terina kamogo, newakubadde ekifunvubadde, newakubadde ekintu kyonna ekifaanana bwe kityo.’ ‘Ekikuse kye kiri mu mukono gwe, era alitakyatusa oluggya lwe ddala, n’akuŋŋaanya engaano ye mu nnyumba ey’engaano, n’ebirala.’ Matayo 3:12.
10. Ekisanduku eky’okubiri, ‘ekinene nnyo era ekirungi okusinga ekyasooka,’ mwe ‘amajjinja ag’omuwendo,’ ‘dayimooni’ n’ensimbi ez’ekikomo ebyasaasaanyizibwa byakuŋŋaanyizibwa, kiyimirira ennimiro eggazi ey’amazima amalamu ag’omu kiseera kino mwe ekisibo ekyasaasaanyiziddwa kinaakuŋŋaanyizibwa, okutuuka ne ku 144,000, bonna nga balina akabonero ka Katonda omulamu. Tewalibaako n’emu ku dayimooni eza’omuwendo ennyo ejja kusigala mu kizikiza. Newankubadde ng’ezimu tezinene kusukka ku kasonga ka epini, tezijja kwerabirirwa, wadde okusigalibwa ebweru mu lunaku luno Katonda lw’akuŋŋaanya eby’obugagga bye. [Malaki 3:16-18] Ayinza okusindika bamalayika be ne babanguya okubaggya, nga bw’akola bwe yawaggula Lutti okuva e Soodomu. ‘Omulimu omumpi Mukama gw’anaakola ku nsi.’ ‘Aligukendeeza mu butuukirivu.’ Laba Abaroma 9:28. James White, Ebiwandiiko eby’omu mabbali ku Kirooto kya Muganda Miller.