Mu Isaaya amakumi abiri mu munaana, "abanyoomi abafuga" "Yerusaalemi" bakiikirizibwa nga "abatamiivu ba Efulayimu," era nga "engule ey'okwenyumiriza." "Engule" kikiikirira obukulembeze ate "okwenyumiriza" kikiikirira ekikula ekya Setaani.

Abatamiivu bageranywa n’ensigalira (“ekisigalira”) efuuka “engule” ya Katonda ey’ekitiibwa, kubanga mu kiseera ky’enkuba ey’enkomerero Mukama ateekaawo “obwakabaka bw’ekitiibwa” bwe, nga kyalabirizibwa bwe yateekaawo “obwakabaka bw’ekisa” ku musaalaba. Obwakabaka bw’ekisa ku musaalaba bwali ekifaananyi ky’obwakabaka bw’ekitiibwa ku tteeka lya Ssande. Enkuba ey’enkomerero yatandika ku 9/11 bwe kwatandika okuteekebwako akabonero kw’abo 144,000 n’okusalira omusango kw’abalamu.

Nnalaba nti bonna bakaza amaaso era banywisa amagezi gaabwe ku kizibu ekikulu ekibali mu maaso ekirindiridde okubatuukako. Ebibi bya Isirayiri biteekwa okusooka okugenda mu musango. Ekibi kyonna kiteekwa okwatulibwa mu kifo ekitukuvu; olwo omulimu gunaagendera mu maaso. Kiteekwa okukolebwa kaakano. Abasigaddewo mu kiseera ky’obuzibu balikaaba nti, Katonda wange, Katonda wange, lwaki onvuddeko?

Enkuba ey’oluvannyuma ejja okutonnya ku abo abalongoofu—olwo bonna bajja okufuna enkuba eyo nga bwe kyali edda.

Bwe bamalayika bana balekawo, Kristo alitandikawo obwakabaka bwe. Tewali afuna enkuba ey’oluvannyuma okujjako abo abakola buli kye basobola. Kristo yandituyambye. Bonna basobola okuba abawanguzi olw’ekisa kya Katonda, okuyita mu musaayi gwa Yesu. Eggulu lyonna lifaayo ku mulimu guno. Bamalayika nabo bafaayo. Spalding and Magan, 3.

Empewo ennya ez’Okubikkulirwa era zilagibwa Isaaya ng’empewo enkambwe eyali yaziyiziddwa mu lunaku lw’empewo ey’ebuvanjuba; era mu ngeri y’emu, empewo ennya ez’obutabanguko mu Okubikkulirwa ziziyizibwa abamalayika bana. Empewo ennya zinnyonnyolwa Mukyala White ng’ “embalaasi enyiigidde eyetaaga okusumulukuka,” ezireeta “okufa n’okuzikiriza.” Empewo ennya zino zisumululibwa mpola mpola, nga zitandikira ku 9/11, ne ziyitirizibwa nnyo ku tteeka lya Ssande, oluvannyuma ne zisumulukibwa ddala nga kiggwawo ekiseera eky’okugezesebwa kw’abantu.

Okuyimbulwa n’Okuziyizibwa

Akagombe ak’omusanvu, era ke kibonerezo eky’okusatu, ekimanyisa okumalirizibwa kw’ekyama kya Katonda, kaafuuwa mu bubalagazi ku 9/11, nga Obusiraamu bwassumululibwa; era oluvannyuma George W. Bush n’abuziyiza mu bubalagazi oluvannyuma lwa 9/11. Maama w’Obusiraamu, Agali, nnyina wa Isumaeri, ye kabonero k’ekiziyizo n’okusumulula. Saalaayi yamusumulula azalire Ibulayimu mu kifo kye, naye olw’obuggya Saalaayi n’amussaako ekiziyizo, ne kiviirako Agali okudduka, okutuusa malayika lwe yamuzuiza okudduka n’amugamba addeyo. Oluvannyuma lw’okuzalwa kwa Isaaka, obutakkaanya bwa Agali ne Saalaayi ne bweyongera okutuusa lwe Ibulayimu n’agoba Agali, omuddu omukazi; bityo n’amussaako ekiziyizo ekirala.

Bamalayika bana b’Obusiraamu baasumululibwa ku ntandikwa y’obunnabbi obw’emyaka 391 n’ennaku 15 obuli mu Okubikkulirwa essuula 9, olunyiriri 15, era oluvannyuma ne bakomyebwa nga ku 11 Ogw’omunaana, 1840.

Ate malayika ow’omukaaga n’afuuwa enkondeere ye, ne mpulira eddoboozi okuva ku nko ennya ez’ekyoto ekya zaabu ekiri mu maaso ga Katonda, nga ligamba malayika ow’omukaaga eyalina enkondeere nti, Bbulula bamalayika bana abasibiddwa ku mugga omukulu Efulati. Ne bamalayika bana ne babbululwa, abaali bategekeddwa olw’essaawa emu, n’olunaku lumu, n’omwezi gumu, n’omwaka gumu, okutta ekitundu eky’okusatu ky’abantu. Okubikkulirwa 9:13-15.

Oluvannyuma lw’Islam ey’ennaku ey’okusatu okuyimbulwa okulumba ku 9/11, George W. Bush yatandikawo olutalo lwe olw’ensi yonna ku bakolera eby’obutemu era n’ateekako ekkomo ku Islam. Okusooka okw’okwogerako ku Ishmael, akabonero ka Islam, kulaga nti abazzukulu ba Ishmael bajja kubeera balabe ba buli muntu, era buli muntu ajja kubeera mulabe waabwe.

Malayika wa Mukama n’amugamba nti, Laba, olina olubuto, ojja kuzaala omwana w’obulenzi, era omutuume erinnya lye Isimaeri; kubanga Mukama awulidde okubonyaabonyezebwa kwo. Era aliba omusajja w’ensiko; omukono gwe guliba ku buli muntu, n’omukono gwa buli muntu guliba ku ye; era alibeera mu maaso ga baganda be bonna. Olubereberye 16:11, 12.

Obusiraamu kye buyinza ku nkomerero y’ensi, abantu bonna balibulwanyiza, era n’Obusiraamu bulirwanyiza buli muntu, nga bwe kituukirizibwa bulungi leero. Omulimu omwawufu gw’Obusiraamu ng’akabonero k’obunnabbi kwe kuleeta olutalo lw’ensi yonna. Ensonga eno ekakasibwa mu ebyawandiikibwa ku Eriya ne Yokaana Omubatiza, era eyimirizibwa ng’ “okusunguwazibwa kw’amawanga” mu Kitabo ky’Okubikkulirwa.

"‘Okutandika okw’ekiseera ekyo eky’obuzibu,’ omwogerwako wano tekitegeeza kiseera amakuba lwe ganaatandika okuyiikibwa, wabula akaseera akatono nnyo nga tebinnaba kuyiikibwa, Kristo ng’ali mu Kifo Ekitukuvu. Mu kiseera ekyo, nga omulimu gw’obulokozi gugenda guggwaawo, obuzibu bunaabeera bujja ku nsi, era amawanga ganaasunguwala, naye ganaakomezebwanga obutaziyiza omulimu gwa Malayika ow’okusatu. Mu kiseera ekyo ‘enfula ey’enkomerero,’ oba okuzzaamu amaanyi okuva mu maaso g’Omukama, enejja okuwa amaanyi eddoboozi ery’amaanyi erya Malayika ow’okusatu, era n’etegeka abatukuvu okusimama mu kiseera amakuba omusanvu agasembayo lwe ganaayiikibwa." Ebyawandiikibwa Ebyasooka, 85.

Mu "nnaku" emvula ey'oluvannyuma bw'egwa, Kristo ateekawo obwakabaka bwe obw'ekitiibwa, nga bwe bulagibwa mu kitabo kya Danyeri.

Era mu nnaku z’abakabaka abo Katonda ow’eggulu alitereeza obwakabaka, obutajja kusanyizibwawo: era obwakabaka obwo tebulisigibwa eri abantu abalala, naye bulimenyamenya n’okuzikiriza obwakabaka buno bwonna, era buliyimirira emirembe gyonna. Danyeri 2:44.

Mu “nnaku” Kristo lw’ateekawo obwakabaka bwe obw’ekitiibwa, abo ab’aba “engule” ya Kristo ey’ekitiibwa bagereranyizibwa n’abatamiivu abambadde “engule” y’amalala. “Okulaba” kwa Habakkuku okwali kulina okuwandiikibwa ne kiteekebwawo nga kitereera ku “bisanike” kulaga bulambulukufu obufakazi bw’ebyafaayo bw’amazima ag’ensibuko g’Adiventisimu. Mu bujulizi bwa Habakkuku ebika bibiri bya Yoweeri eby’“amalala” oba “ekitiibwa” biragibwa ng’ekibiina ekituukirizibwa olw’okukkiriza oba ekigweyimusa mu malala. Olunyiriri olw’okuna olw’omutwe ogw’okubiri lyogera ku bika byombi era bifaanagana ne kifaananyi ekimanyiddwa eky’Omufalisaayo n’Omusolooza w’omusolo. Omusolooza yaddayo ewaka atuukiriziddwa, ate “omwoyo” gw’Omufalisaayo “si mugolokofu” kubanga “gweyimusa.”

Laba, omwoyo gwe ogw'eyimuse si mugolokofu mu ye; naye omutuukirivu aliba mulamu olw'okukkiriza kwe. Abakkuki 2:4.

Mu luyiriri oluddako Habakkuku alambulula ekibiina ky’abo abalina emitima egyegulumidde mu malala ng’abatamiivu, bw’atyo n’agatta abatamiivu aboogeddwako Isaaya ne Habakkuku ne “amalala.”

Weewaawo era, kubanga omwenge gumulimba, ye musajja omwenyamivu; tasigala mu maka ge, agaziya okwegomba kwe ng’emagombe, era ali ng’okufa, ate takkuta; naye akuŋŋaanya gy’ali amawanga gonna, n’akuŋŋaanya gy’ali abantu bonna. Habakuku 2:5.

Kisaanira okwejjukira nti ebitundu ebyo mu Habakkuku tebyatuukirizibwa mu byafaayo by’Abamillerite byokka, naye okutuukirizibwa kwabyo kwali ensonga eyogerwangako nnyo ne Ellen White era n’abatandisi abasooka b’Obwadiventisti. Abo abaali batuukirizibwa olw’okukkiriza okuli mu olunyiriri olw’okuna nga bwe kyali mu byafaayo by’Abamillerite be baayitamu akaseera ak’ekizibu ak’okulemererwa okusooka, ekyalanga wamu n’ebbanga ery’okulindiriza n’okutuuka kw’obubaka bw’omumalaika ow’okubiri obulangirira okugwa kwa Babulooni. Abamillerite baategeera mu byafaayo ebyo eby’okukemebwa nti abantu b’endagaano abaasooka, abaali mu byafaayo BaProtestanti, baafuuka bawala ba Babulooni. Abo BaProtestanti baakiikirirwa ekkanisa eya Saadi, nga bali abantu b’endagaano, kubanga baalina “erinnya”, akabonero ak’empisa n’obukwataganye bw’endagaano, naye baali bafu.

Era omuwandiikire malayika w’ekkanisa eri mu Saadiisi nti: Bino by’ayogera oyo alina emyoyo omusanvu egya Katonda n’emmunyeenye musanvu; mmanyi ebikolwa byo, olina erinnya nga oli mulamu, naye ofudde. Okubikkulirwa 3:1.

Mu nteekateeka y’okugezesebwa eya 1844 eyatandika nga April 19 era oluvannyuma ne eggwa nga October 22—abo abaalemwa mu kugezesebwa baagulumira mu malala; era singa twasoma eminnyiriri egiddirira olunyiriri olutaano, engeri y’amalala g’abantu erabikiddwa awo mu ky’okulabirako ky’amalala g’obwa Papa n’okweegulumiza. Kiggwa ku lunnyiriri amakumi abiri, awategeezebwa nti Mukama ali mu yeekaalu ye entukuvu; ensi yonna esirikirire.

Naye Mukama ali mu yeekaalu ye entukuvu: ensi yonna esirike mu maaso ge. Abakkuku 2:20.

Olunyiriri olw’okubiri mu ssuula ey’okubiri ey’ekitabo kya Habakkuku lulaga obutatuukirizibwa bw’ensuubi obwasooka obwa nga 19 Epreeri 1844, era essuula lino likoma ku lunyiriri olw’amakumi abiri, olulaga bulungi nti nga 22 Okitobba 1844 Mukama yajja mu bwangu mu yeekaalu ye.

Okujja emirundi ena nga 22 Okitobba 1844 (olunyiriri ku lunyiriri)

Okujja kwa Kristo ng’Kabona Asinga Obukulu waffe mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, olw’okutukuza Eky’Obutukuvu, nga bwe kulagibwa mu Danieri 8:14; okujja kw’Omwana w’omuntu eri Oyo Owakadde w’Ennaku, nga bwe kulagiddwa mu Danieri 7:13; n’okujja kwa Mukama mu Yeekaalu ye, nga bwe kwalagulwa Malaki, byonna bye biraga ekintu kye kimu; era kino kiragibwa ne mu kujja kw’Omugole ku mbaga y’obugole, Kristo bwe yakiyogera mu kigambo ekifaananyi ky’abawala abatali bafumbo kkumi, mu Matayo 25. The Great Controversy, 426.

Ennyiriri essatu n’enya ziraga ebika bibiri ebifulumira mu nteekateeka y’okugezesa eya nnyiriri ey’okubiri okutuuka ku nnyiriri ey’amakumi abiri—ekiseera ky’okugezesa okuva nga Apuli 19, 1844 okutuuka nga Okitoba 22, 1844. Ennyiriri okuva ku ey’okuna okutuuka ku ey’ekkumi n’emyenda zikwata ku buyinza bwa Papa, okuggyako ennyiriri ey’ekkumi n’enna, eraga ebyafaayo ebigoberera okukkira wansi kwa malayika ow’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana ku 9/11.

Kubanga ensi erijjula okumanya ku kitiibwa kya Mukama, ng'amazzi bwe gabikka ennyanja. Abakkuki 2:14.

Mu kiseera ky’okugezesebwa kwa Malayika ow’okubiri mu byafaayo by’Abamillerite, ebika by’abasinza bibiri byatondwa, era oluvannyuma ne byeeraga mu kizibu ekikulu ekyatuuka ku nga 22 Okitobba, 1844. Enneyisa y’ababi mu kyawandiiko kino ye nneyisa y’Obwa Papa, era mu kiseera ekyo eky’okugezesebwa, Abamillerite abeesigwa baalanguza, nga bakwatagana n’obubaka bwa Malayika ow’okubiri, nti Ekkanisa ya Bapurotesitanti yali yafuuse abawala ba Ruumi olw’okugaana kwabwe obubaka bwa Abamillerite. Olutalo olwalambulukuka okuva ku ntandikwa nga 19 Epreeri okutuuka ku nkomerero nga 22 Okitobba lwe lweyalabikira enneyisa: oba ey’omunywi w’omwenge gwa Babulooni aneenyumiriza nga bwe yali Belshazzar, oba ey’omuntu ng’a Danyeri mu maaso ga Belshazzar eyatuukirizibwa olw’okukkiriza kwe. Olwo lutalo mwe mwalambulukukira entambuza y’ensonga ezuukusa ensi eri eby’amazima ag’obutaggwaawo agakwata ku bubaka bwa Malayika ow’okusatu. Okutunuulira omutamiivu n’oyo eyatuukirizibwa kuteekeddwa mu mulamwa ogw’okwogerako ku ngeri ensi gy’etiwabulirwa ku nsonga ezo, “Kubanga ensi ejja kujuza okumanya okw’ekitiibwa kya Mukama, ng’amazzi bwe gakingirakira ennyanja.” Okuteekebwa mu musana okwo kwatandikira ku 9/11.

Ku nkomerero y’ebyafaayo nga bwe biragibwa mu Habakkuku essuula ey’okubiri, Mukama n’ajja amangu mu yeekaalu ye nga 22 Okitobba 1844. Yabikola bw’atyo mu kutuukiriza obunnabbi lwe yayanjula ng’ayitibwa Palimoni mu Danyeri essuula omunaana, olunyiriri olw’ekkumi nnya.

Palmoni

Ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu ogw’akalenda ka Bayibuli—olunaku olwo mu 1844 lwagwa ku lunaku olw’amakumi abiri mu bbiri olw’omwezi ogw’ekkumi—ebigambo bya Habakuki 2:20 byatuukirira, era omuwendo ogw’ekifaananyi "220" guyinza okulabibwa mu ‘omutwe n’olunyiriri’ ogulaga okukyusibwa kw’ekiseera ky’obuweereza mu mulimu gwa Kristo ewatukuvu ery’omu ggulu. Akabonero akalagirwa mu bunnabbi ak’abantu 144,000 kwe kuba nti be bagoberera Omwana gw’Endiga wonna gy’agenda. Okugoberera Kristo kitegeeza okumugoberera mu Kigambo kye.

Mu Kigambo kye, ennamba “220” mu kifaananyi eyimirira okwegatta kw’obwakatonda n’obuntu bwa muntu, era omulimu nyini Kristo gwe yatandika ku lunaku olwo gwali ogw’okugatta obwakatonda bwe n’obuntu bwa muntu. Mu 1844, ku lunaku olw’amakumi abiri mu bbiri olw’omwezi ogw’ekkumi, oba mu kifaananyi amakumi abiri mu bbiri emirundi kkumi nga gafuka “220” (22 X 10 = 220), oba nga bw’oyinza okugamba nti, ku lunaku ddala olulingana mu kifaananyi ne “220,” Habakkuku “2:20” yatuukirira nga Kristo yava mu Kifo Ekitukuvu n’ayingira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo okutandika okusala omusango ogw’okunoonyereza.

Palmoni, Omuwendo Oweyewuunyisa, ayimiridde mu ‘kibuuzo n’okuddamu’ ekiri omugo gw’omu makkati mu miggo egy’okukkiriza kw’Abadiventisiti, era abasinga mu Badiventisiti tebamanyi ddala amazima ago.

Ekyawandiikibwa ekisinga ebyalala byonna, ekyali omusingi era n’ensika eya wakati ey’okukkiriza okw’Okudda kwa Kristo, kye kyali okulangirirwa nti, ‘Okutuusa ennaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu; awo ekifo ekitukuvu kinaatukuzibwa.’ [Danyeri 8:14.] Olutalo Olukulu, 409.

Mu Danyeri essuula munaana, ekibuuzo mu nnyiriri kkumi na ssatu kiddirirwa eddamu mu nnyiriri kkumi na nnya. Ekigambo ky’Olwebbulaniya ‘Palmoni’ kivvunulwa ‘omutukuvu oyo ow’eky’enjawulo’ mu nnyiriri kkumi na ssatu, era erinnya eryo erya Kristo litegeeza Omubala Ow’ewuunyisa oba Omubala w’Ebyama.

Bw’ategeeza Ellen White nti ekitundu eky’ekkumi n’enna kye omugo ogw’omu kkati era n’ensinji y’obwadiventisiti, ateeka essira ery’Obwakatonda ku kibuuzo n’okuddamu ebiri mu bitundu bino byombi, ebyetaagisa nti Kristo, nga Omubalirizi Ow’ewuunyo, abeere eky’okusinziirako ekisooka. Mukyala White yategeeza emirundi mingi obukulu bw’okutunuulira Kristo ng’amazima ag’omu kkati mu kyawandiikibwa kyonna, era mu bitundu ekkumi n’asatu n’ekkumi n’enna waliwo okulabikira kw’enjawulo kwa Kristo—‘oyo mutukuvu omu’—ye Palimoni.

Mu 1863, bwe Obwadiventisiti bwe bagaana “ebiseera musanvu” bya Leviticus 26, baaziba amaso ku Palmoni, kubanga entegeka y’obunnabbi ey’ekibuuzo n’eddamu esinziira ku enkolagana wakati w’“ebiseera musanvu” bya Musa n’“ennaku 2,300” za Danyeri. “Ebiseera musanvu” bya Musa, oba emyaka 2,520, n’“eggulo n’enkya 2,300” eza Danyeri, oba emyaka 2,300, enkolagana y’obunnabbi yaabyo esimbiddwa ku kiseera, ekiragibwa mu nnamba, era Omubalirizi ow’ebyewuunyo ali wakati ddala w’ekibuuzo n’eddamu, ebifuuka empagi ey’omu makkati eya Obwadiventisiti. Abo abayinza okuba nga basomye ebyawandiikiddwa bya Josephus bayinza okkujjukira empaka ze ez’amagezi ezalaga ebintu bibiri eby’enjawulo ebitondebwa Katonda. Ekimu kyali olulimi Olwebbulaniya, ekirala nga kye kiseera ekiyinza okupiimibwa, ekyeetaagisa ebyibalo.

Olunyiriri olw’ekkumi n’esatu lubuuza nti, 'Okutuusa ddi?' Olunyiriri terubuuza 'ddi,' rubuuza 'okutuusa ddi?' Okutegeera obutuufu kusinga ddala kwetaagisa okumanya obanga ekibuuzo kikwata ku bbanga ly’ekiseera (okutuusa ddi?) oba ku kiseera ekimu ekirambikiddwa (ddi?). Okuddamu ekibuuzo ekiri mu lunyiriri olw’ekkumi n’ena kiyinza okulaga ekiseera ekimu ekirambikiddwa, oba ebbanga ly’ekiseera, era kisoboka n’okukwata byombi; naye kyonna kye kinaaba, kirina okutekebwa mu mbeera eyetoolodde ekibuuzo eky’olunyiriri olw’ekkumi n’esatu. Okugabanya ekigambo mu butuufu, oba nga bwe kitegeeza okutegeera obulungi okuddamu okw’olunyiriri olw’ekkumi n’ena, kuteekwa kubeerako okutegeera okutufu ku mbeera eyetoolodde ekibuuzo. Kiba 'ddi' oba 'olwo?'

Abanywa mwenge ab’e Efulayimu bayigiriza mu ngeri etekyekakasa nti olunyiriri lwa kkumi na nnya lulaga akaseera akalambikiddwa, ak’alowozebwa nabo ng’Okitobba 22, 1844; era bwe bakikola bayinza nnyo okudda ku kitundu kye twakyogerako mu kitabo The Great Controversy; naye Ekigambo kya Katonda tekikyuka era tekilema. Ekibuuzo nti “kimala ebbanga ki?” kiraga obuwanvu bw’ebbanga, si kulaga ekiseera ekimu. Ku Okitobba 22, 1844 kwatandika ebbanga ly’omusango ogw’okunoonyereza, era amazima agakwatanira ku mulimu ogwo gakiikirira Enjiri ey’olubeerera ddala era ga mugaso nnyo okusinga olunaku lwe yatandikira lwokka.

Enkola y’Olwebbulaniya erabika bulungi, era amakulu ago gennyini ge gakyusizibwa mu Enkyusa ya King James. Si kyokka nti enkola y’oluimi eteka ekibuuzo mu mbeera ey’ebbanga mu ngeri entegeerekeka, wabula n’ekibuuzo “kimala ebbanga ki?” kye kabonero mu bubaka bw’obunnabbi bwa Bayibuli. Kisoboka okulaga, okuyita mu bajulizi ab’enjawulo, nti ekibuuzo “kimala ebbanga ki?” nga kabonero kiimira ebyafaayo okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka lya Sande. Tunaasoose okwekenneenya akabonero ka “kimala ebbanga ki?” nga tetunnaddayo eri Palmoni ne Yoweeri.

Bbanga ki? Isaaya Mukaaga

Mu Isaaya essuula mukaaga, olunyiriri olw’okusatu, Abamalayika bagamba nti ensi ejjudde ekitiibwa kya Katonda.

Era omu n'akaabira omulala, n'agamba nti, Mutukuvu, Mutukuvu, Mutukuvu, Mukama ow'eggye; ensi yonna ejjudde ekitiibwa kye. Isaaya 6:3.

Mukyala White akwataganya okudda wansi kw’omulayika ow’Okubikkulirwa essuula 18 n’abamalayika ab’omu olunyiriri olwa ssatu.

Bwe balaba eby’omu maaso [bamalayika], lwe ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kye, oluyimba olw’obuwanguzi olw’okutendereza ne luyimbiraganwa okuva eri omu ne eri omulala mu kuyimba okw’eddoboozi erirungi, ‘Mutukuvu, Mutukuvu, Mutukuvu, ye Mukama ow’eggye.’ Review and Herald, 22 Desemba, 1896.

Isaya ali ku 9/11 era abuuza nti, “ndimala bbanga ki” okutambuza obubaka bwa 9/11 eri abantu ba Laodikiya abatayagala kulaba newankubadde okuwulira? Amugambibwa nti alina okweyongerayo okutuusa ebibuga bwe binaamenyebwa, era okuzikirizibwa kw’ebibuga kutandika ku tteeka lya Ssande, nga okukyama okw’eggwanga kulondoolerwa okuzikirira okw’eggwanga.

Ne njogera nti, Ayi Mukama, kinaabangawo okutuusa ddi? N’anziramu nti, Okutuusa ebibuga lwe binaabeeranga matongo nga tewali ababitulamu, n’amayumba nga tewali muntu, n’ettaka nga lifuuse ddungu ddala; era Mukama anaggyawo abantu n’abatwala ewala nnyo, ne wabeewo okulekebwa okunene wakati mu nsi. Naye ne mu yo mulibeerawo eky’ekkumi, era kijja okudda, ne kiryibwa; ng’omuti ogwa terebinti n’ogw’oaki, nga mu gyo mulimu ekisigadde bwe gisuula amawa gaagyo; bw’atyo ensigo entukuvu y’ene ejja kubeera ekisigadde kyayo. Isaaya 6:11-13.

Ku 9/11, nga ensi yangazibwa n’ekitiibwa kya Katonda, Isaya afukibwako amafuta okwanjula obubaka bw’Enkuba ey’enkomerero, era abuuza nti, “Kutuusa ddi nnina okwanjula obubaka bwa 9/11 eri abantu abalina emitima emizito?” Eky’okuddamu kwe nti, “okutuusa” ku tteeka lya Sande, lwe walibaawo “okulekerawo okunene mu makkati g’ensi.” “Okulekerawo okunene” kuno kutuukirizibwa mu ObuAdiventisti bwa Laodikya, gw’Isaya mu essuula amakumi abiri mu bbiri alaga ng’a Shebna.

Laba, Mukama anakutwala mu kuwambibwa okunene, era ddala anakubikka. Ddala anakukyusa n’amaanyi n’akusuula ng’omupiira mu nsi ennene; eyo we olifa, era eyo amagaali g’ekitiibwa kyo ganaafuuka ensonyi eya nnyumba ya mukama wo. Era ndikugoba mu kifo kyo, era okuva ku ddaala lyo alikusala wansi. Isaaya 22:17-19.

Abadiventisiti ab’e Lawodikiya bava ku mazima mu kiseera ky’etteeka lya Sande, era eyo "bagwawo" nga bwe kiragibwa mu Danyeri essuula kkumi n’emu, omutundu amakumi ana mu emu.

Era ajja kuyingira mu nsi ey'ekitiibwa, n'ensi nyingi zijja kusuulibwa wansi: naye bano bajja kuwona mu mukono gwe, Edomu, ne Mowaabu, n'omukulu w'abaana b'Amoni. Danyeri 11:41.

Bwe Isaaya bw’abuuza nti, "Okutuusa ddi?", amulagirwa okuleeta obubaka eri Abadiventisiti okutuusa ku tteeka lya Ssande, lwe "abangi" abali mu Danyeri 11:41 bajja "okusuulibwa wansi," bwe balireka Olunaku lwa Ssabbiiti ne Katonda. Olwo balikansizibwa okuva mu kamwa kya Mukama nga bwe kiragibwa mu Kitabo ky’Okubikkulirwa, awo ebitabo byonna eby’Bayibuli mwe bikuŋaanira era mwe bikoma, era mu Isaaya 22 Shebna "mu bukambwe" asuulibwa "ng’omupiira mu nsi ennene" nga "baggibwawo" "wala ddala."

Mu kiseera ekyo abasigalayo, abakiikiriddwa ng’ekitundu eky’ekkumi (eky’okuwaayo ekkumi), ‘balikomewo’; era mu kyawandiikibwa bagererwamu n’emiti egirina ‘ekintu ekisigala’ nga amakoola gaagyo gasuuliddwa. ‘Amakoola’ mu bubonero bw’obunnabbi gamiririra okulangirira. Adiventisimu bwe gunaatuuka ku tteeka lya Ssande ne gukkiriza olunaku olwasooka mu wiiki mu kifo kya Ssabbiiti ya Katonda, balikasuula amakoola gaabwe g’ ‘okulangirira’ ne batakyeyita nti bakuuma Ssabbiiti ya Katonda ey’olunaku olw’omusanvu.

Okukolimirwa kw’omuti gw’ettini kwali olugero olwakolebwa mu kikolwa. Omuti ogwo ogutazaala, nga gwekulisa amabaala gaagwo ag’okwekulisa mu maaso gennyini ga Kristo, gwali akabonero k’eggwanga ly’Abayudaaya. Omulokozi yayagala okumanyisa abayigirizwa be ensonga n’obukakafu bw’okuzikirira kwa Isirayiri. Olw’ensonga eno, yagussaamu enjigiriza y’empisa, era n’agukola omwanjulizi w’amazima ga Katonda. Abayudaaya baayimirira nga bayawukana ku mawanga amalala gonna, nga beeyama obwesigwa eri Katonda. Baali bafunye ekisa kye eky’enjawulo, era ne beeyita batuukirivu okusinga abantu bonna abalala. Naye baawononebwa olw’okwagala ensi n’obugwagwa bw’okufuna. Beenyumirizanga mu kumanya kwabwe, naye baali tebamanyi ebyo Katonda by’asaba, era baali bajjudde obukuusa. Ng’omuti ogutazaala, baasaasaanya amatabi gaabwe ag’okwekulisa waggulu, nga gagaggawala mu ndabika, era nga galabika bulungi mu maaso; naye tebaaleeta kintu wabula amabaala bokka. Eddiini y’Abayudaaya, n’yeekaalu yaayo ey’ekitalo, n’ebyoto byayo ebitukuvu, n’abakabona baayo abambadde engule z’obukabona, n’emikolo gyaayo egy’awunyisa, byali ddala birungi mu ndabika ey’ebweru; naye okukkakkamu, okwagala, n’obusaasizi byali bibuze.

Emiti gyonna mu nnimiro y’emiiti gy’enkuyu gyali tegirina bibala; naye emiiti egyatalina makoola tegyaleetera kusuubira, era tegyaleetera kwennyamirwa. Byo bye byakiikirira Abamawanga. Baali nga tebalina butukuvu nga bwe baali Abayudaaya; naye tebaali balangiridde nti bawereza Katonda. Tebaali beegulumiza nti balungi. Baali balemedde okulaba ku bikolwa n’engeri za Katonda. Ku bo, ekiseera ky’enkuyu tekyabadde kituuse. Baali bakyalindirira olunaku olwalibaleetera ekitangaala n’essuubi. Abayudaaya, abaaweebwa emikisa eminene okuva eri Katonda, baasigibwa ku musango olw’okukozesa bubi ebiweebwa ebyo. Ebyo bye baalinyumirizaamu byokka byeyongera ku musango gwabwe. The Desire of Ages. 582, 583.

Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, okwewaana kw’Abaventisi b’e Laodikiya nti be bantu ba Katonda ab’endagaano kuba kuvuddewo nga bakiriza akabonero k’endagaano ey’okufa era ne bagaana akasitampu k’endagaano ey’obulamu. Bwe batyo ne baggyako amawa g’okwewaana kwabwe, era ekireetebwa okulabika be basigalawo abakiimiririddwa Isaaya, aba ku 9/11 “baakomawo” mu makubo ag’edda, ne bakkakkanyizibwa okutuuka mu vvu (Isaaya) bwe yategeera obumanyirivu bwe obwawononeka, era oluvannyuma n’atukuzibwa n’ekicweka ky’amakala okuva ku kyoto. Mukyala White atutegeeza nti ekicweka ky’amakala okuva ku kyoto kiyimirira okutukuzibwa, naye okutukuzibwa kye kiva mu makala okukwatako ku mimwa gya Isaaya.

Ekikala ekyaaka kikiikirira okutukuza. Bwe kikoma ku mimwa, tewali kigambo ekitali kitukuvu kinaava kuzo. Era ekikala ekyaaka kikiikirira amaanyi g’emirimu gy’abaweereza ba Mukama. Review and Herald, Okitobba 16, 1888.

“Amakala” ag’oku kyoto agasuulibwa ku nsi mu nnaku ez’enkomerero ge gano gennyini agasuulibwa ku nsi bwe kiggulwawo ekisiba eky’omusanvu era ekisembayo mu bitundu ebisooka bitaano by’Essuula ey’omunaana ey’Okubikkulirwa. Nga Isaaya bwe yatukulizibwa, n’olwekyo n’abo 144,000 batukulizibwa akala bwe kakoma ku mimwa gyabwe, naye “akala” kye bubaka. Kakoma ku mimwa gyabwe bwe baggyamu ekitabo mu mukono gwa malaika ne bakirya.

Obatukuze mu mazima go: ekigambo kyo kye mazima. Yokaana 17:17.

Abo ‘abakomawo’ ne bafuuka abasigalira (ebyasigaddewo) balagiddwa ng’emiti gya ‘oak’ ne ‘teal’; era nga bwe Kristo ‘yateekamu omuti obutonde bw’empisa, n’agufuula omunnyonyozi w’amazima ga Katonda’, emiti gya Isaaya girina ‘obutonde bw’empisa’ munda mu gyo, nga kiragibwa ‘substance’. ‘Substance’ esigala ku miti, newankubadde abo abaali nga amabaala g’okweyanjula bokka basuulibwaamu. ‘Embuto entukuvu’ ye ‘substance’, era Kristo ye ‘mbuto entukuvu’ ey’obunnabbi. Emiti egyo agiragiddwa ng’ensigalira, era nga Isaaya yennyini mu kitundu eky’omukaaga agiyogerako, giyimirira mu kifo ky’abantu, n’olwekyo obuntu; ate embuto entukuvu eyimirira obwakatonda. Bwe kityo, Isaaya omukaaga alaga okutukuza obudiventisiti okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka lya Ssande, era ebijjuvu Isaaya by’awayo eri ebyafaayo eby’obunnabbi ebyo byonna biragibwa mu kibuuza kye nti ‘okutuusa ddi’. Ku Isaaya, eky’okuddamu ku ‘okutuusa ddi’ kyali okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka lya Ssande.

Okutuusa ddi? 1840-1844

August 11, 1840 kyali ekifaananyi kya 9/11, era mu byafaayo eby’obunnabbi okuva ku August 11, 1840 okutuuka ku October 22, 1844, olutalo ku Olusozi Karameli wakati wa Eriya ne bannabbi ba Yezabele lwaliwo. Oluvannyuma, baalagibwa nti bannabbi ba Bbaali baali bannabbi ab’obulimba era Eriya n’abattira, naye ku ntandikwa ddala y’okutuukana kwabwe Eriya yabuuza nti, "Muligaata okutuusa ddi wakati w’ebirowoozo bibiri?"

Awo Eriya n’ajja eri abantu bonna, n’agamba nti, Munaazengereza okutuusa ddi wakati w’ebirowoozo ebiri? Mukama bw’aba Katonda, mumugoberere; naye Baali bw’aba Katonda, mumugoberere. Abantu ne batamuddamu kigambo na kimu. Awo Eriya n’agamba abantu nti, Nze, era nze nzekka, nsigadde nnabbi wa Mukama; naye bannabbi ba Baali bali abasaajja ebikumi bina n’amakumi ataano. 1 Bassekabaka 18:21, 22.

Eriya ali ku nga 11, Agusito 1840; ng’abuuza ab’emulembe ogwo oba obubaka bwa Abamilerite bwa mazima oba si bwa mazima? Kino kye obubaka obulala eri Lawodikiya, nga bwe kyali mu Isaaya mukaaga.

Enkumi za abantu zaatwalibwa okukkiriza amazima agabuulibwa William Miller, era abaddu ba Katonda ne bazuukizibwa mu mwoyo n’amaanyi ga Eriya okulangirira obubaka. Nga Yokaana, omubanjirizi wa Yesu, abo abaabuulira obubaka buno obw’obunywevu ne bawulira nga basaanidde okuteeka ensala ku mizi gy’omuti, ne bayita abantu okuzaala ebibala ebikwatagana n’okwenenya. Obujulirwa bwabwe bwali bwa kuleetera okuzuukuka era okukosa amakanisa mu maanyi, ne bubikkula obw’obuntu bwazo obutuufu. Era bwe wali wawuulirwa okulabula okunywevu okw’okudduka okuva mu busungu obugenda okujja, abangi abaali bagattiddwa n’amakanisa ne bakkiriza obubaka obuwonya; ne balaba okuddayo emabega kwabwe, era ne beekaabira n’amaziga ag’okwenenya ag’amaanyi n’ennaku ennyo ey’omu mmeme, ne beetoowaza mu maaso ga Katonda. Era Omwoyo wa Katonda bwe yatuula ku bo, ne bayamba okulangirira nti, ‘Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa y’okusala kwe omusango etuuse.’ Early Writings, 233.

Mu byafaayo by’okukemebwa okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, Aba-Protestanti abagaana obubaka bwa Eriya baafuuka bawala ba Loma era ne bawaayo omwambalo gwa Protestantismu eri Adiventisimu ey’Abamillerite. Wamu ne Isaaya ne Eriya, tulina abajulizi babiri abajulira nti ekibuuzo “kimala wa?” kye kabonero ka byafaayo ebyatandika ku 9/11 ne bikkakkana ku tteeka lya Ssande. Mu byafaayo by’Abamillerite, August 11, 1840 kikwatagana ne 9/11, ate nga October 22, 1844 kikwatagana ne tteeka lya Ssande. Bwe waava omuliro okuva mu ggulu ne gulyawo ekiweebwayo kya Eriya, amayinja kkumi n’abiri gonna ne gaaka wamu n’ekiweebwayo; era kino ne kimaka abantu 144,000 ng’akabonero, nga kiimirirwa ng’amayinja agaka. Aba nnabbi ab’obulimba ne battibwa Eriya, nga bwe kityo n’Amerika, nnabbi w’obulimba, ekuttibwa ng’obwakabaka omukaaga ku tteeka lya Ssande.

Isaaya 6 esimbisa ku nteekateeka ey’okugezesebwa, okusunsulwa n’okutukuza mu bantu ba Katonda okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka erya Sande. Eriya ayogera ku mwoyo gwa Lawodikiya ogw’abantu ba Katonda, ate era awa obujulizi wakati w’annabbi ow’amazima n’ow’obulimba, ne bwe kityo wakati w’obubaka obw’amazima n’obw’obulimba. Noolwekyo, okuva nga 11 Agusito 1840 okutuuka nga 22 Okitobba 1844, waliwo olukemebwa olw’obunnabbi olwaleetebwa ku Baprotestanti b’ekiseera kya Saadi, era nga bwe kyali ku Lusozi Kalumeli omuliro bwe waleta okugabanyizibwa mu bibinja bibiri, mu 1844 ne byeyoleka bibinja bibiri. Ekibinja kimu mu nteekateeka y’okugezesebwa kyali kya bantu b’Endagaano abaali nga bagenda okulekebwa nga bantu b’endagaano, ate ekirala kyali Abadiventisi ba Millerite Katonda be yayingira nabo mu ndagaano nga 22 Okitobba 1844. Ekiseera eky’okugezesebwa n’okugabanyizibwa kye lugero lw’ennimiro y’emizabbibu, kubanga ObuAdiventisi bwa Millerite bwalabisibwa ng’annabbi ow’amazima mu kiseera kye kimu Baprotestanti ba Saadi bwe baatandika okutuukiriza ekifo kyabwe ng’Abaprotestanti abajeemu. Nga nnabbi ba Baali bwe baalabisibwa ng’ab’obulimba, bw’atyo n’abantu b’Endagaano abaayawulwamu baalabisibwa ne bamanyibwa Abamillerite nga muwala wa Loma. Olugero lwa Lusozi Kalumeli era n’okutuukirira kw’ebyafaayo ebyo mu mirembe gya Abamillerite biwa obujulizi obw’okubiri eri Isaaya 6 nti ekibuuzo, “kimala wa,” kibeera akabonero akalaga ekiseera okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka erya Sande.

'Ai Mukama Katonda wa Ibulayimu, wa Isaaka, ne wa Isirayiri,' nnabbi asaba, 'bimanyike leero nti ggwe oli Katonda mu Isirayiri, era nze ndi omuweereza wo, era nti nkoze ebyo byonna ku kigambo kyo. Mpulirize, Ai Mukama, mpulirize, abantu bano bamanye nti ggwe oli Mukama Katonda, era nti okyusizza emitima gyabwe okubiddamu gyoli.'

Obusirisi obuzitowa olw’obukakafu bwabwo butudde ku bonna. Abakabona ba Baali bakankana olw’entiisa. Nga bamanyi omusango gwabwe, balindirira ekibonerezo eky’amangu okubatuukako.

Eriya bwe yamala okumaliriza okusaba kwe, amangu ddala emirimi gy’omuliro, ng’obumyansa obwakaka nnyo, ne gigwa okuva mu ggulu ku kyoto ekyali kizimbiddwa, omuliro ne gulya ekiweebwayo, ne gunywamwo amazzi agali mu kidobo, era ne guzikiriza n’amayinja g’ekyoto. Obw’ekitangaala bw’omuliro butangaaza olusozi era ne buzibya amaaso g’ekibiina ky’abantu. Mu biwonvu wansi, awali bangi abatunula nga bakweraliikirira nnyo ku by’okukola kw’abo abali waggulu, okugwa kw’omuliro kulabika bulungi, era bonna ne beewuunya nnyo ekyo kye balaba. Kifaananako omuddundu gw’omuliro ogw’ewa Ennyanja Emyufu, ogw’eyayawula abaana ba Isiraeri okuva mu ggye ly’Abamisiri.

"Abantu abali ku lusozi bagwa wansi ne bevuunika mu kutya n’ekitiibwa mu maaso ga Katonda atalabika. Batya nnyo ne tebagumira kwongera okutunuulira omuliro oguvudde mu ggulu. Batya nti bo bennyini banaayokebwa; era, bwe bakakasibwa mu mitima gyabwe obuvunaanyizibwa bwabwe okukkiriza Katonda wa Eriya nti ye Katonda wa bajjajjaabwe, gwe balina okumugondera, ne bakaaba wamu ng’eddoboozi limu nti, ‘Mukama, Ye Katonda; Mukama, Ye Katonda.’ N’obulambulufu obw’ekitalo okukaaba okwo ne kuwuumira ku lusozi ne kuddirira mu kyasa ekiri wansi. Oluvannyuma Isirayiri n’azukuka, ng’atakyakyamiddwa, era ng’ayenenya. Oluvannyuma abantu ne balaba engeri gye bamunyoomye nnyo Katonda. Enkula y’obusinza bwa Baali, bw’egereranyiziddwa n’okuweereza okutegeerekeka okusabibwa Katonda ow’amazima, erabika ddala. Abantu bakkiriza obwenkanya bwa Katonda n’ekisa kye mu kuziyiza omusulo n’enkuba okutuusa lwe baleeteddwa okwatula erinnya lye. Kaakano bali beetegefu okukiriza nti Katonda wa Eriya ali waggulu w’abalubaale bonna." Abannabbi n’Abakabaka, 153.

Ebbanga ki? Moses

Omulundi ogusooka lwe kibuuzibwa ekibuuzo ky'ekifaananyi, ‘kinaamalira ddi,’ mu Kigambo eky’obunnabbi, ye mu kibonerezo eky’omunaana ekyakuba Abamisiri mu biro bya Musa. Ekibonerezo eky’omunaana kye ‘enzige’ (akabonero akukiikirira Obusiraamu) ezireetebwa omuyaga ogw’obuvanjuba (akabonero akukiikirira Obusiraamu).

Awo Musa ne Alooni ne bayingira eri Falaawo, ne bamugamba nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda w’Abebbulaniya: Okutuusa ddi ojja kugaana okwewombeeka mu maaso gange? Leka abantu bange bagende banzweereze. Naye obanga ogaana okuleka abantu bange bagende, laba, enkya ndireeta enzige mu nsalo z’ensi yo: Ziribbikka obuso bw’ensi, ne tewakyalabika n’ensi; era zirirya ebisigalira ebyawonyeewo, ebyabasigalira okuva ku muzira, ne zirirya buli muti ogubakulira mu nnimiro: Era zijjula amayumba go, n’amayumba g’abaddu bo bonna, n’amayumba g’Abamisiri bonna; ebitalabangako newankubadde bakitaawo bo, wadde bajjajja bo, okuva ku lunaku lwe baali ku nsi okutuusa leero. N’akyuka, n’afuluma mu maaso ga Falaawo.

Abaweereza ba Falaawo ne bamugamba nti, Okutuusa ddi omusajja ono anaatubera ffe mutego? Leka abasajja bagende, baweereze Mukama Katonda waabwe; tonamanya nti Misiri ezikiridde?

Era Musa ne Alooni ne baleetebwa nate eri Falaawo: n’abagamba nti, Mugende, muweereze Mukama Katonda wammwe: naye baani abaligenda?

Era Musa n’agamba nti, Tuligenda n’abato baffe n’abakadde baffe, n’abaana baffe abalenzi n’abaana baffe abawala, n’endiga zaffe n’ente zaffe tuligenda nazo; kubanga tuteekwa okukolera Mukama embaga.

N'abagamba nti, Mukama abeere nammwe bw'atyo, nga bwe ndibaleka mugende, mmwe n'abaana bammwe abato; mwegendereze; kubanga ekibi kiri mu maaso gammwe. Si bwe kityo: mugende kaakano mmwe abasajja, muweereze Mukama; kubanga kye kye mwasaba. Ne bagobebwa mu maaso ga Falaawo.

Awo Mukama n’agamba Musa nti, Golola omukono gwo waggulu w’ensi ya Misiri olw’enzige, zityo zijje zirinnye ku nsi ya Misiri, zirye buli ssubi ery’ensi, ne byonna bye lekerawo omuzira. Awo Musa n’agolola omuggo gwe waggulu w’ensi ya Misiri; ne Mukama n’aleeta empewo ey’ebuvanjuba ku nsi olunaku olwo lwonna, n’ekiro kyonna; awo obudde bwe bwakya, empewo ey’ebuvanjuba n’eziza enzige. Enzige ne zirinnya ku nsi yonna eya Misiri, ne zituula mu bitundu byonna bya Misiri; zaali ez’akabi ennyo; tewaaliiko enzige nga zo ezaliwo edda emabega waazo, so tezijja kubeerawo nga ezo oluvannyuma. Kubanga zaabuutikira amaaso g’ensi yonna, n’ensi ne fuuka mu kizikiza; ne zirya buli ssubi ery’ensi, n’ebibala by’emiti byonna bye lekerawo omuzira; so tewaasigalawo kintu kyonna kiragala mu miti, newaakubadde mu ssubi ery’omu ttaka, mu nsi yonna eya Misiri.

Awo Falaawo n’ ayita Musa ne Alooni mu bwangu; n’abagamba nti, Nnyonoonye mu maaso ga Mukama Katonda wammwe, era ne mu maaso gammwe. Kale kaakano, mbegayiridde, munsonyiwe ekibi kyange omulundi guno gwokka, era musabe Mukama Katonda wammwe aggyeko ku nze okufa kuno kwokka. N’ava awali Falaawo, n’asaba Mukama. Era Mukama n’aleeta omuyaga ogw’obugwanjuba ogw’amaanyi ennyo, ogwaggyawo enzige, ne guzisuula mu Ennyanja Emyufu; tewasigalamu na nzige n’emu mu nsalo zonna eza Misiri. Okuva 10:3-19.

Okusooka, “Mukama Katonda w’Abebbulaniya” abuuza nti, “Olituusa ddi okugaana okwewombeeka mu maaso gange?” era oluvannyuma abaddu ba Falaawo ne babuuza Falaawo nate nti, “Alituusa ddi omusajja ono okutubeera omutego?” Ekibuuzo kino kibuzibwa mu mukuba ogw’omunaana, ogukwatagana ne 9/11 olw’ensonga nnyinji. Omukuba ogw’ekkumi kwe kutta ab’olubereberye, ogukwatagana n’omusalaba, era ne guddirirwa okwenyamira okwali ku Nnyanja Emyufu, nga obulagirizi bukwataganya n’okwenyamira kw’abayigirizwa ku musalaba, era kino kikwatagana n’Ennaku Enkulu z’Abamilerayiti mu 1844. Abo bajulizi basatu bonna bakwatagana n’etteeka lya Ssande. Omukuba ogw’ekkumi lye tteeka lya Ssande, ate amakuba abiri nga gasooka, omukuba ogw’omunaana yaleeta “enzige” ku “muyaga ogw’ebuvanjuba.” “Enzige” zaajjula ensi yonna, nga n’Islamu bwe kikankanya ensi yonna leero nga kyasaasaanya ekizikiza kya kyo okuyita mu kusenga okuwalirizibwa. Erinnya lya Layitini ly’“enzige z’eddungu” lye “locusta migratoria,” eritegeeza okusaasaana kw’Islamu okuyita mu kusenga, ekirabikira mu nsi y’obutonde ng’okusenguka.

Ekibonobono eky’omwenda kyali ekizikiza ekyakwatika.

Awo Mukama n’agamba Musa nti, Goolola omukono gwo eri eggulu, wabeere ekizikiza ku nsi y’e Misiri, ekizikiza ekikwatibwa. Awo Musa n’agolola omukono gwe eri eggulu; ne wabaawo ekizikiza ekikakali mu nsi yonna y’e Misiri ennaku ssatu: Ne bataalabagana, so tewaali avudde mu kifo kye ennaku ssatu: naye abaana ba Isirayiri bonna baalina omusana mu maka gaabwe. Okuva 10:21-23.

Mu kifaananyi ky’ ‘okutuusa wa’ ekiyimirizibwa mu Mount Carmel ne Eriya, waliwo enjawulo eyalabika bwe muliro ne gukka okuva mu ggulu. Katonda wa Eriya yakola kye Baali tasobola kukikola. Mu byafaayo by’Abamillerite enjawulo yakolebwa wakati w’obupurotesitanti bwa Sardis obwagwa n’Adiventisimu ey’Abamillerite. Ku Musa, enjawulo yali wakati w’ekizikiza n’omusana. Waaliwo omusana mu maka g’Abaebbulayimu. Isaaya atutegeeza era nti abo abatalina musana mu ngeri Musa gye yalagamu enjawulo, ate be bennyini abazikirizibwa Eriya, n’abo abafiirwa ekkanzu y’obupurotesitanti mu biro by’Abamillerite, be ‘bantu’ abawulira ddala naye tebategeera; era balaba ddala naye tebalengera. Oluvannyuma ne wabaawo ekiragiro ku bantu bano ekiyogera nti, ‘Ggaza omutima gw’abantu bano, oteeke obuzito ku matwi gaabwe, oggalire amaaso gaabwe; baleme okulaba n’amaaso gaabwe, baleme okuwulira n’amatwi gaabwe, baleme okutegeera n’omutima gwabwe, baleme okukyuka, era baleme okuwonyebwa.’

Ali mwetegefu okukola omulimu, naye obuvunaanyizibwa obw’okubuulira abo abatayagala kuwulira bwamusemerera; Isaaya n’agamba nti, "Ayi Mukama, okutuusa ddi?"

Amakuba aga Misiri ekkumi, agatatu agasembayo, gawa obujulizi bw’emitendera esatu okuva ku 9/11 okutuuka ku tteeka erya Sande. Ku August 11, 1840 obubaka bwa malayika asooka bwateekebwamu amaanyi, era ku April 19, 1844 malayika ow’okubiri yatuuka era obubaka bwe bwateekebwamu amaanyi mu Exeter Camp Meeting ku August 12-17, ate malayika ow’okusatu n’atuuka ku October 22, 1844. Malayika ow’okusatu akwatagana n’etteeka erya Sande, era ky’ava alaga nti waliwo emitendera esatu kubanga tosobola okuba n’ow’okusatu awatali asooka n’ow’okubiri.

Obubaka obusooka n’obw’okubiri bwaweebwa mu 1843 ne 1844, era kaakano tuli mu kulangirirwa kw’obubaka obw’okusatu; naye obubaka bwonna busatu bukyateekwa okulangirirwa. Kikulu nnyo kaakano, nga bwe kyali edda n’edda, nti biddemu okubuulirwa abo abanoonya amazima. Mu kuwandiika ne mu kwogera tulina okulangirira, nga tulaga ennyiriri yaabyo, n’enkozesa y’obunnabbi etutwala ku bubaka bw’omulayika ow’okusatu. Tewasobola kubaawo obubaka obw’okusatu nga tewali obusooka n’obw’okubiri. Obubaka buno tulina okubuwa ensi mu biwandiiko, mu mboozi n’okubuulira, nga tulaga mu nteekateeka y’ebyafaayo eby’obunnabbi ebintu ebibaddewo n’ebigenda okujja. Obubaka Obulondeddwa, kitabo 2, 104, 105.

Ekibonerezo eky’ekkumi eky’e Misiri kyafaananyiziddwa, ng’okulabirizibwa kw’Omwoyo bwe kwalaga, ne musaalaba n’obwennyamivu obwaddirira obugattiddwa nakyo. Noolwekyo ekibonerezo eky’ekkumi kye bubaka obw’okusatu, obw’obunnabbi obusaanidde okusookerwako n’obubaka obusooka n’obw’okubiri. Ku 9/11 Mukama yabuuza Farawo nti, “olituusa ddi,” era amangu ddala oluvannyuma n’abaddu ba Farawo nabo ne babuuza nti, “olituusa ddi.” Musa bwe yamaze okuwa Farawo ekibuuzo kya Katonda ekigamba, “olituusa ddi,” era nga tekinnaba kubeerawo nga abaddu baddamu ekibuuzo kya Musa eri Farawo, Musa alaga ekikyukakyuka mu bigambo bino: “n’akyuka, n’afuluma awali Farawo.” Okuva 10:6.

9/11 kyali eky’okukyukirako eky’obunnabbi, ekyo ekyalabirizibwa Musa bwe yaleeta ekibonerezo ky’enzige ekyajja n’empewo ey’ebuvanjuba.

Waliwo ebiseera ebifuuka enkyukakyuka nnene mu byafaayo by’amawanga n’ekkanisa. Mu kulabirira kwa Katonda, bwe bituuka ebiseera bino eby’ekizibu eby’enjawulo, omusana ogw’ekiseera ekyo guweebwa. Bible Echo, Agusito 26, 1895.

Ekikolimo ekiddako kyaleeta ekizikiza oba omusana, okusinziira ku kibinja omuntu mwe yali. 9/11 kyali "ekiseera eky'okukyuka mu byafaayo by'amawanga n'ekkanisa." Mu kiseera ekyo, abantu ba Katonda baayitibwa okuddayo ne batambulira mu makubo ag'edda, naye baagaana okutambulirangamu era ne batawulira eddoboozi ly'ekkondeere. Okukyawulwa wakati w'ekizikiza n'omusana kwatuukirizibwa oluvannyuma lwa Eriya, era Musa n'abuuza nti, "kutuusa wa ddi?" Era ayongerako mu kyawandiiko nti:

Mu byafaayo by’amawanga n’eby’ekkanisa, waliwo ebiseera ebifuuka obusale bw’oluvungo. Mu bw’okulabirira bwa Katonda, bwe bituuka ebizibu bino eby’enjawulo, omusana ogw’ekiseera ekyo guweebwa. Bwe gukirizibwa, wabaawo okulakulana okw’omwoyo; bwe gugaanibwa, okudda emabega mu by’omwoyo n’okuzikirira bigoberera. Bible Echo, Agusito 26, 1895.

Tujja kugenda mu maaso n’ensonga ya "how long" mu kiwandiiko ekiddako.

Mu mwezi gwa Mayi, mu 1842, waakubibwa Olukiiko Olukulu e Boston, Massachutes. Ku ntandikwa y’okusisinkana kuno, ab’oluganda Charles Fitch ne Apollos Hale, ab’e Haverhill, baaleeta obunnabbi obwalagirwa mu bifaananyi obwa Danyeri ne Yokaana, bye baali baapenta ku lugoye, n’ennamba z’obunnabbi, nga ziraga okutuukirira kwabyo. Ow’oluganda Fitch, ng’ategeeza ku lupande lwe mu maaso g’Olukiiko, yagamba nti, bwe yali ng’akebera obunnabbi buno, yali alowooza nti singa asobola okufuna ekintu eky’ekika kino nga bwe kyanjuliiddwa wano, kikyanguyiza ensonga era kikumuyamba okugiyanjulira abawuliriza nga kyangu. Wano waaliwo omusana ogw’amaanyi ogwongera mu kkubo lyaffe. Abo ab’oluganda baali bakola kye Mukama yalaga Habakkuku mu kwolesebwa kwe emyaka 2,468 emabega, ng’agamba, ‘Wandiika ekyolesebwa, okifuule kirabika bulungi ku bipande, alyoke adduke agisoma; kubanga ekyolesebwa kikyali kya kiseera ekitegekeddwa.’ Habakkuku 2:2.

"Oluvannyuma lw'okukubaganya ebirowoozo ku nsonga eno, ne bakkiriziganya bonna okukubisa ebipande ebikumi bisatu ebifaanagana n'kino mu ngeri ya lithograph, ekyo ne kikolebwa mangu. Byayitibwa 'ebipande bya '43'. Olukiiko luno lwali lw'obukulu ennyo." Ebyafaayo by'obulamu bwa Joseph Bates, 263.

Ndabye nti chaati eya 1843 yakulembeddwa n’omukono gwa Mukama, era nti tekirina kukyusibwa; nti ennamba zaali nga bwe yabadde ayagala zibeere; nti omukono gwe gwali waggulu era ne gukisa ensobi mu nnamba ezimu, ne kiba nti tewali asobola okugiraba okutuusa lwe yaggyamu omukono gwe. Ebiwandiiko Ebyasooka, 74.

“Bwali bujulizi obw’awamu obw’ababuulizi n’amawulire ag’Okudda kwa Kristo okw’Okubiri, bwe baali bayimiridde ku ‘nzikiriza eyasooka,’ nti okufulumizibwa kw’ekipande kyali kutuukirizibwa kwa Kaabakuuku 2:2, 3. Obanga ekipande kyali nsonga ey’obunnabbi (era abo abakigaana bava ku nzikiriza eyasooka), kale kiddirira nti B.C. 457 gwe gwali omwaka ogw’okutandikirako okubala ennaku 2300. Kyali kyetaagisa nti 1843 yandibadde ekiseera ekisooka okufulumizibwamu, kisobozese ‘okwolesebwa’ ‘okulwawo,’ oba okubeerawo ekiseera eky’okulwawo, mwe baali okulambalamba n’okwebaka ekibiina ky’abawala ku nsonga ennene ey’ebiseera, nga tebanazuukusibwa na Kukaaba kwa Mu ttumbi.” Second Advent Review and Sabbath Herald, Ekitundu I, Ennamba 2, James White.