Ekitabo kya Yoweeri n’Ekkanisa ey’Abadiventisiti ab’Olunaku olw’omusanvu ey’e Lawodikiya - Ennamba amakumi ana mu ttaano

Ekitabo kya Levitiko, omutundu ogw’amakumi abiri mu ssatu, kilambulula ebigezo bisatu mu kiseera kya Pentekooti eky’abantu 144,000. Okutereeza olunaku olwasooka olw’Embaga ey’Ensiisira n’olunaku lwa Pentekooti, era n’okutereeza ennaku amakumi ana Kristo ze yayigirizamu abayigirizwa amaaso ku maaso nga tannalinnyuka mu ggulu n’olunaku lw’ebibala ebisooka, kutuumaawo entegeka ey’awamu eyimiririzaamu obubaka bw’abamalayika abasatu.

Bwe tussa “okufa, okuziikibwa n’okuzuukira” wamu ng’akabonero kamu k’obunnabbi akalimu emitendera esatu, nga bwe kiyimirizibwa mu kubatizibwa kwa Kristo, tusanga nti, oluvannyuma lw’ennaku ttaano okuva ku kuzuukira—okwo okwali ku lunaku lw’Ebibala Ebisooka—omukkomo gw’Embaga y’ennaku musanvu ey’Emigaati Egitali na Nkuyo gutuuka ng’okukuŋŋaana okutukuvu. Kale, mu kuzuukira kwa Kristo okukwatagana n’ekiweebwayo ky’Ebibala Ebisooka, wabaawo ennaku ttaano ezigoberera.

Ku nkomerero y’enteekateeka eyatondebwa mu kukwataganya olunaku olusooka olw’Embaga ey’Ensiisira n’Olunaku lwa Pentekooti, waliwo akabonero akalagira ekkubo akalala akalimu emitendera esatu, era nga kagobererwako ennaku ttaano ezituukira ddala ku Pentekooti.

Wakati w’ebyombi ebyo ebiriko ‘obubonero bw’ekkubo obusatu obugobererwako ennaku ttaano’, waliwo ebbanga ly’ennaku amakumi asatu. Bwe tukwataganya olunaku olusooka olw’Embaga ey’Ensiisira n’Olunaku lwa Pentekosite, tutegeera nti Olunaku olw’Okutangirirwamu lwabadde ennaku ttaano nga tezinnatuuka ku Embaga ey’Ensiisira. Ennaku kkumi nga tezinnatuuka ku Lunaku olw’Okutangirirwamu, waaliwo Embaga ey’Amakondeere. Ennaku amakumi ana Kristo ze yayigiriza amaaso ku maaso oluvannyuma lw’Okuzuukira kwe ku Lunaku lw’Ebibala eby’Olubereberye, zikwatagana nga okuva ku Embaga ey’Amakondeere ennaku ttaano zaayise, era ng’ennaku ttaano zisigadde okutuka ku Lunaku olw’Okutangirirwamu.

Akabonero ak’ebitundu bisatu ak’ebyo eby’ ‘okufa kwe, okuziikibwa, n’okuzuukira,’ ne kigobererwa ennaku ttaano okutuuka ku nkomerero y’Embaga y’Omugaati Ogutayeyunibwa, kiddibwamu oluvannyuma lw’ennaku amakumi asatu, ng’awabaawo akabonero ak’ebitundu bisatu ak’ebyo eby’ ‘amakondeere, okulinnyuka mu ggulu, n’okusala omusango,’ era ne bigobererwa ennaku ttaano okutuuka ku Pentekosite. Akabonero ak’olubereberye ak’ebitundu bisatu kiyinzika okulambikibwa ng’akabonero kamu akalimu ebitundu bisatu, kubanga kakakasiddwa bulambulukufu nga bwe kityo mu Kubatizibwa kwa Kristo, okubatizibwa okwo okulaga ng’ekifaananyizo ky’ ‘okufa kwe, okuziikibwa, n’okuzuukira.’ Okubatizibwa kwe kwali Alufa w’ekiseera ekitukuvu eky’ennaku 1,260, ekyaggwa ku ‘kufa kwe, okuziikibwa, n’okuzuukira,’ ebyali Omega w’ennaku ezo 1,260.

Obubonero obulaga ekkubo obw’emitendera esatu obuli ku nkomerero y’ekiseera kya Pentekooti buteekwa okutegeerwa mu nkozesa y’obunnabbi. Mu nnaku amakumi ataano ez’ekiseera kya Pentekooti entondeka y’emu esangibwa ku ntandikwa ne ku nkomerero. Nga tusinzira ku mulamwa ogw’okutegeera nti Kristo bulijjo alaga enkomerero ng’akozesa entandikwa, tuyinza okutegeera embaga y’amakondeere, n’egobererwa okulinnyuka mu ggulu, n’egobererwa Olunaku lw’Okutangirizibwa, n’egobererwa ennaku ttaano, nga bino bikwatibwa wamu ng’ekimu, ‘obubonero obulaga ekkubo obw’emitendera esatu obugobererwa ennaku ttaano’.

Era natwe tukebejja emitendera esatu egyateekeddwawo, nga tugigerageranya n’ebiragiro by’Ebyawandiikibwa ebirambika ebikula bya buli kimu ku mitendera egyo esatu. Emitendera egyo esatu giyolesebwa emirundi eminji mu Kigambo kya Katonda: ng’abamalayika basatu; nga ekisasiro, Ewatukuvu, n’Ewatukuvu Ennyo; era nga omulimu gwa Mwoyo Omutukuvu ogw’okukakasa ensi ku kyonoona, ku butuukirivu, ne ku musango. Okulaga nti Embaga ey’Amakondeere, Okulinnyuka mu ggulu, n’Olunaku lw’Okutangirirwa bye emitendera egyo esatu kyeetaagisa nti buli kimu ku mitendera gino gikwatagane n’obujulizi obw’Ebyawandiikibwa obwamaze okuteekebwawo.

Amakondeere ge bubaka bw’okulabula, era gakwatagana n’omulayika asooka ayogerera waggulu nti, "Mutye Katonda." Okulinnyuka kwa Kristo kye kifaananyi ky’ekitiibwa eky’Okudda kwe okw’okubiri, kubanga enjogera ey’okubiri ey’omulayika asooka nti, "Mumuwe ekitiibwa." Olunaku lw’Okutangirirwa kye kifaananyi ky’omusango, ate enjogera ey’okusatu ey’omulayika asooka nti, "Essaawa y’omusango gwe etuuse." Waliwo engeri nnyingi ez’okulaga nti ebiranga eby’obunnabbi eby’emitendera esatu mu kabonero k’olugendo akali ku nkomerero y’ekiseera kya Pentekooti bikiikirira emitendera esatu egy’Enjiri ey’olubeerera, mwe bangi "batukuzibwa, bafuulibwa abyeru era bagezebwa."

Bwe kityo, olwo osobola okulaba nti mu kabonero akasooka ak’emitendera esatu ekiweebwayo eky’ebibala ebyasooka bya sayiri kiweebwa, era mu kabonero akasembayo ak’emitendera egyo esatu ekiweebwayo eky’ebibala ebyasooka eby’ngaano kiweebwa. Olwo osobola okulaba nti emitendera essatu egy’Aleefa mu kiseera kya Pentekooti galambulula emigaati egitazimbulukusiddwa, naye akabonero aka Oomega ak’emitendera esatu kalambulula emigaati egizimbulukusiddwa. Era osobola okulaba nti mu kabonero ak’emitendera esatu akatandikiro we Kristo yayinulibwa okusika abantu bonna, ate mu kabonero ak’emitendera esatu ak’enkomerero ekibendera ky’abantu 144,000 kikwezebwa okusika Ab’amawanga.

Malayika ow’olubereberye n’ow’okusatu be malayika mumu ku mutendera ogw’obunnabbi, kubanga ogwasooka ye entandikwa, ate ogw’okusatu ye enkomerero. Malayika ow’olubereberye Alufa alangirira okuggulawo omusango, ate malayika ow’enkomerero Omega alangirira okuggala omusango. Obubaka bwa malayika ow’olubereberye bwawangazibwa olw’okutuukirizibwa kw’Obuyisiramu ku Agusito 11, 1840, era malayika ow’okusatu yawangazibwa olw’okutuukirizibwa kw’Obuyisiramu ku 9/11. Mukyala White atutegeeza nti omulimu gwa malayika wombi, ow’olubereberye n’ow’okusatu, gwali okutangaaza ensi olw’ekitiibwa kye. Abajulirwa abalala bali bingi, era batuwa obuwagizi obw’amaanyi mu kumanya ennyiriri y’ekiseera kya Pentekooti nga bwe yalambikibwa mu nnaku amakumi ataano okuva ku kuzuukira kwa Kristo okutuuka ku Pentekooti, era n’olunyiriri amakumi abiri mu bbiri agasooka n’olunyiriri amakumi abiri mu bbiri ag’enkomerero ag’omutwe ogwa abiri mu ssatu mu Levitiku. Wakati w’akabonero ebbiri eby’ekkubo—ekisooka eky’emitendera esatu n’ekyeddirira eky’ennaku ttaano—waliwo ebbanga ly’ennaku amakumi asatu eriyimira malayika ow’okubiri.

Akabonero akasooka mu ‘ebigere bisatu ebiddirwako ennaku ttaano’ ke Omalayika asooka; ennaku amakumi asatu ze Omalayika ow’okubiri, era akabonero ak’okubiri mu ‘ebigere bisatu ebiddirwako ennaku ttaano’ ke Omalayika ow’okusatu. Ebigere bisatu bino bikwata ku kiseera kyonna ekya Pentekooti okutuusa ku Pentekooti, era Pentekooti eraga entandikwa y’ennaku musanvu z’Embaga ey’Eweema, ey’alaga okufukibwa kw’Enkuba ey’Oluvannyuma mu kiseera ky’ekizibu ky’Amateeka ga Sande, nga kikatandika ku Tteeka lya Sande mu United States ne kyeyongera okutuusa lwe Mikaeri ayimirira era ekiseera ky’ekisa ky’abantu ne kiggwaawo. Enteekateeka eno ya Katonda, naye ereeta ebirowoozo ebizito.

Kitegeerekeka bulungi nti akabonero ak’ekkubo akaakiikiriddwa “amakondeere, okulinnyuka, n’okusalira omusango” kye kikemebwa eky’okukakasa ddala era n’eky’okusatu. Ekikemebwa eky’okusatu bulijjo kye kikemebwa eky’okukakasa ddala, mu kyo ekikula kyeragibwa naye tekikulaakulanyizibwa.

Bwe kituuka akabonero akalagira ekkubo ak’Embaga y’Amakondeere, empisa zo ziteekebwako akabonero emirembe gyonna, oyimusibwa ng’ebbendera, era ebibi byo bisangulwamu emirembe gyonna. Emitendera esatu giyimirira ebitundu ebisatu eby’okuteekebwako akabonero. Okutuuka kw’obubaka bw’okukaaba mu ttumbi ly’ekiro kulabisa abo abalina amafuta era abayimusibwa ng’ebbendera, nga ebibi byabwe biggibwamu. Obubaka, omulimu n’akabonero byonna bifuuka akabonero kamu akalagira ekkubo. Kano ke kabonero “akaleta emmeeme mu maaso g’okufa” olw’ “akabi akatalindikirwa.” Ekondeere ly’Obusiraamu liyimirira “akabi akatalindikirwa” ako. Mu budde obwo obubaka, “Laba, Omugole ajja,” bulangirirwa ennaku ttaano nga zibanjirizza etteeka lya Ssande, era eyo we bukyuka ne bufuuka okukaaba okw’amaanyi kw’Omumalaika Ow’okusatu.

Ebitundu ebisatu eby’akabonero k’ekkubo biraga empagi ez’okuteekebwako akabonero n’okutumbulibwa kw’abo emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya, nga tekinnaba kutuuka etteeka erya Ssande. Kyeyoleka bulungi nti ekipimo ekimalirira ekya ‘amakondeere, okulinnya waggulu n’omusango’ kyayimiririzibwa olukuŋŋaana olw’olusiisira e Exeter. Ennaku etaano eziri wakati w’Olunaku lw’Okutangiririzibwa ne Pentekooti, zikirira ennaku nkaaga mu mukaaga eziri wakati w’okukoma kw’olukuŋŋaana olw’olusiisira e Exeter ku Agusito 17 n’okutuusa ku Okitobba 22, 1844, lwe oluggi lwaggala. Ennaku ezo nkaaga mu mukaaga ez’ebyafaayo eby’abawagizi ba Miller zilaga ennaku ez’oluvannyuma, era mu ngeri eyo, zilaga okulangirirwa kw’obubaka bw’Okukaaba okw’ekiro wakati okukolebwa abo emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya.

Ennaku etaano okutuuka ku Pentekooti gikwatagana n’ennaku nkaaga mu mukaaga ez’Abamillerite nga balangirira obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi, era obubaka obwo bwalagazibwa mu kifaananyi eky’okuyingira kwa Kristo okw’obuwanguzi e Yerusaalemi. Ekyasooka mu mitendera esatu kye Embaga ey’okufuuwa ekkondeere; era kino kye ekkondeere ey’omusanvu, oba ekikaba eky’okusatu, oba Obusiraamu mu nnaku ez’oluvannyuma; ate okuyingira kwa Kristo okw’obuwanguzi kwakulemberwa okusumululwa kw’endogoyi.

Mu ngeri y’obunnabbi, kino kiraga nti okuyimbulwa kw’endogoyi kumaka okutandika okw’okuyingira okw’obuwanguzi, kwe Okukaaba kw’ettumbi ery’ekiro. Obunnabbi bwa Baibuli buteekwa okuteekebwa ku bwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Baibuli mu nnaku ez’enkomerero—ekisolo ekiva mu nsi, Amerika. Obusiraamu bujja kukuba Amerika, nga bwe bwakikola ku 9/11, bwatyo ne bumaka okutandika okw’okulangirirwa kw’Okukaaba kw’ettumbi ery’ekiro n’okukuba okukulu kwa Obusiraamu ku Amerika, era n’okuggwaawo okw’okulangirirwa kw’Okukaaba kw’ettumbi ery’ekiro ne kumakibwa n’okukuba okulala okukulu kwa Obusiraamu ku Amerika; kubanga Yesu bulijjo afaananyiriza enkomerero y’ekintu ku ntandikwa yaakyo.

Obubaka bwa Pentekooti bwe bumu n’obubaka bw’Okukaaba Okunene, ate Okukaaba Okunene kye kutumbulwa kw’obubaka bw’Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro. Mu byafaayo by’abagoberezi ba Miller Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro kwaggwawo omulyango bwe gwaggibwa nga Okitobba 22, 1844; era mu nnaku ez’enkomerero kujja kuggwawo omulyango bw’aggalibwa mu kiseera ky’etteeka lya Ssande. Ku lunaku lwa Pentekooti Peetero yalangirira obubaka bwa Yoweeri, era Pentekooti ye nkomerero eya Omega ey’Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro; kale ku ntandikwa eya Alfa ey’Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro, mu bwetaavu bw’obunnabbi, Peetero naye ateekwa okuba ng’awanjulira obubaka bwa Yoweeri. Mu Okukaaba okw’ettumbi ly’ekiro Peetero abeera mu Ebikolwa by’Abatume essuula ey’okubiri, mu kisenge ekyawaggulu ku ssaawa ey’okusatu; era ku lunaku olwo gumu ku ssaawa ey’ekkenda abeera mu yeekaalu ng’alangirira obubaka bwa Yoweeri.

Peetero ye kifaananyi ky’emitwalo kkumi nnya n’enkumi nnya ku Pentekooti, kwe kkomerero ky’Okukaaba okw’omu ttumbi gw’ekiro, era ye kifaananyi ky’emitwalo kkumi nnya n’enkumi nnya ku ntandikwa y’Okukaaba okw’omu ttumbi gw’ekiro. Okuteekebwako akabonero n’okuyimirizibwa kw’emitwalo kkumi nnya n’enkumi nnya kutandika ne kusumululwa kw’endogoyi nga Obusiraamu bukuba. Abawagizi ba Miller bwe baava mu lukiiko lw’olusiisira e Exeter baatwala obubaka ng’amayengo amanene g’ennyanja, era mu kifaananyi ne baafaananyiriza emitwalo kkumi nnya n’enkumi nnya abaddamu obumanyirivu obwo.

Enkozesa eno efuna obuzito obusinga bwe omanya nti Peetero ayimirira mu kifo ky’abo ababuulira obubaka bw’okukoona okw’ekiro wakati ku bigezo bya Pentekooti, eky’a litmus n’eky’okusatu. Essaawa ey’okusatu eya Peetero ku Pentekooti emuteeka mu kisenge eky’awaggulu, era ekisenge eky’awaggulu kye kifo ky’ennaku kkumi ezasooka okutuuka ku Pentekooti. Ekigezo eky’okubiri eky’ekiseera kya Pentekooti kye kigezo ky’ennaku asatu eky’e yeekaalu ekigoberera ekigezo eky’omusingi. Ekigezo eky’okubiri eky’e yeekaalu kyeetaaga abeesigwa okuyingira mu kukkiriza mu Kisenge Ekitukuvu Ennyo, we ebibi byabwe bisangulibwa era we batuulibwa mu kukkiriza wamu ne Kristo mu bifo eby’omuggulu. Ekitabo ky’Ebikolwa by’Abatume kitutegeeza nti Peetero yatandika okubuulira ku Kitabo kya Yoweeri mu ssaawa ey’okusatu ng’ali mu kisenge eky’awaggulu; ate mu ssaawa ey’omwenda yali mu yeekaalu.

Kristo yabambibwa ku musalaba n’emisumari ku ssaawa ey’okusatu, era n’afa ku ssaawa ey’omwenda. Okufa kwe, okuziikibwa kwe, n’okuzuukira kwe bimu; kye kabonero k’ekkubo kamu akalimu emiddaala esatu. Eddala ery’okusatu, olunaku lw’ebibala ebyasooka, litandika ennaku amakumi ataano eziggukira ku Pentekosite. Mu Aleefa y’ekiseera kya Pentekosite, essaawa ey’okusatu n’ey’omwenda zikiraga enjawulo ey’amaanyi era elabika bulungi, kubanga Kristo yali mulamu ku ssaawa ey’okusatu, era nga afudde ku ssaawa ey’omwenda. Peetero yali mu kisenge eky’awaggulu ku ssaawa ey’okusatu, era mu Yeekaalu ku ssaawa ey’omwenda.

Ekiseera kya Pentekooti eky’ennaku amakumi ataano ebitukuvu mu kiseera kya Kristo kyali ekiseera ekitukuvu eky’obunnabbi ekigattiddwa butereevu ku obunnabbi bw’emyaka 2300. Era kyakwatagana ennyo ne sabbiiti ey’enkomerero ey’emyaka 490 egy’eggwanga ly’Abayudaaya mu Danieri omwenda. Eyo sabbiiti eyetukuvu, Kristo bwe yanyweza endagaano, yagabanyizibwa mu bbanga ebbiri by’enkanankana eby’ennaku 1,260 ez’obunnabbi. Omutima gwa sabbiiti eyo gwali Omusalaba. Omusalaba alaga essaawa esatu n’essaawa mwenda, era Peetero ku Pentekooti naye akola bwe kityo. Mu mwaka 34, ku nkomerero ya sabbiiti eyo eyetukuvu yennyini, Koneeriyo bwe yatuma abantu okuva e Kayisaliya Maritima okumuyita Peetero, kyali essaawa mwenda.

Olunaku oluddako, Peetero n’alinnya ku nnyumba waggulu okusaba nga ky’essaawa mukaaga.

Okuyita Petro okujja e Kayisariya kuba ku ssaawa ey’omwenda, ng’omulayika atuuka okwogera ne Korneliyo. Korneliyo akiikirira abaana ba Katonda abalala abayitibwa okuva mu Babulooni mu kiseera ky’etteeka lya Ssande. Omulayika atuuka mu kiseera ky’etteeka lya Ssande ye eddoboozi ery’okubiri ery’Okubikkulirwa kkumi n’omunaana, ery’ayita abo abakyalimu Babulooni badduke. Petro akiikirira emitwalo kkumi nnya mu enkumi nnya, ate Korneliyo akiikirira abakozi b’essaawa eya kkumi n’emu, abaalagirwa Petro ng’ensolo ezitali zirongoofu. Enkolagana ya Petro ne Korneliyo ye nkolagana eri mu Okubikkulirwa omusanvu, aw’emitwalo kkumi nnya mu enkumi nnya bamanyibwa wamu n’ekibiina ekinene ennyo. Petro yalagirirwa emirundi esatu kugolokoka, okutta, n’okulya. Nga emitwalo kkumi nnya mu enkumi nnya, okuyita kwa Korneliyo kwe we ekibendera kiragirirwa okugolokoka.

Koneeliyo ali e Kayisaliya Maritima, ebiseera ebimu eyitibwa Kayisaliya ey’oku nnyanja. Okubikkulirwa essuula eyekkumi n’omusanvu kututegeeza nti “amazzi” “ge bantu, n’ebibiina ebinene, n’amawanga, n’ennimi.” Amazzi be abo abali ebweru w’Ekkanisa ya Katonda; era mu Okubikkulirwa, awamu n’okwolesebwa kwa Peetero okw’ebisolo ebitali birongoofu, ennamba ennya ekiikirira ensi yonna. Mu kwolesebwa kwa Peetero mulimu ebisolo ebinna eby’enjawulo, era byaserenguka mu lugoye olukwatiddwa ku nsonga zaalwo ennya. Enkolagana ya Peetero ne Koneeliyo era ekiikirirwa mu Nuuwa n’ebisolo ebyayingira mu ssafina.

Peetero yali mu Yopa, ekitegeeza ‘ekimanyangavu era ekirungi,’ kubanga, ng’akabonero k’abo 144,000, Peetero ye kibendera ekimanyangavu era ekirungi eri Ab’amawanga. Mu essaawa ey’omwenda, Ab’amawanga bazuukira ekibendera Sister White kye yamanyisa nti kye Ssabbiiti, etteeka lya Katonda, obubaka bw’omulayika ow’okusatu, n’abamisonari ab’ensi yonna abatambuza obubaka bw’ennaku ez’oluvannyuma. Koneriyo yazuukira ekibendera malayika bwe yatuuka mu essaawa ey’omwenda e Kayisaliya ku mabbali g’ennyanja. Awo olwo obubaka ku tteeka lya Sande erya Pentekooti ne bugenda mu nsi—ennyanja.

Okusitulibwa kw’ekibendera kweragerwamu era ng’ennyumba ya Mukama elinnnyisibwa waggulu ku ntikko z’ensozi; era Peetero yali asaba waggulu ku nnyumba mu kibuga ekirungi era ekyaka ekya Yoppa, ku ssaawa mukaaga, nga kitono nnyo nga tekinnaba kutuuka etteeka lya Sande ery’essaawa ey’omwenda. Bwe 144,000 banaabanga bameteddwa akabonero, embeera z’obuzibu ez’esudde ensi mu muggalo zijja okukungaanya abaana ba Katonda abalala abakyali mu Babulooni okunoonya ekitangaala. Balikulemberwa okuzuula Peetero waggulu ku nnyumba e Yoppa.

Peetero yali era e Kayisaliya Fulipi mu Matayo omutwe ogw’ekkumi na mukaaga. Kayisaliya Fulipi, eri wansi w’Olusozi Kerumoni, yalina erinnya bumu ne Kayisaliya eri ku nnyanja; naye waaliwo okweyawulamu okulambulukufu kubanga ekibuga ekimu kyali ku ttaka, ate ekirala ku nnyanja. Okubambibwa kwa Kristo ku essaawa esatu n’okufa kwe ku essaawa ey’omwenda kulaga okweyawulamu okulambulukufu kw’obulamu n’okufa. Peetero ku essaawa esatu n’ey’omwenda ez’a Pentekosite alaga okweyawulamu okulambulukufu okuva mu kisenge eky’ewaggulu okutuuka mu Yeekaalu. Kayisaliya ey’oku ttaka oba Kayisaliya ey’oku nnyanja yeyimirira okweyawulamu okw’obunnabbi okwetagibwa okw’essaawa esatu n’ey’omwenda, naye tewali kwogerwako mu butereevu ku essaawa esatu Peetero bwe yali e Kayisaliya Fulipi. Mu mimwa gy’abajulizi babiri oba basatu ekigambo kiseemezebwa, era mu essaawa esatu n’ey’omwenda ez’omusaalaba, ne ku lunaku lwa Pentekosite, ebyokulabirako byombi byeyimirirwa omuntu omu, oba Kristo ng’akyali mulamu oba ng’ali mu ntaana, oba Peetero mu kisenge eky’ewaggulu oba mu Yeekaalu.

Obujulizi obw’okusatu ku bya essaawa esatu n’ey’omwenda mu Kayisariya zombi bulaga Peetero ng’oyo asinga okubeeramu obukulu mu mbeera zombi, nga bwe yali Kristo ku ntandikwa y’ebbanga lya Pentekosite era Peetero ku nkomerero y’ebbanga eryo lye limu. Omufaananyi w’Alufa ogw’essaawa esatu gumu n’omufaananyi w’Omega ogw’essaawa ey’omwenda, ekireeta obujulizi obumu nti Kayisariya Firipi ye Alufa mu bibuga byombi ebiyitibwa Kayisariya. Omujulizi ow’okubiri kwe kuba nti erinnya ly’ebibuga byombi lye limu, era n’erinnya ly’omuntu asinga obukulu n’erinnya ly’ekibuga lye limu. Omujulizi ow’okusatu ye enjawulo wakati w’ettaka n’ennyanja. Lwe yali Peetero e Kayisariya Firipi, kyali essaawa esatu. Wano we bubaka buno buyeeyongera obuzito.

Kituufu okuteekaganya wamu ebibuga bibiri ebirina erinnya lye limu, kye tukola; naye era tussa mu nkozesa ssaawa ey’okusatu n’ey’omwenda nga tusinziira ku bujulizi bwa Kristo ku musalaba n’obwa Peetero ku Pentekosite. Mu kugatta wamu emirongo esatu—ssaawa ey’okusatu n’ey’omwenda eza Kristo, n’essaawa ey’okusatu n’ey’omwenda eza Peetero ku Pentekosite—tukakasa ssaawa ey’okusatu e Kayisaliya Filipi. Enkola y’obunnabbi eyo yennyini eteekebwa ku Korneliyo ku ssaawa ey’omwenda, ku Peetero ku ssaawa ey’omukaaga, era ne ku Peetero e Kayisaliya Filipi ku ssaawa ey’okusatu.

Peetero ali ku bubonero bw’ekkubo obusatu byonna; ate Kornelio ali ne Peetero ku essaawa ey’omukaaga n’ey’omwenda, naye tali ku ey’okusatu e Kayisaliya Firipi. Olunyiriri lugattiddwa wamu; kubanga buli ttambiro lisangibwa ku ssaawa yaalyo nga bwe kisaanira: e Kayisaliya Firipi ku essaawa ey’okusatu, e Yopa ku ey’omukaaga, era e Kayisaliya Maritima ku ey’omwenda. Kayisaliya zombi zaali ne mizi gy’obuwangwa egyawoomerekerwa mu Bugereeki ne mu Buwaroma; naye eky’enjawulo kya Kayisaliya Firipi kyali okutuukirizibwa mu mubiri kw’obupagani obw’ewala, obw’ekyama, ate Kayisaliya eri ku nnyanja yali ekitundu ekikulu eky’obusuubuzi n’okuddukanya eby’obufuzi, nga egatta obuwangwa bw’Abagereeki n’obukulembeze bwa Buwaroma. Kayisaliya Firipi yali akabonero k’obukugu bw’ekkanisa, ate Kayisaliya Maritima yali akabonero k’obukugu mu by’obufuzi bw’eggwanga.

Mu linyiriri erya Kayisariya okutuuka Kayisariya, Yopa ye mutendera ogw’omu wakati mu emitendera esatu. Emitendera esatu gino gikiikirirwa essaawa essatu, mukaaga ne mwenda. Kayisariya ku nnyanja mu ssaawa ey’omwenda kye tteeka lya Ssande, lwe enjiri egenda eri Ab’amawanga. Nga wabulayo ssaawa ssatu, mu ssaawa mukaaga Petro abeera e Yopa, ekibuga ekimye era ekimulikira. Ate nga wabulayo nate ssaawa ssatu, Petro abeera ku Embaga y’Amakondeere mu ssaawa essatu. Kayisariya okutuuka Kayisariya kye kiseera ky’Okukoowoola okw’omu ttumbi ly’ekiro. Petro akiikirira abo abalanguza Okukoowoola okw’omu ttumbi ly’ekiro okuva ku ntandikwa okutuuka ku nkomerero, kubanga Yesu bulijjo agattanya entandikwa n’enkomerero. Okukoowoola okw’omu ttumbi ly’ekiro kutandikira ku kusumululibwa kw’endogoyi ku kabonero k’ekkubo ak’Embaga y’Amakondeere, awo Petro we y’ali ng’alangirira obubaka bwa Yoweeri.

Peetero ali ku kabonero k’emitendera esatu: Omujaguzo gw’Amakondeere, Okulinnyuka mu ggulu, era oluvannyuma Okusalirwa omusango. Ku kabonero ako mu Matayo 16, ekibuuzo nti Kristo y’ani kuleetebwa mu lwatu. Erinnya lya Peetero likyusibwa, era Kristo agamba nti ku Lwaazi luno mwe y’anaazimbirirako Ekkanisa ye. Olwaazi lwe yeekaalu ezimbibwako lwo musingi, era Peetero e Kayisaliya Firipi ye bubaka bwa malaika ow’olubereberye, obubaka obw’omusingi. Peetero bw’atuuka ku mutendera oguddako e Yopa, alinnya mu ggulu nga Kristo bwe yalinnya ku nkomerero y’ennaku amakumi ana ez’okuyigiriza amaaso n’amaaso. Okulinnyuka mu ggulu nako kufaananako n’Omusaalaba, omubonero omusingi omukulu mu byafaayo eby’obulokozi; era Omusaalaba guggabibwa mu bitundu bibiri, wamu n’abambuzi babiri, n’okutemebwamu kw’olugoye olw’omu yeekaalu okutuukira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, n’ekizikiza n’essaawa.

E Yopa, essaawa ey’omukaaga Petro ali mu kifo ky’obunnabbi eky’okwawukana, wakati w’abazikirivu n’abalokolebwa, wakati w’ekitangaala n’ekizikiza, era wakati w’okutandika n’okukoma kw’Enduulu ey’omu ttumbi gw’ekiro. Ekkomo eryo liyimiriza enkyukakyuka okuva mu mugendo gwa Lawodikiya ogw’abantu 144,000 okugenda mu mugendo gwa Firadelfiya ogw’abantu 144,000. Kyo kimaka okugaana mu bujjuvu ekkanisa ya Abadiventisti ab’Olunaku olw’Omusanvu ey’omu mbeera ya Lawodikiya. Omulyango ogwo oguggaliddwa ogw’omusango, ogukiikirizibwa Olunaku lw’Okutangirirwa, gujja nga zisigaddeko ennaku ttaano okutuuka ku Tteeka lya Ssande erya Pentekooti. Omusango ogwo gusookerwako Okulinnyuka mu ggulu, era n’Okulinnyuka okwo kusookerwako Obubaka bw’Ekkondeere. Emitendera esatu egyo gikiikirira akabonero k’ekkubo awali okusindikibwa kw’akasanyizo ka Katonda, era obubaka bw’Enduulu ey’omu ttumbi gw’ekiro bulangirirwa ekkanisa eyawangudde eri abo abaakiikirirwa Korneliyo.

Peetero alangirira obubaka ku Pentekooti, era Pentekooti eraga enkomerero y’obubaka bw’Okukoowoola mu ttumbi ly’ekiro. Noolwekyo, ky’ekyetaagisa mu bunnabbi nti Peetero era alangirira obubaka ku ntandikwa y’ekiseera ky’Okukoowoola mu ttumbi ly’ekiro. Entandikwa bulijjo eyolesa enkomerero. Obubaka bwa Peetero obw’Okukoowoola mu ttumbi ly’ekiro bufuna amaanyi nga endogoyi y’Obusiraamu esumululwa n’etuusa obulumbaganyi ku Amerika, nga bwe kikoleerawo nate ku etteeka lya Sande. Peetero okulangirira obubaka ku ssaawa ey’okusatu n’ey’omwenda eza Pentekooti kimalambulula entandikwa n’enkomerero y’Okukoowoola mu ttumbi ly’ekiro.

Mu lunnyiriri lwe tukirowoozako, enkomerero y’ennaku amakumi ana eziggwa ku Okulinnyuka kwa Kristo mu ggulu ye ntandikwa y’ennaku kkumi ez’omu Kisenge eky’Awaggulu. Nga wayiseewo ennaku ettaano mu nnaku ezo kkumi, Olunaku lw’Okutangiririrwa lukakasa nti ebibi bya Isirayiri byasanguliddwa, era ekkanisa yeetegekese. Kwali ku ssaawa ya kusatu Peetero yali mu Kisenge eky’Awaggulu ku lunaku lwa Pentekooti. Ku ssaawa ey’omwenda ey’etteeka lya Sande, obubaka bukyuka okuva ku bubaka bw’omu ttumbi ly’ekiro ne bukulira mu Okukaaba okw’amaanyi.

Okulangirira obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro okw’akola Peetero kubeerawo nga ali mu ssaawa eyasatu. Obubaka obwo bukiragirwa n’Embaga y’enzamba, nga mu kiseera ekyo endogoyi esumululwa, era bukiragirwa ne Caesarea Philippi; ate Caesarea Philippi kye kimu ne Panium. Panium kiyimirizibwa mu Danyeri essuula kkumi na emu, ennyiriri kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano. Peetero alambulula, si kyokka, okukuba okw’Obusiraamu ku United States nga endogoyi esumululwa ku ntandikwa y’okulangirira obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro, wabula mu kiseera kimu Peetero abeera ku lutalo lwa Panium olutwala ku tteeka lya Ssande. Olutalo lwa Panium lwe likwatagana mu ngeri ey’okufaanagana n’okukuba okw’Obusiraamu ku United States.

Tujja okugenda mu maaso n’ebintu bino mu kiwandiiko ekiddako.