Obubaka obuzito bw’ekiwonvu ky’okwolesebwa. Kiki ekikukosezza kaakano, okutuusa n’okwambuka ddala ku amaddenga g’ennyumba? Ggwe ojjudde obutabanguko, ekibuga eky’akalakaasa, ekibuga eky’essanyu: abattiddwa bo tebattiddwa n’ekitala, so tebaafiira mu lutalo. Abakulembeze bo bonna badduse wamu; basibiddwa abalasi b’emisaale; bonna abazuuliddwa mu ggwe basibiddwa wamu, abo abaadduse okuva ewala. Kyenvudde njogera nti, Mundekeko; nja kukaaba nnyo nnyo; temugezaako okungumya, olw’okunyagibwa kwa muwala w’abantu bange. Kubanga lino lunaku lw’okubonaabona, n’okukandazibwa, n’okubuusabuusa okuva eri Mukama Katonda ow’eggye mu kiwonvu ky’okwolesebwa, okumenyawo amakomera, era n’okukaabirira ku nsozi. Isaaya 22:1-5.
Mu kitabo kya Isaaya, ekigambo “omugugu” kisangibwa emirundi kkumi n’omunaana. Ku ebyo, kkumi n’emu bimanyisa butereevu obunnabbi bw’okuzikirira, ate ebisigaddeyo musanvu bikwata ku mugugu nga ekintu ekitikkibwa ku bibegabega. Waliwo kimu kyokka ku bigambo ebyo ebyavvuunulwa nga “omugugu” ekiraga ekintu ekitikkibwa ku bibegabega era ate nga kye kimu ne kiba obunnabbi bw’okuzikirira. Njetegekedde okwogerako ku kyo ekimu ekyo, ekigambo ky’Olwebbulaniya ekiraga ekintu ekitikkibwa naye era nga kiraga obunnabbi bw’okuzikirira; kyenvudde ntegeeza enjawulo eno okuva ku ntandikwa, newankubadde tetujja kuddayo ku nsonga zino okutuusa oluvannyuma.
Essuula eno tebuusabuusanya ku kitegeeza kya “ekiwonvu eky’ekyolesebwa,” kubanga kimanyiddwa nti kye “Ekibuga kya Dawudi” era ne “Yerusaalemi.” Ekiwonvu eky’ekyolesebwa kiyimirira Obwadiventisti obwa Lawodikiya mu byafaayo ebyogerwako mu emitundu omukaaga egy’enkomerero egy’Essuula 11 mu Danyeri. Isaaya yateekawo omulamwa w’ekibonerezo kino ng’akozesa ebyafaayo ebyalambikibwa mu Ssuula amakumi abiri, bw’ayanjula engeri kabaka w’e Asuli gye yayongeranga okuwangula ensi, nga yali atumye omuduumizi w’eggye ayitibwa Tartan okuwamba ekibuga mu Misiri ekyitibwa Asidodi.
Etteeka lya Ssande liragibwa mu Danyeri essuula ey'ekkumi n'emu, olunyiriri olw'amakumi ana mu gumu, era wategeezebwa nti waliwo bibinja bisatu ebina "okusimattuka" omukono gw'obwa Papa mu kiseera ky'etteeka lya Ssande.
Mu mwaka Tartan lwe yajja e Ashdod, (Sargon kabaka w’Obwasuliya bwe yamusindika,) n’alwana ne Ashdod n’agiwamba; Mu kiseera kye kimu Mukama n’ayogera ng’ayita mu Isaaya, mutabani wa Amozi, ng’agamba, Genda, oggyewo olugoye olw’ebbibbi ku kiwato kyo, era oggyeko engatto ku bigere byo. N’akikola bw’atyo, n’atambulira bwereere era nga tayambadde ngatto. Mukama n’agamba nti, Nga omuddu wange Isaaya abadde atambulira bwereere era nga tayambadde ngatto okumala emyaka esatu ng’akabonero n’ekyewuunyo eri Misiri n’eri Esiyopya; bwe kityo kabaka w’Obwasuliya alitwala Abamisiri ng’abasibe, n’Abesiyopya ng’abaawambiddwa, abato n’abakadde, bwereere era nga tebayambadde ngatto, nga n’ebibuno byabwe byolesebwa, okulwaza Misiri ensonyi. Era balitya ne bakwasebwa ensonyi olw’Esiyopya gye baasaliramu essuubi, ne Misiri ekitiibwa kyabwe. Era omutuuze w’ekizinga kino aligamba ku lunaku olwo, Laba, buno bwe bwebadde essuubi lyaffe, gye twaddukiranga okufuna obuyambi okununulwa okuva mu mukono gwa kabaka w’Obwasuliya: era tunaawonya tutya? Isaaya 20:1-6.
Ekibuuzo abatuuze b’ekizinga baleese kye kino: baponyoka batya okuva eri kabaka w’Asuliya, era ayimiririzibwa ng’omukabaka w’obukiikakkono mu Danyeri kkumi n’emu.
Ye [kabaka ow’obukiikakkono] era anayingira mu nsi entukuvu, n’ensi nnyingi zijja kugwa; naye bino bijja okusimattuka mu mukono gwe, Edomu ne Mowaabu n’ekitundu ekikulu eky’abaana ba Amoni. Danyeri 11:41.
Mu lunnyiriri luno, etteeka erya Ssande mu Amerika lyeeyolekedwamu, era waliwo obutono obw’enjawulo mu kitundu kya Danyeri obusaanira okwegendererezebwa. Waliwo ebinnyiriri bisatu ebiddiranye mu Danyeri ekkumi n’emu, okuva ku lunnyiriri amakumi ana okutuuka ku amakumi ana mu ssatu, ebyonna ebirambulula “amawanga.” Mu lunnyiriri amakumi ana, amawanga agakiikirira Soviet Union ey’edda gaasangulibwa Obwa Papa n’Amerika mu 1989. Abawandiisi b’ebyafaayo ab’omu kiseera kino bakakasa ensonga eno.
Ate mu olunnyiriri amakumi ana mu bbiri tusangamu ekigambo “amawanga” ekiyimirira amawanga gonna ag’ensi yonna, nga kabaka ow’obukiikakkono (obukulembeze bwa Paapa) awamba Misiri, nga nayo eyimirira ensi yonna. Ekyo kye kimu ku eby’enjawulo. Eky’okubiri ku eby’enjawulo bye njogerako mu nnyiriri ssatu zino kikwata ku kigambo “okuponyawo” mu olunnyiriri amakumi ana mu emu era nate mu amakumi ana mu bbiri. Biri bigambo bibiri eby’Olwebbulaniya ebitali bimu, newankubadde byombi bitapulwamu nga “okuponyawo.” Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitapuliddwa nga “okuponyawo” mu olunnyiriri amakumi ana mu bbiri kitegeeza nti tewabaawo kununulibwa, kubanga bwe “bakabaka kkumi” abakiimira ekibiina ky’Mawanga Amagatte bakkiriziganya okuwa gavumenti y’ensi emu mu buyinza bw’ekisolo kya Paapa, tewali kuponyawo—tewali kununulwa.
Amayembe kkumi ge walaba, ago ge bakabaka kkumi, abatannaba kufuna bwakabaka; naye banaafuna obuyinza ng’abakabaka okumala essaawa emu wamu n’ensolo. Abo balina endowooza emu, era banaawa ensolo obuyinza bwabwe n’amaanyi gaabwe. Abo balwana n’Omwana gw’endiga, naye Omwana gw’endiga alibawangula, kubanga ye Mukama wa bakama, era Kabaka wa bakabaka; era abali naye be bayitibwa, era abalondebwa, era abeesigwa. Era n’antegeeza nti, Amazzi ge walaba, mwe atudde omwenzi, ge bantu, n’obufuuwe, n’amawanga, n’ennimi. N’amayembe kkumi ge walaba ku nsolo, ago galikyawa omwenzi, ne gamufuula amazeewo era bwereere, ne galya ennyama ze, ne gamwokya mu muliro. Kubanga Katonda ateeka mu mitima gyabwe okutuukiriza okwagala kwe, ne bakkiriziganya, ne bawa obwakabaka bwabwe eri ensolo, okutuusa ebigambo bya Katonda lwe binaatuukirira. Okubikkulirwa 17:12-17.
Aba "bakabaka kkumi" bano bajulibwa emirundi emingi mu Kigambo kya Katonda; era mu byafaayo bya Eriya, Akabu, kabaka wa Isirayiri, yali omukulembeze w'ebika kkumi eby'Isirayiri, era yali afumbiriddwa Yezeberi. Yezeberi ayimeerera obwa Papa ku nkomerero y'ensi, Eriya ayimeerera abatumwa b'obubaka bwa Malaika ow'okusatu, era Akabu ye mutwe gw'omukago gw'abakabaka kkumi. Akabu akiikirira United States ng'omukulembeze wa United Nations mu byafaayo eby'obunnabbi by'etteeka lya Ssande. Bwe Misiri akwatibwa Asuliya, kabaka w'amambuka mu Danyeri 11:42 aba amaze okuwaliriza abakabaka kkumi okukkiriza okuwaayo obwakabaka bwabwe eri obuyinza bwa Papa.
“Bwe tunaatera okutuuka ku kizibu eky’enkomerero, kikulu nnyo okubeerawo okutegeeragana n’obumu mu bikozesebwa bya Mukama. Ensi ejjudde emiyaga, entalo n’obutakkanya. Naye wansi w’omutwe gumu—obuyinza bwa Papa—abantu bajja kuyingira mu bumwe okuwakanya Katonda nga babonyaabonya abajulirwa be. Obumu buno bunywezebwa omuvuddeko omukulu. Nga bw’anoonya okuŋŋaanya abakozi be mu kulwana n’amazima, anaakola okubawukanya n’okubasaasaanya abalwanirira amazima. Ye asendasenda obuggya, okwekengera okubi, n’okwogerera bubi, okuleeta obutabanguko n’okwawukana.” Obujulirwa, voliyumu 7, omuko 182.
Mu olunyiriri olw’amakumi ana mu emu tusanga ekigambo “okuwona,” era ne mu olunyiriri olw’amakumi ana mu bbiri tusangamu ekigambo “okuwona,” naye bigambo bibiri eby’Olwebbulaniya eby’enjawulo. Ekigambo ekyavvuunulwa “okuwona” mu olunyiriri olw’amakumi ana mu emu kitegeeza okuwona ng’oyise mu kuseerera (olw’obuseerere). Kino kye kigambo ekyavvuunulwa “okuwona” mu Isaya essuula amakumi abiri, olunyiriri mukaaga. “Ku lunaku olwo” “omutuuze w’ekizinga kino” abuuza engeri gy’ayinza okuwona okuva eri Omwasuli, “ku lunaku olwo” nga bw’eyongera mpola mpola okuwangula ensi nga bwe kiragibwa mu Danyeri essuula kkumi n’emu ne mu bitundu ebirala bingi eby’omu Ebyawandiikibwa Ebitukuvu.
Mu Danieri 11:41, bwe buba nga obwa Papa, nga Danieri amulaga nga kabaka w'obukiikaddyo, era nga Isaaya amulaga ng'Omwasuli, buwangula "ettaka ery'ekitiibwa" eriyimirira Amerika, waliwo ebibinja bibiri ebirambikiddwa.
Era ajja kuyingira mu nsi ey'ekitiibwa, n'ensi nyingi zijja kusuulibwa wansi: naye bano bajja kuwona mu mukono gwe, Edomu, ne Mowaabu, n'omukulu w'abaana b'Amoni. Danyeri 11:41.
Ekibiina ekimu kye “abangi” abawanguddwa, ate ekibiina ekirala kikiikirirwa nga “Edomu, Mowaabu n’omukulu w’abaana ba Amoni.” Mu kiseera ky’eteeka lya Ssande, Okubikkulirwa 18:4 kuyita abo abakyali mu Babulooni nti “muveeyo.”
Era ne mpulira eddoboozi eddala okuva mu ggulu nga ligamba nti, Muvemu, mmwe abantu bange, muleme okwetaba mu bibi bye, era muleme okufuna ku bibonerezo bye. Okubikkulirwa 18:4.
Edomu, Moabu n’omukulu w’abaana ba Amoni be abo abawona mu bunyerere, nga bwe basuubira okukikola amawanga ag’ekizinga mu Isaaya 20.
Mu olunyiriri 41, ekitegeeza ekirala kye nnyogerako kwe nti mu olunyiriri 40, 41 ne 42 tusangamu ekigambo “amawanga,” naye mu olunyiriri 41 “amawanga” kigambo ekyongereddwako; tekiri mu bigambo ebyasooka ebya Danyeri era tekirina kubeerayo. Amawanga mangi gaggibwa ku buyinza mu kutuukiriza olunyiriri 40 nga Soviet Union egudde, era amawanga mangi gakwatibwa Obwa Papa bwe butwala United Nations mu buyinza. Naye ku tteeka lya Sande mu United States “bangi” abasuulibwa wansi si mawanga mangi; bayinza kubeera Abadiventisti b’Olunaku Olw’Omusanvu bokka.
Bw’oba omusana gw’amazima gukuleetedwa, ne gukubikkulira Ssabbiiti ey’ekiragiro eky’okuna, era ne kukulaga nti tewali musingi mu Kigambo kya Katonda ogw’okukuuma olunaku lwa Ssande, ate nga okyanywerera ku ssabbiiti ey’obulimba, n’ogaana okutukuza Ssabbiiti Katonda gy’ayita, ‘Olunaku lwange olutukuvu,’ ofuna akabonero k’ensolo. Kino kituukirira ddi? Bwe wogondera ekiragiro ekikulagira okulekeraawo emirimu ku Ssande n’osinza Katonda, nga omanyi nti tewali kigambo mu Baibuli kiraga nti Ssande si lunaku lwa bulijjo olw’omulimu, obeera okkirizza okuweebwa akabonero k’ensolo, era wegaana akasindiika ka Katonda. Review and Herald, Julaayi 13, 1897.
Omumemba yenna w’ekkanisa ya Abadiventisiti ab’Olunaku olw’omusanvu yakkiriza enjigiriza eya Ssabbiiti bwe yasookerako okubatizibwa n’afuuka omumemba w’ekkanisa, era alina obuvunaanyizibwa okusinziira ku "musana gw’amazima" ogw’ekikwata ku Ssabbiiti.
Okukyusibwa kwa Sabata kwe kabonero oba ekiwandiiso eky’obuyinza bw’ekkanisa ey’e Rooma. Abo, abeetegeera ebyo ekiragiro eky’okuna bye kisaba, ne balonda okukuuma Sabata ey’obulimba mu kifo ky’ey’amazima, bwe batyo baba bawa ekitiibwa eri obuyinza obwo bwokka obulagira ekyo. Akabonero k’ensolo kye Sabata ya Paapa, eyakkiriziddwa ensi mu kifo ky’olunaku Katonda lwe yalagira.
Mpaka kaakano tewali n’omu afunye akabonero k’ensolo. Ekiseera eky’okugezebwa tekinnatuuka. Mu kkanisa zonna mulimu Abakristaayo ab’amazima, nga tekusaliddwamu n’ekibiina ky’Abakatoliki ba Roma. Tewali asalirwa musango okutuusa nga afunye ekitangaala era alabye obuvunaanyizibwa bw’ekiragiro eky’okuna. Naye bwe kinafuluma ekiragiro ekisindikiriza okussa mu nkola Ssabbiiti enkyamu, era eddoboozi ery’amaanyi ery’Omumalayika ow’okusatu linaalabula abantu okwewala okusinza ensolo n’ekifaananyi kyayo, olwo okuwawula wakati w’ekikyamu n’ekituufu kujjakulabika bulungi. Olwo abo abagenda mu maaso mu kujeemera balifuna akabonero k’ensolo.
Mu mangu nnyo tusemberera ekiseera kino. Bwe kirituuka ekkanisa za Protesitanti ne ziggatta amaanyi n’obuyinza obw’ensi obutali bwa ddiini okunyweza eddiini ey’obulimba, gye bajjajja baabwe baayitamu okubonyaabonyezebwa okw’amaanyi okusinga olw’okugiwakanya, olwo Ssabbiiti ya Paapa eneeteekebwa mu mateeka ng’obuyinza bw’ekkanisa n’ogwa gavumenti buggattiddwa wamu. Wanaabaawo okuwuguka okw’eggwanga, okunaaggwawo kwokka mu kuzikirira kw’eggwanga. Ekiwandiiko 51, 1899.
Mu kiseera ky’etteeka lya Sande, abo bokka abalibavunaanyizibwa ku kitangaala ky’omulayika ow’okusatu be Abadiventisiti ab’olunaku olw’omusanvu, kubanga kye kiseera kyokka lwe abo abali ebweru w’Obudiventisiti banaaleeterwa okugezebwa kw’obubaka bw’omulayika ow’okusatu. “Abanji” abaligwawo ku etteeka lya Sande be Abadiventisiti ba Laodikiya, kubanga “okusalirwa omusango kutandikira mu nnyumba ya Katonda.”
Noolwekyo abasembayo baliba abaasooka, n’abasooka baliba abasembayo: kubanga bangi bayitibwa, naye batono balondebwa. Matayo 20:16.
Isaaya ye "akabonero n'eky'amagero" eri Misiri n'Etopiya ku nsonga y'okuwangula kw'obufuzi bwa Papa okweyongera mu nsi yonna. Misiri ye Amawanga Amagatte; Etopiya ye Amerika Amagatte, ate Asiriya ye obufuzi bwa Papa. Mu nteekateeka y'ebyafaayo eby'obunnabbi eyo Isaaya atandika okwanjula omugatte gw'obunnabbi bw'okuzikirira. Essuula amakumi abiri mu bbiri eyogera ku Ab'e Layodikiya abaggibwawo ku tteeka lya Ssande n'Ab'e Filadelifiya abayita "Edomu, Mowaabu n'omukulu w'abaana ba Amoni" bave mu Babulooni.
Obwadiventisiti obwa Lawodikiya tebulina mpisa ezetaagibwa okulokolebwa, era abali mu bwo basukibwa okuva mu kamwa ka Mukama mu kiseera ky’etteeka erya Sande. Njogera ku kino, okukakasa ensonga ejiddako. Isaaya 22 eraga ensonga endala lwaki Lawodikiya eremererwa okulokolebwa, kubanga obunnabbi bw’okuzikirira bujogerera ku kiwonvu ky’“ekibonoobono.” Waliwo amagambo abiri amakulu mu Lwebbulaniya agavvuunulwa ng’“ekibonoobono.” Ekimu kiraga olunyiriri lw’ebintu eby’obunnabbi, ekirala kiraga ekibonoobono kya Kristo. Ekimu kiri ebweru w’ekkanisa, ekirala kiri munda mu kkanisa. Ekigambo ekiri mu mutwe ogw’amakumi abiri mu bbiri kye kibonoobono ekiraga ebintu eby’obunnabbi, era kye kimu eky’avvuunulwa ng’“ekibonoobono” mu kitabo ky’Engero.
Awo awatali ekyolesebwa, abantu bazika; naye akwata amateeka, ye musanyufu. Engero 29:18.
"Omugugu ogw'ekiwonvu ky'ekyolesebwa" kye bubaka bw'obunnabbi obulambulula emitundu ebiri gy'abasinza mu kkanisa ya Katonda ku nkomerero y'ensi. Ekibinja ekimu, ekiyimirirwako Shebna, kye Laodicea; ate ekirala kye Philadelphia, ekiyimirirwako Eliakim mutabani wa Hilkiah. Enjawulo wakati w'emitundu ebiri mu ssuula eno kye kimu ddala n'enjawulo mu lugero lw'abawere kkumi. Ekibinja ekimu kirina "amafuta" mu ttumbi ly'ekiro, ate ekirala tekagirina. "Amafuta" nga akabonero galaga amazima agatali gamu okusinziira ku mbeera gye gasangibwamu, naye mu Isaaya amakumi abiri mu bbiri "amafuta" g'abawere kkumi gayimirirwa ekigambo "ekyolesebwa." Ekibinja ekimu kirina "amafuta," ekirala tekagirina.
Abafukibwako amafuta abayimirira ku luyi lwa Mukama ow’ensi yonna, balina ekifo ekyali kiweereddwa Setaani ng’akerubi omusaanikira. Bwe bayita mu biramu ebitukuvu ebimwetooloola entebe ye, Mukama akuumanga okunyumagana okutalekerawo n’abatuuze b’ensi. Amafuta aga zaabu galaga ekisa Katonda kye akozesa okukuuma ettala z’abakkiriza nga azijjuza amafuta, zireme okukendeka muliro ne zikazima. Singa amafuta gano amatukuvu tegafulukutirwa okuva mu ggulu mu bubaka bwa Mwoyo wa Katonda, amaanyi ag’obubi gandibadde gafuga ddala abantu.
Katonda aswazibwa bwe tutaaniriza obubaka b’atutumira. Mu ngeri eyo tugaana amafuta ag’eggolide ge yandifukamye mu meeme zaffe okutuusibwa eri abo abali mu kizikiza. Bwe kijja okukoowoola nti, ‘Laba, omugole ajja; muvemu mugende okumususinkana,’ abo abatanafuna amafuta amatukuvu, abatakuzezza ekisa kya Kristo mu mitima gyabwe, bajja kulaba, ng’abawala abasirusiru, nti tebateeseteese okususinkana Mukama waabwe. Tebalina mu bo bennyini amaanyi okufuna amafuta ago, era obulamu bwabwe buzikiridde. Naye singa tusaba Omwoyo Omutukuvu wa Katonda, singa tusaba nga Musa bwe yasaba nti, ‘Nkolage ekitiibwa kyo,’ okwagala kwa Katonda kujja kufukiddwa mu mitima gyaffe. Okuyita mu mapaipu ag’eggolide, amafuta ag’eggolide gajja okutuusibwa gye tuli. ‘Si lwa maanyi, newaakubadde obuyinza, naye lwa Mwoyo gwange,’ bw’ayogera Mukama w’eggye. Mu okwaniriza okumasamasa kw’Enjuba ey’obutuukirivu, abaana ba Katonda balisa ng’ettabaaza mu nsi. Review and Herald, July 20, 1897.
Emyoyo gy’abannabbi gikkiriziganya, era abafukibw’amafuta babiri ba Zekaliya nabo be abajulirwa babiri ab’omu Okubikkulirwa ekkumi n’emu.
Ku bya bajulizi ababiri nnabbi ayongerako okulangirira nti: ‘Bano be mizeyituni ebiri, n’ebikondo by’ettabaaza ebibiri ebyeyimiridde mu maaso ga Katonda w’ensi.’ ‘Ekigambo kyo,’ bw’agamba omuwandiisi wa Zabuli, ‘kye ttabaaza eri ebigere byange, era kye musana ogw’ekkubo lyange.’ Okubikkulirwa 11:4; Zabuli 119:105. Abajulizi ababiri bano bakiikirira Ebyawandiikibwa Ebitukuvu eby’Endagaano Enkadde n’Empya. Byombi biweera obujulirwa obw’amaanyi ku nsibuko n’obutagwawo bw’amateeka ga Katonda. Era byombi bijulira enteekateeka y’Obulokozi. Ebifaananyi, ebiweebwayo, n’obunnabbi eby’Endagaano Enkadde byalaga nti waliwo Omulokozi agenda okujja. Enjiri n’ebbaluwa z’Endagaano Empya byogera ku Mulokozi eyajja mu ngeri entuufu ddala, nga bwe byalagulwa mu bifaananyi n’obunnabbi. The Great Controversy, 267.
Abasiigibwa amafuta ababiri ba Zekaliya bakiikirira enkola ey’okutuusa obubaka eragibwa mu Okubikkulirwa essuula esooka. "Amafuta," ge "ekwolesebwa" okw’obunnabbi ku bintu ebyafaayo, gatuusibwa okuyita mu Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya. Mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu, bajulizi bano babiri bategeerekebwa okusinziira ku ngeri y’ebyogerwako okuba Musa ne Eriya. Musa ne Eriya bennyini be kabonero.
Bwe bukiikirizibwa wamu, nga bwe kyali ku Olusozi olw’Okufuulibwa oba mu Okubikkulirwa essuula 11, biba obubonero bw’amazima abiri ag’enjawulo. Ku lusozi bukiikirira abafiiridde okukkiriza mu kiseera ky’okutawaana olw’etteeka lya Sande, n’abantu 144,000, naye mu Okubikkulirwa essuula 11 bukiikirira Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya. Naye eri Adventism bukiikirira n’ebirala bingi. Abajulizi ababiri eri Abayudaaya baali “etteeka n’abannabbi” ekiikirira Endagaano Enkadde, ate abajulizi ababiri eri Abakristo baali Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya, naye mu Adventism abajulizi ababiri be Kigambo kya Katonda n’Obujulizi bwa Yesu. Lw’ensonga eno Yokaana yali ku kizinga kya Patimo.
Nze Yokaana, nange muganda wammwe era munna wammwe mu kubonaabona, ne mu bwakabaka n'obugumiikiriza bwa Yesu Kristo, nnali ku kizinga ekiyitibwa Patimo olw'ekigambo kya Katonda n'olw'obujulizi bwa Yesu Kristo. Okubikkulirwa 1:9.
Mu Isaaya essuula 22, abajulizi babiri ba Musa ne Eriya bakiikirizibwa, wabula kiyinzika okutegeerekeka bwokka singa okozesa ensonga ya Alufa ne Omega ku ssuula eno. Tekereza we Yesu yatandikira okunyonyola “kibonekezo” ky’ebintu eby’obunnabbi eri abayigirizwa be mu kkubo erigenda Emawusi.
"Nga atandika ku Musa, entandikwa ennyini ey’ebyafaayo bya Baibuli, Kristo yannyonnyola mu Byawandiikibwa byonna ebimukwatako." Desire of Ages, 796.
Eriya ye nnabbi alabikira mu maaso g’olunaku olukulu era olutya olwa Mukama, ng’aleeta obubaka obw’esimbiddwa ku musingi gwa Alufa ne Omega, nga akyusa emitima gy’abazadde (Alufa) eri abaana (Omega). Musa ne Eriya bayimirira Alufa ne Omega mu bunnabbi bwa Baibuli. Bwe osobola okukiwulira, Musa yali William Miller. Musa ne Miller bombi baafa, era mu kusikirizibwa bombi ne balangirirwa ng’abalokole. Musa, weewaawo, yazuukizibwa mangu ddala oluvannyuma lw’okufa kwe; naye bamalayika balindirira okwetooloola entaana ya Miller okutuusa ku kuzuukira kwe. Eriya ayimirira omubaka ow’enkomerero nga tekunnaba kutuuka olunaku olukulu era olutya olwa Mukama.
Abayudaaya bagezaako okuziyiza okulangirirwa kw’obubaka obwalagulwa mu Kigambo kya Katonda; naye obunnabbi bulina okutuukirira. Mukama agamba, ‘Laba, ndibatuma Erija nnabbi nga tekunnaba kutuuka olunaku lwa Mukama olukulu era olutisa’ (Malaki 4:5). Waliwo anaajja mu mwoyo n’amaanyi ga Erija, era bw’anaalabikira, abantu bayinza okugamba, ‘Oli munyiikivu nnyo, tozinyonnyola Ebyawandiikibwa Ebitukuvu mu ngeri entuufu. Ka nkubuulire engeri gy’olina okuyigiriza obubaka bwo.’
"Waliwo bangi abatasobola kumanya enjawulo wakati w’omulimu gwa Katonda n’ogwa muntu. Ndigamba amazima nga Katonda bw’angampa; era kaakano njogera nti, bwe munaayongera okunoonya ensobi, era mube n’omwoyo ogw’okuwakana, temujja kumanya mazima ddala, Yesu yagamba abayigirizwa be nti, ‘Nnina ebintu bingi bye njagala okubagamba, naye temusobola kubyettikka kaakano’ (Yokaana 16:12). Tebaali mu mbeera ey’okusiima n’okutegeera eby’obutukuvu n’ebya lubeerera; naye Yesu yasuubiza okuweereza Omubeezi, anaabayigiriza ebintu byonna, era anabajjukiza byonna bye yabagamba. Baganda bange, tetusaanidde kuteeka obwesige bwaffe mu muntu. ‘Muleke omuntu, omukka gwe guli mu nnyindo ze: kubanga alibalwa ku ki?’ (Isaaya 2:22). Munywekerere ku Yesu emmeeme zammwe ezitaliiko buyambi. Tekituukagana naffe okunywa ku nsulo ey’omu kiwonvu, nga waliwo ensulo ku lusozi. Tuleke emigga egiri wansi; tujje eri ensulo ez’ewaggulu. Bwe wabaawo ensonga ey’amazima gye temutegeera, oba gye mutakkiriziganyizaako, mwekeneenye, mugerageranye Ebyawandiikibwa n’Ebyawandiikibwa, musimire ddala wansi omugo ogw’amazima mu mugodi gw’Ekigambo kya Katonda. Mulina okuteeka mmwe bennyini n’ebirowoozo byammwe ku kyoto kya Katonda, mujjewo endowooza ze mwateekateeka edda, era mukkirize Omwoyo w’Eggulu abaluŋŋamye mu mazima gonna." Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 1, 412.
Mu Isaaya omutwe ogw’amakumi abiri mu bbiri, Shebna ne Eliakim bakiikirira abagezi n’abatalina magezi mu ddiini y’Abadiventisiti ku nkomerero y’ensi, nga kabaka ow’obukiikakkono agenda okulumba Yerusaalemi. Eliakim mutabani wa Hilkiah yalina “okwolesebwa,” naye Shebna teyalina.
Awo awatali ekyolesebwa, abantu bazika; naye akwata amateeka, ye musanyufu. Engero 29:18.
Obubaka obw’obunnabbi, obwo obuyitibwa “okubonekerwa” okw’omu kyawandiikiddwa kino, bwogerako ku nsonga bbiri. Bw’otegeera okwongera okw’ekitangaala ky’obunnabbi, obeera bulamu; era bw’ototegeera, ofa. Bw’otategeera, olwo tosobola kutegekerera okukuuma Ssabbiiti mu kugezebwa kw’etteeka lya Sande. Kibeera nga kiyise dda. Bwe Abadiventisti ab’e Lawodikiya bagwa mu kugezebwa kw’etteeka lya Sande, bagaana etteeka kubanga baagaana “okubonekerwa kw’amazima.” Tebalina mafuta; tebategeera okwongera kw’obumanyirivu okubikkulibwa nga katono nga tekannaggala ekiseera ky’okusaasirwa.
Kubanga ogamba nti, Ndi mugagga, era neeyongeddeko ebintu, era tewali kye nkyetaaga; ate tomanyi nti oli ow’ennaku, era ow’okusaasirwa, era omwavu, era omuzibe w’amaaso, era oli bwereere. Okubikkulirwa 3:17.
Akabonero ka Isaaya kwe kugenda bwereere nga tabambadde ngatto okumala emyaka esatu. Yakikola okulabula abo abakkiriza okulabulwa mu bubaka bwe obw’obunnabbi, nti bw’ototegeera ekyolesebwa ky’obunnabbi, ojja okutuuka ku tteeka erya Sande era ofuuke omusibe atwalibwa mu mbeera ey’omubi nnyo, ey’ennaku, ey’obwavu, ey’obuzibe bw’amaso, n’obwereere. Isaaya yali akabonero n’ekyewuunyo mu biseera bya Isaaya, naye okusingira ddala ku nkomerero y’ensi.
Kale ebyo byonna byabagwawo okuba eby’okulabirako; era byawandiikibwa okutulabula ffe, abatuuseko enkomerero z'ensi. 1 Abakkolinso 10:11.
Mu enniriri entaano ezisooka ez'Essuula amakumi abiri mu bbiri, Yerusaalemi, ekibuga kya Ddaudi, kimanyiddwa ng'ekibuga "eky'akavuyo," "eky'essanyu" ekijjudde "obutabanguko." Ebigambo eby'enfamanyi eby'omu Bayibuli, era n'ab'ensi bye bakozesa, bikozesebwa mu ssuula lino okulaga ekibuga "eky'essanyu" "eky'akavuyo" ekijjudde "obutabanguko," bwe mu olunyiriri olw'ekkumi n'asatu bagamba n'essanyu nti, "tulye tunywe; kubanga enkya tufa." Naye newankubadde nga bajaguza, abasajja baabwe battiddwa, naye si na ekitala, so si mu lutalo; kyenvudde Isaaya abuuza nti, "Kiki ekikukosezza?"
Kyonna ekibabonyabonya, kibaleetedde okugenda waggulu ku nnyumba. Waggulu ku nnyumba kubeera akabonero k’okusinza enjuba, omwezi n’emmunyeenye; era kubeera akabonero k’eby’emizimu. Obwadiventisi buli wansi w’obulimba bw’eby’emizimu mu kitundu kino ekyawandiiko.
N’abo abasinza eggye ery’omu ggulu ku matabaalo ga nnyumba; n’abo abasinza era abalayira mu linnya lya Mukama, era abalayira mu linnya lya Malkamu; n’abo abaddayo emabega eri Mukama; n’abo abatannoonya Mukama, so tebamwebuuza.
Ssilika mu maaso ga Mukama Katonda; kubanga olunaku lwa Mukama luli kumpi; kubanga Mukama ategekedde ssaddaaka, era ayitidde abagenyi be. Era kijja okubaawo ku lunaku lwa ssaddaaka ya Mukama nti ndibonereza abakungu, n’abaana ba kabaka, n’abo bonna abambadde ebyambalo eby’ennaggwanga. Era ku lunaku olwo gwenyini ndibonereza bonna ababuuka ku mulyango, abejjuza ennyumba za bakama baabwe obukambwe n’obulimba. Zefaniya 1:5-9.
Mu kusoomoozebwa kw’etteeka lya Sande, Abadiventisiti, abakiikirizibwa ng’Yerusaalemi, bali mu “Kiwonvu ky’Ebyolesebwa.” Abo abagaana obubaka bw’obunnabbi obukiikirizibwa “amafuta” oba “ebyolesebwa” babeera nga bakola eby’emizimu, ebyo Pawulo by’ayogeraako mu Abatesalonika Ab’Okubiri. Eyo era tusangamu abo (Sebuna) abatafuna okwagala kw’amazima.
Era olw'ensonga eno Katonda alibatumira obulimbisa obw'amaanyi, balyoke bakkirize obulimba; eryo bonna abatakkiriza mazima naye basanyukira mu butali butuukirivu balisalirwa omusango. 2 Abatesalonika 2:11, 12.
Mu butuufu, ekigambo “mazima” Paulo ky’akozesa kye kigambo ky’Olugiriki, ekivudde mu kigambo ky’Olwebbulaniya “mazima,” ekikolebwa mu kugatta ennukuta ssatu z’Olwebbulaniya eziyimirira Alufa n’Omega. Okugaana “amazima” agalagiddwa ng’omulamwa gw’Alufa n’Omega kuleetera Ab’e Laodikiya okubuusabuusibwa okunene, era okubuusabuusibwa okwo kwe kwesinza emizimu.
Nnabbi Isaaya agamba nti: ‘Bwe banaabagamba mmwe nti, Munoonye abalina emizimu, n’abalaguzi abatunuulira ne bagunjugunza: abantu tebalina kunoonya Katonda waabwe? Abalamu bebagenda okubuuzangako bafu? Eri etteeka n’eri obujulirwa: bwe batayogera ng’ekigambo kino bwe kiri, kubanga tewali kitangaala mu bo.’ Isaaya 8:19-20. Singa abantu baabadde baagala okwaniriza amazima ag’alambuluddwa mu lwatu mu Byawandiikibwa ku butonde bw’omuntu n’embeera y’abafu, bandibalabye mu bigambo by’obw’emizimu n’okweeyolekera kwabwo okukolera kwa Setaani n’amaanyi n’obubonero n’eby’amagero eby’obulimba. Naye mu kifo ky’okuleka eddembe erisanyusa omutima ogw’ennyama ne bava ku bibi bye baagala, abantu abangi nnyo baggalira amaso g’ettangaala ne batambula butereevu mu maaso nga tebafa ku kulabula, Setaani ng’abazingiza emitego gye, ne bafuuka omuyigo gwe. ‘Kubanga tebaakiriza okwagala kw’amazima, balyoke balokoke,’ kyennava ‘Katonda alibatumira obulimba obw’amaanyi, bakkirize eky’obulimba.’ 2 Abatesalonika 2:10-11. Olutalo Olukulu, 559.
Mu Isaaya essuula amakumi abiri mu bbiri, abasajja b’ekibuga eky’essanyu battiddwa, naye si mu lutalo newaakubadde ekitala; basibiddwa wamu era ne battiddwa wamu n’abakulembeze abaadduse.
Bwe kiba nti ekkanisa egoberera ekkubo erifaanagana n’ery’ensi, eneegabana nayo enkomerero yeemu. Nedda, wabula, kubanga baafunye ekitangaala ekinene, ekibonerezo kyabwe kijja kuba kinene okusinga eky’abatayenenya.
Ffe nga bantu tugamba nti tulina amazima agaasinga ag’abantu abalala bonna abali ku nsi. Kale obulamu bwaffe n’enneyisa yaffe bisaanidde okukwatagana n’okukkiriza okutyo. Olunaku luli kumpi nnyo lwe abatuukirivu banaasonkanyizibwa ne basibibwa mu bisibo ng’eŋŋaano ey’omuwendo okutwalibwa mu kiterekero eky’omu ggulu, ate ababi, nga busu, bikuŋaanyizibwa okuyokebwa mu muliro gw’olunaku olukulu olw’enkomerero. Naye eŋŋaano n’obusu ‘bikula wamu okutuusa ku kukungula.’ Testimonies, volume 5, 100.
Obukulembeze mu Isaaya 22 busibiddwa wamu “abalasa obusaale.” Shebna amanyiddwa ng’omukulembeze w’ennyumba, era ekifo kye kinaaweebwa Eliakim, mutabani wa Hilkiah. Mu Isaaya 22 obubaka obw’obunnabbi obukiikirirwa “okwolesebwa” kw’ebintu eby’obunnabbi buzaalise ebibinja bibiri by’abasinza mu Yerusaalemi nga kabaka w’amambuka asembera. Ekibinja kimu kisibibwa okutwalibwa mu lugwanika olw’eggulu, ekirala kisibibwa okutuusibwa mu miliro gy’ennaku ez’enkomerero. Ekyabasibye ababi kye “abalasa obusaale,” ekyo nga kye kimu ku bubonero bungi obw’Islamu obuli mu Kigambo kya Katonda.
Era abasigadde mu muwendo gw'abalasa obusaale, abasaajja ab'amaanyi ab'abaana ba Kedali, banaabeera batono; kubanga Mukama Katonda wa Isirayiri ayogedde. Isaaya 21:17.
Era gano ge mannya ga batabani ba Ismayiri, nga bayitibwa mu mannya gaabwe, okusinziira ku buzaaliranwa bwabwe: omubereberye wa Ismayiri, Nebajoth; ne Kedar, ne Adbeel, ne Mibsam, ne Mishma, ne Dumah, ne Massa, ne Hadar, ne Tema, ne Jetur, ne Naphish, ne Kedemah. Bano be batabani ba Ismayiri, era gano ge mannya gaabwe, okusinziira ku bibuga byabwe n’ebiigo byabwe; abakungu kkumi na babiri okusinziira ku mawanga gaabwe. Olubereberye 25:13-16.
Obukulembeze bw’Abadiventisiti bwasiibibwa abalasi b’obusaale bwe baagaana obubaka nti Isilamu yatulumba United States ku Sebutemba 11, 2001, mu kutuukiriza kw’obunnabbi bwa Bayibuli. Omulumba ogw’e 9/11 gwali okukakasa obubaka obwaggulwawo mu 1989, mu kugwaawo kwa Soviet Union. Omulumba gwa Isilamu ogw’e 9/11 gwafaanagana ne Agusito 11, 1840, nga obunnabbi obwogera ku okuziyizibwa kwa Isilamu bwatuukirizibwa, ne buwa amaanyi obubaka bwa malaika ow’olubereberye nga bukakasa etteeka ery’obunnabbi erya Miller erikulu, nti olunaku luyimirira omwaka. Agusito 11, 1840 kyali okutuukirira kw’ekintu ekyayogerwako edda, nga kisinziira ku nteekateeka ey’olunaku luyimirira omwaka. Bwe kyatuukirira, obubaka bwa malaika ow’olubereberye bwatwalibwa mu bitebe by’emisoni byonna eby’ensi yonna.
9/11 yakkakasa etteeka erya sooka mu “kwolesebwa” kwe baawa Obwadiventisiti okulangirira. Etteeka eryo ligamba nti ebyafaayo biddamu. Bwe lyakkakasebwa etteeka ly’okubala olunaku ng’omwaka nga 11 Agusito 1840, malayika ow’amaanyi owa Okubikkulirwa 10 yakka, nga kabonero akalaga okuteekebwamu amaanyi kw’obubaka bwa Miller obw’essaawa y’okusalirwa omusango, era bityo ne kifaanaanyiriza ekiseera malayika owa Okubikkulirwa 18 lwe yakka ku 9/11.
Kivudde wa ekigambo ekigamba nti nnalangiridde nti New York ejja kusangulibwawo n’oluyi olunene lw’amayengo g’ennyanja? Kino sikigambye. Kyennayogera, bwe nnali ntunuulira emizimbe eminene egy’eyo nga giyongerwa waggulu olulamba ku lulamba, nti, ‘Ebintu eby’entiisa bijja okutuukawo Mukama bw’anayimirira okukankanya nnyo ensi! Awo ebigambo eby’Okubikkulirwa 18:1-3 bijja kutuukirira.’ Essuula yonna ey’ekkumi n’omunaana eya Okubikkulirwa erabula ku ebyo ebigenda okujja ku nsi. Naye sirina musana gwenjawulo ku ekigenda okutuuka ku New York; wabula mmanyi nti olunaku lumu emizimbe eminene egy’eyo girisuulibwa wansi olw’amaanyi ga Katonda agakyusa ne gasingulula. Okuva mu musana ogwampaweebwa, mmanyi nti okuzikiriza kuli mu nsi. Ekigambo kimu okuva eri Mukama, okukwatibwa kumu kw’amaanyi ge amanene, ne gino emizimbe emitinditindi ne gigwa. Wajja kubeerawo ebirabika eby’entiisa bye tetusobola na kulowoozako." Review and Herald, Julaayi 5, 1906.
Kituufu waliwo bingi ennyo eby’okwogerako ku Obusiraamu, naye Shebna akiikirira abo abagaana “oluboneero” lw’ebyafaayo eby’obunnabbi olusinziddwa ku kuddibwamu kwa byafaayo, nga luggattiddwa n’amazima ag’asooka agakwata ku kuddibwamu kwa byafaayo, nti entandikwa y’ekintu eraga enkomerero yaakyo. Okuziyizibwa kw’Obusiraamu ku August 11, 1840 kwaleta malaika owa Okubikkulirwa essuula eya kkumi okukka, era okusumululibwa kw’Obusiraamu ku 9/11 kwaleta malaika owa Okubikkulirwa essuula eya kkumi n’omunaana okukka.
Ne ŋŋamba nti, Mumpulirize, mbegayiridde, mmwe abakulu ba Yakobo, nammwe abaami b’ennyumba ya Isirayiri; si mmwe abateekeddwa okumanya obwenkanya? Abakyawa ekirungi era baagala ekibi; abayula olususu ku bo, ne baggyako ennyama ku magumba gaabwe; era abalya ennyama y’abantu bange, ne babagulako olususu; ne bavunja amagumba gaabwe, ne babatematemamu, ng’eby’okusuula mu suuwa, era ng’ennyama mu kisuuwa ekinene. Awo balyoka bakaabira Mukama, naye talibawulira; era alikisa amaaso ge ku bo mu biro ebyo, kubanga beeyisizza bubi mu bikolwa byabwe. Bw’ati bw’ayogera Mukama ku bannabbi abatabulatabula abantu bange, abaluma n’amannyo gaabwe ne boogera nti, “Emirembe;” naye oyo atabateekera mu kamwa, bamwetegekera entalo. Kale ekiro kinaabanga gye muli, ne mutalina byolesebwa; era kizikizibwa gye muli, ne mutalaguzanga; enjuba erisera ku bannabbi, n’olunaku lulibafuukira ekizikiza. Awo abalaba ebyolesebwa banaakwatibwa ensonyi, n’abalaguzi banaawuniikirira; weewaawo, bonna banaabikka emimwa gyabwe; kubanga tewali kuddamu kuva eri Katonda. Naye mazima, njjudde amaanyi olw’Omwoyo gwa Mukama, n’obwenkanya, n’obugumu, okubuulira Yakobo obujeemu bwe, ne Isirayiri ekibi kye. Mumpulirize kino, mbegayiridde, mmwe abakulu b’ennyumba ya Yakobo, n’abaami b’ennyumba ya Isirayiri, abakyawa obwenkanya, era abakyamya obutuukirivu bwonna. Bazimba Sayuuni n’omusaayi, ne Yerusaalemi n’obutali butuukirivu. Abakulu bayo basala emisango olw’ekirabo, n’abakabona bayo bayigiriza olw’omusaala, n’abannabbi bayo balaguza lwa nsimbi; ate ne beesigama ku Mukama ne bagamba nti, Si Mukama ali wakati mu ffe? tewali kabi kanaatuuka ku ffe. Mika 3:1-11.
Era ekibiina ky’amawanga gonna agalwana ne Ariyeri [Yerusaalemi], n’abo bonna ab’alwana naye n’ekigo kye, n’abo abamunyigiriza, kiriba ng’ekirooto eky’ekiro. Kiriba nga bwe kiba ku musajja alina enjala bw’aloota, laba, alya; naye bw’amuka, emmeeme ye eremu: oba nga bwe kiba ku musajja alina ennyonta bw’aloota, laba, anywa; naye bw’amuka, laba, aba anafu, emmeeme ye n’eyegomba: bwe batyo bwe kiriba ku kibiina ky’amawanga gonna agalwana n’olusozi Sayuuni. Mwekkomye, muwunyirire; mukube enduulu, mukube enduulu: batamiivu, naye si lwa wayini; bayayuuta, naye si lwa mwenge ogw’amaanyi. Kubanga Mukama abatonnyezezza ku mmwe omwoyo gw’otulo tw’amaanyi, era abaggale amaso: bannabbi bammwe n’abakulembeze, abalabi, ababisibye. Era okulabula kwonna kufuuse gye muli ng’ebigambo by’ekitabo ekisibiddwa, abantu kye bawa omusomye ne bagamba nti, Nkwegayiridde, soma kino: naye n’agamba nti, Si nsobola; kubanga kisibiddwa: N’ekitabo ne kiwa oyo atamasomye, nga bamugamba nti, Nkwegayiridde, soma kino: naye n’agamba nti, Siri musomye. Kyenvudde Mukama n’agamba nti, Kubanga abantu bano bansemberera n’akamwa kaabwe, era ne bankuza ku mimwa gyabwe, naye emitima gyabwe giggyeewo okuva gye ndi, n’okuntya kwabwe ku nze kuyigirizibwa obulagirizi bw’abantu: Noolwekyo, laba, nnaakola mu bantu bano omulimu ogw’ekitalo, ddala omulimu ogw’ekitalo n’ebyewuunyo: kubanga amagezi g’ab’amagezi gaabwe galizikirira, n’okutegeera kw’ab’amagezi ennyo kulikisibwa. Zikomewo eri abo abanoonya mu bunnya okwekweka okuteesa kwabwe eri Mukama, ne bakola emirimu gyabwe mu kizikiza, ne bagamba nti, Ani atulaba? era ani atumanyi? Mazima okukyusa kwammwe ebintu okubizza wansi waggulu kulibalwangamu nga ebbumba ly’omubumbi w’ebibya: kubanga ekikolwa kiryogera ku oyo eyakikola nti, Teyankola? oba ekibumbiddwa kigambe ku oyo eyakibumba nti, Teyategeera? Isaaya 29:7-16.
Ekiwonvu eky'okulabirirwa, nga Isaaya bw'agamba, kye 'lunaku lw'ennaku, n'olw'okulinnyirirwa wansi, n'olw'okutabuka okw'ava eri Mukama Katonda w'eggye mu kiwonvu eky'okulabirirwa, okumenyawo bbugwe, era n'okukaabira ensozi.' Noolwekyo Isaaya yakaaba nnyo n'obulumi obw'amaanyi, nga Yesu bwe yakaaba.
Amaziga ga Yesu tegaali ga kulowooza ku kubonaabona kwe kennyini okugenda okujja. Mu maaso ge mwabadde Geseemane, we mangu ddala entiisa y’ekizikiza ekinene yandimubikkiddeko. Era n’Oluggi lw’endiga lwali lulabika, olw’ayitibwamu okumala emyaka mingi ebisolo eby’ebiweebwayo. Oluggi luno mangu ddala lwali lugenda okumuggulwako, Oyo Omukulu eyali ekituufu ekyalagibwanga mu bifananyi, okuweebwayo kwe olw’ebibi by’ensi byonna kwe byaalangira biweebwayo byonna ebyo. Okumpi waaliwo Kalivari, ekifo eky’okubonaabona kwe ekyali okusemberera. Naye si ku lwa bino ebyamujjukiza okufa kwe okw’obulumi kye kyaleetera Omununuzi okukaaba n’okunonogoga mu nnaku z’omwoyo. Ennaku ze tezaalimu kwerowoozaako yekka. Endowooza ku kubonaabona kwe kennyini teyatisa omwoyo ogwo ogw’ekitiibwa era ogweewaayo. Ky’eyalabira ku Yerusaalemi kye kyafumita omutima gwa Yesu—Yerusaalemi eyagaana Omwana wa Katonda n’eyanyooma okwagala kwe, eyagaana okukakanyizibwa n’amagero ge amanene, era eyali ng’egenda okumutta. Yalaba bw’eyali mu musango gw’okugaana Omununuzi we, era n’ebyo byandibadde singa yandikkirizza Oyo yekka ayinza okuwonya ekiwundu kye. Yali azze okumulokola; yamuleka atya?
Isirayiri yali abantu abaasukkirwa mu kisa; Katonda yakafuula yeekaalu yaabwe ekifo kye eky’okubeeramu; yali ‘mulungi olw’ekifo kyayo, essanyu ly’ensi yonna.’ Zabbuli 48:2. Eyo mwalimu obujjulizi bw’emyaka egisukka mu lukumi obw’okulabirira n’okukuuma kwa Kristo n’okwagala kwe okusaasira—ng’omu kitaawe bw’afaako n’ayagala omwana we omu yekka. Mu yeekaalu eyo bannabbi baali baayogedde obulabula bwabwe obw’amaanyi era obw’obukulu. Eyo mwe baanyeenyanga ebibya by’obubaane ebyaka, nga obubaane, bwe bwagattibwa n’ensaba z’abasinzizi, bwali bulinnya eri Katonda. Eyo omusaayi gw’ensolo gwalikulukuta, ng’ekifaananyi ky’omusaayi gwa Kristo. Eyo Yakuwa yali alaze ekitiibwa kye waggulu w’entebe y’okusaasira. Eyo bakabona baali bakola obuweereza, era obunganguse bw’ebyafaananyi n’emmikolo bwali buvuddemu emyaka n’emyaka. Naye byonna bino byalina okukoma.
Yesu n’ayimusa omukono gwe—ogwo ogwabadde guwa omukisa emirundi mingi abalwadde n’ababonyabonyezebwa—n’aguwaanyiriza ng’agulaga ekibuga ekyalindiridde okuzikirizibwa, n’ayogera mu bigambo ebyasalamuka olw’ennaku nti: ‘Singanga weyamanyi, naawe, mu lunaku luno lwo, ebyaleeta emirembe gyo!—’ Wano Omulokozi ne yeeyimiriza, n’aleeka nga by’atayogedde ku mbeera Yerusaalemi gy’andibadde erina singa yakkiriza obuyambi Katonda bwe yali ayagala okumuweera—ekirabo ky’Omwana we omwagalwa. Singa Yerusaalemi yamanyi ekyo kye yali alina eddembe okumanya, era n’awuliriza omusana ogwava mu Ggulu gwe yaweerezebwa, yandiyimiridde mu kitiibwa ky’okutumbulwa n’obugagga, ng’afuuse kabaka-omukazi w’amawanga, ng’eddembe mu maanyi g’obuyinza Katonda gwe yamuwadde. Tewandibaddewo baserikale ab’ebyokulwanyisa bayimiridde ku wankaaki zaakyo, so tebandibaddewo bendera za Abaloma ziwubira ku bbugwe zaakyo. Omugendererwa ogw’ekitiibwa ogwandibadde guwa Yerusaalemi omukisa singa yakkiriza Omununulizi we, gweyimirira mu maaso g’Omwana wa Katonda. Yalaba nti mu Ye yandibadde awonyeddwa mu bulwadde bwe obw’akabi ennyo, ng’agguddwamu obuddu, era ng’aterekebwa ng’ekibuga ekkulu n’amaanyi eky’ensi. Okuva ku bbugwe zaakyo ejiba y’emirembe yandibadde eva ng’egenda mu mawanga gonna. Yandibadde engule y’ekitiibwa ey’ensi yonna.
Naye ekifaananyi ekisangala eky’okuba nga Yerusaalemi yandibadde kizimirira mu maaso g’Omulokozi. Ategeera bw’ali kaakano wansi w’ekikoligo ky’Abaruumi, ng’atikkiddwa obusuungu bwa Katonda, ng’alekeddwa eri okusalirwa omusango ogw’okusasula. N’addirayo okukungubaga kwe, n’agamba: ‘Naye kaakano bikubikkiddwa amaaso go. Kubanga ennaku zijja okutuuka ku ggwe, abalabe bo banaakuzingiza n’ekibambasudde, era banaakwetooloola, era banaakunyweza buli luuyi, era banaakufuula wansi n’ettaka, n’abaana bo abali mu ggwe; era tebalireka mu ggwe jjinja ku jjinja; kubanga tewamanya ekiseera eky’okukujjirira kwo.’
Kristo yajja okulokola Yerusaalemi n’abaana bayo; naye amalala g’Abafalisaayo, obunnanfuusi, obuggya, n’obukyayi byamulemesa okutuukiriza ekigendererwa kye. Yesu yamanya ekibonerezo eky’entiisa ekyali kigenda okutuukira ku kibuga ekyalagirirwa okuzikirira. Yalaba Yerusaalemi ng’ezingiddwa amagye, abatuuze abazingiddwa nga batuusibwa mu nzala n’okufa, bamaama nga barya emirambo gy’abaana baabwe, era abazadde n’abaana nga bawambaganako akatole akasembayo k’emmere okuva ku munne, okwagala okw’obuzaaliranwa nga kuzikirizibwa obulumi obunyigiriza bw’enjala. Yalaba nti obukakanyavu bw’Abayudaaya, nga bwe baabulaga mu kugaana obulokozi bwe, nabwo bwaligenda okubaleetera okugaana okugondera amagye agaalumba. Yatunuulira Kalivari, gye yandibadde asitulwawo, nga emisalaaba gisimbiddwa kungi ng’emiti gy’ekibira. Yalaba abatuuze abali mu nnaku nga babonyaabonyezebwa ku byuma eby’okubonyaabonya era n’okusalibibwa ku emisalaaba, ennyumba ennungi ez’ekitiibwa nga zimenyeseddwa, yeekaalu nga yazikiridde, era ku bbugwe baayo ab’amaanyi tewasigalawo n’ejjinja ku lya munne, nga ekibuga kyalimidwa ng’enimiro. Kyali kya nsonga nnyo Omulokozi okukkaabira mu buyinike ng’alaba ekyo ekirabika eky’entiisa.
"Yerusaalemi yali ng’omwana gwe yalabirira; era nga kitaawe omusaasizi bw’abanakuwala ku mwana avudde ku njira, bw’atyo Yesu n’akaabira ekibuga kye yayagalanga. Nnkuvaako ntya? Nnyinza ntya okukulaba ng’oweereddwa mu kuzikirira? Kiteekwa nze okukuleka ojjuze ekikopo ky’obujeemu bwo? Emmeeme emu ya mugaso nnyo, era mu kugigeraageranya nayo, ensi zisigala nga tezirina mugaso; naye wano waaliwo eggwanga lyonna erigenda kubula. Bwe enjuba eyanguyira okuserengeta ebugwanjuba yandibadde eva mu maaso mu ggulu, olunaku lwa Yerusaalemi olw’ekisa lwandibadde luggwawo. Nga olugendo lw’abantu lwayimiridde ku ntikko ya Lusozi lw’Azeyituuni, tewaali nga kyalekeddeko Yerusaalemi okuwenenya. Malayika w’ekisa yalikunnganya ebiwaawaatiro bye okuserenka okuva ku ntebe eya zaabu, okuwa ekifo obwenkanya n’okusalirwa omusango okuzze mangu. Naye omutima omukulu ogw’okwagala gwa Kristo gwakyalabirira Yerusaalemi, eyanyoomye obusaasizi bwe, n’adaalira okulabula kwe, era ng’ali kumpi okunnyika engalo zayo mu musaayi gwe. Ssinga Yerusaalemi yawenenya, tebandibadde biggwako. Obutiti obusembayo bw’enjuba egwa bwe bwayalira ku yeekaalu, ku linga ne ku ntikko, tewandibaddewo malayika mulungi amukulembera eri okwagala kw’Omulokozi, n’aziyiza ekibonerezo kye? Ekibuga ekirungi kyokka ekitali kitukuvu, ekyakuba bannabbi amayinja, ekyagaana Omwana wa Katonda, ekyekoomeranga olw’obutawenenya mu eminiga gy’obuddu,—olunaku lwakyo olw’ekisa lwali nga luggwawo!" Desire of Ages, 576-578.
Nga Isaya bw’awandiika ku lutalo olw’okulwanyisibwa ku Yerusaalemi mu mutwe ogw’amakumi abiri mu bbiri, abalumba “beetegeka mu nteekateeka y’eggye ku wankaaki.” Elamu ne Kiiri bali ku wankaaki n’ebyokulwanyisa nga bitegese, ne bazuula ekisaanikira kya Yerusaalemi. Mu Isaya, “ekisaanikira” abanzi kye bazuulira ku wankaaki kye ekisiikirize kya Misiri.
Zibasanze abaana abajeemu, bw’ayogera Mukama, abanonya amagezi naye si gange; era abeekutira ekisaanikira naye si kya Mwoyo gwange, balyongerako ekibi ku kibi: abagenda okuserengeta e Misiri, so tebabuuzizza ku kamwa kwange; okwenyweza mu maanyi ga Falaawo, n’okwesiga mu kisiikirize kya Misiri! Isaaya 30:1, 2.
Abalabe ba Yerusaalemi bamanyi nti abo abakiikirirwa Shebna baateeka essuubi lyabwe mu Misiri, nga balowooza Misiri ejja kubakuuma; naye abo abakiikirirwa Eliakim mutabani wa Hilkiah tebeesiga mu "kisiikirize kya Misiri" wabula bakutiddwa n'ekisaanikizo kya Mwoyo gwa Katonda era beesiga mu "kisiikirize ky'Oyo Ali Waggulu Ennyo".
Abeera mu kifo ekyama eky’Oyo Ali Waggulu Ennyo, alisula wansi w’ekisiikirize ky’Oyo Ayinza Byonna. Ndigamba Mukama nti, Ye obuddukiro bwange n’ekigo kyange; Katonda wange, mu ye mmwesiga. Zabbuli 91:1, 2.
Mu kiseera ky’ekizibu ky’etteeka lya Ssande, abawala abagezi abafaananyizibwa Eriyakimu mutabani wa Kirukiya beesigamye ku kisiikirize ky’Oyo Ali Waggulu Ennyo, ate abawala abasirusiru abafaananyizibwa Sebuna beesigamye ku kisiikirize kya Misiri. Ekigambo ekyahindulwamu “discovered” kitegeeza okubambulula n’okutwala mu buwaŋŋanguse. Abalabe ku wankaaki bategeera nti obukuumi bwa Yerusaalemi buggyiddwawo, era Sebuna ne banne ne batandika okwegezaako okwewonya, kubanga balaba “ebituli mu bbugwe w’ekibuga kya Dawudi,” era balaba nti waliwo ebituli bingi ebigenda okukkiriza omulabe okuyingira. Mu kavuyo n’entiisa, nga bwe kiragiddwa mu lugero lw’abawala ekkumi, abasirusiru batandika okunoonya obukuumi, naye tebubalina.
Shebna ateeka essuubi ku “ebyokulwanyisa eby’ekibira” okumuwonya, naye kiraze nnyo. Abalira ennyumba e Yerusaalemi, n’atandika okuzimenya okunyweza bbugwe gw’ekibuga, naye kiraze nnyo. Bakungaanya amazzi okuva mu kidiba ekya wansi era bagezaako okugagatta n’amazzi g’ekidiba eky’edda, naye kiraze nnyo. Olw’okuba amazzi kabonero akakulu ak’Omwoyo Omutukuvu, kitegeeza nti banoonya amafuta mu ngeri ey’amaanyi nnyo, naye kiraze nnyo. Mu kaweefube wabwe gwonna baweerabira Omutonzi w’ebidiba, era nti ye yakola ago “ebidiba” eby’amazima edda dda. Baweerabira nti Lwazi lw’Emirembe Gyonna lye lyaleeta obubaka mu biseera eby’edda. Baalonda obutatambula mu makubo ag’edda, agakiikirirwa emisingi egyateekebwawo olw’omulimu gwa William Miller.
Omulabe agezaako okubaggya ebirowoozo by’abaganda baffe ne bannyinaffe ku mulimu ogw’okutegekera abantu okuyimirira mu nnaku zino ez’enkomerero. Obukujjukujju bwe butegekeddwa okutwala ebirowoozo wala okuva ku bulabe n’obuvunaanyizibwa bw’ekiseera kino. Bakibalira busa ekitangaala Kristo kye yava mu ggulu okuwa Yokaana olw’abantu be. Bayigiriza nti ebintu ebiri mu maaso gaffe si bya mugaso mungi okusaanira okussaako omutima ogw’enjawulo. Bazisa ku bwereere amazima agava mu ggulu, era banyaga abantu ba Katonda obumanyirivu bwabwe obw’edda, mu kifo kyabwo ne babawa ensayansi ey’obulimba.
'Bw'atyo bw'ayogera Mukama nti, Muyimirire mu makubo, mulabe, era mubuuze ku njira ez'edda, enjira ennungi eri wa, mutambuliramu.' Yeremiya 6:16.
Waleme okubaawo n’omu agezaako okusimbulula emisingi egy’okukkiriza kwaffe—emisingi egyateekebwawo ku ntandikwa y’omulimu gwaffe mu kusoma ekigambo nga tusaba era mu kubikkulirwa. Ku misingi gino kwe tumaze emyaka amakumi ataano nga tuzimba. Abantu bayinza okulowooza nti bazudde ekkubo empya era nti basobola okuteeka omusingi omugumu okusinga ogwateekebwawo. Naye kino kulimba kunene. Kubanga tewali muntu ayinza okuteeka omusingi omulala okuggyako ogwateekebwawo.
Mu biseera ebyayita, abantu bangi baatandikawo okuzimba okukkiriza okupya, era ne bateekawo emisingi emipya. Naye ekizimbe kyabwe kyayimiridde okumala bbanga ki? Kyagwa mangu, kubanga tekyali kizimbiddwa ku lwazi.
Abayigirizwa abaasooka tebaateekwa kusisinkana enjogera z’abantu? Tebaateekwa kuwulira endowooza enkyamu, era nga bamaze okukola byonna ne bayimirira obunywevu, nga bagamba nti: 'Tewali muntu asobola kuteeka omusingi omulala okuggyako oguteekeddwa'? 1 Abakkolinso 3:11.
"Noolwekyo tusaanidde okunyweza entandikwa y'obwesige bwaffe okutuusa ku nkomerero. Ebigambo eby'amaanyi bisindikiddwa Katonda ne Kristo eri abantu bano, nga bibaggya mu nsi, ensonga ku nsonga, ne bibaleeta mu musana omweyolefu gw'amazima agaliwo kakati. N'eminwa egikosebwa omuliro omutukuvu, abaddu ba Katonda balangiridde obubaka. Ebigambo ebiva eri Katonda bisimikizza obutuufu bw'amazima agalangiriddwa." Testimonies, Voliyumu 8, 296, 297.
Olunaku lwe bino byonna bibaawo lwe “olunaku” lwa Bayibuli Isaaya lw’alaga nga lwe Mukama Katonda w’Eggye yalagira “okukaaba, n’okunakuwala, n’okumeta omutwe, n’okwesiba olugoye lw’ekikapu.”
Era Mukama n’ayogera eri Musa nti, Era ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu walibaawo olunaku olw’Okutangirizibwa: lunaabeera ku mmwe enkungaana entukuvu; era munaanyigirizza emyoyo gyammwe, era munaawaayo eri Mukama ekiweebwayo eky’omuliro. Era temukola mulimu gwonna ku lunaku olwo lwennyini: kubanga luli olunaku olw’Okutangirizibwa, okubakolera okutangirizibwa mu maaso ga Mukama Katonda wammwe. Kubanga buli omwoyo atanaanyigirizibwa ku lunaku olwo lwennyini, anatemulwamu okuva mu bantu be. Era buli omwoyo akola omulimu gwonna ku lunaku olwo lwennyini, omwoyo oyo ndimuzikiriza okuva mu bantu be. Temukola mulimu gwonna: kiba etteeka eritaliggwaawo emirembe gyonna mu bazzukulu bammwe mu maka gammwe gonna. Kiba ku mmwe Ssabbiiti ey’okuwummula, era munaanyigirizza emyoyo gyammwe: ku lunaku olw’omwenda olw’omwezi ku kawungeezi, okuva ku kawungeezi okutuuka ku kawungeezi, munaakuza Ssabbiiti yammwe. Abaleevi 23:26-32.
Olunaku olulabirizibwa Shebna ne Eliakim mutabani wa Hilkiah lwe Lunaku lw’Okutangirirwamu olw’ekifaananyi ekituukiriziddwa, olukwata ku byafaayo okuva mu 1844 okutuusa Mikaeri bw’ayimirira. Mu kiseera ekyo Abadiventisti bayitiddwa okwebonyaabonya emyoyo gyabwe; era nga Isaaya bw’akiraga, bayitiddwa eri “okukaaba, n’okukungubaga, n’okusala enviiri, n’okwesiba olubugo.”
Mu 1844 kabona waffe asinga obukulu yayingira ekifo ekitukuvu ennyo mu weema entukuvu ey’omu ggulu, okutandika omulimu gw’okusalira omusango ogw’okunonyereza. Emisango gy’abafu abatuukirivu gibadde giyisibwa mu kwekenneenya mu maaso ga Katonda. Bwe gunaabeera guwedde, omusango gunaasalirwa ku balamu. Nga bya muwendo omungi nnyo, era nga bya mugaso nnyo, ebiseera bino eby’ekitalo! Buli omu ku ffe alina omusango ogutannasalibwa mu kkooti ey’omu ggulu. Tunaasalirwa omusango buli omu ku bw’omu, ng’okusinziira ku bikolwa bye twakola nga tuli mu mubiri. Mu buweereza obw’ekifaananyi, nga kabona asinga obukulu akola omulimu gw’okutangirirwa mu kifo ekitukuvu ennyo mu weema entukuvu ey’ensi, abantu baalagirwa okuzibya emmeeme zaabwe mu maaso ga Katonda, era okwatula ebibi byabwe, ebibi byabwe bitangirirwe era bisangulibwewo. Walibaawo ekitono ekinaasabibwa ku ffe mu lunaku luno olw’Okutangirirwa olutali lwa kifaananyi, ng’a Kristo mu weema entukuvu ey’omu ggulu ayegayirira olw’abantu be, era ekiragiro eky’enkomerero ekitasobola kuzzibwa mabega kinaalangirirwa ku buli musango?
Mbeera yaffe eri etya mu kiseera kino eky’entiisa era eky’ekikakafu? Ayii, amalala agasinga obuyinza mu kkanisa, okwefuula, obulimba, okwagala ebyambalo, obwerere n’okwesanyusa, n’okwegomba obukulu! Ebibi byonna bino bikubye ekikkuzo ku bwongo n’amaaso g’omwoyo, ne kityo ebintu eby’olubeerera tebyategeereddwa. Tetunoonya mu Byawandiikibwa Ebitukuvu, tulyoke tutegeere gyetuli mu byafaayo by’ensi eno? Tetufuuke abategeera ku mulimu ogukolebwa ku lwaffe mu kiseera kino, n’ekifo kye ffe ng’aboonoonyi kye tusaanidde okubeeramu ng’omulimu guno gw’okutangirirwa gukyagenda mu maaso? Obanga tufaayo ddala ku kununulibwa kw’emmeeme zaffe, tuteekwa okukola enkyukakyuka enkalakalira. Tulina okunoonya Mukama n’okwenenya okw’amazima; era nga tulina obunenya obuzama bw’emmeeme, tukwatule ebibi byaffe, bityo bisangulibwe. Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 1, 124, 125.
Era ku lunaku olwo Mukama Katonda w'eggye yabalagira okukaba n'okukungubaga, n'okusalako envi, n'okwesiba ekikunta: Naye, laba, essanyu n'okusanyuka, okutta ente, n'okutta endiga, okulya ennyama n'okunywa wayini: Tulye tunywe; kubanga enkya tufa. Yesaya 22:12, 13.
Mukama yayita Sebuna okunyigiriza emmeeme ye, naye ye yalonda okulya n’okunywa n’okwesanyukira mu mbaga. Mukama “yamubikkulira” mu “matu ge” nti ekibi kya Sebuna tegeena kutukuzibwa. Ekigambo ekyahinduliddwa ng’ “purged” kye kimu n’ekikozesebwa mu Ekitabo ky’Abaleevi ku “atonement.” Ekibi kino eky’Abadiventisiti ba Laodikaya tegeena kutangiririrwa. Kati Isaaya atandika okwogera ku nkolagana ya Sebuna (Abadiventisiti ba Laodikaya) ne Eriyakimu, mutabani wa Kirukiya (Abadiventisiti ba Firadefiya).
Shebna ye “omuwanika” nga bwe yali Judas. Era Tobiah mu nnaku za Nehemiah yali abeera mu kifo ekitukuvu kya Katonda mu kisenge (obuwanika) mwe ebiweebwayo baali biteekeddwa okuterekebwa. Bwe Nehemiah yatukuza yeekaalu, yasuula ebweru Tobiah n’ebintu bye. Shebna naye alisuulibwa ebweru. Byombi biraga okusuulibwa ebweru kw’Abadiventisi ab’e Laodikiya mu kiseera ky’etteeka lya Sande.
Olw’obukambwe n’obutali b’eesigwa bw’Ab’e Amoni n’Ab’e Moabu eri Isirayiri, Katonda yayogerera mu Musa nti baliziyizibwa okuyingira mu lukiiko lw’abantu be emirembe gyonna. Laba Ekyamateeka 23:3-6. Nga ajjeemedde ekigambo kino, kabona omukulu yasuula ebiweebwayo ebyali bibikiddwa mu kisenge eky’ennyumba ya Katonda, okumukolera ekifo omubaka ono ow’eggwanga eriziyiziddwa. Tewandibaddewo kunyooma kunene eri Katonda okusinga okuwa ekisa bwe kityo eri omulabe wa Katonda n’amazima ge.
Bw’akomawo okuva e Perusiya, Neemiya n’ategeera ekikolwa eky’obuvumu ekyaswaza ekitukuvu n’addira amagezi amangu okugoba oyo eyali yayingidde mu kisenge mu ngeri etali ntuufu. ‘Kinnuma nnyo,’ bw’agamba; ‘kyenvudde n’nsuula ebintu byonna eby’omu nnyumba bya Tobiya okuva mu kisenge. Awo ne ndagira, ne batukuza ebisenge; ne nzizzaayo eyo ebyombo eby’ennyumba ya Katonda, wamu n’ekiweebwayo eky’emmere ey’obutta n’obubaane.’
Si kyokka nti yeekaalu yatyoboolwa, naye n’ebiweebwayo byakozesebwa mu ngeri entali yaamu. Kino kyakendeddezza omwoyo gw’okugaba gw’abantu. Baabadde bafiiriddwa omwoyo gw’ekyekalakalira n’obugumu, era ne beesittala okuwaayo ekitundu eky’ekkumi. Amaggwanika g’ennyumba ya Mukama gaabadde galimu katono; abayimbi bangi n’abalala abaakoleranga mu buweereza bwa yeekaalu, nga tebaafunanga mpeera emala, baava mu mulimu gwa Katonda ne bagenda okukolera awalala. Bannabbi n’Abakabaka, 670.
Shebna, Judas ne Tobiah bonna bayimiririra Abadiventisi ab’e Laodicea mu nkomerero y’ekiseera.
Bw’ati ayogera Mukama Katonda w’eggye: Genda, ogende eri omuwanika ono, Sebuna, ali ku nnyumba, omugambe nti, Kiki ky’olina wano? era ani gw’olina wano, okwekubira wano entaana, ng’oyo yeekubira entaana waggulu, era yeeteekera mu lwazi ennyumba ey’okubeeramu? Laba, Mukama alikutwala mu buwambe obw’amaanyi, era ddala ddala alikuzinga. Ddala ddala alikukonkonyola n’akukusuula ng’omupiira mu nsi ennene: eyo we onofiira, era eyo amagaali ag’ekitiibwa kyo ganaafuuka ensonyi y’ennyumba ya mukama wo. Era nnaakuggya ku kifo kyo oyimirirako, era okuva ku mbeera yo anakukubbira wansi. Isaaya 22:15-19.
Nga Kabaka w’Obukiikaddyo asemberera Yerusaalemi, era kijjukibwe nti okusembera kuno kwali kwa mpola mpola, abatuuze ba Yerusaalemi nga bamanyi nti kujja. Kino kye kiragibwa mu Isaaya essuula amakumi abiri, lwe Tartan omuduumizi w’Abasiriyano yawangula Ashdod e Misiri. Baali bamanyi ekyali kigenda okujja, era Shebna n’amala obudde bwe ng’ezimba entaana ey’ekitiibwa ye. Abakugu mu by’obukadde baazuula entaana ya Shebna ne baggyawo ekiwandiiko ekyali ku mulyango gw’entaana, era kaakano kiri mu Museezi ogw’e Biritaniya. Kya kuyamirwa nti, bwe baaggyawo Shebna ne Eliakim mutabani wa Hilkiah n’addira ekifo kye mu bukulembeze, Eliakim mutabani wa Hilkiah y’awaebwa ekisanyi eky’obwakabaka kye yayinza okukozesa okuteekako erinnya lye ku biwandiiko ebitongole. Ekisanyi ekyo nakyo kyazuulibwa abakugu mu by’obukadde era kiri mu museezi gumu e Bungereza. Shebna ali mu museezi ayimirizibwa entaana ye, akabonero k’okufa, ate Eliakim mutabani wa Hilkiah ali mu museezi ng’ayimirizibwa ekisanyi ky’obulamu.
Olw’okugaana kwa Shebna obubaka obulabula obukwata ku kabaka w’amambuka, yasuulibwa okuva mu kamwa ka Mukama, era ekigambo ekyavunulwa ng’“okusuulibwa” mu kulabula kw’Okubikkulirwa eri Laodicea mu mazima kitegeeza okukafula n’amaanyi nga kibuuka. N’awamu ne Nehemiah yagobawo Tobiah n’ebintu bye, era Shebna n’asuulibwa n’amaanyi ng’omupiira mu nsi ey’ewala. Shebna ye Abadiventisiti ba Laodicea abagaana obubaka bwa nnabbi obwaggulwawo mu 1989 era nga beetegekera entaana—akabonero k’ensolo; ate Eliakim mutabani wa Hilkiah, ye Adiventisimu ya Philadelphia efuna akabonero ka Katonda.
Era ku lunaku olwo kiriba nti ndiyita omuddu wange Eriyakimu mutabani wa Kirikya; era ndimwambaza ekkanzu yo, era ndimunyweza n'omukoba gwo, era ndimukwasa obufuzi bwo mu mukono gwe; era aliba kitaawe eri abatuuze ba Yerusaalemi, ne eri ennyumba ya Yuda. Isaaya 22:20, 21.
Ku kiseera ky’etteeka erya Sande, ngano n’ebisagazi mu Adayiventisi biyawulibwa, era obukulembeze bw’ekkanisa eyawanguye buweebwa Eriyakimu mutabani wa Kirukiya, ne Mukama alyimusa ekkanisa ye ng’omubendera nga obubaka bwa malaika ow’okusatu bwe bweyongera ne butuuka mu kukaaba okw’amaanyi. Kiyinzika nti nzibadde njeyongerako nnyo bwe nteekako ekigambo “mutabani wa Kirukiya,” nga nandisobodde okugamba Eriyakimu yekka. Naye wamu, kitaawe n’omwana we babeera akabonero k’obubaka bwa Eriya nga tekinnabaawo ebibonyo omusanvu ebyasembayo. Obubaka bwa Eriya bukozesa ekifananyi kya bakitaffe n’abaana okulaga oyo eyasooka (kitange) n’eyasemba (omwana). Obukwataana buno obw’obunnabbi buyamba ku bibuuzo eby’ekyama eby’enkomerero ebiri mu mutwe ogw’amakumi abiri mu bbiri. Okusuubiza eri Eriyakimu, mutabani wa Kirukiya, kwe nti Mukama aliteeka ku kibegabega kye ekisumuluzo ky’ennyumba ya Dawudi.
“Ennyumba ya Dawudi” kye bubaka bwa Kitaawe ne Mwana Yesu kwe yayogerako mu mboozi ye eyasembayo n’Abayudaaya abajeemu. Era awo we amaliriza Ekitabo ky’Okubikkulirwa. Ennyumba ya Dawudi yalina ekisumuluzo; ekisumuluzo ekyo, singa tewali kirala, kyakozesebwa nga Okitobba 22, 1844, kubanga ekifo kyokka mu Byawandiikibwa ekyogerako ku kisumuluzo kino kiri mu bubaka eri ekkanisa eya Firaderufiya.
Era ekisumuluzo eky’ennyumba ya Dawudi ndikiteeka ku kibegabega kye; bw’anaaggulawo tewali anaggalawo; era anaaggalawo, tewali anaggulawo. Isaaya 22:22.
Era eri malayika w’ekkanisa e Filadelfiya wandiika; Bw’ati bw’ayogera Omutukuvu, oyo ow’amazima, alina ekisumuluzo kya Dawudi; aggulawo, so tewali muntu asobola okuggalawo; era aggalawo, so tewali muntu asobola kuggulawo. Mmanyi emirimu gyo: laba, ntadde mu maaso go oluggi oluggule, so tewali muntu asobola okuluggalawo; kubanga olina amaanyi amatono, era okuumye ekigambo kyange, so togaanidde erinnya lyange. Laba, ndifuula abo ab’ekkuŋaaniro lya Sitaani, abagamba nti be Bayudaaya, songa si bo, wabula balimba; laba, ndibaleeta baje okusinza mu maaso g’ebigere byo, era bamanye nti nkwagadde. Kubanga okuumye ekigambo ky’okugumiikiriza kwange, nange ndikuuma ggwe okuva mu ssaawa y’okukemebwa, ejja okujja ku nsi yonna, okugezesa abo abatuula ku nsi. Laba, nzija mangu: kwata mangu ku kye olina, aleme muntu yenna kukuggya engule yo. Oyo awangula ndimufuula omuddundu mu yeekaalu ya Katonda wange, era tajja kufulumayo nate; era ndimuwandiikako erinnya lya Katonda wange, n’erinnya ly’ekibuga kya Katonda wange, kye Yerusaalemi Empya, ekikka okuva mu ggulu okuva eri Katonda wange; era ndimuwandiikako erinnya lyange eripya. Alina okutu awulirize ebyo Omwoyo by’agamba eri amakanisa. Okubikkulirwa 3:7-12.
Eliakimu ayimirira Omufiradefiya mu mulembe gw’Abamillerite eyaggula Ekifo Ekitukuvu Ennyo nga 22 Okitobba, 1844. Mmanyi nti Kristo Kabona Omukulu waffe ye yaggula oluggi olw’ekiseera ekyo, naye Kristo yateeka ensumuluzo ku kibegabega kya Eliakimu mutabani wa Hilkiah, n’agamba nti, “aliggula.” Tutuuse ku nsonga gye nnalaga ku ntandikwa y’ekiwandiiko kino.
Mu kitabo kya Isaaya waliwo emirundi kkumi n’omunaana mwe tusanga ekigambo “omugugu,” naye ku mirundi egyo musanvu kitegeeza ekintu ekitikkibwa ku bbega, ate emirundi kkumi n’emu kitegeeza obunnabbi obw’ekibonerezo. Omu ku mirundi egyo kkumi n’omunaana, ekigambo kino ekitegeeza obunnabbi obw’ekibonerezo kikozesebwa era mu kiseera kye kimu okuyimirira omugugu ogutikkibwa ku bbega.
Olugero lw’ekiwonvu ky’ekibonekerwa luyogerako ku bubaka bw’okuzikirira obwazaawo ebika bibiri by’abasinza mu Yerusaalemi. Obubaka obw’obunnabbi obwalaga okuggulwawo kw’okusala omusango bwatuusibwa Father Miller, era kyali obubaka bw’omumalaika ow’olubereberye, era bwaggwaawo lwe baaggala oluggi lw’Ekifo Ekitukuvu ne baggulawo Ekifo Ekitukuvu Ennyo ku October 22, 1844. ‘Omugugu’ ogwateekebwa ku kibegabega kya William Miller, ogw’aatumibwa okugutwala mu nsi yonna, gwali obubaka bw’omumalaika ow’olubereberye, obunnabbi bw’okuzikirira obwaggwaawo nga October 22, 1844, ng’okujja kw’obubaka bw’omumalaika ow’okusatu kwatuuse.
"Ekisumuluzo eky’ennyumba ya Dawudi ndikissa ku kibegabega kye," era kigamba nti, "Ku lunaku olwo," "omusumari ogukomereddwa mu kifo ekirimu obwesige gunaaggyibwamu, gunaatemebwamu, era gunaagwa; era omugugu ogwali ku gwo gunaasalibwako."
Ekigambo ekyahinduliddwa okuba “omugugu” wano kye kigambo ekiraga obunnabbi obw’okuzikirira, naye kino obunnabbi obw’okuzikirira si kigambo ky’Olwebbulaniya Isaaya ky’akozesa okulaga ekintu ekitikkibwa ku mabeega. Nga kigambo ekitegeeza obunnabbi obw’okuzikirira, kitegeeza nti Eliakim, mutabani wa Hilkiah, ajja kuteekebwako ku mabeega ge ekisumuluzo kya Dawudi, era omugugu oguli ku mabeega ge gwe guba obunnabbi obw’okuzikirira. Kizannya ku bigambo eky’amaanyi nnyo!
Sista White agamba bw’ati ku kisumuluzo ekigattiddwa ku Bayibuli.
"Awamu n'Ekigambo kya Katonda waliwo ekisumuluzo ekiggulawo akasanduku ak'omuwendo, ne kitutuukiriza era ne kitusanyusa. Mpulira okwebaza buli kasana k'ekitangaala. Mu biseera eby'omu maaso, ebyo bye tuyitamu ebiri bya kyama nnyo eri ffe kaakano bijja kunnyonnyolwa. Ebimu ku byetuyitamu tetujja kubitegeera bulungi ddala okutuusa ng'ekifa kiyambadde obutafa." Manuscript Releases, volume 17, 261.
Ebigambo eby'entandikwa bya Miller ebikwata ku ekirooto kye bigamba bw'ati.
Nnaloota nti Katonda, ng’akozesa omukono ogutalabika, yantumira ekisanduku ekikoleddwa mu ngeri eyewuunyisa, nga kiramba obuwanvu bwa inchi nga kkumi n’obugazi bwa inchi mukaaga, nga kikolebeddwa mu eboni ne lulu nga byateekebwamu mu ngeri eyewuunyisa. Ku kisanduku waaliwo ekisumuluzo ekyali kisibiddwako. Ne ntwala ekisumuluzo amangu ago ne mbikkula ekisanduku; ne mu kyewuunyisa n’okutangala kwange, nnakisanga kijjudde obulweero bwa buli kika n’obunene bwonna, edaayimondi, amayinja ag’omuwendo, n’ensimbi za zaabu n’eza ffeeza ez’ebipimo byonna n’omuwendo gwonna, nga byategekeddwa bulungi mu bifo byabyo mu kisanduku; era nga bwe byali byategekeddwa bwe batyo ne bimurika ekitangaala n’ekitiibwa ebyalingana n’ebya enjuba yokka. Ebiwandiiko ebyasooka, 81.
Mu byonnyonnyola ebiri wansi bya James White eby'ekirooto, agamba kino ku kisumuluzo.
"'Key attached' yali engeri gye yayitamu okunnyonnyola Ekigambo eky'obunnabbi - okugeraageranya Ebyawandiikibwa n'Ebyawandiikibwa - Baibuli nga ye yennyini omunnyonnyozi waayo. N'ekisumuluzo kino Muganda Miller yaggulawo 'essanduuko,' nga kye mazima amanene ag'okujja eri ensi." James White.
James White yakomako ku kirooto kino, era mu kukikola n’awandiika entandikwa. Kisinga obukulu okumanya nti Miller yaloota ekirooto kye era n’akitangaza mu 1847, nga wayiseemu emyaka ebiri okusingawo oluvannyuma lwa "Great Disappointment", mu kiseera nga Abadiventisiti ba Millerite abaali baagattiddwa mu kusooka baali basaasanyiziddwa. Miller yali amaze okwawukanibwa n’ekibiina, ate "ekisibo ekitono" ekyali "kisaasanyiziddwa mu buli kifo" kyali kikyabonaabona olw’okusuulwa kw’ensuubi. Ekirooto kya Miller kyayogera ku mbeera eyo era James White yakikomako, ate Ellen White n’akigiraako obulungi ddala nga teewali kabuusabuusa. James White yawandiika entandikwa ku kirooto kye, n’ateekaamu ekirooto kye era oluvannyuma n’ongerako ebiwandiiko eby’awansi ebitonotono. Entandikwa ye, ekirooto n’ebiwandiiko eby’awansi bijjabeera ku nkomerero y’oluwandiiko luno eri abo abetaaga okutuuka ku mawulire gano.
Isaaya abiri mu bbiri kye kifaananyi eky’entandikwa n’enkomerero y’obudiventisiti. Mu byafaayo byombi waaliwo era wanabeerawo okwawukana okwabeerawo nga Okitobba 22, 1844, era ne kuddamu ku tteeka erya Ssande. Okwawukana okwo mu mbeera zombi, entandikwa n’enkomerero, kwe kutuukirizibwa kw’olugero lw’abawala ekkumi. Sister White atutegeeza nti abawala abataalina magezi be Ab’omu Laodicea. Shebna akiikirira Abadiventisiti ab’omu Laodicea mu ntandikwa n’enkomerero y’obudiventisiti. Eliakim, mutabani wa Hilkiah, akiikirira Abadiventisiti ab’e Firadefiya.
Naye Hilkiah era akiikirira kita w’Adiventizimu kubanga “anaabanga kita eri abatuuze b’e Yerusaalemi, era eri ennyumba ya Yuda.” William Miller yayitibwanga mu ekitiibwa “Taata Miller.” Baamuteekako “ekisumuluzo kya Dawudi” ku kibegabega kye, ekyo ekiikirira enkola ye ey’okwiga Ebyawandiikibwa, “olunyiriri ku linyiriri.”
Olwokuba akasanduku kye Bayibuli, yakozesa “ekisumuluzo kya Dawudi” ekiraga amateeka g’okutaputa obunnabbi ge yakozesa okuggulawo amazima g’omumalayika asooka. Ayo amateeka (ekisumuluzo kya Dawudi) n’omugugu gw’obunnabbi obw’okuzikirira ogwaategeerwa n’ekisumuluzo kya Dawudi byaasibibwa “nga nail mu kifo ekikakanyiziddwa” mu Ekitukuvu. “Nail” lwali olunaku lwa Okitobba 22, 1844. Ekigambo “nail” kitegeeza pin, nail oba stake, nga kiraga akabonero akalaga ekkubo. “Omugugu,” oba obunnabbi obw’okuzikirira obwaasibibwa ku nail eyo, bwali obubaka bw’omumalayika asooka, era obubaka obwo bwatuuka ku nkomerero ku Okitobba 22, 1844, nga obunnabbi obw’okuzikirira bwayituukirira ne buggyibwawo, ne butemebwako ne bugwa. Bwaggyibwawo kubanga obubaka obwo bw’obunnabbi obw’okuzikirira bwali bufuuse ebyayita, era nail oluvannyuma ne etwalibwa mu Ekitukuvu Ennyo, we waakusibibwako omugugu omulala ogw’okuzikirira.
Obunnabbi bwa Miller obulaga okuzikirira, obwategeerwanga ng’okukozesa amateeka g’obunnabbi agakiimiririddwa ng’ “ekisumuluzo kya Dawudi”, kye kyanditeekawo ekiwembe mu kifo ekitukuvu ekiyinza okutikka ekitiibwa kyonna eky’ennyumba ya kitaawe. Ekigambo “ekitiibwa” mu kyawandiiko kino kitegeeza “obuzito.” Ekitikka obuzito bw’ennyumba ye omusingi gwaayo. Omulimu gw’omusingi ogwa Miller gutikka obuzito bw’omusana gwonna ogw’eyongerako ogw’obubaka bwa malayika ow’okusatu ogukiikirizibwa “obuzaala n’ebyavaamu.” Era gutikka obuzito bw’ebyombo byonna eby’enjawulo eby’omu yeekaalu. Era omusingi gwa yeekaalu gwaateekebwawo okuteekamu entebe ey’ekitiibwa egulumivu.
Eliakim mutabani wa Hilkiah akiikirira ekkanisa ey’e Firadelfiya. Eliakim kitegeeza Katonda ow’okuyimusa, kubanga Eliakim, kitaawe wa Yerusaalemi, akiikirira William Miller gwe Katonda yakozesa okwimusa emisingi gy’abantu b’endagaano ya Katonda abaalondebwa. Ye mutabani wa Hilkiah, erinnya erivudde mu bigambo bibiri, ekyokubiri kitegeeza ‘Katonda’ ate ekisooka kitegeeza ‘okunyerera’, nga bwe kiri mu kwogera okunyerera. Hilkiah akiikirira Ekigambo kya Katonda oba eddoboozi lye, era omwana we akiikirira okuzimbulwa kwa yeekaalu.
Ku nkomerero ya Adiventizimu kirina okubaawo obunnabbi bw’okuzikirira, era obunnabbi obwo ye Malayika ow’okusatu owa Okubikkulirwa 14. Kirina okubaawo ekisumuluzo ku nkomerero, ekyalabirizibwa mu kisumuluzo kya Miller. Ekisumuluzo mu nnaku zaffe kisinzira ku kuddiramu ebyafaayo, era okusinga ddala ku tteeka ly’okusooka okwogerwako, eririmu, oba nga lye limu, omusingi ogukiikirirwa Kristo ye mwennyini nga Alufa ne Omega. Kirina okubaawo omwana wa Miller. Miller olwo, nga kitaawe, afuuka Hilukiya, Ekigambo kya Mukama, ate omwana wa Miller ye Eriyakimu, kitegeeza “Katonda ow’okuyimusa.” Miller nga kitaawe yayimusa yeekaalu, ate omwana wa Miller ye alaga ekiseera Laodikya ne Firadelfiya lwe bagabanyizibwa, era Abafiradelfiya ne bayimutsibwa ng’omubalagavu. Kirina okubaawo omusumali ogunywezeddwa, naye si mu Kifo Ekitukuvu nga bwe kyali mu byafaayo bya Miller, wabula mu Kifo Ekitukuvu Ennyo. Omusumali ogwo n’omugugu ogw’akomezeddwaako bijja kusalibwawo ku nkomerero y’obubaka bw’omulayika ow’okusatu, nga bwe kyali ku nkomerero y’obubaka bw’omulayika ow’okusooka. Bwe ayimirira Mikaeri era ekiseera ky’okugezesa kw’abantu ne kiggwaawo, obunnabbi bw’okuzikirira bujja kuba bwayitawo, buggibwewo, busalibwewo era bugwe.
Okwawukana oba okusasaanyizibwa oluvannyuma lw’okuyitawo kw’obudde mu 1844 kujja kuddamu mu kiseera ky’etteeka lya Sande. Isaaya 22 kye kifaananyi ky’embeera ezireeta okwawukana wakati w’Abadiventisi ba Laodikiya n’Abadiventisi ba Firadelfiya, okubeerawo okwo kuba mu mutawaana gw’etteeka lya Sande.
Era omulayika w’ekkanisa ey’Ab’e Laodikeya muwandiikire nti: Bino by’ayogera Amen, Omujulirwa omwesigwa era ow’amazima, Entandikwa y’okutondebwa kwa Katonda; Mmanyi emirimu gyo, nti toli malulu newankubadde wotokota; nandyagadde oba nga oli malulu oba wotokota. Kale kubanga oli wakati awo, nga si malulu newankubadde wotokota, ndikusesema okuva mu kamwa kange. Kubanga oyogera nti, ‘Ndi mugagga, era nfuuse n’ebintu bingi, so sirina kye netaaga;’ so tomanyi nti oli ow’ennaku era ow’obuyinike, era mwavu, era muzibe w’amaaso, era bwereere. Nkuwa amagezi ogugula gye ndi zaabu eyagezesebwa mu muliro, olyoke obe mugagga; n’engoye enjeru, olyoke oyambalibwe, era ensoni z’obwereere bwo zireme okulabika; era wesiige amaaso go eddagala ly’amaaso, olyoke olabe. Bonna b’ndagala, mbabuutira era mbabonereza; kale beera omwettanirwa, oweeneenye. Laba, nnyimiridde ku luggi, ne nkonkona: omuntu yenna awulira eddoboozi lyange, n’aggulawo oluggi, ndingira gy’ali, ne tulye naye, era naye alye nange. Oyo anawangula ndimukkiriza atuule nange ku ntebe y’obwakabaka yange, nga nange bwe nnawangula ne ntuula ne Kitaange ku ntebe ye y’obwakabaka. Oyo alina okutu, awulire Omwoyo ky’ayogera eri amakkanisa. Okubikkulirwa 3:7-22.
Oluvannyuma w’ennyonnyola entongole ku kirooto, James White n’ateekamu ekirooto kennyini n’ennyonnyola ez’awansi. Ssirina buzibu ku ngeri James White gy’akozesa ekirooto kya Miller, newankubadde nga emirundi mingi twawandiika okunnyonyola kw’ekirooto kye okwenjawulo katono ku kwa James White. Eky’enjawulo ekikulu mu ngeri James White gy’akozesa ekyawukana ku bye twawandiise kye kino: atadde “amayinja ag’omuwendo” mu mbeera y’abantu ba Katonda, ate naffe tutegeera nti amayinja ago ge mazima g’obunnabbi. Tewali butakkiriziganya, kubanga omuntu alaga by’akkiriza, era okusasanyizibwa kw’amayinja ag’omuwendo oluvannyuma lw’Okuseerwa Okunene kukifaananyiriza okusasanyizibwa kw’abantu ba Katonda nga tekunnabaawo tteeka lya Sande. Naye kino kijja kubeerawo mu kunoonyereza okw’omu maaso.
Ennyanjula ya James White ku Ekirooto kya William Miller
Ekirooto ekiddako kyasindikibwa mu Advent Herald, nga myaka ebiri n’okusingawo egyayitawo. Olwo ne ndaba nti kyalaga bulungi obumanyirivu bwaffe obw’edda mu nsonga z’Okudda kwa Kristo okwa kabiri, era nti Katonda yawa ekirooto ku mugaso gw’ekisibo ekyasaasaanye.
Mu bubonero obulaga okusembera kw’olunaku olukulu era olw’entiisa olw’Omukama, Katonda ateekamu ebirooto. Laba Yoweeri 2:28-31; Ebikolwa 2:17-20. Ebirooto biyinza okujja mu ngeri ssatu; okusooka, ‘lw’obungi bw’emirimu.’ Laba Omubuulizi 5:3. Okw’okubiri, abo abali wansi w’omwoyo omukyafu n’obulimba bwa Sitaani, bayinza okurota ebirooto olw’obuyinza bwe. Laba Ekyamateeka Eky’okubiri 8:1-5; Yeremiya 23:25-28; 27:9; 29:8; Zekkaliya 10:2; Yuda 8. Ate okwa ssatu, Katonda abadde bulijjo ayigiriza, era n’okutuusa kaakano ayigiriza abantu be mu ebirooto mu ngeri ennyingi oba entono, ebiva mu buweereza bw’abamalayika n’Omwoyo Omutukuvu. Abo abasinziira mu musana omukakafu gw’amazima bajja kumanya Katonda bw’abawa ekirooto; era abo tebalirimbibwa wadde okutwalibwa ku kkubo ekikyamu olw’ebirooto eby’obulimba.
N'agamba nti, Muwulire kaakano ebigambo byange; bw'abaawo omunabbi mu mmwe, nze Mukama ndimweyolesa gy'ali mu kwolesebwa, era ndimwogera naye mu kirooto. Okubala 12:5.
Yakobo yagamba nti, 'Malayika wa Mukama yannyogera mu kirooto.' Olubereberye 31:2. 'Era Katonda n'ajja eri Labaani Omwasiriya mu kirooto ekiro.' Olubereberye 31:24. Soma ebirooto bya Yusufu mu Olubereberye 37:5-9, era oluvannyuma osome olugero olw'ekinyumirwa olw'okutuukirizibwa kwabyo mu Misiri.
E Gibyoni Mukama n’alabikira Sulemaani mu kiro mu kirooto. 1 Bassekabaka 3:5. Ekifaananyi ekikulu ennyo eky’omu ssuula ey’okubiri eya Danyeri ky’alabisibwa mu kirooto, era n’ensolo ennya, n’ebirala, eby’omu ssuula ey’omusanvu. Bwe Kerode yayagala okuzikiriza Omulokozi omwana, Yusufu n’alabulwa mu kirooto adduke e Misiri. Matayo 2:13.
Era kijja okutuukirira mu nnaku ez'oluvannyuma, bw'ayogera Katonda, ndiyiwa Omwoyo gwange ku buli mubiri: ne batabani bammwe n'abawala bammwe banaayogera obunnabbi, n'abavubuka bammwe banaalaba ebyolesebwa, n'abakadde bammwe banaalota amaloto. Ebikolwa 2:17.
Ekirabo ky'obunnabbi, okuyita mu ebirooto n'ebyolesebwa, kiri wano nga ekibala ky'Omwoyo Omutukuvu, era mu nnaku ez'oluvannyuma kijja kulabisibwa mu ngeri emala okufuuka akabonero. Kye kimu ku birabo by'Ekkanisa ey'Enjiri.
Era yawa abamu okuba abatume; n’abamu banabbi; n’abamu ab’evanjiristi; n’abamu abasumba n’abayigiriza; olw’okutegekesa abatukuvu, olw’omulimu gw’obuweereza, olw’okuzimba omubiri gwa Kristo. Abaefeso 4:11, 12.
Era Katonda yateeka abamu mu ekkanisa, abasooka abatume, n'ab'okubiri bannabbi, n'ebirala. 1 Abakkolinso 7:28.
Temunyooma bunnabbi. 1 Abatesalonika 5:20. Mulabe ne Ebikolwa by’Abatume 13:1; 21:9; Abaroma 12:6; 1 Abakkorinto 14:1, 24, 39. Bannabbi n’eby’obunnabbi bigenderera ku kuzimba Ekkanisa ya Kristo; era tewali bujulizi bwe tuyinza okulaga okuva mu Kigambo kya Katonda obulaga nti byandikoma nga tekunnaba kukoma kw’ababuulizi b’Enjiri, abasumba, n’abayigiriza. Naye omuwakanya agamba nti, ‘Wabaddewo ebyolesebwa n’ebirooto eb’obulimba bingi nnyo, n’olwekyo sisobola kwesiga kintu kyonna ekifaanana bwe bityo.’ Kituufu nti Setaani alina ekikoppi kye eky’obulimba. Bulijjo alina bannabbi ab’obulimba, era ddala ddala tuyinza okubasubira kaakano mu ssaawa eno ey’enkomerero ey’okulimba n’obuwanguzi bwe. Abo abagaanira ddala okubikkulirwa okw’enjawulo olw’okuba ekikoppi ky’obulimba kiriiwo, basobola mu ngeri y’emu n’okweyongerayo ne bagaana nti Katonda waddaawo yeeyanjulira omuntu mu kirooto oba mu kyolesebwa; kubanga ekikoppi ky’obulimba kyabaddewo bulijjo.
Ebirooto n’ebyolesebwa bye bintu Katonda by’ayitamu yeeyolesa eri abantu. Ng’ayita mu bino yayogera eri bannabbi; atadde ekirabo ky’obunnabbi mu birabo bya kkanisa ey’Enjiri, era agagasse ku bubonero obulala bw’ennaku ez’enkomerero. Amina.
"Ekigendererwa kyange mu bigambo ebyawaggulu kyabadde okuggyaawo obuwakanyi mu ngeri ey’ebyawandiikibwa ebitukuvu, era n’okutegeka amagezi g’omusomi ku ebyo ebigenda okugoberera." James White, Ekirooto kya Muganda Miller, 1-3.
Ekirooto eky'okubiri kya William Miller
Naloota nti Katonda, ng’ayita mu mukono ogutalabika, yantumira ekisanduku ekikoleddwa mu ngeri ey’ewuniisa, nga kiwanvu intchi kkumi, era buli luuyi intchi mukaaga, nga kikolebeddwa mu muti gw’eboni era nga amalulu gaateekeddwamu mu ngeri ey’ewuniisa. Ku kisanduku kwaliko akasumuluzo akasibiddwaako. Amangu ddala ne ntwala akasumuluzo ne nziggulawo ekisanduku; ne, mu kyewuunyisa n’okutangala kwange, nsanga kijjudde eby’obugagga eby’enjawulo n’ebipimo by’enjawulo: dayimooni, amayinja ag’omuwendo, n’ensimbi ez’emikande za zaabu ne feza ez’ebipimo byonna n’omuwendo gwonna, nga bitegekeddwa bulungi mu bifo byabyo mu kisanduku; era bwe byali bitegekeddwa bwe bityo ne byazaayo ekitangaala n’ekitiibwa, nga ekitangaala n’ekitiibwa kyabyo kyalingana n’eky’enjuba yokka.
Nategeera nti si buvunaanyizibwa bwange okunyumira kino eky’okulabika eky’ewuunyisa nzekka, newankubadde omutima gwange gwali gujjudde essanyu olw’obwangavu, obulungi n’omuwendo gw’ebirimu. Noolwekyo ne nkiteeka ku mmeeza ey’akati mu kisenge kyange era ne ntegeeza nti buli ayagala ajje alabe okulabika okw’ekitiibwa era okw’obwangavu obusinga, okusinga byonna eby’alabiddwa omuntu mu bulamu buno.
Abantu ne batandika okuyingira, olubereberye nga batono, naye ne bayongera okubeera bangi okutuuka ku kibiina. Bwe baalaba olubereberye mu ssanduuko, ne beewuunya era ne baleekaanira essanyu. Naye omuwendo gw’abalabi bwe gweyongera, buli omu n’atandika okutaataganya ebintu eby’omuwendo, nga abiggya mu ssanduuko n’abisaasaanya ku mmeeza. Nnatandika okulowooza nti nnyini byo ajja kunsaba nate essanduuko n’ebintu eby’omuwendo okuva mu mikono gyange; era ssinga mbikkiriza ne bissaasaana, sajja kusobola okubidizza mu bifo byabyo mu ssanduuko nate nga bwe byali olubereberye; era ne ntegeera nti sajja kusobola okutuukiriza obuvunaanyizibwa, kubanga bubeera bunene nnyo. Awo ne ntandika okusaba abantu obutebikwatako, wadde okubiggya mu ssanduuko; naye bwe nnayongeranga okusaba, ne beeyongeranga okubisaasaanya; era kaakano nga babisaasaanya wonna mu kisenge, wansi ne ku buli kyuma ekikozesebwa mu kisenge.
Olwo ne ndaba nti mu mayinja ag’omuwendo amatuufu n’ensimbi entuufu baali basasaanyizzaamu obungi obutebalika bw’amayinja ag’obulimba n’ensimbi z’obulimba. Nnaanyiiga nnyo olw’empisa zaabwe embi n’obutasiima, ne mbakunenyeza era ne mbakokonya olw’ekyo; naye buli lwe nnanenya, ne beeyongera okusasaanya amayinja ag’obulimba n’ensimbi z’obulimba mu mayinja amatuufu n’ensimbi entuufu.
Awo ne nsunguwala mu mwoyo gw’eby’omubiri gwange ne ntandika okukozesa amaanyi g’omubiri okubasindikira ebweru w’ekisenge; naye nga bwe nsindikira omu ebweru, abasatu abalala ne bayingira ne baleeta ettaka, ebisala-sala by’emiti, omusenyi, n’ebika byonna by’akasasiro, okutuusa lwe baabikka buli kimu ku by’obugagga eby’amazima, dayimondi, ne nsimbi za byuma, ne bibeera nga tebikyali kulabika. Era ne bamenya essanduuko lyange mu bitundu ne balissaasaanya mu kasasiro. Naalowooza nti tewali muntu afaayo ku nnaku zange newaakubadde obusungu bwange. Ne nkoowa ddala ne nfa omwoyo, ne ntuula ne nkaaba.
Nga bwe nnali ntyo n’ekaaba era n’ukungubaga olw’okufiirwa kwange okunene n’obuvunaanyizibwa obuli ku nze, ne nzijukira Katonda, ne nsaba nnyo nti ansindikire obuyambi. Amangu ddala oluggi ne lugguka, era omusajja n’ayingira mu kisenge, abantu bonna ne bavaamu; era ye, ng’akutte mu mukono gwe burashi ey’enfufu, n’aggulawo amadirisa, n’atandika okukunkumula enfuufu n’ebiswaswa okuva mu kisenge.
Namukaabira nti aweereko, kubanga waaliwo amayinja ag'omuwendo ennyo nga gasaasanyiddwa mu kasasiro.
Yantegeeza nti, 'Totya,' kubanga ajja 'kubalabirira bo'.
Awo oluvannyuma, ng’akunkumula ettaka n’ebisago, amayinja ag’obulimba ne ssente zaffu, byonna ne bisituka ne bifuluma mu ddirisa ng’ekire, era empewo ne bibitwala. Mu kavuyo ne nziba amaaso akaseera katono; bwe ngabiggulawo, ebisago byali bigenze byonna. Amayinja ag’omuwendo, dayimondi, n’ensimbi eza zaabu n’eza ffeeza, zaali zisaasaanyiddwa mu bungi mu kisenge kyonna.
Awo n’ateeka ku mmeeza essanduuko erinene nnyo era erirabika bulungi okusinga eryasooka, n’akuŋŋaanya amayinja ag’omuwendo, amadayimondi, n’amapeesa, ng’abikuta mu mikono, n’abisuula mu ssanduuko, okutuusa nga tewasigaddeko na kimu, newaakubadde ng’agamu ku madayimondi tegaali manene okusinga akasonga ka pini.
"Awo yansaba nti, 'jjangu olabe.'"
Nnatunuulira mu ssanduuko, naye amaaso gange gaawunikirwa olw’ekyo kye nnalabye. Byaka emirundi kkumi okusinga okutangala kwabyo okw’edda. Nnalowooza nti byali biyonzeddwa mu musenyu n’ebigere by’abo ababi abaabaabadde babisasaza ne babinyirira mu vvuvu. Byali bitegekeddwa bulungi mu ssanduuko, buli kimu mu kifo kyakyo, nga tewalabikaako n’akatono ak’obwegendereza kw’omusajja eyabisuuliramu. Ne nkuba endoboozi mu ssanyu ennene, era endoboozi eyo yannyimusa.
Ennote eziri wansi w’omuko za James White
‘Essanduuko’ eraga amazima amanene ga Bayibuli agakwata ku kudda okw’okubiri kwa Mukama waffe Yesu Kristo, agaaweebwa eri Ow’oluganda Miller okubunyisa eri ensi yonna.
"'Ekisumuluzo ekyateekebwako' kyali engeri ye y'okunnyonnyola Ekigambo eky'obunnabbi—ng'agereranya Ebyawandiikibwa n'Ebyawandiikibwa—Baibuli yennyini omutaputa waayo. N'ekisumuluzo kino Ow'oluganda Miller yaggulawo 'essanduku,' oba ekituufu ekikulu eky'okujja eri ensi."
'Abantu ne batandika okuyingira, olubereberye nga batono mu muwendo, naye ne beeyongera ne bafuuka ekibiina kinene.' Bwe yasooka okubuulirwa enjigiriza ey’Okukomawo nga yabuulirwa Ow’oluganda Miller, n’abalala abatono nnyo, teyakola nnyo, era abatono ddala be baazuukusibwa nayo; naye okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, wonna we yabuulirwangayo, ekitundu kyonna kyazuukusibwa.
"‘Amayinja ag’omuwendo, dayimooni, n’ebirala’ ‘ga bika byonna n’obunene bwonna’ nga ‘gategekeddwa obulungi mu bifo eby’enjawulo mu ssanduku’ gayimirira abaana ba Katonda, [Malaki 3:17,] nga bava mu makkanisa gonna, era nga tebulekeddeko wala okuva ku matendera n’embeera ez’enjawulo z’obulamu, aba baakwata okukkiriza okw’Okudda kwa Kristo, era ne balabika nga bayimirira n’obuvumu mu bifo byabwe eby’enjawulo, mu nsonga entukuvu ey’amazima. Nga bakolera mu ntegeka eno, buli omu ng’atuukiriza obuvunaanyizibwa bwe, era ng’atambulira mu mwetoowaze mu maaso ga Katonda, ‘ne balabisiza ensi omusana n’ekitiibwa’ nga ebyo byenkana na bya kkanisa mu ennaku z’abatume yokka. Obubaka, [Okubikkulirwa 14:6, 7] bwagenda, ng’ate, ku biwaawaatiro by’omuyaga, era okuyita, ‘Mujje, kubanga byonna byetegekeddwa kaakano,’ [Lukka 14:17.] kwasaasaana n’amaanyi n’omugaso."
Bwe malayika abuuka [Okubikkulirwa 14:6, 7.] yasooka okutandika okubuulira Enjiri ey’olubeerera, ‘Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga obudde bw’okusalira kwe emisango butuuse,’ abangi baakaaba mu ssanyu olw’okusuubira okujja kwa Yesu, n’okuzzaawo ebintu byonna, naye oluvannyuma ne bajeemera, ne basekerera ne banyooma amazima agaaali gaalibajjuzza essanyu mu kaseera katono akyadda. Baakyamya ne basasaanya amayinja ag’omuwendo. Kino kitutuusa ku nkomerero y’omwaka gwa 1844, lwe yatandika ekiseera eky’okusasanyizibwa. Kino mukitegeere bulungi: Abo abaali ‘baakaaba mu ssanyu’ be baakyamya ne basasaanya amayinja ag’omuwendo. Era tewali basasaanyizza ekisibo, ne bakikyamya okuva ku kkubo ekituufu okuva mu 1844, ng’abo abaali baabuulira amazima ne basanyukira mu go bwe baakoze; naye oluvannyuma ne bagaanira omulimu gwa Katonda, n’okutuukirizibwa kw’obunnabbi mu byayitamu byaffe eby’edda eby’okulindirira okujja.
Obujulirwa bwa Muganda Miller, okumala emyezi egimu oluvannyuma lw’okukaaba ku ttumbi ly’ekiro, mu mwezi ogw’omusanvu ogw’omwaka 1844, bwali nti omulyango gwali guggaddwa, era nti ekitambuza eky’okulindirira okujja kwa Kristo kyali okutuukirira kw’obunnabbi, era nti twali batuufu mu kubuulira ekiseera. Oluvannyuma n’agumya baganda be, ng’ayita mu “Advent Herald”, okukwatirira ddala, okubeera abagumiikiriza, era obutemwemulugunyiza omu ku munne; era Katonda mangu ddala yandibaalangiridde abatuukirivu olw’okubuulira ekiseera. Mu ngeri eno n’awolereza amayinja ag’omuwendo, nga yeewulira ‘obuvunaanyizibwa’ eri bo, era nti ‘bwandibadde bunene nnyo.’
‘Amajjinja ag’omuwendo ag’obulimba n’ensimbi enkyamu’ ebyasasaanyizibwa wakati mu eza ddala, biyimirira bulungi abakyukyuse mu kukkiriza ab’ekyamu, oba ‘abaana ab’awerako,’ [Hosea 5:7.] okuva lwe oluggi lwaggalwa mu 1844.
Ekisanduuko eky’okubiri, ‘ekinene nnyo era ekirungi okusinga ekisooka,’ mwe mukuŋŋaanyiziddwa wamu ebyali bisaasaanye—‘amayinja ag’omuwendo,’ ‘dayimondi,’ ne ‘ensimbi z’ensimbi’—kikiikirira ekitundu ekigazi ky’amazima agalamu ag’omu kiseera kino, mwe ekisibo ekyasaasaanyizibwa kinaakuŋŋaanyizibwa wamu, okutuuka ku 144,000, bonna balina akabonero ka Katonda omulamu. Tewali n’emu ku dayimondi ez’omuwendo ejja kusigalawo mu kizikiza. Wadde nga ezimu ‘tezinene kusukka ku luttemya lwa pini,’ tezijja kwerabirirwa wadde kulekerwa ebweru mu lunaku luno Katonda bw’akuŋŋaanya amayinja ge ag’omuwendo. [Malachi 3:16-18.] Ayinza okusindika bamalayika be ne babanguya okubaggya, nga bwe yakola eri Lutti okuva e Sudoomu. ‘Omulimu omumpi Mukama gw’anaakola ku nsi.’ ‘Aligufupiza mu butuukirivu.’ Laba Abaroma 9:28.
‘Obukyafu n’ebikunkumuka, obutale n’obusasiro bw’ekika kyonna,’ biyimirira ebisobi eby’enjawulo era bingi ennyo ebyaleeteddwa mu bakkiriza ab’Okudda okw’okubiri, okuva mu bbanga ly’amapapula okugwa ery’omwaka gwa 1844. Wano ndyogerako ku bimu ku byo.
1. Ekifo kye baayimirirako abamu ku 'basumba' mu bwetooloovu amangu ddala oluvannyuma lw’Okukaaba okw’omu ttumbi okuweebwa, nti amaanyi ag’ekitiibwa ag’Omwoyo Omutukuvu aganyookya emitima agaagobereranga entekateeka ey’omwezi ogw’omusanvu, gaali empewo ya 'mesmerism'. George Storrs yali omu ku b’asooka okweyimiriza ku kifo kino. Laba ebyawandiika bye mu nkomerero y’omwaka gwa 1844, mu 'Midnight Cry', ekyali kikubibwa mu kibuga New York. J. V. Himes, ku Lukiiko e Albany mu ntandikwa y’omwaka gwa 1845, yayogera nti entekateeka ey’omwezi ogw’omusanvu yaleeta 'mesmerism' wansi w’obuziba bwa futi musanvu. Kino nagambibwa omu ku baaliwo eyawulira ekyogeddwa. Abalala abaali beesimbidde mu Okukaaba okw’omwezi ogw’omusanvu oluvannyuma baagiyita omulimu gwa Setaani. Okussa omulimu gwa Kristo n’ogw’Omwoyo Omutukuvu ku Setaani, mu nnaku z’Omulokozi waffe, kwali okutukana, era ne kakano kwe okutukana.
2. Okukezako kungi ku kiseera ekirambikiddwa. Okuva ennaku 2,300 lwe zaakoma mu 1844, abantu ab’enjawulo bateekawo ennaku ez’enkomo ez’enjawulo z’okumalirako. Mu kukola bwe batyo baggyawo ‘ensalo,’ era baleese obuzikiza n’okubuusabuusa ku ntambula yonna ey’okudda kwa Kristo.
3. Obulogo bw’emizimu n’ebyamazina byabwo byonna n’okuyitiriza kwoonna. Enkwe eno ya Setaani, eyakola omulimu ow’entiisa ogw’okufa, egererwako bulungi ng’ ‘ettufu ly’emmbaawo’ ne ‘ebika byonna bya kasasiro.’ Abangi ku abo abanywa obutwa bw’obulogo bw’emizimu baakkiriza amazima g’obumanyirivu bwaffe obw’edda mu nsonga z’okudda kwa Kristo, era olw’ensonga eno bangi baaleetebwa okukkiriza nti obulogo bw’emizimu bwali ekibala eky’obulijjo ekyava mu kukkiriza nti Katonda ye yatambuza entambula ennene z’okudda kwa Kristo mu 1843 ne 1844. Peetero, bw’ayogerera ku abo ‘abaleeta eby’obulimba ebizikiriza, ne bagaana Mukama eyabagula,’ agamba nti, ‘OLWABWE EKKUBO LY’AMAZIMA LINAAYOGERWAKO BUBI.’
"4. S. S. Snow nga yeeyita 'Eriya Nnabbi'" Omusajja ono, mu ngeri ye ey’ekyewuunyisa n’ey’obuwabe, naye akoze omugabo gwe mu mulimu guno ogw’okuzikiriza, era entambula ye ebadde eleetera embeera ey’amazima ey’abatukuvu abalinze okufiirwa ekitiibwa, mu birowoozo by’abantu bangi abeesimbu.
Ku lukalala luno lw’ensobi nnyinza okwongerako ne zirala nnyingi, nga ‘emyaka lukumi’ egy’Okubikkulirwa 20:4, 7, mu biseera ebyayita, aba 144,000 ab’Okubikkulirwa 7:4; 14:1, abo abaagolokoka ne bava mu ntaana oluvannyuma lw’okuzuukira kwa Kristo, enjigiriza ey’obutakola, enjigiriza ey’okuzikiriza abaana abato, n’ebirala bingi.
Ebikyamu bino byasaasaanyizibwa n’obunyiikivu bungi, era ne binywezebwa ku kisibo ekirindirira, okutuusa bwe kyatuuka mu kiseera Muganda Miller lwe yafuna ekirooto, eby’omuwendo eby’amazima byali ‘byaggibwako mu maaso,’ era n’ebigambo bya nnabbi byali bituukagana—‘Okusala omusango kwazziddwa emabega, n’obwenkanya buyimiridde wala,’ n’ebirala, n’ebirala. Laba Isaaya 59:14. Olwo tewaali n’empapula y’amawulire ya Advent n’emu mu nsi eyawaganga ensonga y’amazima ag’omu kiseera kino. The Day-Dawn ye y’eyasembayo okuwoleza ku kifo eky’amazima eky’ekisibo ekitono; naye yafa emyezi mingi nga Mukama tannawa Muganda Miller ekirooto kino; era mu kulwana kwayo okusembayo ng’egenda kufa, yalaga abatukuvu abakooye era abakaaba mpola ku mwaka gwa 1877, nga kyali emyaka amakumi asatu mu maaso, ng’ekiseera eky’okununulibwa kwabwe okusembayo. Kitalo! kitalo! Si kyewuunyisa nti Muganda Miller mu kirooto kye, ‘yatuula n’akaaba’ olw’embeera eno embi.
Ow’oluganda Miller yaggala amaaso mu kufa nga Desemba 22, 1849, ekyo ne kituukiriza ebigambo ebigoberako eby’omu kirooto kye, ‘Mu kivuruguto ne nziggala amaaso akaseera katono.’ Okutuukirizibwa kuno okw’amagero kulambulukufu nnyo nga tewali agenda kulemererwa okulaba.
Ekisanduku, kiraga amazima g’Okukomawo ge Muganda Miller yabunyisa eri ensi yonna, nga bwe kilambikiddwa mu lugero lw’abawala ekkumi. [Matayo 25:1-11.] Ekisooka, ekiseera, 1843; eky’okubiri, ekiseera eky’okulindirira; eky’okusatu, okukoowoola mu ttumbi ly’ekiro, mu mwezi ogw’omusanvu, 1844; n’eky’okuna, omulyango oguggaddwa. Tewali muntu asomye ebiwandiiko eby’Okukomawo okw’okubiri okuva mu 1843 anaaganya nti Muganda Miller yawagira eby’ensonga ebinene bino ennya mu byafaayo by’Okukomawo. Enteekateeka eno ey’amazima egattiddwa obulungi, oba ‘ekisanduku,’ yaatemaatemebwa era n’esasanyizibwa mu kasasiro abo abaagaanye ebyo bye bayitamu, era ne bagaana ddala amazima ago gennyini ge baabuulira ensi, awamu ne Muganda Miller, nga batatya.
Ekkanisa olwo ejja kuba nnongoofu era 'nga terina musango mu maaso g'entebe ey'obwakabaka bwa Katonda,' bwe banaabanga bamaze okwatula ensobi zaabwe zonna, obusobi n'ebibi byabwe, era nga bino binaaziddwa mu musaayi gwa Kristo ne bisanguddwamu, balibeera nga tebalina 'kizinga newankubadde kinkulunkunzibwa, newankubadde ekintu kyonna ekifaananako bwe kityo.' Awo balimurika n' 'emirundi kkumi okusinga ekitiibwa kyabwe eky'edda.' JAMES WHITE Oswego, Meyi, 1850.