Kati tuli mu kiseera ky’okukemebwa okw’ekifaananyi ky’ensolo, era obutakkaanya obwasooka obw’obunnabbi mu byafaayo by’Obwadiventisiti kati buddwamu. Mu Julaayi wa 2023, Mikaeri, Malayika Omukulu, yakka okuzuukusa emifupa emikalu egy’abafu gya Yezeekyeri, ebyabadde bigalamye ku luguudo nga byaattibwa mu kibuga ekyo ekikulu kya Sodomu ne Misiri. Eyo mu mutwe ogw’ekkumi n’emu ogwa Kubikkulirwa, baggibwamu ettulo ly’okufa olw’okuwaabwe Omwoyo. Mu mutwe ogw’amakumi asatu mu musanvu ogwa Yezeekyeri, obubaka bw’empewo ennya bukyogeddwako nga bubaka obufuula emifupa emikalu egy’abafu, agimanyiddwa ng’ennyumba yonna eya Isirayiri, mu ggye lya Mukama. Nnabbi Danyeri ayimirira abajulizi ababiri abaattibwa abaalabibwa Yokaana, era amanyiddwa okuyimirira n’abo abali mu kiwonvu ky’emifupa emikalu egy’abafu, wamu n’abawala ab’amagezi mu lugero.
Abamillerayiti bwe baatuukiriza olugero, baategeera nti ebyo bye baayitamu byali biyimiririziddwa mu lugero. Ab’emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya nabo banaateekwa okutegeera nti baali mu kiseera eky’okulindirira. Nga Daniyeri mu ssuula mwenda, banaateekwa okutegeera nti baali baasaasaanyiziddwa mu nsi y’abalabe, nga bwe kiragibwa mu ‘emirundi musanvu’ egy’Ebyabaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga, era bategeere n’ekyama ky’ekifaananyi ky’ebisolo kya Nebukadduneeza.
Mu buli emu ku nnyiriri zino, kikiikirira okugezesebwa okw’obunnabbi okuva mu Kigambo kya Katonda. Abajulirwa ababiri abafiira mu luguudo bajjuzibwa Omwoyo bwe bazuukizibwa. Amagumba amakalu aga Ezeekyeri gaali geetaaga okuwulira obubaka obw’obunnabbi. Danyeri yali amaze ekiseera ng’asoma ebiwandiiko bya Musa ne Yeremiya bwe yazuukusibwa n’ategeera embeera ye ey’okusaasaana. Mu ssuula eyokubiri, Danyeri n’abasaiza abasatu ab’ebitiibwa baazuukusibwa mu ngeri ey’ekifaananyi okulaba nti baali bateekeddwa wansi w’ekiragiro ky’okufa; awo omusana gw’obunnabbi, ogwali gukwekeddwa era ne guluvannyuma gusumululwa, ne gutaasa Danyeri n’emikwano gye egyo esatu. Abawala ab’embeerera ab’omu lugero bazuukusibwa “okukaaba” mu ttumbi. AbaMillerite baazuukusibwa Kristo bwe yaggyawo omukono gwe ku bifaananyi ebyali ku kipande. Mu bajulirwa bano bonna omukaaga, bubaka bwa bunnabbi bwe buzuukusa abafu oba abeebase. Oluvannyuma buleetawo okugezesebwa omwolesebwa ebika bibiri ku nkomerero y’omulimu gw’okugezesebwa.
Okusinziira ku mirongo gino, kikakasiddwa nti enkumi kikumi n’amakumi ana mu nnya bwe zijja kuzuukusibwa mu nnaku ez’enkomerero, kino kye kiba obubaka bwa Yezeekyeri ku mpewo ennya, era n’obwa Musa obw’okusasanya emirundi musanvu mu Levitiko amakumi abiri mu mukaaga. Kye kiba obubaka bw’okuzuukira obuletebwa Mikaeri malayika omukulu. Kye kiba obubaka bw’ekirooto eky’ekyama kya Nebukadduneeza eky’ekifaananyi ky’ebisolo.
Abawala abo bakeberwa okusinziira ku kuba nga balina amafuta, agategeerekebwa ng’“obubaka bw’Omwoyo gwa Katonda.” AbaMillerite baazuukusibwa bwe baategeera nti baali boogerwako mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi, era ne bwe baalaba obujulirwa bwe bumu obwasooka okubaleetera okulagula omwaka 1843 nga mu butuufu bwali bulagula nga October 22, 1844. Okusinziira ku nnyiriri zino, kinywezebwa nti abantu obukumi mu enkumi kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya bwe banaazuukusibwa mu nnaku ez’oluvannyuma, banaazuukusibwa eri obubaka obw’okugezesebwa obw’obunnabbi obuleeta ebika bibiri eby’abasinza.
Emisono gino gyonna gituukiririra mu ngeri entuufu era ey’enkomerero mu kiseera ky’okugezesa okw’obunnabbi, ekiragibwa mu kutondwa kw’ekifaananyi ky’ensolo. Okukemebwa okwo kumalirizibwa nga ekiseera ky’okugezesa kiggaliddwa ku bawala ku Eteeka lya Sande. Noolwekyo, enkola y’okukemebwa ey’ekifaananyi ky’ensolo, ekiragiddwa emirundi mingi ng’ekikemebwa ekiraga abo abategeedde obubaka obwaggulwawo, eragiriddwa mu misono gino gy’obunnabbi gyonna. Mu Danyeri kkumi na bbiri, ab’amagezi abategeera okwongerwamu obumanyi bayitamu enkola y’okukemebwa ey’ebitundu bisatu, eriragibwa ng’okutukuzibwa, okweyerereza, ne kugezebwa. Ebitundu ebitatu ebyo bye bitundu by’okukakanyizibwa mu mutima ebireetebwa Omwoyo Omutukuvu, eby’eraga okukkakanyizibwa kw’ekibi, obutuukirivu, n’okusalirwa omusango. Ebitundu ebitatu ebyo bye Oluggya, Ekifo Ekitukuvu, n’Ekifo Ekitukuvu Ennyo. Ebitundu ebitatu ebyo birabikiddwa era mu bamalayika basatu b’Okubikkulirwa kkumi nnya, era ne mu by’ayitamu Danyeri n’abasatu ab’eesigwa mu ssuula esooka. Eyo baasooka okuyisa ekikemebwa ky’emmere, ne kuddako ekikemebwa eky’eby’okulaba, era oluvannyuma ne bayisa ekikemebwa eky’okusatu ekyawa kabaka w’obukiikakkono, akiikirirwa Nebukadduneeza.
Naye abaana bano bana, Katonda yabawa obumanyi n’obukugu mu by’okuyiga byonna n’amagezi; era Daniel yali n’okutegeera mu ebyolesebwa byonna n’ebirooto byonna. Awo ku nkomerero y’ennaku kabaka ze yali alagidde okubaleeta, omukulu w’abatoowashi n’abaleeta mu maaso ga Nebuchadnezzar. Kabaka n’ayogagana nabo; era mu bo bonna tewaalabika mulala afaanana ne Daniel, Hananiah, Mishael, ne Azariah; kyebaava bayimirira mu maaso g’kabaka. Era mu nsonga zonna ez’amagezi n’okutegeera, kabaka ze yababuuza, yabasanze emirundi kkumi okusinga abalogo bonna n’abalaguzi b’emmunyeenye abaali mu bwakabaka bwe bwonna. Daniel 1:17-20.
Ekigezo ekisembayo ku bisatu eri Danyeri n’abasajja abasatu ab’ekitiibwa kyakolebwa Nebukadduneeza; bwe kityo ne kulaga ekifaananyi eky’ekigezo eky’enkomerero eky’obunnabbi. Ekyo Danyeri n’abo abasatu kye bafaananyiriza kikwata ku Babulooni, kubanga Nebukadduneeza yali kabaka; era mu Isaaya essuula musanvu, olunyiriri munaana n’omwenda, kiteekebwawo nti kabaka, ekibuga ekikulu ky’eggwanga, n’“omutwe” by’obubonero obukyusaganyizibwa. “Omutwe” akiimirira omutwe wa Babulooni ey’emulembe guno mu nnaku ez’enkomerero. Omutwe ogwo mu nnaku ez’enkomerero ye mukazi omwenzi owa Okubikkulirwa essuula kkumi n’omusanvu, eyawandiikiddwa ku kyenyi kye nti, “EKYAMA, BABULOONI OMUKULU, NNYINA W’ABAKAZI AB’ENZI N’EBIKOLWA EBY’EKIVVE EBY’ENSI.”
Okugozesebwa kw’obunnabbi okw’enkomerero kw’abo 144,000 kugattiddwa n’okutegeera okutufu oba okukyamu ku “omutwe” gwa Babulooni ow’omu mulembe guno mu nnaku ez’enkomerero. Okugozesebwa kwabwe okwasembayo kulimu era n’okutegeera nti Babulooni ow’omu mulembe guno ne Loma ey’omu mulembe guno bye bifaananyi ebikyusanyizibwa; n’olwekyo “omutwe” gwa Babulooni ow’omu mulembe guno gwe gumu mu byombi, kubanga bye bifaananyi ebikyusanyizibwa.
"Ensi ejjudde embuyaga n’entalo n’obutakkanya. Naye wansi w’obukulembeze obumu—obuyinza bwa Papa—abantu banaagatta amaanyi okuwakanya Katonda okuyitira mu bajulirwa be." Obujulizi, Voliyumu 7, 182.
Danyeri n’abasajja abasatu ab’ekitiibwa balaga nti ekigezo ky’obunnabbi eky’enkomerero—kubanga bulijjo kiba kigezo ku bubaka bw’obunnabbi—kye kigezo ku nsonga ya Roma, kubanga omutwe mu nnaku ez’enkomerero ye obuyinza bwa Papa, obwasimbolerwa Nebukadduneeza, omutwe asooka owa Babulooni, eyagezesa ye kennyini Danyeri n’abo abasatu ab’ekitiibwa. Enkaayana eyo, nga bwe yalabirwamu mu Danyeri n’abo abasatu ab’ekitiibwa, yalangirirwawo ne mu enkaayana ey’olubereberye mu byafaayo eby’ensibuko eby’Adiventisimu, nga bwe yayimiririzibwa ku ekipande ekya 1843, ekyalagirirwa omukono gwa Mukama era nga tekyasaanidde kukyusibwa. Enkaayana eyayimiririzibwa ku ekipande ekya 1843 yasimbibwako ku kulambulula oba Antiochus Epiphanes oba Roma ey’obupagani ye buyinza eyakakasa ekibonekeero mu olunyiriri olw’ekkumi n’ena mu Danyeri essuula eky’ekkumi n’olumu.
Mu byafaayo by'ennaku ez'enkomerero, abo emitwalo kkumi n'ennya n'enkumi nnya bajja kugezebwako ku kutegeera kwabwe okw'obunnabbi. Okutegeera okw'obunnabbi kwesigamizibwa ku mirongo egy'enjawulo gy'obunnabbi egiyimiririza nti ekigezo ekisembayo kya bunnabbi mu bwakyo. Ekigezo kijja kuba kyeyongera mu mitendera era kijja kutuuka ku nkomerero yaakyo nga walabikawo ebika bibiri by'abasinzi.
Nga bwe kiragibwa mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri, okukebera kutandika nga omusana omuggya ogw’obunnabbi gubikkuliddwa, era ekikebera ekisooka kibeera ky’okulya obubaka oba okugaana obubaka. Ekikebera ekyo Danyeri akiraga ng’“okutukuzibwa,” ate ekiddako Danyeri yakiyita “okufuulibwa abyeru,” era omutendera guno guggwa ku kikebera eky’okusatu era ekisembayo ekiragibwa ng’“okugezebwa.” Ekikebera eky’okusatu n’ekisembayo mwe bagezebwa ebibinja bibiri, era eyo we beeraga oba balina amafuta oba tebalina.
Essuula esooka eya Danyeri eraga butereevu ekigezo eky’enkomerero, era n’olwekyo Danyeri alaga ekigezo ekiyimirizibwa ng’ ‘okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo,’ ekyo kye ‘kigezo abantu ba Katonda kye balina okuyitamu,’ nga tekunnaba kutuuka ‘okuteekebwako akabonero’ wadde ‘okuggalwawo kw’ekiseera ky’okusaasirwa’ ku tteeka lya Ssande erijja mangu.
Ekigezo eky’okutegeera engeri ekifaananyi ky’ekisolo gye kifuulibwa kisangamu ekigezo ky’obunnabbi eky’okutegeera enteekateeka y’obunnabbi ey’omuyungo ogw’obutundu busatu. Omusota omukulu, ekisolo n’ennabbi ow’obulimba balina enteekateeka y’obunnabbi ey’enjawulo, era esimbiddwa ku bajulizi b’obunnabbi abangi nnyo. Okutegeera engeri omuyungo guno ogw’obutundu busatu gye gukwatira wamu ne gufuka obuyinza bumwe obw’obunnabbi mu nnaku ez’enkomerero kye kutegeera engeri ekifaananyi ky’ekisolo gye kifuulibwa.
Ekifaananyi ekyangu, naye ekizibu, eky’obukulu obuli mu kutegeera engeri ekifaananyi ky’ensolo gye kikolebwamu mu nnaku ez’enkomerero, bwe bujulizi bwa Pawulo obukwata ku muntu w’ekibi mu ssuula eyokubiri eya 2 Abasesalonika. Pawulo ayogera ku nkolagana ey’obunnabbi wakati wa Rooma ey’abapagaani ne Rooma eya Paapa, era bwe akikola, alaga nti “enkolagana ey’obunnabbi wakati wa Rooma ey’abapagaani ne Rooma eya Paapa” nsonga eraga ebibiina bibiri eby’abasinza.
Ekibiina ekimu ekikyagala amazima g’enkolagana ey’obunnabbi wakati wa Roma ey’obupagani ne Roma ey’obupapa, n’ekibiina ekirala ekitayagala ago mazima, bwe kityo ne kiweebwa obulimba obw’amaanyi. Enkolagana ey’obunnabbi wakati wa Roma ey’obupagani ne Roma ey’obupapa Pawulo gye yayanjula, kye kimu ku bitundu bingi eby’obunnabbi ebiraga enkolagana y’obuyinza obubiri obwo, era n’enkolagana y’obuyinza obwo n’Amerika.
Luroma lw’abapagani kye musota omukulu, Luroma olw’obupapa kye kisolo, ate Maseteti Agattiddwa g’Amerika kye nnabbi w’obulimba. Akaabu ye kabaka w’omusota omukulu mu bakabaka kkumi, ng’afumbiriddwa Yezabele malaya, afuga ebibinja bibiri by’abanabbi b’obulimba. Abanabbi abasajja baali bannabbi ba Baali, n’abasaserdooti b’ekibira baakiikirira katonda omukazi Ashtaroth. Wamu babeera eky’okulabirako kya nnabbi w’obulimba w’ennaku ez’enkomerero akola ekifaananyi ky’ekisolo, nga bwe kiikirirwa abasaserdooti abakyala n’abanabbi abasajja.
Ejjoka ye Akabu, ali kifaananyi ky’abakabaka ekkumi mu Okubikkulirwa essuula 17, era ye obwakabaka olw’omusanvu mu obwakabaka munaana. Obwakabaka olw’omukaaga ye Amerika, bannabbi b’obulimba ba Yezeberi; obwakabaka olw’omusanvu be bakabaka ekkumi, Obumwe bw’Amawanga, obuyinza bw’ejjoka; ate obwakabaka olw’omunaana, oluli omu ku nsanvu, bubeera obwakabaka olw’okutaano obwaafuna ekiwundu eky’okufa, era ne buzukkizibwa ne bubeera obwakabaka olw’omunaana era olwasembayo, ekisolo, ekyo Amerika n’oluvannyuma ensi yonna bikikolera ekifaananyi eri kyo ne kyaakyo.
Danyeri essuula ey’olubereberye kiraga ekigezo eky’enkomerero eky’obunnabbi ekikwata ku kutegeera Rooma nga bwe ekiikiriddwa mu Kigambo kya Katonda. 2 Abasessalonika kiraga nti ekigezo eky’enkomerero eky’obunnabbi kirimu omusana ogukwata ku ntegeka ya Rooma ey’omu mulembe guno, nga bwe eri ekiikiriddwa mu nkolagana ey’obunnabbi n’ey’ebyobufuzi wakati wa Rooma ey’obupagaani ne Rooma eya papa.
Danyeri essuula ey’okubiri eraga nti waliwo ekyama ekigguddwawo mu nnaku ez’enkomerero ekigezesa abantu 144,000, kubanga Danyeri n’abaasatu abeesigwa ab’omu ssuula ey’okubiri bakikaikirira abantu ba Katonda ab’ennaku ez’enkomerero. Ekyama eky’obunnabbi ekigguddwawo, era ne kiba kye kibagezesa, kye kirooto kya Nebukadduneeza ekyama eky’ekifaananyi ky’ebisolo, ne kityo ne kiimira omugezesebwa ogw’enkomerero eri 144,000, kwe, nga Mwannyina White bwe yawandiika, “okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ekisolo.”
Ekigezo ekiragibwa mu ssuula ey’okubiri eya Danieri kiri wansi w’entiisa ey’okuttibwa. Nga kifaananyi ky’ennaku ez’enkomerero, kikakasa ebyo Pawulo bye yayigiriza bwe yalambulula obulimba obw’amaanyi obujja ku abo abatayagala mazima. Mu byafaayo bya Danieri, okutegeera kwe kwawonya ab’amagezi b’e Babulooni, naye tewali kiseera ky’ekisa oluvannyuma lw’ekigezo eky’enkomerero eky’ennaku ez’enkomerero.
Buli lunyiriri bwonna obw’empaka ku Rooma ng’akabonero ke twategeera buwa obujulirwa obutereevu eri empaka eziri mu kugenda mu maaso kaakano. Nga olutalo olw’okussaawo amateeka ga Sande bwe luli mu kweyongerayo kaakano mu kizikiza, Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi kiraga okujja kwalwo, newaakubadde emyoyo mitono nnyo be baana b’emisana; era abo abatali baana ba misana, kyebava bataamanya nti omusenyu gw’ebiseera eby’okugeriwa gugenda mangu nnyo okuweddako. Kino kibaawo mu mbeera Sister White gye yalaga, nti entambula ezisembayo zijja kuba za mangu. Mu mwezi gwa July, 2023, Michael yakka okuleeta eggye lye ery’amaanyi okuyimirira ku bigere byalyo, naye okuba ekitundu ku ggye eryo waliwo omulimu ogw’obunnabbi oguteekwa okusooka okutuukirizibwa, era gutuukirizibwa mu mbeera ey’ebyobufuzi lapho ekifaananyi ky’ensolo gye kiri mu kutondebwa.
Omulimu ogw’obunnabbi oguteekwa okutuukirizibwa gulimu okutegeera okutondebwawo kw’ekifaananyi ky’ensolo. Omuyizi w’obunnabbi ateekwa okutegeera, olw’ebintu ebigenda mu maaso mu byafaayo eby’omulembe guno, nti ensonga ez’eddiini n’ez’obufuzi ezireeta ekifaananyi ky’ensolo mu United States zitandise okukola. Omuyizi era ateekwa okutegeera engeri ekifaananyi ky’ensolo gye kitondebwamu mu bunnabbi nga bwe kiragiddwa mu Kigambo kya Katonda. Era ateekwa okutegeera nti, ng’ekifaananyi ky’ensolo bwe kitondebwa mu United States, n’ekifaananyi kya Katonda bwe kiri mu kutondebwa mu abantu emitwalo kikumi mu enkumi ana mu nnya. Ateekwa okutegeera okufaanagana kw’ebyafaayo eby’ennaku ez’oluvannyuma n’aba Millerites mu kiseera eky’okukulaakulana kw’obubaka bw’Okukaaba okw’Ekiro kya ttumbi mu byafaayo byabwe, bwe bazuukusibwa okutegeera nti baali mu kiseera ky’okulindirira eky’olugero, era n’olwekyo bo bennyini be bawala ab’emisango. Ebintu ebyo byonna ebisatu bitundu bya kugeza kwa bunnabbi okutandise okweyoleka mu mwezi gwa July 2023.
"Olunyiriri ku lunyiriri" buli nsonga ey’obutakkaanya ku Roma eyatuukamu mu byafaayo bya Advent, kye kyali ebyafaayo ebitukuvu ebiddamu mu nnaku ez’enkomerero. Ensonga ey’obutakkaanya ey’enkomerero ey’ekwata ku Roma eva ddala ku bantu ba Katonda abaganye okulabuka ku bubaka obwatuuka mu Julaayi 2023.
Katonda alikukumula abantu be; ssinga engeri endala zigaana, enjigiriza ez’obukyamu zijja kuyingira mu bo, ne zibasunsuza, nga zisunsula obusuwa okuva ku eŋaano. Omukama ayita bonna abakkiriza ekigambo kye okuzuukuka okuva mu tulo. Omusana ogw’omuwendo gutuuse, ogukwatirira ekiseera kino. Guno gwe mazima ga Bayibuli, agalaga obulabe obututuuseeko. Omusana guno gulina okutuleeta mu kunoonyereza okw’amaanyi mu Byawandiikibwa n’okwekenneenya ennyo ebyo bye tuyimirirako. Katonda ayagala buli njuyi n’ebifo by’amazima binoonyerezebwemu ddala, n’obugumiikiriza, nga tusaba era nga tusiba omukanda. Abakkiriza tebasaanidde kwesigamira ku bitekerezebwa byokka n’endowooza ezitalambikidde bulungi ku kye kituumibwa amazima. Okukkiriza kwabwe kuteekwa okuzimbibwa ku Kigambo kya Katonda nga kunywevu, era bwe kinaatuuka ekiseera eky’okukemebwa ne baleetebwa mu maaso g’obukiiko okuddamu olw’okukkiriza kwabwe, basobole okuwa ensonga y’ensuubirwa eri mu bo, n’obukkakkamu n’okutya.
Mukubirize, mukubirize, mukubirize. Ebisonga bye tuteeka mu maaso g’ensi biteekwa okutufukira ddala eby’amazima ebiramu. Kikulu nnyo nti mu kulwanirira enjigiriza z’etukiririzaamu nga musingi gw’okukkiriza kwaffe, tetukkirize kweyambisa nsonga ezitali nnamu ddala. Ezo zisobola okusirisa oyo ageguganya, naye tezza kitiibwa mu mazima. Tuteekwa okuteeka mu maaso ensonga ennamu, ezitagenda kusirisa bokka abatugaanira, naye ne ziyinza okuyimirira mu kukebera okw’amaanyi ennyo n’okunoonyereza okusembayo. Eri abo abeeyigizza okuwoza empaka, waliwo obulabe bunene nti tebagenda kukwata Ekigambo kya Katonda mu bwenkanya. Bwe tusisinkana omuwakanya, kisaana nnyo tuteeke ebisonga mu ngeri eyazuukusa okukakasa mu mutima gwe, si kunoonya kyokka kugumya omukkiriza.
“Ka kibeere nti omuntu akulidde ddala mu magezi, talina kulowooza wadde akaseera katono nti tekyetaagisa okunoonya Ebyawandiikibwa mu ngeri ey’omwoyo era etaggwaawo asobole okufuna omusana ogusingawo obungi. Ng’abantu, tuyitiddwa buli omu ku bubwe okuba abayizi b’obunnabbi. Tulina okukuuma okwegendereza n’obunyiikivu tusobole okwawula ekitangaala kyonna Katonda ky’anaatuleetera. Tulina okukwata ku kusooka okw’amaziba g’amazima; era olw’okuyiga okujjudde okusaba, omusana ogw’enjawulo era ogusinga obutangaavu gusobola okufunibwa, ne guleetebwa eri abalala.” Testimonies, Volume 5, 708.
Abaprotestanti ab’omu kiseera kya Miller baagaana okufugibwa amateeka g’ennimi, ne basalawo okuziba amaaso ku kigambo “also” mu olunyiriri olw’ekkumi n’enna, ekiraga mu ngeri y’amateeka g’ennimi nti “abambuzi b’abantu bo” baakikiikirira obuyinza obupya obwabadde buteekebwa mu ntambula y’ebintu eyalabisibwa mu nnyiriri mwe wali olunyiriri olwo. Uriah Smith yakola kye kimu ddala bwe yaziba amaaso ku bukakafu bw’amateeka g’ennimi obulaga nti kabaka ow’Obukiikakkono mu olunyiriri amakumi asatu mu mukaaga, era oluvannyuma mu olunyiriri amakumi ana, yalina okubeera ye kabaka ow’Obukiikakkono gwe baabadde boogerako okuva mu olunyiriri amakumi asatu mu emu.
Leero, abo abayigiriza nti United States be "abanyazi", bakozesa akatundu okuva mu byawandiiko bya Sister White akalambulula obuyinza bwa Papa n’eggwanga lya United States ng’obuyinza bubiri obusinga okuyigganya mu nnaku ez’enkomerero, ne bakyusa engeri gy’ekiwandiiko kitegekeddwamu okulumiriza nti okuyita ku "old world" kwe Sister White akoza okunyonyola Yuropu mu mazima kutegeeza ebyafaayo ebyayitawo. Enteekateeka y’ennimi mu kitundu ekyo eraga nti kino kye bateesezza kikyamu, era engeri Sister White gy’akozesaamu "old world" mu kitundu ekyo esaanirana n’engeri gy’akikozesa mu bifo ebirala mu byawandiiko bye. Bw’akikola atyo, abeera ng’akkiriziganya n’abannyonnyozi b’ebyafaayo abakozesa ekigambo "old world" nga bakigatta ne "new world" okulaga enjawukana wakati wa Yuropu n’Amerika.
ObuKatoliki obwa Roma mu nsi enkadde n’obuProtestanti obujeemu mu nsi empya baligoberera enkola efaanagana eri abo abassa ekitiibwa ebiragiro bya Katonda byonna.
Mu mbeera y’empandiika y’olulimi, ekigambo “baligobera” kiraga nti amaanyi gombi agakiikirirwa “ensi enkadde” ne “ensinsi empya,” byombi “bigoberera” okuyigganya abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma; era kikyamu mu mpandiika y’olulimi okugamba nti sentensi eno etegeeza “ensi enkadde” ng’ebyafaayo ebyayita, ate “empya” ng’ennaku ez’oluvannyuma. “Olunyiriri ku lunyiriri,” empaka zonna eza Rooma ez’edda zitegeeza omuyizi w’obunnabbi obw’ennaku ez’oluvannyuma nti bwe balizuukusibwa eri okukebera kw’ekifaananyi ky’ensolo, kijja kubaamu embeera mwe kulabikira okutegeera okw’amazima kw’abanyazi b’abantu bo. Okutegeera okutuufu okw’“abanyazi,” kwateekebwawo ku kipande kya bapayoniya ekya 1843, era n’olwekyo ge mazima ag’omusingi, aganywezebwa obuyinza bwa Omwoyo gw’Obunnabbi. Kino kiraga nti abayizi b’obunnabbi bwe balizuukuka eri okukebera kwabwe okw’enkomerero, ensonga y’“abanyazi” nayo erikiikirira okulumba okw’enkomerero ku mazima ag’omusingi, ne ku Mwoyo gw’Obunnabbi.
Tujja okwongera ku birowoozo bino mu kiwandiiko ekiddako.