Kintwalidde ebbanga ddene okutuuka ku kifo kino mu kunonyereza kwange ku Panium, era omutwe "Eleven, Eleven" gutegekeddwa okusimbira ddala nti Empologoma ey’omu kika kya Yuda ye yakwataganya ebitabo byombi—ekya Danyeri n’eky’Okubikkulirwa—okuteeka mu maaso eminnyiriri egya munda n’egy’ebweru egy’ebyafaayo by’okuteekebwako akabonero ku bantu ba Katonda mu mutwe ogw’ekkumi n’emu n’olunyiriri olw’ekkumi n’emu. Katono nga ekiseera ky’okugezesebwa kiggalibwaawo, waliwo ekiragiro eky’okuggulawo obunnabbi mu Kitabo ky’Okubikkulirwa obwaali buzibikiddwa okutuusa ekiseera lwe byafaayo eby’omunda n’ebweru eby’obunnabbi ebyayimiririzibwa mu minnyiriri ebbiri ez’ekkumi n’emu—ekkumi n’emu, nga bisangibwa mu bitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa—byafuuka amazima ag’omu kiseera.

Era n’aŋŋamba nti, Tobikkira bigambo eby’obunnabbi eby’ekitabo kino; kubanga ekiseera kiri kumpi. Atali mutuukirivu, asigale ng’atali mutuukirivu; n’oyo atali mulongoofu, asigale ng’atali mulongoofu; n’oyo omutuukirivu, asigale ng’omutuukirivu; n’oyo omutukuvu, asigale ng’omutukuvu. Okubikkulirwa 22:10, 11.

"Ekiseera kiri kumpi" amangu ddala nga tennaba kukoma ekiseera ky'okugezesebwa, era "ekiseera kiri kumpi" nga "Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo" kugguddwawo.

Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, Katonda kwe yamuwa, okulaga abaddu be ebintu ebirina okutuukirira mu bwangu; era ng’ayita mu malayika we, n’abitegeeza eri omuddu we Yokaana: oyo eyawa obujulizi ku Kigambo kya Katonda, n’obujulizi bwa Yesu Kristo, era n’ebintu byonna bye yalaba. Omukisa ali ku oyo asoma, era ne ku abo abawulira ebigambo by’obunnabbi buno, era ne bakuumanga ebyo ebyawandiikiddwa omwo; kubanga ekiseera kiri kumpi. Okubikkulirwa 1:1-3.

Bwe Empologoma ey’ekika kya Yuda esumulula "Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo," nga bwe abadde akikola okuva bwe kyatuuka obubaka bw’Enduulu ey’omu ttumbi ly’ekiro mu Julaayi 2023, okwo okusumulula kwemuli n’okubikkula nti Ye "Palmoni," Omubalirizi ow’amagero, oba Omubalirizi w’ebyama. Okulemererwa okukkiriza amazima gano kwe kulemererwa mu kigezo ekiteekako akabonero ku abo emitwalo kkumi na nnya n’obukumi buna.

Mazima nze mbabatiza mmwe n’amazzi olw’okwenenya; naye oyo ajja oluvannyuma lwange ali ow’amaanyi okusinga nze, nze sisaanira kutikka engatto ze; ye alibabatiza n’Omwoyo Omutukuvu n’omuliro. Eky’okufuutula kye kiri mu mukono gwe, era alirongoosa ddala awo gye asensira, n’akuŋŋaanya eŋŋaano ye mu ggwanika; naye obusenke alibwokya omuliro ogutazikira. Matayo 3:11, 12.

"Obwangu obulitandika okulongoosa kuno ssiyinza kubusala, naye tekulirwawo nnyo. Oyo alina omusuunsi mu mukono gwe alyaayonja yeekaalu ye n’agiggyaamu obutali butukuvu bw’empisa. Alirongoosa olugya lwe okusukka ddala." Testimonies to Ministers, 372, 373.

Emirongo gy’obunnabbi egiraga nti ekiseera eky’okuteekebwako akabonero kye kiba omutendera gw’okukemebwa okw’obunnabbi biri bingi okusukkiridde. Kitegeerekeka bulungi nti omutendera gw’okukemebwa gusinziira ku buyiiya n’obusobozi bw’abayizi obw’okukozesa enkola entuufu oba entatufu ey’okuyiga Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Amazima gano era galambikiddwa mu bujjuvu mu biwandiiko ebyaluŋŋamizibwa.

Naye abaana bano bana, Katonda yabawa obumanyi n’obukugu mu by’okuyiga byonna n’amagezi; era Daniel yali n’okutegeera mu ebyolesebwa byonna n’ebirooto byonna. Awo ku nkomerero y’ennaku kabaka ze yali alagidde okubaleeta, omukulu w’abatoowashi n’abaleeta mu maaso ga Nebuchadnezzar. Kabaka n’ayogagana nabo; era mu bo bonna tewaalabika mulala afaanana ne Daniel, Hananiah, Mishael, ne Azariah; kyebaava bayimirira mu maaso g’kabaka. Era mu nsonga zonna ez’amagezi n’okutegeera, kabaka ze yababuuza, yabasanze emirundi kkumi okusinga abalogo bonna n’abalaguzi b’emmunyeenye abaali mu bwakabaka bwe bwonna. Daniel 1:17-20.

Etteeka erisinga obukulu mu kunnyonnyola eby'obunnabbi lye lino: amazima guteekebwawo ku bujulizi bwa babiri, era abo abalemwa okwesiga etteeka lino beeteekateeka okulemererwa. Ekimu ku bitundu by'enteekateeka y'okukemebwa mu kiseera eky'okukubibwa akasamba, kirimu okutegeera enkwatagana y'ebyafaayo eby'omunda n'eby'ebweru, nga biragiddwa mu essuula kkumi n'emu n'olunyiriro kkumi n'emu ebyawandiikibwa bya Danieri ne Yokaana.

Okubikkulirwa kye kitabo ekifunze, naye era kye kitabo ekigguddwawo. Kiwandiikamu ebintu ebyewuunyisa ebirina okubaawo mu nnaku ez’oluvannyuma z’ebyafaayo by’ensi eno. Enjigiriza ez’omu kitabo kino zikkakafu era zitegeerekeka; si bya kyama wadde ebyetobeleru. Mu kyo mukwatibwamu olunyiriri lw’obunnabbi olumu nga bwe luli mu Danyeri. Obunnabbi obumu Katonda abuddamu, okulaga nti busaanidde okutekebwako omwoyo. Mukama tadamu bintu ebitali bya makulu manene. Manuscript Releases, voliyumu 9, omuko 8.

Ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa bukiikirira abajulizi babiri, era 144,000 bakiikirizibwa ng’abajulizi babiri mu ssuula ey’ekkumi n’emu ey’Okubikkulirwa. Mu lunyiriri olwa kkumi n’emu mu ssuula eyo, abajulizi babiri, abaakiikirirwa Eriya ne Musa, bazuukizibwa, nga bwe kyateekebwako ekifaananyi mu Yokaana eyali mu mafuta agali okugumba ne Danyeri eyali mu ttangaali ly’empologoma. Abo 144,000 bakiikiribwa Danyeri ne Yokaana, era ne Eriya ne Musa. Okusobola okuyitaamu ekigezo ekireetawo abo 144,000, omuyizi ateekwa okumanya nti amazima gasimbibwa ku bajulizi babiri, era nti ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa bukiikirira abajulizi babiri, era nti abo 144,000 balabikiddwa mu kifaananyi kya Eriya ne Musa ate ne Danyeri ne Yokaana.

Amazima gano ge gatono, nga kyokunyikibwa kitono ku mazima ag’obunnabbi agakwata ku byafaayo eby’omunda n’eby’ebweru, ebyakiikirizibwa “kkumi n’emu, kkumi n’emu” mu Danyeri ne mu Okubikkulirwa. Nga Palmoni, Kristo yalungamya okwataganyizibwa kw’ebyawandiiko ebyo ebibiri, era n’alaga nti kkumi n’emu bwe wongerako kkumi n’emu kivaamu amakumi abiri mu bbiri; era amakumi abiri mu bbiri ge kkumi, oba ekitundu eky’ekkumi, ekya bikumi bibiri mu amakumi abiri, ekyo kye kabonero akalaga okugattibwa kw’Obwakatonda n’obuntu. Palmoni yateeka ku bujulizi obusukka mu bbiri nti “bikumi bibiri mu amakumi abiri” ekiikiriza okugattibwa kw’Obwakatonda n’obuntu; era ekyo ky’ennyinyonnyola okweyambaza omubiri kwa Kristo, bwe yeeyambaza omubiri ogugudde. Mu kukikola n’ateekaawo ekyokulabirako eri abantu nti bwe baba ba mwetegefu okutuukiriza ebisanyizo by’Enjiri, Kristo ali mwetegefu okugatta Obwakatonda bwe n’obuntu bwaffe. Noolwekyo, Obwakatonda n’obuntu be bajulizi babiri.

“Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo” okwafungukirawo katono nga okuggala kw’ekiseera ky’okusaasirwa kwali kutuuka, kulaga nti Yesu ye “Ekigambo” kya Katonda.

Ku ntandikwa waaliwo Ekigambo, era Ekigambo kyali wamu ne Katonda, era Ekigambo kyali Katonda. Kyo kyali ku ntandikwa wamu ne Katonda. Ebintu byonna byakolebwa ku bwo; ate nga awatali bwo tewaaliwo kintu na kimu ekyakolebwa. Mu kyo mwalimu obulamu; era obulamu bwali omusana gw'abantu. Era omusana gwaka mu kizikiza; naye ekizikiza tekitegeera. Yokaana 1:1-5.

Baibuli ye "Ekigambo" kya Katonda, era nga Kristo bw’ayimirira okwegatta kw’obwakatonda n’obuntu. Baibuli eyimirira abajulizi babiri b’Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya, era abajulizi bano be Musa ne Eriya mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu.

Ebikwata ku bajulizi ababiri, nnabbi ayongerayo okwogera nti: 'Bino bye biti by’emizeeyituuni ebiri, n’ettabaaza bbiri ebiyimiridde mu maaso ga Katonda ow’ensi.' 'Ekigambo kyo,' omuwandiisi wa Zabbuli yagamba, 'kye ttabaaza ey’ebigere byange, era kye kitangaala eri ekkubo lyange.' Okubikkulirwa 11:4; Zabbuli 119:105. Abajulizi ababiri bano bikiikirira Ebyawandiikibwa bya Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya. Empaka Enkulu, 267.

Abajulirwa babiri be emiti gy’amafuta ebiri, emitendera gy’ettabaaza ebiri, era n’Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya, ekilagiddwa mu kitundu ky’ebyawandiikibwa nga "Ekigambo Kyo." "Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo" okuggulwawo Empologoma ey’ekika kya Yuda nga tekinnaggala ekiseera ky’okusaasirwa kwe "obweyongera obusembayo mu bumanyi" obugezesa abo abeesuubira okuba omu ku 144,000. "Obweyongera obusembayo mu bumanyi" era kye ky’obubaka bw’"Okukoowoola okw’omu ttumbi ly’ekiro" mu lugero lw’abawala abakyali bamyufu kkumi.

“Awo ne mmuddamu, ne mmugamba nti, Biki bino emiti ebibiri gy’omuzeyituuni egiri ku ludda olwa ddyo olw’ettabaaza ne ku ludda olwa kkono lwagyo? Era ne mmuddamu nate, ne mmugamba nti, Biki bino ebitabi ebibiri eby’omuzeyituuni ebiyita mu myungo ebibiri egy’ezzaabu ne bifukamu amafuta ag’ezzaabu okuva mu byo? N’aŋŋamba nti, Tomanyi bino biri ki? Ne ŋŋamba nti, Nedda, mukama wange. Awo n’ayogera nti, Bano be babiri abaafukibwako amafuta, abayimirira ku mabbali g’Omukama w’ensi yonna. Zekaliya 4:11-14. Bino bifulumya okuva mu byo ne bifukamu mu bibya ebya zzaabu, ebiyimirira emitima gy’abatumwa ba Katonda abalamu, abaleetera abantu Ekigambo kya Mukama mu kubalabula ne mu kwegayirira. Ekigambo kyennyini kibeere nga bwe kiragibwa, amafuta ag’ezzaabu, agafukibwa okuva mu miti ebiri gy’omuzeyituuni egiyimirira ku mabbali g’Omukama w’ensi yonna. Kino kye kubatizibwa mu Mwoyo Omutukuvu n’omuliro. Kino kijja okugulawo omwoyo gw’abatakkiriza eri okukakasibwa. Ebyetaago by’omwoyo biyinza okutukirizibwa bwokka olw’okukola kwa Mwoyo Omutukuvu wa Katonda. Omuntu ye mwennyini tasobola kintu na kimu okukkuta okwegomba kw’omutima wadde okutuukiriza ebiruubirirwa byagwo.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, voliyumu 4, 1180.

Ekigambo kya Katonda kye Bayibuli era ne Kristo, era Bayibuli ne Kristo bayimirira ng’abajulirwa babiri, nga bwe kiri ne abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya. N’abajulirwa babiri nabo bayimirira okwegatta kw’obwakatonda n’obuntu. Era bayimirira ebyafaayo eby’obunnabbi eby’omunda n’ebya bweru. Nga bajulirwa, baawa obujulizi nti okwegatta kw’obwakatonda n’obuntu tekukola kibi. Era bayimirira enkwatagana wakati w’obwakatonda n’obuntu. Ky’oba leeda, konduwiti, payipu, bamalayika, oba akabonero kalala konna akiraga omukutu ogw’okwogeragana wakati wa Katonda n’omuntu, obubaka obuweerezedwa eri omuntu bubeera bulamu oba okufa bulijjo.

Abafukibwako amafuta abayimirira ku luyi lwa Mukama ow’ensi yonna, balina ekifo ekyali kiweereddwa Setaani ng’akerubi omusaanikira. Bwe bayita mu biramu ebitukuvu ebimwetooloola entebe ye, Mukama akuumanga okunyumagana okutalekerawo n’abatuuze b’ensi. Amafuta aga zaabu galaga ekisa Katonda kye akozesa okukuuma ettala z’abakkiriza nga azijjuza amafuta, zireme okukendeka muliro ne zikazima. Singa amafuta gano amatukuvu tegafulukutirwa okuva mu ggulu mu bubaka bwa Mwoyo wa Katonda, amaanyi ag’obubi gandibadde gafuga ddala abantu.

Katonda aswazibwa bwe tutaaniriza obubaka b’atutumira. Mu ngeri eyo tugaana amafuta ag’eggolide ge yandifukamye mu meeme zaffe okutuusibwa eri abo abali mu kizikiza. Bwe kijja okukoowoola nti, ‘Laba, omugole ajja; muvemu mugende okumususinkana,’ abo abatanafuna amafuta amatukuvu, abatakuzezza ekisa kya Kristo mu mitima gyabwe, bajja kulaba, ng’abawala abasirusiru, nti tebateeseteese okususinkana Mukama waabwe. Tebalina mu bo bennyini amaanyi okufuna amafuta ago, era obulamu bwabwe buzikiridde. Naye singa tusaba Omwoyo Omutukuvu wa Katonda, singa tusaba nga Musa bwe yasaba nti, ‘Nkolage ekitiibwa kyo,’ okwagala kwa Katonda kujja kufukiddwa mu mitima gyaffe. Okuyita mu mapaipu ag’eggolide, amafuta ag’eggolide gajja okutuusibwa gye tuli. ‘Si lwa maanyi, newaakubadde obuyinza, naye lwa Mwoyo gwange,’ bw’ayogera Mukama w’eggye. Mu okwaniriza okumasamasa kw’Enjuba ey’obutuukirivu, abaana ba Katonda balisa ng’ettabaaza mu nsi. Review and Herald, July 20, 1897.

Okufukibwa kwa Omwoyo Omutukuvu kuba mu byafaayo eby’omunda n’eby’ebweru nga bwe birambikiddwa mu Danieri n’Okubikkulirwa 11:11. Waliwo waakiri abalingirizi b’obunnabbi bana abalambikiddwa mu bitundu 11 ne 12 by’Essuula 11 eya Danieri, abetaagibwa okutegeerwa baani be. Waliwo era ne bana abalala abetaagibwa okutegeerwa mu bitundu 13 okutuuka ku 15, era ne bana mu kitundu 16. Kati tubeera mu byafaayo ebyo bennyini; kale, nga tuli bayizi b’obunnabbi, kitugwanira okutegeera baani abalingirizi b’obunnabbi abali mu bitundu 11 okutuuka ku 16, kubanga balaga olunyiriri lw’obunnabbi olubikka ku byafaayo ebisiriikirira eby’ekitundu 40 eky’Essuula y’emu.

Era kirabika kya mugaso okumanya abantu abaalabikiddwa mu byafaayo eby’olunyiriri 40 eby’ebadde biguggulibwa okuva mu 1989.

N’agamba nti, Genda, Danyeri: kubanga ebigambo bino byaggaddwawo era byasibiddwa okutuusa ekiseera eky’enkomerero. Abangi banaakuzibwa, ne bafuulibwa balongoofu, ne bagezebwa; naye ababi banaakolanga obubi; tewali n’omu ku babi anategeera; naye ab’amagezi banaategeera. Danyeri 12:9, 10.

Olunyiriri amakumi ana lutandiikira mu biro by’enkomerero mu 1798, nga Napoleon ow’e Bufalansa atwala Papa mu busibe. Napoleon yategeeza nti ebikolwa bye byasinziira ku ndagaano eya Tolentino eyamenyeka mu 1797. Entalo wakati wa Napoleon ne Papa zaali zirabiddwaako mu kifaananyi mu byafaayo ebyatuukiriza ennyiriri mukaaga ne musanvu ez’Essuula kkumi n’emu eya Danyeri. Endagaano y’obufumbo eyamenyeka, n’okuwangulwa kwa kabaka ow’Obukiikakkono mu mikono gya kabaka ow’Obukiikaddyo, nga kituukiriza ennyiriri mukaaga ne musanvu, byaddiddwamu mu byafaayo bya 1798; era bw’atyo byakiikirira obunnabbi bw’Ekigambo kya Katonda obuli mu nnyiriri ezo, n’okutuukirizibwa kwazo ku ntandikwa y’entalo wakati wa Ptolemy Philadelphus, ow’okubiri era kabaka wa Misiri, ne Antiochus Theos, ow’okusatu era kabaka wa Siriya. Ptolemy yakiikirira kabaka ow’Obukiikaddyo, ate Antiochus n’akiikirira kabaka ow’Obukiikakkono.

Obunnabbi obuli mu nnyiriri, bwe buŋŋaanyizibwa wamu n’okutuukirizibwa kw’obunnabbi obwo mu byafaayo bya Ptolemy ne Antiochus—ebyo ebyavaamu ne biba eby’okulabirako—n’ebyafaayo bya Napoleon ne Papa mu 1798, bituwa elayini ssatu ezifaananyiriza ebyafaayo bya Putin ne Zelenskyy mu nnyiriri olw’ekkumi n’emu n’olw’ekkumi n’ebbiri. N’olwekyo, okutegeera nti ekiseera eky’enkomerero mu 1798 kikiikirira ebyafaayo bya Napoleon ne Papa tekimala singa kiggwa awo. Twetaaga okutegeera ennyiriri mukaaga n’omusanvu bwe bulagula ku bya Napoleon ne Papa, era n’okutegeera ebyo ebyafaayo bya Ptolemy ne Antiochus bye bituyigiriza ku kiseera kye kimu ekyo. Bw’etuuse okutegeera ezo layini z’obutuufu, tunaasobola olwo okutegeera nti ebyo ebyatuukirizibwa mu byafaayo eby’edda biraga entandikwa y’ebyafaayo eby’olunyiriri amakumi ana, era nga bwe batyo, biraga n’enkomerero y’olunyiriri amakumi ana ng’ekiseera we Putin, eyafaananyizibwa ku Napoleon ne Ptolemy—Putin eyalagulwa mu nnyiriri mukaaga n’omusanvu—atuukiriza olunyiriri olw’ekkumi n’emu n’olw’ekkumi n’ebbiri.

Ekirabikira ekikulu ku nkolagana mu by’obunnabbi wakati w’ejjoka n’ensolo nga Yokaana bwe yabalambulula, oba nga ‘ekya bulijjo’ n’‘ekikangabwa ekireeta okuzikirira’ nga Daniyeri bwe yabiraga, kye kiri nti mu by’obunnabbi bafaanagana nnyo. Yokaana akigamba bw’ati.

Ne basinza ejjoka eryaawa ensolo amaanyi; ne basinza ensolo, nga bagamba nti, Ani afaanana ensolo? ani ayinza okulwana nayo? Okubikkulirwa 13:4.

Okusinza ejjoka eddene kwe kusinza ensolo, kubanga byombi biyimirira eddiini y’obupagani. Nga Yokaana bwe yakola, Danyeri akozeesa “ennyanga entono” mu kitabo kya Danyeri essuula munaana, ennyiriri mwenda okutuuka ku kkumi n’abiri, okuyimirira Loma ey’obupagani n’ey’obupapa, newankubadde nga asosola bulungi wakati wazo ng’alaga ennyanga entono ey’a Loma ey’obupagani mu ngeri ey’obusajja, ate ey’a Loma ey’obupapa mu ngeri ey’obukazi. Mu ssuula omusanvu Danyeri alaga Loma ey’obupagani nga “ey’enjawulo” okuva ku bwakabaka ebyagibanjirira, era Danyeri ate alaga nti Loma ey’obupapa nayo yali “ey’enjawulo.” Loma, oba ey’obupagani oba ey’obupapa, ya njawulo. Akabonero ak’obusajja aka Loma akakiikirira Loma ey’obupagani kaawagirwa Akabu ne Kerode. Bombi baali bawasa abakyala abakiikirira obupapa. Omukazi ye obuyinza bwa kkanisa, ate omusajja ye obuyinza bwa gavumenti; kale mu mutendera ogw’obunnabbi, bwe Kigambo kya Katonda bwe kyogera ku musajja n’omukazi okufuuka omu, kikakasa obutuufu nti Loma ey’obupagani ne Loma ey’obupapa bifaanagana nnyo mu ngeri y’obunnabbi, kubanga be omubiri gumu.

Enkolagana ya Bufalansa n’Obupapa mu 1798 efaananyiriza enkolagana ya Amerika n’Obupapa mu kiseera bassekabaka kkumi lwe banaayokya Loma n’omuliro ne balirya ennyama yaayo.

Era ennyanga kkumi ze walabye ku nsolo, ezo zijja okukyawa omukyala omwenzi, ne zimuleka nga taliiko kantu era nga ali bwereere, ne zirya omubiri gwe, ne zimwokya n'omuliro. Okubikkulirwa 17:16.

Enkolagana ya Falaansi n’Obwa Papa bwe yateeka Obwa Papa mu buyinza mu mwaka gwa 538, y’ekifaananyi ky’omulimu gw’Amerika ogw’okuwonya ekiwundu eky’okufa eky’Obwa Papa ku tteeka lya Ssande erigenda okujja amangu.

Ne ndaba ekisolo ekirala nga kivudde mu nsi; ne kirina empondo bbiri ng’eza mwana gw’endiga, ne kyogera ng’omusota omunene. Era akozesa obuyinza bwonna obw’ekisolo ekyasooka mu maaso ge, era aleetera ensi n’abo abituulamu okusinza ekisolo ekyasooka, ekyalina ekiwundu eky’okufa ne kyawona. Era akola eby’amagero ebikulu, okutuusa n’okuleeta omuliro okugwa okuva mu ggulu ku nsi mu maaso g’abantu; era alimba abo abatuula ku nsi olw’eby’amagero ebyo bye yali n’obuyinza okukola mu maaso g’ekisolo; ng’agamba abo abatuula ku nsi okukola ekifaananyi ky’ekisolo ekyafuna ekiwundu olw’ekitala, ne kyawona. Okubikkulirwa 13:11-14.

“Ekiseera eky’ekkomerero” mu 1798, nga kituukiriza olunyiriri amakumi ana, kiraga nti ekifo kya kabaka ow’eby’omwoyo ow’amambuka kyasikibwa kabaka ow’eby’omwoyo ow’amaserengeta. Ebyafaayo eby’obunnabbi ebyo bye bikwata ku ekkomerero ly’emyaka 1260 egy’obufuzi bwa Paapa, n’olwekyo obubonero bw’obunnabbi obw’omu ntandikwa y’ebyafaayo ebyo bulabikira ku nkomerero. Mu 538 obwakabaka okw’okuna mu bunnabbi bwa Bayibuli bwawaayo ekifo eri obwakabaka okw’okutaano mu bunnabbi bwa Bayibuli, era mu 1798 obwakabaka okw’okutaano mu bunnabbi bwa Bayibuli bwawaayo ekifo eri obwakabaka okw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli.

538 era kabonero ak'ekkubo ak'omu wakati mu kikolimo kya "emirundi musanvu" ekiri mu Leevitiko omutwe ogw'amakumi abiri mu mukaaga, ekyaweereddwa ku Bwakabaka obw'obukiikaddyo bwa Isirayiri, ekyatandikira mu 723 BC, Asiriya bwe yatwala Efulayimu mu bunyage. N'olwekyo, 1798 erina si obubonero obw'obunnabbi bwa 538 byokka, wabula n'obwa 723 BC. Mu 723 BC ebika kkumi bya Isirayiri byali biwangulwa Asiriya, era oluvannyuma lw'emyaka 1260, mu 538, Loma ey'Abapagani yali ewangulwa Loma ey'Abapapa, naye nayo ne yawangulwa Bufalansa mu 1798 ku nkomerero y' "emirundi musanvu."

Mu mwaka gwa 1798, Bufalansa, kabaka w’amaserengeta, yaggya obwakapapa ku entebe ey’obwakabaka. Mu mwaka gwa 538, Bufalansa, ng’akabonero akasinga obukulu ak’okumenyeka kwa Roma ey’obupagani mu bwakabaka kkumi, yateeka obwakapapa ku entebe ey’obwakabaka. Mu kiseera ky’etteeka lya Sande Amerika eriddamu omulimu Bufalansa gwe yakola mu 538, era bwe abakabaka kkumi banaayokya obwakapapa n’omuliro ne balya ennyama y’obwakapapa, Amerika eriddamu omulimu Bufalansa gwe yakola mu 1798.

Omusango gwa "emirundi musanvu" eri obwakabaka obw’obukiikakkono n’obw’amaserengeta bwa Isirayiri kwaletebwa obwakabaka obwaava mu bukiikakkono.

Isirayiri ye ndiga esaasaanyiziddwa; empologoma zimugobye: asooka kabaka w’e Bwasuli yamulya; oluvannyuma ono Nebukadduneeza kabaka w’e Babulooni yamumenya amagumba ge. Yeremiya 50:17.

Asuliya yava mu bukiikakkono n’awangula ebika kkumi mu 723 BC, era Babulooni n’etwala Yuda mu buwaŋŋanguse mu 677 BC. Newaakubadde Isirayiri yali obwakabaka obw’omu bukiikakkono bw’oguyereranya ne Yuda, kyokka obwakabaka byombi byawangulwa abalabe abava mu bukiikakkono; bityo, bwe tubitunuulira okusinziira ku mulabe eyabatwala mu buwaŋŋanguse, Isirayiri ne Yuda byafuuka ng’obwakabaka obw’omu bukiikaddyo. 723 BC kiyimirira kabaka ow’obukiikakkono ng’awangula obwakabaka obw’ebitundu kkumi obw’omu bukiikaddyo. 538 kiyimirira okukyuka okuva mu bupagani okugenda mu bwa Paapa, era kiyimirira obwakabaka obw’omu bukiikakkono ng’awangula obwakabaka obw’ebitundu kkumi. 1798 kiyimirira kabaka ow’obukiikakkono ng’awangulwa kabaka ow’obukiikaddyo akiimirira obwakabaka obw’ebitundu kkumi.

Era mu ssaawa eyo yennyini waaliwo okukankana kw’ensi okunene, era ekitundu eky’ekkumi eky’ekibuga ne kigwa; era mu kukankana okwo abantu enkumi musanvu ne battibwa; n’abasigaddewo ne batya nnyo, ne bawa Katonda ow’eggulu ekitiibwa. Okubikkulirwa 11:13.

Ekiseera eky’enkyukakyuka ekikwatagana ne 538, lwe Roma yawanduka okuva mu busamize n’efuuka ey’obwa Papa, kye kimu n’enkyukakyuka eri mu Danyeri essuula munaana okuva ku ky’ekika ky’obulenzi okudda ku ky’ekika ky’obuwala, ekiraga mu kifaananyi okuva ku byobufuzi bya ggwanga okugenda ku by’obukulembeze bw’ekkanisa. Obunnabbi bwa “emirundi musanvu” bulina omukono gw’“amazima”, kubanga ennukuta eyasooka (723 BC) efaananyiriza ennukuta ey’amakumi abiri mu bbiri era ey’enkomerero mu nnukuta z’Olwebbulaniya (1798), ate ennukuta ey’ekkumi na ssatu ey’omumakkati emiraga obujeemu (538). Danyeri alaga nti “okusobya” okukiikirizibwa mu bigambo “okusobya okuleeta okuzikirira” kwali okwegatta kw’ekkanisa ne gavumenti, ekkanisa nga y’efuga enkolagana eyo. Okusobya okwo kumanyiriza 538, ekiri wakati era mu kifaananyi ng’ennukuta ey’ekkumi na ssatu mu bubonero obukulu busatu mu kiseera ky’“emirundi musanvu” ekiri eri ebika kkumi eby’omumambuka bya Isirayiri.

Mu 1798, "ekiseera eky'enkomerero", nga bwe kyogerwa mu lunnyiriri amakumi ana olw'essuula kkumi n'emu eya Danyeri, Bufalansa eyatakkiriza nti waliwo Katonda, kabaka w'Obukiikadde, yateekera Obwa Papa, kabaka w'Obukiikakkono, ekiwundu eky'okufa. Mu 1989 Obwa Papa ne bwezza ku kabaka w'Obukiikadde atakkiriza nti waliwo Katonda, eyali mu kiseera ekyo afuuse Soviet Union. Okwezza okwo kwaliimu endagaano ey'ekyama wakati wa United States ne Vatikaani. Okusangulwa kwa Soviet Union mu 1989 kuggalawo obubaka obw'obunnabbi obuwandiikiddwa mu lunnyiriri amakumi ana, era olunnyiriri oluddako, olwa amakumi ana mu gumu, luyimirira etteeka lya Ssande mu United States. Noolwekyo, okuva ku kugwa kwa Soviet Union mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Ssande ery'omu lunnyiriri oluddako, tubadde tubeera mu byafaayo ebikwekeddwa eby'olunnyiriri amakumi ana.

Olunyiriri lw’amakumi ana lutandika nga limanyisa kabaka w’omumaserengeta ne kabaka w’obukiikakkono mu 1798, ate ne mu 1989 kabaka w’omumaserengeta ne kabaka w’obukiikakkono, wamu n’amaanyi ag’okusatu agakiikirirwa amagaali g’entalo, ebyombo n’abajaasi abali ku mbalaasi.

Ate mu biro eby’enkomerero kabaka w’obukiikaddyo alimusindika ku ye; naye kabaka w’obukiikakkono alijja ku ye ng’omuyaga oguzinga, n’amagaali ag’eggye, n’abeebagala embalaasi, era n’ebyombo bingi; era aliyyingira mu nsi nnyingi, alibuna n’ayita. Danyeri 11:40.

Mu ‘nkomerero y’ekiseera’ mu 1798 omuduumizi w’amagye wa Napoleon yayingira mu Vatican n’atwala papa n’amuggalira mu kkomera. Mu 1989 okuwoolera ku 1798 ne kubaawo. Waliwo enkyukakyuka z’obunnabbi ezaaliwo mu byafaayo wakati wa 1798 ne 1989 ez’ekikulu okutegeera. Ubufaransa obutakkiriza Katonda, kabaka w’amaserengeta mu kiseera kya 1798, ye kabaka w’amaserengeta ow’omwoyo owasooka, era Russia ya Putin eteekeddwa okuba ey’enkomerero. Ubufaransa bumanyiddwa mu Kubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi n’ogumu, era Sister White abulambulula mu butongole ng’Ubufaransa obutakkiriza Katonda. Omu ku bubonero bubiri obulambulula Ubufaransa mu mutwe ogw’ekkumi n’ogumu ye Misiri, gye Sister White alambulula ng’akabonero k’okutakkiriza Katonda. Mu mutwe ogwo ekisolo ekivayo mu kinnya ekitaliiko nkomerero kyali okutakkiriza Katonda okwayingira mu byafaayo mu kiseera ekyo.

Obutakkiriza mu Katonda bwayingira mu byafaayo nga butandikira mu Bufalansa mu 1798, era okutuuka mu 1989, Sovyeti Yuniyoni ye y’afuuka kabaka ow’eby’omwoyo w’obutakkiriza mu Katonda. Okuggibwawo kwa Sovyeti Yuniyoni mu 1989, ng’okutuukiriza omukago ogw’ekyama wakati wa Popu Yokaana Pawulo II ne Ronald Reagan, kwali kufaananyiziddwa dda mu olunyiriri olw’ekkumi olw’Essuula ey’ekkumi n’emu mu kitabo kya Danyeri; era n’omujulizi ow’okubiri ogukakasa olunyiriri olw’ekkumi asangibwa mu kyawandiikibwa kya Isaaya ekikwata ku bikolimo bibiri eby’emyaka 2,520 eri obwakabaka bw’Isirayiri obw’emambuka n’obw’amaserengeta, nga bwe byateekebwawo mu masuula 7 okutuuka ku 11.

Omwaka gwa 1989, n’olwekyo, gufuuka ensonga ey’okukwatirako mu kunyulula ebyama eby’obunnabbi eby’ennaku ez’enkomerero. Mu kiseera ekyo olunyiriri 40 lwasumululwa. Kati kimanyiddwa nti olunyiriri 40 lutandikira mu 1798 era luggwa ku tteeka lya Sande erimwogeddwako mu olunyiriri 41.

Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, Amerika ejja okwogera ng’ejjoka era ejja okukomya obufuzi bwayo ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli. Yatandika ebbanga ly’obufuzi bwayo mu 1798, ng’obwakabaka obw’okutaano bwe bwafuna ekiwundu ekitta. Mu 1798 Amerika yayisa amateeka agayitibwa Alien and Sedition Acts, bwe bityo ne gafaananiriza okukoma kw’obwakabaka obw’omukaaga nga bwali mu ntandikwa yaabwo ddala. Olunyiriri amakumi ana, noolwekyo, lwe ebyafaayo bya Amerika ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli.

1798 ye nnukuta esooka mu nnukuta z’Olwebbulaniya, etteeka lya Ssande lye nnukuta ey’amakumi abiri mu bbiri era eyasembayo mu nnukuta z’Olwebbulaniya, ate 1989 kye kabonero ak’omu makkati akayimirira obujeemu obufananyirizibwa n’omuwendo kkumi n’asatu n’ennukuta ey’ekkumi n’asatu mu nnukuta z’Olwebbulaniya. 1989 kiyimirira obujeemu bw’endagaano ya Reagan ey’ekyama n’Anti-Kristo ow’obunnabbi bwa Baibuli. 1989 yaleeta omusooka ku ba Pulezidenti munaana abaasembayo abafugira mu kiseera ky’obujeemu eri Ssemateeka obweyongera okukula. 1989 yatandika enkola y’okukezesa mu Abadiventisti b’Olunaku olw’Omusanvu eyateekebwawo okutondawo ebika bibiri by’abasinza. Abeesigwa batono, abatali beesigwa bangi. 1989 kiyimirira akabonero ak’omu makkati k’olunyiriri olw’amakumi ana, era kiyimirira obujeemu obufananyirizibwa n’ennukuta ey’ekkumi n’asatu. Olunyiriri olw’amakumi ana lulina omukono gwa “mazima.”

Olunyiriri lw’amakumi ana lulina bakabaka b’obukiikakkono n’obukiikaddyo ab’enjawulo mu byafaayo eby’omu nkomerero y’olunyiriri. Era mulimu ne United States, ng’okusinziira ku Yokaana, ye nnabbi w’obulimba akolagana n’ekiyoka ekinene n’ensolo okutwala ensi e Amagedoni. Kabaka w’obukiikaddyo mu lunyiriri lw’amakumi ana ye ekiyoka ekinene, ate kabaka w’obukiikakkono ye nsolo; amagaali ag’olutalo, ebyombo n’abavuzi b’embalaasi be nnabbi w’obulimba. Okutuukirizibwa kw’olunyiriri lw’amakumi ana mu 1989 kifuuka ensonga y’obunnabbi ey’amaanyi ennyo ey’okuyamba okutegeera olunnyiriri 11 okutuuka ku 15. Bw’oba si mu mazima ku 1989, tosobola mu ngeri ey’amagezi okuba mu mazima ku byafaayo bye tulimu leero.

Okuva mu 1989 okutuuka ku etteeka ery'olunaku lwa Sande, entalo essatu ez'okulwanirwa ku lw'obwa Papa ziragiddwa mu nnyiriri kkumi okutuuka ku kkumi na ttaano. Ennyiriri zino zirina okwebalirirwa nga ebyafaayo ebigenderera awamu nga bimu, kubanga "Antiochus Magnus" y'omu omu asangibwa mu ntalo essatu eziragiddwa mu kutuukirizibwa okw'ebyafaayo kw'ennyiriri kkumi okutuuka ku kkumi na ttaano.

Entalo essatu zino zonna zifuuka olunyiriri lumu lw’obunnabbi, kubanga Antiochus Magnus yali mu buli emu ku ntalo zino essatu. Olunyiriri olw’ekkumi, ne Isaaya 8:8, bituwa abajulirwa babiri ku kutuukirizibwa kw’olunyiriri olw’amakumi ana mu 1989. Olunyiriri olw’amakumi ana lwe ky’okukwatirako mu olunyiriri olw’ekkumi ne mu Isaaya 8:8. “Amagaali, ebyombo n’abeebagadde embalaasi” biimirira emiriingo ebiri egy’ekisolo eky’ensi mu ensuula kkumi na ssatu ey’Okubikkulirwa. Ku nkomerero, United States bw’eyogera ng’ “dragon”, emiriingo egyo ebiri tebiriba Republicanism na Protestantism. Mu kiseera ekyo, abo abayitibwa Abaprotestanti bajja okwegatta n’Obukatoliki, era Constitutional Republic ejja okukyusibwa n’efuuke obufuzi bwa dikiteta. Mu kiseera ekyo, emiriingo ebiri egy’ekisolo eky’ensi gijja kuba amaanyi g’eby’enfuna n’amaanyi g’amagye. Mu ensuula kkumi na ssatu ey’Okubikkulirwa, United States ewaliriza ensi okukkiriza akabonero k’ekisolo okusobola okugula n’okutunda, era n’ekyokutiisa eky’okufa. Emiriingo egyo ebiri bye “ebyombo” bya Danyeri ebimeerereza amaanyi g’eby’enfuna, era bye “abeebagadde embalaasi n’amagaali” ebimeerereza amaanyi g’amagye.

1989 ekakasa nti, bwe tuteeka mu nkola okutuukirizibwa okw’ebyafaayo kw’entalo eza Raphia ne Panium mu bitundu kkumi n’emu okutuuka ku kkumi n’ettaano, kiteekwa okukozesebwa enkola y’obunnabbi eyo gimu eyakozesebwa okutegeera 1989 n’okugwaawo kwa Soviet Union, kubanga Antiochus Magnus yali mu ntalo zonna ssatu eziragiddwa mu bitundu kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano. Antiochus ayimirira amaanyi g’amaggaali g’amagye, ebyombo n’abalwanyi ab’oku mbalaasi, amaanyi ago mu 1989 gaayimiriribwa Ronald Reagan, ow’olubereberye ku bapulezidenti munaana; eyasembayo ku bo era ye omukaaga, era kaakano ali ow’omunaana ey’ava mu basanvu.

Okusinziira ku Isaaya 23, obuyinza bwa Papa, (omukazi omwenzi akola obwenzi n’abakabaka b’ensi), yandibadde ekyekweka mu mulembe gw’obufuzi bwa United States ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli. Mu 1989, United States, eyali eragiddwa ng’ekifaananyi kya Antiochus Magnus, yali obuyinza obukolerera ku lw’obufuzi bwa Papa mu lutalo lwabwo okulwanyisa ekisolo ky’obutakkiriza nti waliwo Katonda ekyawa obufuzi bwa Papa ekiwundu eky’okufa mu 1798.

Entalo ssatu ez’olunyiriri 10 okutuuka ku 15 ziraga entalo wakati wa kabaka w’amambuka, nga mu kyama ye mukazi malaya owa Ttuulo, era ng’akozesa obuyinza bw’ayitira mu abo abamuyimirira mu kifo kye ng’asemberera okuzzaawo obuyinza bwe n’okuwangula kabaka w’obutakkiriza mu Katonda—kabaka w’amaserengeta. Okutuukirizibwa okw’ebyafaayo kw’entalo ssatu ez’olunyiriri 10 okutuuka ku 15 kutuyigiriza nti mu ntalo eyasooka n’eyasembayo Antiochus Magnus yawangula, naye ey’omu wakati yawangulwa. Obubonero bw’obunnabbi obw’emyaka gya 1989—egya Ronald Reagan awamu ne Pope John Paul II n’okugwa kwa Soviet Union—bujja kuba n’ekifaananyi kyabyo mu ntalo eyasembayo ku zino ssatu, kubanga ebyawandiikibwa bino bibikkulibwa nga tekinnaggala kuggalibwa kw’obusaasizi. Ng’olunyiriri amakumi ana bwe lwalibikkulibwa mu 1798 era nate mu 1989, n’olunyiriri luno lubikkuliddwa ku nkomerero, nga lutandikira mu Julaayi 2023.

Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kubikkulibwa mu budde butono nga tekinnaggwa ekiseera ky’ekisa, era kuweereddwamu amazima agarisinga obukulu nti Yesu ye Owasooka era Owasemba, era bwe kityo bulijjo alaga enkomerero mu ntandikwa. Eri Abadiventisiti, ekiseera ky’ekisa kiggalwawo ku tteeka lya Sande, era nga tekinnaggwa kuggala kw’ekiseera ky’ekisa, Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kuba kubikkuliddwa. Obubaka obukomekkerezebwa ku luggi oluggale olw’etteeka lya Sande ye bubaka bw’Okukaaba kw’ettumbi ly’ekiro, obwaaleetereza ku luggi oluggale lwa October 22, 1844 mu byafaayo by’Abamileriti. Okubikkulibwa okw’omwaka gwa 1798 mu ntandikwa y’olunyiriri amakumi ana—era nga kwe kutandika kwa Amerika okuba obwakabaka obw’omukaaga mu bubaka bw’obunnabbi bwa Baibuli—kwafaananyiriza okubikkulibwa okw’omwaka gwa 1989 wakati w’olunyiriri amakumi ana n’akatandika k’okuggwa mpola kwa Amerika. Okubikkulibwa mu 1798 okwafaananyiriza 1989 kuyimirira ng’obujulirwa obubiri eri okubikkulibwa kw’obubaka bw’Okukaaba kw’ettumbi ly’ekiro mu 2023. Olunyiriri luno, nga lulina obubonero bw’ekkubo busatu 1798, 1989 ne 2023, lilaga emirimu egy’omunda egy’okutukuza abawala kkumi era n’olunyiriri olw’ebweru olw’obwakabaka obw’omukaaga mu bubaka bw’obunnabbi bwa Baibuli.

Olutalo olulambikiddwa mu kitundu ekkumi n’emu, olwatuukirira mu Lutalo lwa Raphia Antiochus bwe yawangulwa Ptolemy, luyimirira okuwangulwa kw’obuyinza obuyimirira mu kifo kya Papa, obuli mu lutalo luno olwaliwo kakati bwa Banaazi b’e Ukraine abakwateganye n’amawanga g’Obugwanjuba bwa Bulaaya ag’okwegatta kw’ensi yonna agali mu EU ne NATO, era nga bali mu mukono gumu n’ab’ensi yonna mu by’obufuzi n’eby’enfuna ab’Obumu bw’Amawanga ggonna. Obanga Antiochus Magnus yali mu entalo ssatu zonna era ng’ayimirira obuyinza obuyimirira mu kifo kya Papa okulwana ne kabaka w’amaserengeta, kisoboka kitya okuba nti kyali Amerika mu 1989, oluvannyuma ne kiba Ab’e Ukraine nga bwe kiragibwa mu Lutalo lwa Raphia, ate ne kiba Amerika nate mu Lutalo lwa Panium? Ekitundu ekkumi kye kisumuluzo ku bitundu okuva ku kkumi n’emu okutuuka ku kkumi n’ettano, kubanga okutuukirira kwakyo mu 1989 kuwa ekyokulabirako ku biranga eby’obunnabbi eby’entalo esooka ku ssatu ez’okukozesa abayimirira mu kifo. Ensonga ki ey’obunnabbi ewa obukakafu okutegeera Antiochus ng’obuyinza obuyimirira mu kifo kya Papa, ng’ate tetuteekawo Amerika ku buli mu ntalo ssatu ezo?

Mu byafaayo by’olutalo lwa Yukureini, ebyafaananyiziddwa n’Olutalo lwa Raphia, Amerika yakozesa Banaazi ba Yukureini ng’obuyinza obubakolerera mu kifo kyabwe, mu byafaayo bennyini mwe baforomera ekifaananyi ky’obuyinza bw’obwapapa, obwo obukozesa bulijjo era bwayokka amaanyi agakola mu kifo kyabwo okukola emirimu egitaliimu butuukirivu.

Okuddamu ekibuuzo ky’obuyinza obukolera mu kifo ky’abalala mu nnyiriri ez’ekkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano kulimu okunoonyereza okw’obunnabbi ku nfaanana za Antiokosi ng’ekifaananyi. Entalo za Diadochi zaali entalo eziwera okuva mu 323-281 BC wakati wa Diadochi (mu Luyonaani kitegeeza ‘abasikira’), abaduumizi n’abasikira ba Alekisanda Omukulu, abaawalwanira okufuga obwakabaka bwe obunene oluvannyuma lw’okufa kwe mu 323 BC. Antiokosi eyasooka yali Antiokosi I Soter, mutabani wa Seleukosi I Nicator, omu ku Diadochi (abasikira) ba Alekisanda Omukulu, eyatandikawo Obwakabaka bwa Seleukidi.

Erinnya Antiochus liyinza okutegeerekebwa nga litegeeza oyo ayimirira mu kifo ky’omulala olw’okumuwagira. Antiochus kye kifaananyi kya Loma, era Loma ey’obwa Papa ye Antikristo, ng’erina obubonero obufaanagana n’obwa Antiochus. Nga linnya, Antiochus lyayimirira omwana w’eyatandikawo Obwakabaka bwa Seleucid; mu ngeri eyo, Antiochus yayimirira mu kifo kya kitaawe, nga mumiririzi we. Mukyala White alaga nti Setaani ne Papa bombi be Antikristo, era ategeeza nti Papa ye mumiririzi wa Setaani wano ku nsi. Erinnya lino lyafuuka ery’amaanyi mu kika ky’abafuzi mu Obwakabaka bwa Seleucid, mu kitundu olw’okukwatagana ne Antiochus I Soter n’ekibuga Antiyokiya, ekyatuumibwa erinnya lya Antiochus ku lwa kitaawe oba omwana wa Seleucus I. Papa ye mumiririzi wa Setaani, era mu bwa kifaananyi erinnya Antiochus liyimirira omumiririzi wa kitaawe, eyatandikawo obwakabaka obw’amambuka n’ateeka ekibuga ekikulu kyabwo e Babulooni.

Oluvannyuma lw’okufa kwa Alekisanda Omukulu mu 323 BC, obwakabaka bwe bwayawukamu ne bugabanyizibwa mu Diadochi (abasikira). Mu Kugabanya kwa Babulooni (323 BC), Seleucus yasooka kuteekebwa ng’omuduumizi w’eggye ly’embalaasi erya Companion (ekifo eky’ekitiibwa mu byaamaggye) wansi wa Perdiccas, omufuga ow’akaseera w’obwakabaka bwa Alekisanda. Mu 321 BC, Seleucus yateekebwa nga satrap (omugavana) wa Babulooniya mu Kugabanya kwa Triparadisus, oluvannyuma lw’okufa kwa Perdiccas n’okuteeseganya okweyongera mu Diadochi. Mu 316 BC, Antigonus I Monophthalmus, omulala ku Diadochi, yawaliriza Seleucus adduke okuva e Babulooni olw’okweyongera kw’obuyinza bwa Antigonus. Seleucus yanonya obubudamu eri Ptolemy I Soter e Misiri. Mu 312 BC, Seleucus yadayo e Babulooni n’eggye entono eryaweebwa Ptolemy. Yawangula amagye ga Antigonus n’addira nate Babulooni, ekyo ne kifuula entandikwa y’essinziro ly’obuyinza bwe. Ekyo emirundi mingi kitwalibwa ng’entandikwa y’Obwakabaka bwa Seleucid, era 312 BC ebalibwa ng’entandikwa y’omulembe gwa Seleucid mu byafaayo.

Erinnya Seluecus livudde mu lulimi lw’Abayonaani era lijja okuva ku mizi gy’ekigambo “selas” (σέλας), nga litegeeza “ekitangaala,” “okumasamasa,” oba “olimi lw’omuliro.” Erinnya lino lilaga obutangaavu oba okutangaaza, ekifaanana bulungi omuntu omukulu era amanyikiddwa nnyo nga Seleucus I Nicator, eyatandikawo Obwakabaka bwa Seleucid era ayimirira nga ekyokulabirako kya kitaawe eyali omutwala w’ekitangaala mu ggulu.

Okukuuma obugagga n’ettendo eby’ensi, ekkanisa yaatwalibwa okunoonya ekisa n’obuwagizi okuva eri abakungu ab’ensi; era, nga bwe yagaanye Kristo mu ngeri eyo, n’esendasendebwa okuwaayo obwesigwa eri akiikirira Setaani—omulabirizi w’e Ruumi.

Antiochus Magnus ayimirira omusigire w’obuyinza bwa Papa, nga Papa bw’ayimirira omusigire wa Setaani. Okufaananiza kwa Antiochus kukkiriza okubaawo abasigire b’obuyinza ab’enjawulo, nga bwe waliwo ba Papa bangi. Reagan yali omusigire wa 1989, Yukureini n’efuuka omusigire wa Amerika mu 2014 era Trump ye musigire mu Lutalo lwa Panium. Reagan yali asooka, Trump ye asembayo era Zelenskyy ye obujeemu obuli wakati.