Ku ntandikwa y'obubaka bw'omalayika ow'okusatu, ensonga y'ewatukuvu ye yali 'ekisumuluzo' ekyaggulawo okwenyamira okwava ku nga 22, Okitobba 1844; era ensonga ey'okwenyamira ye 'kisumuluzo' eky'okuggulawo obubaka bw'ewatukuvu obw'ekigezo ky'ekyekalu ekiri ku nkomerero y'omalayika ow'okusatu.
Era ndikuwa obusumuluzo bw’obwakabaka obw’eggulu: na kyonna ky’olisiba wansi ku nsi kinaasibwa mu ggulu: na kyonna ky’olisumulula wansi ku nsi kinaasumululwa mu ggulu. Matayo 16:19.
Okuba nti September 11, 2001 kitegeerekebwa nga “9/11,” mu kwetegeeragana n’okusinziira ku “911” okuba akabonero k’okuyita okw’amangu mu United States, kyateekebwawo Oyo eyayiiya n’ateekateeka byonna. Okutegeera okusuulibwaamu essuubi okw’ennaku ya 18, Omwezi ogw’omusanvu, 2020 kwe kukkiriza ekibiina ky’abo 144,000 okumanyibwa nga bwe kiri; naye eri abo bokka abagala okulaba nti Yesu leero akiikirira eby’omwoyo awamu n’eby’obutonde nga tekyawukana na bwe yakikola emyaka lukumi bbiri emabega. “20/20” kwe kulaba okusinga obulungi kw’oyinza okuba nakwo, era okusuulibwaamu essuubi okw’omwaka gwa 2020 kwe kabonero akalagira ekkubo akakkiriza yeekaalu okutegeerekebwa mu byafaayo eby’obunnabbi eby’abawala ab’obuwala ekkumi.
Olugero lw’abawala ab’obugole kkumi oluli mu Matayo 25 era lulaga ebyo bye bayitamu abantu ba Abadiventisti. The Great Controversy, 393.
Okulaba kwa 20/20 kuba obulungi businga bwe kwegattira wamu n’okulaba emabega okukiikirirwa amazima ag’ensinziro. Pawulo ayigiriza nti, “emyoyo gy’abannabbi gigondera emyoyo gy’abannabbi,” era abawala Matayo be ayogerako kyebaava baba bamu ddala n’abawala Yokaana be y’alambulula ng’abantu 144,000, era Yokaana abakakasa nga bawala mu Okubikkulirwa 144.
Abo be bataayonoonebwa n’abakazi; kubanga ba balongoofu. Abo be bagoberera Omwana gw’Endiga wonna w’agenda. Abo baannunulwa okuva mu bantu, nga be bibala ebyasooka eri Katonda n’Omwana gw’Endiga. Okubikkulirwa 14:4.
Ebibala eby’olubereberye eby’ekiseera eky’okugwa be abaveera abagoberera Omwana gw’Endiga okuyingira mu Yeekaalu, era “ekisumuluzo” eky’okutegeera Yeekaalu kwe kugwaamu essuubi okw’omwaka gwa 2020.
Era ekisumuluzo eky’ennyumba ya Dawudi ndikiteeka ku kibegabega kye; bw’anaaggulawo tewali anaggalawo; era anaaggalawo, tewali anaggulawo. Isaaya 22:22.
Bwe kiba nti Omudiventisiti aliba omu ku bantu 144,000, aliba, olw’obwetaavu obw’obunnabbi, nga ayise mu okubonaabona olw’okukiddwamu essuubi okwavudde mu kulangirira mu lwatu ebinaabaawo okwaalemwa.
Emirundi mingi njjukizibwako engéro ey’abawala ekkumi, nga bataano ku bo baali ab’amagezi, ate bataano baali abasirusiru. Engéro eno emaze okutuukirizibwa era ejja n’okutuukirizibwa ddala ng’ebigambo byayo bwe biri, kubanga erina okukozesebwa okw’enjawulo mu kiseera kino; era, ng’obubaka bwa malaika ow’okusatu, emaze okutuukirizibwa era ejja kwongera okuba amazima ag’ekiseera okutuusa ku nkomerero y’ekiseera. Review and Herald, Agusito 19, 1890.
Olutalo lwa Panium mu Danyeri essuula kkumi n’emu, olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano, lwe lutalo olutuusa ku lunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga olulaga etteeka ery’olunaku lwa Sande mu Obumwe bwa Amerika.
Noolwekyo kabaka ow’obukiika kkono alijja, n’asimba olusozi olw’okuwambye, n’awamba ebibuga eby’ekigo ebirindiriddwa ennyo; n’amagye ag’obukiika ddyo tegalimuyimirirako, wadde abantu be yalondamu, era tewaliba maanyi gasobola okumuyimirirako. Danyeri 11:15.
Mu olunyiriri luno, Obumwe bw’Amerika buwangula Rashiya, awamu n’abalondedwa ba Rashiya. Naye mu olunyiriri oluddako, tewali asobola okusituka n’okuwakanya okutumbulwa kwa Loma, kwe kulambika Yuda ne Yerusaalemi ng’ekitundu ekisooka mu kuwanguza ensi yonna; nga Loma bwe yazuukuka n’eyimirira ng’obwakabaka obw’okuna mu bunnabbi bwa Bayibuli. Olw’okuyimirira mu ttaka erya ddala ery’ekitiibwa mu olunyiriri kkumi n’omukaaga, akabonero k’obuyinza bwa Loma eya ddala kyali mu ttaka erya ddala ery’ekitiibwa; bwe kityo ne kikolanga ng’ekifaananyirizo ky’olunyiriri amakumi ana mu emu, lwe akabonero k’obuyinza bwa Loma ey’omwoyo kiragirwa ne kussibwa ku ttaka ery’ekitiibwa ery’omwoyo ery’Obumwe bw’Amerika.
Empondo bbiri z’ensolo eyava mu nsi ey’Okubikkulirwa essuula 13 zikiikirira Republicanism n’ObuPulotesitanti. Mu Danyeri 11:15 Antiochus Magnus, amanyiddwa nga Antiochus III era Antiochus Omukulu, awangula obwakabaka obw’amaserengeta, obukiikirirwa olunyiriri lw’abafuga aba Ptolemy. Antiochus akiikirira Donald Trump, era kabaka ow’amaserengeta akiikirira Rusya. Olutalo lwa Panium lwe lutalo wakati w’Amawanga Amagatte g’Amerika ne Rusya n’abalondebwa ba Rusya, olutalo mwe Antiochus yawangula, naye oluvannyuma yalaba obwakabaka bwe buwangulwa Rooma ennyini—amaanyi aga Danyeri 11:14—agateekaawo ekyoleso eky’ebweru ky’empondo eya Republican ey’ensolo eyava mu nsi. Ekyoleso eky’omunda kiyimirirwa empondo eya Pulotesitanti ey’ensolo eyava mu nsi. Empondo zombi ziri mu lutalo lwa Panium, kubanga Peetero ali eyo ng’Omupulotesitanti n’obubaka bwe obuva mu Kitabo kya Yoweeri.
Emyaka bikumi bibiri mu ataano
Bwe tutunuulira eminnyiriri ebiri egy’ekisolo eky’oku ttaka, tusanga nti mu 1776 ekisolo eky’oku ttaka lyatandika okulinnya mu buyinza, era mu 1798 (nga wayiseewo emyaka abiri mu ebiri) ekisolo eky’ennyanja ekyogerwako mu Kitabo ky’Okubikkulirwa kwa Yokaana essuula ey’ekkumi n’asatu ne kifuna ebbwa ery’okufa, era ekisolo eky’oku ttaka ne kitandika okufuga ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunabbi bwa Bayibuli. Oluvannyuma lw’emyaka ebikumi bibiri mu ataano, mu 2026 tuzuukukidde eri kugezesebwa kw’omu Yeekaalu okw’omu munda okw’atandika nga Meyi 8, 2025.
Emyaka “250” egyo nayo gikwataganiddwa ne Antiyokko Omukulu. Bwe tutandika n’ekiragiro eky’omu 457 BC, ne tubalira okuva ku kiragiro ekyo emyaka bikumi bibiri n’ettaano, tutuuka mu 207—emyaka musanvu nga tekunnabaawo Olutalo lwe Panium, era emyaka kkumi oluvannyuma lwa Ptolemy okuwangula Antiyokko ku Lutalo lwe Raphia—olulagiddwa mu Danyeri 11:11. Danyeri 11:11, nga bwe kimanyiddwa, ye mulongo og’ebweru ogw’enyanga ey’obweRepabulika, ogukwatagana ne Okubikkulirwa 11:11, ogwo ogw’omunda ogw’enyanga ey’obuPurotestanti. Danyeri n’Okubikkulirwa bye kitabo kye kimu, era Okubikkulirwa kikozesa ebifunga ng’obubonero bw’obunnabbi obw’ebweru, ate n’amakanisa ng’obubonero bw’obunnabbi obw’omunda obugendera wamu n’obw’ebweru.
Kuulo akiikirira ebiragiro byonna ebisatu, kubanga tesoboka okuba n'ekyasatu nga tewali ekyasooka n'ekyokubiri.
“Mu ssuula ey’omusanvu eya Ezera mwe mulabikira etteeka eryo. Ennyiriri 12–26. Mu ngeri yaalyo esingayo okutuukirira, lyafulumizibwa Alutagiserugizi, kabaka wa Buperusi, mu 457 BC. Naye mu Ezera 6:14 ennyumba ya Mukama e Yerusaalemi eyogerwako ng’eyazimbibwa ‘ng’ekigoberera ekiragiro [“etteeka,” ku mabbali] kya Kuulo, ne Daliyo, ne Alutagiserugizi kabaka wa Buperusi.’ Bakabaka bano abasatu, mu kutandikawo, okunyweza nate, n’okutuukiriza etteeka eryo, baalituusa ku butuukirivu obwali bwetaagisa obunnabbi okulaga entandikwa y’emyaka 2300. Nga 457 BC, ekiseera etteeka mwe lyatuukirizibwa, bwe kitwalibwa ng’olunaku olw’ekiragiro, buli kiko kyonna ekyalambululwa mu bunnabbi ku bikwata ku wiiki ensanvu kwalabibwa nga kyatuukirizibwa.” The Great Controversy, 326.
Okuva mu biragiro bisatu ebyo ebyayimirizibwa Cyrus mu 457 BC, "250" emyaka giggwawo mu byafaayo wakati w’Olutalo lwa Raphia mu 217 BC, Ptolemy IV lwe yawangula Antiochus the Great, ne mu 200 BC lwe Antiochus oluvannyuma yawangula Ptolemy mu Lutalo lwa Panium mu olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano. Olunyiriri luno luggatta Antiochus Magnus ne Donald Trump. Ku ntandikwa y’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli okuva mu 1776 okutuuka mu 1798, waliwo ebbanga lya "22" emyaka eriyimirira okuyimuka kw’obwakabaka obw’omukaaga. Emyaka "22" egyo era giraga ebyafaayo ebyayimirizibwa mu namba "22" ku nkomerero y’ebyafaayo by’obwakabaka obw’omukaaga okuva mu 2001 okutuuka mu 2023. "22" kye kabonero k’okwegatta kw’Obwakatonda n’obuntu, okutuukirizibwa mu byafaayo by’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli, obwo bwe kasolo akava mu nsi alina enkoona ey’ebweru eya Republikanizimu n’enkoona ey’omunda eya Protestantisimu.
Omulimu Kristo gw’atuukiriza, awamu n’obumu obuyimirizibwa “22”, ye omulimu ogw’enkomerero ogwa Kristo mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo, oguyimirizibwa ng’okusingulwa kw’ekibi, era, ng’okusinziira ku Yoweeri wamu n’okunnyonnyola kwa Peetero okw’asikirizibwa Omwoyo, gukolebwa mu kiseera ky’okuyiwa kw’emvula ey’oluvannyuma.
Kale mwewenenye era muvunuke, ebibi byammwe bisangulwe, obudde obw’okuwefuyirwamu bwe bulijja okuva mu maaso ga Mukama. Ebikolwa 3:19.
Okusangulwawo ekibi kye omulimu ogw’enkomerero ogwa Kabona Asinga Obukulu ow’eggulu.
Nga bwe kyali edda, ebibi by’abantu byateekebwanga, olw’okukkiriza, ku kiweebwayo olw’ekibi, era mu musaayi gwakyo ne bitwalibwanga, mu kifaananyi, mu kifo ekitukuvu eky’ensi; bw’atyo mu ndagaano empya ebibi by’abo abeenenya biteekebwa ku Kristo olw’okukkiriza, era mu mazima ne bitwalibwa mu kifo ekitukuvu eky’eggulu. Era nga okutukuzibwa okw’ekifaananyi okw’ekifo ekitukuvu eky’ensi kwatuukirizibwa mu kuggyibwako ebibi ebyali kikiyonoonyesezza, bw’atyo okutukuzibwa okw’amazima okw’ekifo ekitukuvu eky’eggulu kulituukirizibwa mu kuggyibwako, oba mu kusangulwawo, ebibi ebiwandiikiddwa eyo. Naye nga kino kisobole okutuukirizibwa, wateekwa okubaawo okukebera ebitabo by’embala okumanya baani, olw’okwenenya ebibi n’okukkiriza mu Kristo, abasaanira okufuna emikisa egy’okusasanyizibwa kwe. Okutukuzibwa kw’ekifo ekitukuvu n’olwekyo kulimu omulimu gw’okunonyereza, omulimu gw’okusala omusango. Omulimu guno guteekwa okukolebwa nga Kristo tannajja kununula abantu be; kubanga bw’ajja, empeera ye ebeera naye, okuwa buli muntu ng’ebikolwa bye bwe biri. Okubikkulirwa 22:12. Olutalo Olukulu, 421.
Omulimu ogwatandika nga 22 Okitobba 1844, gwatandika mu ntikko y’Okukaaba kw’Ettumbi; era omulimu guggwa mu ntikko y’Okukaaba kw’Ettumbi, kwe Pita akiraga nti kye kiseera eky’okusangulwamu ebibi, ekiraga ekiseera eky’okusala omusango kw’abalamu, “ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi” lwe bituuka.
Omulimu gw’omusango ogw’okunoonyereza n’okusangulwa kw’eby’onoono gulina okutuukirizibwa nga tekinnaba kubeerawo okudda okw’okubiri kwa Mukama. Kubanga abafu bagenda okusaliirwa omusango nga kisinziira ku bintu ebiwandiikiddwa mu bitabo, tekisoboka nti eby’onoono by’abantu bisaangulibwe okutuusa nga wayitawo omusango mwe emisango gyabwe gijja okukeberebwa. Naye Omutume Peetero ayogera bulambulukufu nti eby’onoono by’abakkiriza bijja kusangulwa, ‘ebiseera by’okuzzaamu amaanyi bwe bijja okuva mu maaso ga Mukama; era alituma Yesu Kristo.’ Ebikolwa 3:19, 20. Omusango ogw’okunoonyereza bwe gunaaggwa, Kristo alijja, era empeera ye eriba wamu naye okuwa buli muntu ng’omulimu gwe bwe guli. Olutalo Olukulu, 485.
"Ebiseera eby'okuzzaamu amaanyi" era bwe bimu ne "ebiseera eby'okuzzaawo ebintu byonna."
Kale mwenenye, era mukyuke, mulyoke ebibi byammwe bisangulibwe, bwe birijja ebiro eby’okuzzaamu amaanyi ebijja okuva mu maaso ga Mukama; era alituma Yesu Kristo, eyali yababuulibwa edda: oyo eggulu liteekwa okumuwaniriza okutuusa ku biro eby’okuzzaawo ebintu byonna, ebyo Katonda bye yayogera mu kamwa k’ab’anabbi be abatukuvu bonna okuva ku ntandikwa y’ensi. Ebikolwa by’Abatume 3:19-21.
Ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi bijja ‘okuva mu maaso ga Mukama,’ era bibaawo nga ‘Yesu Kristo’ atumiddwa. Bwe yakka wansi omumalayika ow’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi ku lunaku lwa 11, omwezi gwa Agusito, mu mwaka gwa 1840, Mukyala White yategeeza nti omumalayika oyo ‘teyali muntu mulala wabula Yesu Kristo ye kennyini.’ Omulimu Kristo gwe yatandika ku lunaku lwa 22, omwezi gw’Okitobba, mu mwaka gwa 1844, gwayingizibwa olw’ebyafaayo ebyava mu 1840 okutuuka mu 1844; ebyafaayo Mukyala White by’agamba nti byali ‘okweyoleka okw’ekitiibwa kw’amaanyi ga Katonda,’ ng’abigattanya n’ekiseera kya Pentekooti mu mirembe gya Peetero, era oluvannyuma n’akozesa ebyo ebyafaayo eby’obunnabbi ebibiri okulaga mu maaso okukka wansi kw’omumalayika ow’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana atutangaaza ensi n’ekitiibwa kye.
Malayika eyeegattako mu kulangirira obubaka bwa malayika ow’okusatu agenda okutangaza ensi yonna n’ekitiibwa kye. Wano walagulwa omulimu ogukwata ku nsi yonna, ogw’obuyinza obutasangwawo. Olutambuza lw’Okudda kwa Kristo olw’emyaka 1840–44 lwali okwolesebwa okw’ekitiibwa kw’obuyinza bwa Katonda; obubaka bwa malayika ow’okusooka bwatwalibwa ku buli kifo kya misiyoni mu nsi yonna, era mu bimu ku mawanga waaliwo enteresi enkulu ddala mu byeddiini, eyasukkirira mu byonna ebyalabibwa mu nsi yonna okuva ku Nkyukakyuka ey’ekyasa eky’ekkumi n’omukaaga; naye ebyo bijja kusukkirirwa olutambuza olw’amaanyi olugenda okuba wansi w’okulabula okw’enkomerero kwa malayika ow’okusatu.
Omulimu gunaaba nga ogw’Olunaku lwa Pentekooti. Nga “emvuba eyasooka” bwe yaweebwa, mu kufukibwa kw’Omwoyo Omutukuvu ku ntandikwa y’enjiri, okuleetera ensigo ey’omuwendo okumera, bwe kityo “emvuba ey’oluvannyuma” eriweebwa mu nkomerero yaayo olw’okutuukiriza ebibala by’ennimiro. “Awo tunaamanya, bwe tunaagobereranga okumanya Mukama: okuvayo kwe kwetegekeddwa ng’enkya; era ajja gyetuli ng’emvuba, ng’emvuba ey’oluvannyuma n’eyasooka ku nsi.” Hoseya 6:3. “Noolwekyo, mmwe abaana ba Sayuuni, mubeere basanyufu, mujagulize mu Mukama Katonda wammwe: kubanga yabawa emvuba eyasooka mu bwenkanya, era alibaleetera okukkira emvuba, eyasooka n’ey’oluvannyuma.” Yoweeri 2:23. “Mu nnaku ez’oluvannyuma, bw’ayogera Katonda, ndifukako Omwoyo gwange ku mubiri gwonna.” “Era kinaabanga nti buli ayita erinnya lya Mukama alirokoka.” Ebikolwa 2:17, 21.
Omulimu omukulu gw’Enjiri tegugenda kuggalwawo nga kulabikako amaanyi ga Katonda katono okusinga agaalabika ku ntandikwa yaagwo. Obunnabbi obwatuukirizibwa mu kufukibwa kw’enkuba eyasooka ku ntandikwa y’Enjiri bujja okuddamu okutuukirizibwa mu nkuba ey’oluvannyuma ku kuggalawo kwaayo. Wano we wali ‘ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi’ Peetero omutume bye yalindirira bwe yagamba nti: ‘Noolwekyo mwenenye, era mukyuke, ebibi byammwe bisangulibwe, bwe bijja ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi ebiva mu maaso g’Omukama; era anaatuma Yesu.’ Ebikolwa by’Abatume 3:19, 20." Obutakkaanya Obukulu, 611.
Omugendo gwa Advent ogwa 1840 okutuuka ku 1844 gwali okweyoleka okw’ekitiibwa kw’amaanyi ga Katonda okwaleeta okuggulawo omulimu gwa Kristo ogw’okutukuza Ewatukuvu lye. Ebyafaayo ebyo byatandika, Yesu ng’akiikiriddwa ng’omumalayika asooka ow’Okubikkulirwa kkumi n’ena, bwe yava waggulu n’akka ku August 11, 1840, nga bwe kiyimiriziddwa mu kitundu ekya kkumi ky’Okubikkulirwa. Okweyoleka kw’amaanyi ga Katonda okwatandika mu kiseera ekyo ne kweyongerera okutuuka ku kuggulawo okusalira omusango okunoonyereza; era ne kiba ekifaananyi ky’okweyoleka kw’amaanyi ga Katonda okwajja okweyongera ne kutuuka ku kuggalawo okusalira omusango okunoonyereza. Ekiseera ekisembayo kyatandika ku 9/11, Yesu bwe yaddamu n’akka ng’omumalayika ow’Okubikkulirwa kkumi n’omunaana, nga ebizimbe ebikulu eby’e New York byamenyebwa ne bigwa olw’okukwatibwako kw’omukono gwa Katonda, era omulimu gw’okusalira omusango okunoonyereza ne guvudde ku bafu ne gutuuka ku balamu. Enkuba zituuka Yesu bw’atumwa.
Yesu yayigiriza nti tusaanidde okusaba tulyoke tuweebwe; era Zekaliya agamba nti tusaanidde okusaba enkuba ey’oluvannyuma mu biro by’enkuba ey’oluvannyuma. Kale kitegeerekeka bulungi nti olina okumanya nti oli mu biro by’enkuba ey’oluvannyuma, olyoke otuukirize ekiragiro kya Zekaliya.
Musabe Mukama emvula mu kiseera ky’emvula ey’oluvannyuma; noolwekyo Mukama analeeta ebire ebyaka, n’abawa enfuliira z’emvula, era n’awa buli omu omuddo mu nnimiro. Zekaliya 10:1.
Ku 9/11 Yesu yakka ng’amalaika ow’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana, era enkuba ey’oluvannyuma ne yatandika okutontomera; naye egwa ku abo bokka abagondera ekiragiro kya Zekaliya eky’okugamba, ‘musabe enkuba ey’oluvannyuma,’ nga balina okutegeera okw’amazima nti ‘ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi’ era n’okuddabirizibwa kwa byonna bituuse. Emmeeme erina ‘okutegeera’ nti ekiseera eky’obunnabbi eky’enkuba ey’oluvannyuma kituuse.
Tetuteekwa kulindirira emvula ey’oluvannyuma. Ejja ku bonna abaanategeera ne beeyambisa omusulo n’emvudde z’ekisa ebigwa ku ffe. Bwe tukungaanya ebitundutundu by’ekitangaala, bwe tusiima okusaasira kwa Katonda okwesigika, ayagala nnyo tubeere bamwesiga, olwo buli kisuubizo kijja kutuukirizibwa. [Isaaya 61:11 bwe gamba.] Ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kya Katonda. The Seventh-day Adventist Bible Commentary, voliyumu 7, omuko 984.
Ku 9/11, ebiseera eby’okuzzaamu amaanyi byatandika, era n’okusangulwamu kw’ebibi by’abalamu ne kutandika. Okusalirwa omusango okwo kukwatagana n’ensonga esooka ddala ey’endagaano eya Ibulayimu ey’ebitundu bisatu. Ensonga eyo esooka yali nti, Mukama bwe yaggya Isirayiri mu buddu bwa Misiri, yandisalidde omusango abantu be ab’endagaano era n’eggwanga mwe baabanga abagenyi era abagwira. Abantu b’endagaano abaasooka baafaananyiriza abantu b’endagaano ab’enkomerero, be enkumi z’ekikumi na ana. Abo abantu ab’obunnabbi banaasalirwa omusango mu kifaananyi ky’akabembe ak’ObuPulotesitanti ak’ekisolo ekyava mu nsi, ate mu kiseera kimu akabembe ak’ObuRepublikaani ak’ekisolo ekyava mu nsi nako kanaasalirwa omusango.
Okusalirwa omusango kw’olunyanga olwa Ripabulika kujja ku nkomerero y’ebyafaayo byalwo, enkomerero eyo ye tteeka lya Sande. Etteeka lya Sande liragibwa mu kutuukirizibwa kw’olunyiriri olw’ekkumi na mukaaga, Loma bwe yateeka Yuda wansi w’obuyinza bwayo mu 63 BC—ku Lunaku olw’Okutangirirwa, ng’abamu ku bawandiisi b’ebyafaayo bwe bagamba.
Antiokusi Omukulu akiikirira Amerika mu nnyiriri kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano. Ronald Reagan yawangula mu lutalo olw’olunyiriri kkumi, olwo olwafaananyiriza okugwa kw’Obungane bwa Sowiyeti okw’olunyiriri amakumi ana. Isaaya 8:8 alaga olutalo olumu olukiikiriziddwa mu nnyiriri kkumi n’amakumi ana mu Danyeri essuula kkumi n’emu, era ennyiriri ezituukiragana essatu ezo zitusobozesa okulambikibwa kwa Russia ng’omuwanguzi mu lutalo lwa Raphia olw’olunyiriri kkumi n’emu.
Olutalo lwa Rafiya mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu lwalubanjulira olutalo mu Yukurayini wakati wa kabaka w’amaserengeta (Rasha) n’obuyinza obumubeezi bw’Obpapwa (Yukurayini). Olutalo luno lwatandikizibwa Obukulembeze bwa Obama mu biseera bya papa asooka okuva mu kitundu ky’ensi eky’amaserengeta, era nga ye papa asooka okuva mu Amerika, newaakubadde nga yava mu Amerika ey’amaserengeta. “Amaserengeta” ke kabonero ka egolobalisimu, espirityulizimu ne ekomunisimu, era papa asooka ow’amaserengeta okuva mu Amerika yagatta amaanyi ne Pulezidenti Obama omugolobalisiti, bwe lwatuuka olutalo olw’olunyiriri olw’ekkumi n’emu. Reagan nga akiikirira United States mu olunyiriri olwa kkumi, yayingira mu mukago ogw’ekyama ne papa omukonsevativu; oluvannyuma Abanazi ba Yukurayini baakozesebwa pulezidenti omugolobalisiti mu mulembe gwa papa omugolobalisiti. United States wansi wa Trump, kati eri mu mukago ogw’olwatu ne papa asooka ow’Amerika ey’amambuka, era ayitibwa omukonsevativu.
Reagan yalina omukago ogw’ekyama ne Anti-Kristo ow’obunnabbi bwa Bayibuli mu lutalo olw’olunyiriri olw’ekkumi, era Obama ye yatandika olutalo olw’olunyiriri olw’ekkumi n’olumu, mu biro we Papa naye yali omuwagizi w’obugatte bw’ensi yonna, ng’afaanagana ne Obama. Trump kati ali mu mukago ogw’omu lwatu ne Papa ali mu kifo ekifaanana ekya Reagan, wabula enjawulo eri nti omukago ogwasooka ogw’ekyama kati gufuuse omukago ogw’omu lwatu. Ba Papa basatu, n’abapulezidenti basatu, bakwatagana n’entalo ssatu ez’olunyiriri olw’ekkumi, olw’ekkumi n’olumu, n’olw’ekkumi n’etaano.
Ekkanisa ey’e Ruumi ya kitalo mu magezi n’obukujjukujju bwayo. Esobola okulaba ebigenda okujja. Alinda ekiseera, ng’alaba nti amakkanisa g’Abaprotestanti gamussaamu ekitiibwa mu kukkiriza kwabwe ku Ssabbiiti ey’obulimba era nga bategekera okugikaka nga bakozesa engeri ezo ddala ze ye yakozesa mu biseera eby’edda. Abo abagaanira ddala omusana gw’amazima banaakyegayirira obuyambi bw’obuyinza buno bwe bweeyita obutalina nsobi okugulumiza enteekateeka eyava gy’ali. Tekizibu kulowooza bwa mangu gy’anaajja okuyamba Abaprotestanti mu mulimu guno. Ani ategeera okusinga abakulembeze ba Paapa engeri ey’okukola ku abo abatagondera ekkanisa?
Ekkanisa Katolika ey’Omu Roma, n’amatabi gaayo gonna agasaasaanye mu nsi yonna, eyimirira ng’ekitongole kinene ekimu wansi w’okulamulirwa kw’Entebe ya Papa, era ekitegekeddwa okuweereza eby’obugendererwa by’Entebe ya Papa. Abakkiriza baayo abalirwa mu miriyooni, mu buli eggwanga ku nsi yonna, bayigirizibwa okwekwata ng’abaasibiddwa mu bwesigwa eri Papa. Obwannansi bwabwe oba gavumenti zaabwe byonna bwe biba, balina okulaba obuyinza bw’ekkanisa nga bwa waggulu okusinga obulala bwonna. Newaakubadde bayinza okuwera ekirayiro ekibeesimbayo mu bwesigwa eri ggwanga, naye emabega w’ekyo waliwo ekisuubizo ky’obugondererwa eri Roma, ekibaggyako obuvunaanyizibwa ku buli kirayiro ekitakkiriziganya n’ebigendererwa bya Roma.
Ebyafaayo bijuliriza kaweefube waayo ow’amagezi era ogw’obunywevu ogw’okweyingiza mu nsonga z’amawanga; era bwe kifunye ekituli, okwongera okutuukiriza ebigendererwa byaayo, ne bwe kiba nga kivuddeko okuzikirira kw’abalangira n’abantu. Mu mwaka gwa 1204, Papa Innocent III yaggya okuva eri Peter II, kabaka wa Arragon, ekirayiro ekitali kya bulijjo kino: ‘Nze Petero, kabaka w’Ab’Arragon, nnyatula era nsuubiza okubeera bulijjo mwesigwa era omugondera eri Mukama wange, Papa Innocent, eri abamuddirira mu Bukatoliki, n’Ekkanisa eya Ruumi, era mu bwesigwa okukuuma obwakabaka bwange nga mmugondera, nga ndwanirira eddiini ya Bukatoliki, era ng’obonyaabonya obujeemu obw’obubi.’—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec. 55. Kino kikwatagana bulungi n’ebyo ebigambibwa ku buyinza bwa Papa w’e Ruumi ‘nti kimugwanira okubaggyako obwami Abakaisali’ ne ‘nti asobola okusumulula abali wansi w’obuyinza okuva mu kweyama kwabwe eri abafuzi abatali b’obutuukirivu.’—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.
Era ka kijjukirwe nti Roma yeewaana nti tekyuka. Emisingi gya Gregory VII ne Innocent III bikyali emisingi g’Eklezia Katolika ey’e Roma. Era singa yalina buyinza, yandibiteekamu mu nkola kati n’amaanyi g’emu ddala nga bwe kyakolebwanga mu myaka egy’edda. Abaprotestanti tebakimanyi bulungi kye bakola bwe bagenderera okukkiriza obuyambi bwa Roma mu mulimu ogw’okugulumiza Sande. Nga bo beewaddeyo okutuukiriza ekigendererwa kyabwe, Roma ye egenderera okuzzaawo amaanyi gaayo n’okuddamu okufuna obwa waggulu bwayo obwali bubuze. Singa omusingi guno guteekeddwawo mu United States nti ekkanisa esobola okukozesa oba okufuga amaanyi ga gavumenti; nti ebikolwa by’eddiini bisobola okukakasibwa n’amateeka g’eggwanga ag’obwannakyewa; mu bufupi, nti obuyinza bw’ekkanisa ne bwa gavumenti bufune obufuzi ku mitima, awo obuwanguzi bwa Roma mu ggwanga lino buba bukakasiddwa.
Ekigambo kya Katonda kiwaddewo okulabula ku bulabe obuli kumpi; bwe kitassibwamu matu, ensi ey’Abaprotestanti erimanya ddala emigendererwa gya Loma bwe giri, naye nga kyaweddeyo nnyo okwewala omutego. Mu kusiriikirira, alinnya mu buyinza. Enjigiriza zaayo zisindika obuyinza bwazo mu bifo eby’ateekateeka amateeka, mu makanisa, era mu mitima gy’abantu. Azimba amazimbe gaayo agawaggula era agazito, mu mpimpi z’ebyama eziri munda mu mago mwe kujja kuddamu okubonyaabonya kwayo okw’edda. Mu bwekweka era nga tateeberezebwa, anyweza amaanyi gaayo okutuukiriza ebyo gy’egenderera, ekiseera bwe kinaatuuka okukuba. Ky’ayagala kyokka kwe kufuna ekifo eky’omuganyulo; era kino kimuweereddwa dda. Tujja mangu okulaba era ne tukyewulira ekigendererwa ky’Obuwarooma bwe kiri. Buli anaakkiriza era n’agondera Ekigambo kya Katonda, alituusangako okunyoomebwa n’okubonyaabonyezebwa. The Great Controversy, 580, 581.
Mu 2016 Trump yalondebwa; oluvannyuma abagolobalisiti abakiikirirwa Biden baanyaga okulonda okw’omwaka gwa 2020, naye ekyo kikkirizibwa bokka abalina okulaba 20/20. Mu olunyiriri olw’ekkumi n’asatu Donald Trump "akomawo" mu mwaka gwa 2024, n’amaanyi agasinga agoonna, era atandika okweetegekera omulembe ogwa zaabu, era n’olutalo lwa Panium olwogerwako mu olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano. Ate Paapa Leo n’atuuka mu 2025 okukkaza ekyolesebwa, ng’ali Paapa ow’okusatu ayungiddwa n’olutalo lusatu olw’olunyiriri okuva ku kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano, era n’a Bapulezidenti basatu ab’olutalo olwo. Paapa n’a Bapulezidenti ab’olubereberye n’ab’okusatu balabibwa ng’abakonservativu, ate Paapa ow’omu wakati ne Pulezidenti ow’omu wakati baali abagolobalisiti. Omukago ogwasooka gwali wa kyama, ogw’enkomerero guli mu lwatu; kubanga gukiikirizibwa mu olunyiriri olw’ekkumi n’ena ng’akabonero akateekawo ekyolesebwa eky’ebweru eky’obunnabbi bw’ennaku ez’enkomerero.
Ku lunaku lwa 31 Desemba 2023 omulimu gwa malaika ow’olubereberye, nga gw’afananyizibwa n’omulimu gw’ekiragiro ekyasooka, gwatandika okuteeka omusingi. Ekigezo eky’omu musingi kyali ku butuufu oba obutatuufu bw’okulambulula kwa William Miller nti Roma y’eteekawo olwolesebwa mu olunyiriri olw’ekkumi n’ennya. Okulambulula kwa Miller nti Roma kye kifaananyi ekyassaawo olwolesebwa olw’obunnabbi olw’ennaku ez’oluvannyuma, mu nsonga ezimu kwe kusinga obukulu ku mazima gonna ag’omu musingi aga Miller. Engeri Miller gye yatuukirira ku kumanya okumu kisobola kwevaamu yokka ng’akozesa amateeka g’amagezi agatukuziddwa nga gassibwa ku biseera bye n’embeera ze; naye ku bimu ku by’azuula eby’obunnabbi waliwo obujulizi obulambulukufu ennyo obulaga lwaki yatuuka ku kumanya okwo. Eky’omu musingi ddala okusinga mu kumanya kwe kyali okulambulula nti Roma y’eteekawo olwolesebwa.
Miller awa obujulizi obutereevu obulaga engeri gye yanoonya okutegeera ekyo ekyali “kyaggibwawo” mu Kitabo kya Danyeri. Si kyokka n’alaga we yasanze okuddamu kwe, wabula ayogerera ku ssanyu ery’amaanyi lye yalina bwe yazuula ejjinja ery’omuwendo lwe yali alunoonya. Apollos Hale awandiika amannyonnyola ku byawandiiko bya Miller yennyini, era mu kitundu ekiddirira Hale alaga engeri Miller gye yafuuka omuyizi w’obunnabbi. Miller, nga omubaka w’omusana ogwasumululwa mu 1798, ye ky’okulabirako ekitukuvu eky’abo Danyeri be yayita “ab’amagezi,” abategeera bwe kitabo “kiggyibwako ekisiba.” Obujulizi bwa Miller obulaga engeri gye yalongozebwa okuyiga Ebyawandiikibwa Ebitukuvu bulabirako oluteekeddwawo mu kigendererwa olw’Oyo atawala byonna. Mwegendereze enkulaakulana ya Miller, kubanga ye ky’okulabirako ky’ab’amagezi abategeera okwongera kw’okumanya, newankubadde nga nabo, nga Miller, bavudde mu kizikiza ky’ensobi.
"Mu mwezi gwa Mayi, 1816, nnaleetebwa mu kukwatibwa omusango gw’ebibi byange, ai, entiisa ennyo eyajjula mu emmeeme yange! Nnawerabira n’okulya. Eggulu lyalabika ng’ekikomo, n’ensi ng’ebyuma. Nnabeera bwe ntyo okutuusa mu Okitobba, Katonda bwe yanniggulira amaaso; era, ai, emmeeme yange, Yesu gwe nnazuula ng’Omulokozi omukulu ddala! Ebibi byange byagwa ng’omugugu okuva ku emmeeme yange: ne olwo Baibuli yandabikira nga yerufu nnyo gye ndi! Byo byonna byayogeranga ku Yesu; yali mu buli lupapula ne mu buli nnyiriri. Ai, lunaku olwo lwali lwa ssanyu! Nnali njagala okugenda butereevu ewaka mu ggulu; Yesu yali byonna eri nze, ne nnalowooza nti nsobola okuleetera bonna okumulaba nga bwe namulaba, naye nnali nsobyeko."
'Mu myaka kkumi n’ebiri gye nnali omudeisiti, nasoma ebyafaayo byonna bye nnasobolanga okuzuula; naye kaakano nawagala Baibuli. Yanyigiriza ku Yesu! Naye nga bwe kityo, waliwo ekingi mu Baibuli ekyali eky’ekizikiza gye ndi. Mu 1818 oba 19, nga njoganya ne mukwano gwange! gwe nnagenze okumukyalira, era eyali amanyi era yawulira enjogera yange bwe nnali omudeisiti, n’abuuza, mu ngeri eraga obukulu, nti, "Olowooza ki ku kyawandiikibwa kino, n’ekirala?" ng’ategeeza ebigambo eby’Ebyawandiikibwa ebikadde bye nnali mpakanyizaako bwe nnali omudeisiti. Nategeera ky’ayagendereranga, ne mmuddamu nti—Bwe onzikiriza obudde, ndikugamba amakulu gaabyo. "Obudde bw’oyagala bungi buki?" "Simanyi, naye ndikugamba," bwe namuddamu, kubanga saasobolanga kukkiriza nti Katonda yawa obubikkulirwa obutategeerekeka. Awo ne nneesalira mu mutima okunoonyereza mu Baibuli yange, nga nzikiriza nti nsobola okuzuula kye yategeeza Omwoyo Omutukuvu. Naye bwe namala okussaawo ensalawo eyo, endowooza ne ejja gye ndi—"Ka kabe nti osanga akatundu k’Ebyawandiikibwa k’otategeera, ojja kukola ki?"'
Olwo engeri eno ey’okuyiga Bayibuli ne yanjingira mu bwongo bwange:- Nditwala ebigambo ebiva mu bitundu ebyo, ne ngibigoberera mu Bayibuli yonna, ne nzuula amakulu gaabyo mu ngeri eyo. Nnali nnina Konkodansi ya Cruden, [nagyigula mu 1798], gye ndowooza nti ye esinga obulungi mu nsi yonna; kyenvudde ngitwala ne Bayibuli yange, ne ntuula ku mmeeza yange y’okuwandiikako, ne sisoma kintu kirala, okuggyako empapula z’amawulire katono, kubanga nnasalawo ddala okumanya kye Bayibuli yange kitegeeza. Nnatandikira ku Olubereberye, ne nsoma mpola mpola; era bwe nnatuuka ku kyawandiikibwa kye saayinza kukitegeera, ne nnoonyereza mu Bayibuli yonna okulaba kitegeeza ki. Bwe namala okuyita mu Bayibuli mu ngeri eno, ayi, amazima bwe gaalabika nga gayaka era nga gajjudde ekitiibwa! Nnasanga ekyo kye nnabadde mbabuulira. Nnakakasibwa nti ebiseera musanvu byaggwa mu mwaka gwa 1843. Awo ne ntuuka ku nnaku 2300; ne zaantwala ku nkomo y’emu; naye saalowoozanga na katono ku kutegeera ennaku Omununulizi gy’anaatuukirako, era saasobola kukikkiriza; naye omusana gwankuba n’amaanyi nnyo nga simanyi kye nkole. Kale, ne ndowooza nti, nneetikkeko enkejje n’ebbikitira; siijja kudduka mangu okusinga Bayibuli, era siijja kusigalira emabega gyaayo. Kyonna Bayibuli ky’eyigiriza, nja kukikwatira ddala. Naye n’okubeera bityo, waaliwo ebyawandiikibwa ebimu bye saategeeranga.
Ebyo byokka ku ngeri ye eyawamu ey’okwiga Baibuli. Ku mulundi omulala yategeeza engeri gye yasaliramu amakulu g’ekyawandiiko ekiri mu maaso gaffe—amakulu ga “the daily.” “Nneeyongera okusoma,” bw’ati yagamba, “ne siraba kigambo kino kisangibwa mu kifo kirala, wabula mu Danyeri. Awo ne nfata ebigambo ebyali bikwatagana nakyo, ‘okuggya.’ ‘Aliggya the daily,’ ‘okuva ku biro the daily lwe liggibwawo,’ n’ebirala. Nneeyongera okusoma, ne ndowooza nga sijja kufuna mwanga ku kyawandiiko; ku nkomerero ne ndituuka ku 2 Abatesalonika 2:7, 8. ‘Kubanga ekyama eky’obutali butuukirivu kyaakola dda; wabula oyo aziyiza kaakano, aliziyiza okutuusa lw’aggyibwawo mu kkubo; ne mu kiseera ekyo alyulibwawo oyo omubi,’ n’ebirala. Era bwe nnatuuka ku kyawandiiko ekyo, ayi, nga amazima gaalabika mu bwazi era mu kitiibwa! Kye kiri eyo! ekyo kye ‘the daily!’ Kale kati, Pawulo bw’agamba nti ‘oyo aziyiza kaakano,’ oba alemesa, ategeeza ani? ‘Omusajja ow’ekibi,’ ne ‘omubi,’ by’ategeeza Obupapaali. Kale, kiki ekiziyiza Obupapaali okulyulibwa? Kale, Obupagani; kale, ‘the daily’ kitegeeza Obupagani.” Apollos Hale, The Second Advent Manual, 66.
Okukulemberwa okw’abantu n’okw’Obwakatonda mu kunoonyereza kwa Miller kulambiddwa mu byawandiikibwa. Mukwano gwe ow’edda yamukubiriza, era ebirowoozo ebyamujjiranga byali eddoboozi lya malayika Gabuliyeri, gwe Muky. White amulambulula, “olunyiriri ku lunyiriri,” ng’omulayika eyaddamu emirundi mingi okukyalira Miller. Ye yalambika “emirundi musanvu” ng’okuzuula kwe okusooka, era n’alambika 2,300 ng’omujulizi ow’okubiri eri “emirundi musanvu,” kubanga byombi byaggwa mu 1843 (nga bwe yasooka okukkiriza). Eby’obunnabbi ebyo ebibiri bye byazuula eby’“Alufa ne Omega,” era mu ntegeera y’obunnabbi eyamukwatako byalaga ensobi eyandilongosebwa Samuel Snow ng’ayita mu bubaka bw’Enduulu eya mu ttumbi ly’ekiro, obwatandikawo “entambula y’omwezi ogw’omusanvu.” Entambula y’Enduulu eya mu ttumbi ly’ekiro ye yennyini “entambula y’omwezi ogw’omusanvu” bwe yavudde mu lukungaana lw’ekikambi e Exeter, kubanga yalambika okujja kwa Mukama ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu, olw’omu 1844 olwaguwa ku Okitobba 22.
Ensobi eyaleeta okunywezebwa kwa Malayika ow’okubiri eragibwa mu kumanya okutandika kwa Miller nti ebbanga erya ‘emirundi musanvu’ n’emyaka 2,300 byaggwa wamu mu 1843. Mu kitundu ekyo enjigiriza ekiddako eyogerwako ye engeri gye Miller yatuukirira okutegeera nti Roma ye kabonero akinyweza ekyolesebwa. Abasomesa b’ebyafaayo b’Abadiventisi balaga nti okumanya kwonna okw’obunnabbi kwa William Miller kwasimbikira ku kumanya kwe nti waliwo amaanyi abiri agasaanyaawo. Yategeera amaanyi ago abiri nti ge Roma ey’Abapagani n’eya Obupapa, era yalaba amaanyi ago mu 2 Abatesalonika bwe yategeera nti ‘ekya bulijjo’ mu kitabo kya Danyeri ye Roma ey’Abapagani. Enkola yonna ey’obunnabbi Miller gye yateeka mu maaso, omuntu gwe Mukyala White atutegeeza nti yaddangamu okukyalirwa emirundi mingi b’abalayika, y’esigamizibwa ku kumanya kwe nti Roma enyweza ekyolesebwa. Buli kimu!
Okuva nga 31 Desemba 2023 Empologoma ey’ekika kya Yuda ebadde eguggula ebifunga eby’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo. Okuva awo, ekigezo eky’ensinziro kyali kitandise, era ne kituuka ku nkomerero yaakyo mu kiseera Papa omusooka okuva mu Amerika lwe yatandika obufuzi bwe nga 8 Meyi 2025. Awo ne watandika ekigezo eky’yeekaalu.
Tujja kwongera ku bino mu kiwandiiko ekiddako era tujja okukozesa emyaka “250” ng’obujulizi okuwagira okutegeera kwaffe nti ekigezo eky’ensibuko kyamalira ku Paapa owakakati.