Kaakano tugenda kutunula ku bimu ku bivaamu eby’ekitundu ekkumi n’ebiri eky’essuula kkumi n’emu eya Danyeri, era oluvannyuma tuteeke ennyiriri ssatu ez’emyaka “250” mu byafaayo ebyogerwa mu bitundu okuva ku kkumi n’emu okutuuka ku kkumi n’ettano, ebyatuukirizibwa mu lutalo lw’e Panium mu 200 nga Kristo tannazaalibwa. Olunyiriri lw’emyaka “250” olwatandika mu 457 nga Kristo tannazaalibwa luggwa mu 207 nga Kristo tannazaalibwa, mu makkati g’omulembe ogutandikira ku lutalo lw’e Raphia era ne guggwa ku lutalo lw’e Panium. Emyaka “250” mu nnyiriri ya Nero gaggwa n’ebyafaayo eby’ebitundu bisatu bya Constantine, eby’akiikirizibwa emyaka 313, 321 ne 330. Emyaka “250” egy’Amasaza Amagatte g’Amerika gaggwa nga July 4, 2026.

Olunyiriri lwa Nero luyimirira ebyafaayo eby’ekiseera eky’okugezesebwa ku kifaananyi ky’ensolo, okusooka mu Amerika ey’Obukiika bwa Amambuka, ne kuddirira mu nsi yonna. Olunyiriri lwa 457 nga Kristo tannazaalibwa luteeka Trump mu kifo eky’awakati mu bya magye wakati w’entalo ebiri. Era ekiseera ekitandikira mu 1776 nakyo kiteekawo ekifo eky’awakati eri obwaperezidenti bwa Trump obwasembayo. Okuteeka ennyiriri zino mu bifo byazo eby’amatuufu, tusookera ddala okutunuulira olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri, n’okuggwaawo kwa Rasha ne Putin. Oluvannyuma ennyiriri ssatu ez’emyaka “250”, oluvannyuma olunyiriri lw’obwakabaka bwa Hasmonean. Nga ennyiriri ezo zaateekeddwa mu bifo byazo, tujja okutuukaganya Petero ne Panium. Bwe ziba zaateekeddwa mu bifo byazo ennyiriri ezo, tunaasobola okumanya engeri obubaka bwa Julaayi 18, 2020 bwe busaanidde okutereezebwa era ne bulangirirwa, era nti bwebumu n’obubaka bw’ekitabo kya Yoweeri.

Kabaka Uuziya wa Yuda ne Pitolomeyo, kabaka wa Misiri

Ebyafaayo ebyaatuukiriza olunyiriri olw’ekkumi n’emu mu lutalo lwa Rafiya bikwatagana n’ebyafaayo bya Kabaka Uuziya. Isaaya bw’atukuzibwa era n’aweebwa obuyinza n’amaanyi okulangirira obubaka bw’enfula ey’oluvannyuma, okuyitibwa kwe kwajja mu mwaka gwe yafa Uuziya.

Mu mwaka kabaka Uziya lwe yafa, era nalaba Mukama ng’atudde ku ntebe ey’obwakabaka, eya waggulu era eyayimuddwa ennyo; ne kyambalo kye ne kijjuza yeekaalu. Isaaya 6:1.

Okufa kwa Uuziya kwasookerwako obujeemu bwe yalaga, obwafaanagana era ne bwakwatagana n’obujeemu bwa Pitolomeyo amangu ddala oluvannyuma lw’obuwanguzi ku lutalo lwa Rafiya. Uuziya ne Pitolomeyo bifaananyi bya Kabaka w’Obukiikaddyo omutima gwe gwaggulumiziddwa, eyejeemera ng’anoonya okugatta obuyinza bwe bwa gavumenti n’obuyinza bw’ekkanisa. Bwe Uuziya yagezako okugatta ekkanisa ne gavumenti, ekigenge ekyamukwata ku kyenyi kye kyafaananyiriza akabonero k’ensolo.

Malayika ow’okusatu n’abagoberera, ng’ayogera n’eddoboozi eddene nti, Omuntu yenna bw’asinza ekisolo n’ekifaananyi kyakyo, era n’afuna akabonero kyo mu kyenyi kye oba mu ngalo ye, oyo alinywa envinyo ey’obusungu bwa Katonda, eyafukiddwa nga teyeetabiddwa mu kikopo ky’obusungu bwe; era alibonyebwa n’omuliro n’essulufa mu maaso g’abamalayika abatukuvu, ne mu maaso g’Omwana gw’Endiga. N’omukka ogw’okubonaabona kwabwe guyimukira waggulu emirembe n’emirembe; so tebalina kuwummula emisana newankubadde ekiro, abo abasinza ekisolo n’ekifaananyi kyakyo, ne buli yenna afuna akabonero k’erinnya lyaakyo. Okubikkulirwa 14:9-11.

Awo Uuziya akiikirira okufa okugenda kweyongera okuva ku kiseera ky’agezaako mu bujeemu okuyunga Ekkanisa n’eby’obufuzi. Ate n’akiikirira obufuga wamu n’omwana we obutali bwa maanyi okumala emyaka kkumi n’emu. Uuziya yabeerayo nga mulamu emyaka kkumi n’emu oluvannyuma lw’obujeemu bwe. Entandikwa y’obujeemu bwe ekiikirira etteeka lya Ssande, mwe Ekkanisa n’eby’obufuzi biyungibwa wamu era n’akabonero k’ensolo ne kuwalirizibwa. Oluvannyuma lw’emyaka kkumi n’emu n’afa, ng’akiikirira okukoma kw’obwakabaka bwe ng’akabaka w’obwakabaka obw’amaserengeta bwa Yuda, obwali ettaka ery’ekitiibwa, eryo lye Obumwe bw’Amerika.

Mu nkolagana ey’obunnabbi ne Pitolomeyo, Uziya akiikirira Yuda, ettaka ery’ekitiibwa, n’ObuProtesitanti obuvuddemu; ate Pitolomeyo akiikirira Misiri, kye buyinza bw’ekiyoka, ng’eddiini yaayo ye spirituwaalisimu. Abakabaka bombi bwe batunulirwa ng’emirongo egifaanagana, Uziya akoma okuba ekyokulabirako ky’ettaka ery’ekitiibwa, era wamu babeera akabonero k’amawanga abiri. Misiri ne Yuda bibonero bya ddiini za spirituwaalisimu n’ObuProtesitanti obuvuddemu. Biba akabonero ka Gavumenti ne Ekkanisa. Obukugu mu bufuzi n’obukugu mu by’Ekkanisa bye bakiikirira, bwe busanjalazibwa ng’akabonero kamu, bulimu amawanga abiri, nga bwe kyali eri Amedi n’Abaperusi, nga bwe kyali mu Bufalansa—Misiri ne Soodomu—nga bwe kiri ku Amerika—enyanga ez’Oburepulikaani n’ezo ez’ObuProtesitanti—nga bwe byali obwakabaka obw’Obukiikakkono n’obw’Obukiikaddyo bwa Isirayiri ne Yuda, era nga bwe kyali ne Loma ey’obupagani n’e Loma ey’obupapa. Nga akabonero k’obwakabaka bubiri, basibiddwa wamu mu ngeri y’obunnabbi olw’ekyekalu e Yerusaalemi, gye Uziya ne Pitolomeyo bombi baayagala okuwaayo ssaddaaka mu kyekalu e Yerusaalemi. Amawanga abiri, bombi bagejeemera ewatukuvu ery’emu.

Kikulu okulaba nti obujeemu bw’abakabaka bombi bwali bwegalira ku Yeekaalu e Yerusaalemi, nga ye kifaananyi kya Yeekaalu Daniel gye yalabira Kristo mu ssuula ey’ekkumi. Ebyafaayo by’abakabaka bano bombi bikwataganira ku Lutalo lwa Yukureeni, era mu ngeri eyo ne batandika obujulizi bwabwe mu mwaka wa 2014. Bombi baayimusibwa olw’obuwanguzi bw’amasirikale, obuyimiriziddwa Olutalo lwa Raphia mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu. Raphia eraga ekkomo ly’ensalo ly’Obwakabaka obwamukaaga mu bunabbi bwa Bayibuli n’ery’omukago ogw’etasatu ogw’etteeka lya Sande. Era ye nsalo ey’okuyitira okuva mu Ekkanisa ey’Olutalo okutuuka mu Ekkanisa ey’Awangula.

Oluvannyuma wa 2014, kabaka omugagga okusinga bonna yategeeza nti agenda okwesimbawo ku bwapulezidenti mu 2015. Mu 2020 kabaka omugagga okusinga bonna, nga akiikirira ejjembe ery’Abarepulikaani, eryo ne lifuna ekiwundu eky’okufiira, eky’oluvannyuma ne liwonyezebwa. Mu 2022 Olutalo olw’e Ukraine lweyongera okunyooka. Oluvannyuma, mu kutuukiriza olunyiriri olw’ekkumi n’asatu, Trump n’akomawo mu kulonda kwa 2024. Mu July 2023, eddoboozi mu ddungu lyawulirwa. Ku December 31, 2023, ejjembe ery’Abaprotestanti lyazuukizibwa; naalyo ejjembe ery’Abarepulikaani lyazuukizibwa mu kulonda kwa 2024, nga Trump y’akomawo; ate mu 2025, okukemebwa okw’ensinziro ne kuggwaawo wamu n’okutuuka kw’okukemebwa okw’e Yeekaalu.

1989

Amazima agabikkulwa mu 1989 gaali ag’obubiri. Okufaananagana okw’obunnabbi okw’emirimu egy’okutereeza, wamu n’ebitundu mukaaga eby’enkomerero eby’omutwe ogw’ekkumi n’emu ogwa Danyeri, byabikkulwa mu kiseera kye kimu. Waliwo amateeka agamu ag’obunnabbi agakozesebwa okuteekawo obubaka obwasooka obw’ekitundu amakumi ana ag’omutwe ogw’ekkumi n’emu ogwa Danyeri. Ebimu ku mazima ago gennyini kaakano bye kisumuluzo ku byafaayo ebyakwekebwa eby’ekitundu kye kimu ekyo gennyini, mwe byazuulibwa ebyo eby’obugagga eby’obunnabbi. Njakuwa ekyokulabirako.

Mu 1989, tewaali kutegeeragana kumu mu kibiina ky’Abadiventisiti ku kye emitundu mukaaga egy’enkomerero mu kitabo kya Danyeri bye byaliyimirira. Obutakwatagana obwo bwalabikira mu bitundu bibiri. Tewaali kusalawo kw’awamu ku makulu g’emitundu egyo. Abo abaalangirira nti balitegeera emitundu egyo, baaleeta endowooza za bantu nga baziyungudde n’enjigiriza y’eddiini ey’Obupalotestanti obujeemu n’eya Bukatomu; era kino kyali obusika bw’obuzaaliranwa bwe baafuna okuva eri bajjajja baabwe ab’omujeemu ogw’omwaka 1863, lwe baatuukiriza ekifo ky’omunnabbi atagondera mu bujeemu obw’ensibuko bwa Yeerobowaamu. Mu ngeri esinga obutuufu, ezo ndowooza z’omuntu ku kye emitundu egyo zaali kutaputa kwa muntu kennyini. Endowooza zaabwe ku mitundu egyo zaali oba ziwakanya n’okuteekebwa mu nkola kw’obunnabbi okw’awamu, era emirundi mingi nga zikontana n’ekisimbibwa kennyini kye bennyini baakyanjula ku mitundu egyo.

Mu nnyiriri ezo kye twalaba kyali okutegeera okw’emu ku nnyiriri zonna mukaaga. Okukwatagana kw’obubaka kwe twalaba kye kyankubiriza okwanjula okutegeera kwange, newankubadde nga nammanya nti ObuAdiventisi bwonna bwagaana kye nategeera. Ebyo bye twategeera ku nnyiriri ezo byasooka okusindikibwa mu 1996, era okutegeera okwo okwateekebwawo kweyongedde okunywera ng’obudde bwe buyise okumala emyaka egisukka mu asatu!

Bw’otunuulira okunnukula okw’olubereberye ddala mu magazini The Time of the End, osanga Testimonies, volyumu 9, omuko 11. Nga 9/11 tekinnabaawo emyaka etaano, magazini etandika ne 9/11. Omu ku byategeera ebyannyazaamu amaanyi kwe kutegera nti ku “nkomerero y’obudde” mu luyiriri amakumi ana, bakabaka b’Obukiikakkono n’Obukiikaddyo baali amaanyi ag’eby’omwoyo, si buyinza obwa nnamaddala. Mu kiseera ekyo, nnamanya dda nti Mwannyinaffe White yagamba nti ebitabo bya Danyeri ne Okubikkulirwa bye bitabo bimu, era nti olunyiriri olumu lw’obunnabbi oluli mu Danyeri, lutwalibwa Yokaana mu Okubikkulirwa. Nnamanya nti mu Okubikkulirwa essuula 11, eyatuukirizibwa mu byafaayo ebyetooloola ekiseera eky’enkomerero mu 1798; eby’ennyonnyola bya Mwannyinaffe White ku ssuula eyo byayigiriza obulambulukufu nti Bufalansa bwali Misiri ey’eby’omwoyo, era mu ngeri y’emu yalambika bulungi nti mu Okubikkulirwa essuula 17, omukazi omwenzi atudde ku kisolo ye Babulooni ey’eby’omwoyo.

Okulambulula kwa Sister White ku buyinza ebyo ebibiri kulabika mu The Great Controversy, era ebigambo ebyo bigatta wamu obujulirwa bwa Yokaana ne Danyeri. Okunyonnyola ‘Kabaka w’Obukiikaddyo’ mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu kwe nti ye buyinza obulamulira Misiri, ate ‘Kabaka w’Obukiikakkono’ ye buyinza obulamulira Babulooni. Bwe Bayibuli n’Omwoyo gw’Obunnabbi byakolera awamu okuteekaawo amazima, nga bigatta Danyeri n’Okubikkulirwa wamu okukakasa ensonga, ekyo saayinza kukiwaayo eri musomi w’eddiini yenna ayobeddwa, newaakubadde omukulembeze ayobeddwa eyeyeesalirawo yekka ow’omulimu gw’obuweereza ogweyimiridde.

Okutegeera Ptolemy ne Uzziah ng’obubonero bw’olutalo lwa Raphia n’ebivuddeko ebigoberera oluvannyuma lw’emitima gyabwe okugulumizibwa, kikulemberwa ekimanyiddwa nti Ptolemy ayimirira amaanyi g’enjoka enene agawangula obuyinza obukolera mu kifo kya Roma; kyokka oluvannyuma n’awangulwa obuyinza obukolera mu kifo obwali bumuwangudde mu olunyiriri olw’ekumi era mu 1989. Okukyawukana okw’ebyafaayo kulina ekigendererwa era kwa mugaso nnyo.

Uuziya afuna akabonero k’ensolo bwe agezaako okuleeta wamu Ekkanisa ne gavumenti; Uuziya y’ettaka ery’ekitiibwa, era ettaka ery’ekitiibwa kyali ensonga enkulu ey’empaka ku ntandikwa y’obubaka mu 1989. Ettaka ery’ekitiibwa lye Eggwanga lya Amerika, oba lye Ekkanisa y’Abadiventisi b’Olunaku Olw’omusanvu? Abo abaalina mu kiseera ekyo endowooza ensobyayo nti ettaka ery’ekitiibwa lye Ekkanisa y’Abadiventisi b’Olunaku Olw’omusanvu, wamu n’abo bonna abakikyeyimirirako ne kaakano, baabanga bawaangalira nti olusozi olutukuvu olw’ekitiibwa olwo mu lunyiriri amakumi ana mu ttaano lwali ddala Ekkanisa ya Katonda; era ekyo kyategeeza eri bo nti olusozi n’ettaka byali akabonero kyekimu. Ndowooza, kino ye ngeri y’okulowooza kw’abantu okwabulijjo.

Uuziya ye ettaka ery’ekitiibwa, ate Pitolomeyo ye Misiri. Uuziya, ng’ettaka ery’ekitiibwa, alina empiima bbiri ez’obuprotestanti n’ez’enteekateeka ya republika. Okulabisibwa kwa Pitolomeyo mu by’obufuzi kwe komunizimu n’engeri zaakwo ez’enjawulo, ate okulabisibwa kwe mu by’eddiini kwe spirityualizimu n’engeri zaakwo ez’enjawulo. Ekimu ku biranga obuyinza bw’ejjoka kwe nti kye mukago, naye nnabbi ow’obulimba, ali ettaka ery’ekitiibwa, ye ggwanga limu eririna empiima bbiri.

Danyeri 11:40 yakakasa nti Amerika Egattiddwa yali obuyinza obukola mu kifo ky’Obwa Paapa mu kiseera lwe Soviet Union yaggyibwawo mu mwaka gwa 1989. Amazima ago gakwatagana n’obuvunaanyizibwa bw’ensolo ey’ensi en’ennyanga bbiri mu Okubikkulirwa ekkumi n’asatu, kubanga ebitabo byombi bye bimu.

Ne ndaba ekisolo ekirala nga kivayo mu nsi; nga kirina amayembe abiri ng’ag’omwana gw’endiga, era n’ayogera ng’ejjoka. Era akozesa obuyinza bwonna bw’ekisolo ekyasooka mu maaso ge, era aleetera ensi n’abo ababeeramu okusinza ekisolo ekyasooka, ekivundu kyakyo eky’okufa kyawonyezebwa. Okubikkulirwa 13:11, 12.

Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’esatu kutegeeza nti Obumwe bw’Amerika ye buyinza obukola mu kifo ky’Obwapaapa, kubanga ekisolo ekyava mu nsi ‘kikola obuyinza bwonna bwa’ ekisolo ekyava mu nnyanja ekyajja ‘mu maaso gaakyo’. Mu olunyiriri olw’ebiri ekiyoka kya Roma ey’obpagani kyawa Obwapaapa amaanyi gaakyo, entebe yaakyo n’obuyinza obukulu. Ekigambo ekyatapputiddwa ng ‘obuyinza’ kitegeeza ‘amaanyi’; naye mu olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri waliwo ekigambo ekirala ekyatapputiddwa ng ‘obuyinza’, ekitegeeza ‘obuyinza obuweereddwa’.

Amerika ye buyinza obukiikirira Obwa Papa, obwafaananyizibwa Loma ey’obusinzizo bw’ebifaananyi, eyawaayo obuyambi bw’eggye n’obw’eby’enfuna eri Obwa Papa, nga bwe kirambikiddwa mu lunyiriri olw’okubiri. Mu kukikola bwe kityo, Loma ey’obusinzizo bw’ebifaananyi yafuuka ekifaananyi ekiraga Amerika, era nayo ejja okuwa "amagaali g’entalo, ebyombo n’abeebagala embalaasi" okukola omulimu omukyafu gw’obuyinza bw’Obwa Papa.

Bwe zaatuukirira mu byafaayo entalo ssatu ez’olunyiriri olw’ekkumi, olw’ekkumi n’emu, n’olw’ekkumi na ttaano, Antiochus Magnus yali mu buli lutalo. Ensonga eno eraga nti obuyinza obukiikiriziddwa mu ntalo ezo ssatu buba obuyinza obw’omu kifo ky’ekisolo, kubanga mu buli lutalo Antiochus ye y’ali, era Antiochus mu 1989 yali obuyinza obw’omu kifo bwa Amerika.

Entalo ssatu ezireeta etteeka lya Ssande ery’olunyiriri kkumi n’omukaaga zirina omukono gwa Alufa ne Omega, era ne enkula y’amazima. Mu ntalo ey’okusooka n’ey’okusatu mulimu Amawanga Amagatte ga Amerika, ekyo ne kiraga Alufa ne Omega mu ntalo ey’olubereberye n’ey’okkomerero. Entalo ssatu ezireeta etteeka lya Ssande ery’olunyiriri kkumi n’omukaaga era zirina omukono gw’amazima. Obuyinza obukozesebwa mu kifo ky’abalala obwa Nazi e Yukureini lwe lutalo olw’omu wakati oluyimirira okujeemera kw’akabonero ak’ekkubo ak’omu wakati mu nkula y’ekigambo ky’Olwebbulaniya ‘amazima’. Entalo ssatu zino ziyimirira 1989 okutuuka ku tteeka lya Ssande, ekitegeeza nti ziyimirira ‘ebyafaayo ebikwekeddwa’ eby’olunyiriri amakumi ana.

Omusulo ogw’ekkumi n’emu mu Okubikkulirwa ekkumi n’emu gulaga omwaka gwa 2023 ng’ekiseera we ennyu zombi zizuukira. Danyeri ekkumi n’emu, omusulo ogw’ekkumi n’emu, gulaga ekiseera kye kimu ddala mu byafaayo. Olunnyiriri lw’obunnabbi olw’omunda n’olunnyiriri lw’obunnabbi olw’ebweru bikwatagana mu mwaka gwa 2023. Olunnyiriri olw’omunda lwe ‘ekintu’ Danyeri kye yategeera, ate olunnyiriri olw’ebweru lwe ‘olubonekerwa’ kwe yategeera.

Ekigezo kya yeekaalu Danyeri ky’alaga kyatandika ku lunaku olw’amakumi abiri mu bbiri, era emyaka amakumi abiri mu bbiri oluvannyuma wa 9/11—ekiseera Isaaya gye yayingira mu yeekaalu—ekitwala mu 2023. Isaaya ategeeza nti okufa kwa Uziya, ng’abadde n’olukoma okumala emyaka kkumi n’emu, ku 9/11. Omulimu ogw’okuzimba yeekaalu gubeeramu okusooka okussaawo omusingi, oluvannyuma ne guzimbibwa yeekaalu era ne guteekebwako ejjinja ery’entikko, ekiruvannyuma ne kireetayo ekigezo ekyakakasa eky’okusatu, ekiragirwa mu Embaga y’Amakondeere mu linyiriri lya Eby’Abaleevi 23. Omulimu ogw’omunda ogw’Enjiri ey’Olubeerera gutukirizibwa mu byafaayo by’olunyiriri lw’ebweru. Mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu Putin ayimiririzibwa Pitolomeyo, era kabaka Uziya aweereza obujulizi obw’okubiri eri ekifaananyi kya kabaka w’amaserengeta agulumizibwa olw’obuwanguzi mu bya maggye, era oluvannyuma agezaako okweyingiza mu mbuga y’eddiini.

Awo kabaka w’obukiikaddyo anasunguwala nnyo, n’ajja n’alwana naye, ye kabaka w’obukiikakkono; era anakuŋaanya eggye ddene; naye eggye eryo linaawebwa mu mukono gwe. Era eggye bwe linaabanga limaze okutwalibwa, omutima gwe gunaagulumizibwa; era anaatta abantu emitwalo mingi; naye ekyo tekina kumunyweza. Danyeri 11:11, 12.

Uriah Smith alambulula ebyafaayo bya Ptolemy Philopator n’okugezaako kwe okuwaayo ssaddaaka mu Yeekaalu eya Yerusaalemi.

Pitolomeyo teyali n’amagezi g’okwegendereza agamugwanira okukozesa obuwanguzi bwe mu ngeri ennungi. Singa yabadde agoberera obuwanguzi obwo, yandibadde afuuse mukama w’obwakabaka bwonna bwa Antiokosi; naye bwe yasanyukira okukoma ku okutiisatiisa okutono n’okutuma entiisa entono, n’asalawo okukola emirembe alyoke ayiweeyo ddala eri okwesuulirayo mu byegombeko bye eby’ensolo, nga tewali kumutataanya wadde okubifuga. Bwe kityo, nga awangudde abalabe be, ye n’awangulwa empisa ze embi, era ng’erabidde erinnya eddene lye yandisobodde okulisimbyawo, n’amala ebiro bye mu mbaga n’obukaba.

Omutima gwe gweyimibwa olw’obuwanguzi bwe, naye tekyamunyweza wadde katono; kubanga engeri ey’obutaba wa kitiibwa gye yagikozesa yavaako abafugibwa be okumujeemera. Naye okweyimusa kw’omutima kwe kwasinga okulabikira mu by’akoleragana n’Abayudaaya. Bwe yajja e Yerusaalemi, eyo n’awaayo ssaddaaka, era n’ayagala nnyo okuyingira mu kifo ekitukuvu ennyo eky’yeekaalu, nga kyawukana n’amateeka n’eddiini y’ekifo ekyo; naye, newankubadde nga kyali kizibu nnyo, n’aziyizibwa, n’ava awo ng’akyokya mu busungu eri eggwanga lyonna ly’Abayudaaya, era amangu ago n’atandika okubanyigirizanga mu ngeri ey’entiisa era etaliiko kusonyiwa. Mu Aleksandiriya, gy’Abayudaaya baabeeranga okuva mu nnaku za Aleksanda, era nga baweereddwa obuyinza obw’enjawulo ng’abannansi abasinga okusiimibwa, abantu emitwalo ennya, ng’Eusebius bw’agamba, oba emitwalo mukaaga, ng’ate nga Jerome bw’agamba, baattibwa mu kunyigirizibwa kuno. Obujeemu bw’Abamisiri, n’okuttibwa kw’Abayudaaya mu bungi, ddala tebyali bya kumunyweza mu bwakabaka bwe; wabula, mu kifo ky’ekyo, byali bimala nnyo okubuzikiriza, nga kumpi obwo bukoma n’okuzikirira ddala. Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 254.

Obuwanguzi bwa maggye bwa Ptolemy Philopator e Raphia mu 217 BC tebwamunyweza Ptolemy, wabula bwamuleetera "omutima gwe ne gwegulumiza." Obuwanguzi mu Ntalo eya Ukraine tebulimunyweza Putin, wabula bulimuleetera "omutima gwe ne gwegulumiza," nga bwe bwaleetera obuwanguzi bwa maggye kabaka Uuziya okwegulumiza mu mutima.

Era Uzziya n’abategekera eggye lyonna engabo, n’amafumu, n’ebisasi eby’omutwe, n’ebyambalo eby’ensimbi eby’okwerinda, n’emitengo, n’ebikoba eby’okusuula amayinja. Era yakola e Yerusaalemi ebikozesebwa eby’ebyuma, ebyavumbulibwa ab’obukugu, okubeeranga ku minara ne ku bisenge eby’ekigo, okusuula emisale n’amayinja amanene. Era erinnya lye ne lyaasaasaana nnyo okutuuka ewala; kubanga yayambibwa mu ngeri ey’ekitalo okutuusa lw’afuuka wa maanyi. Naye bwe yafuuka wa maanyi, omutima gwe ne gukuulibwa okumuleetera okuzikirira: kubanga yajeemera Mukama Katonda we, n’ayingira mu yeekaalu ya Mukama okwootereza obubaane ku kyoto ky’obubaane. 2 Ebyafaayo 26:14-16.

Abasekabaka babiri ab’amaserengeta, abemitima gyabwe egyagulumizibwa olw’obuwanguzi mu ntalo, baagezaako okuyingira yeekaalu y’emu ne baweerayo ekiweebwayo—ekyo ekyakkirizibwanga okukolebwa kabona yekka. Mu mbeera zombi, bakabona baaziyiza amafuba g’abo basekabaka abegulumiza okukikola. Oluvannyuma, omu ku basekabaka n’atandika okwezza ku Bayudaaya, ate omulala n’akwatibwa ebigenge ku kyenyi.

Awo Azaliya kabona n’ayingira emabega we, era wamu naye ne bakabona kinaana ba Mukama, ab’amaanyi n’obuvumu. Ne beesimbira mu maaso ga Uuziya kabaka, ne bamugamba nti, Si gwa ggwe, Uuziya, okuwotereza obubaane eri Mukama, wabula gwa bakabona, batabani ba Alooni, abatukuziddwa okuwotereza obubaane; va mu watukuvu; kubanga osobye; era tekirikukuleetera kitiibwa okuva eri Mukama Katonda. Awo Uuziya n’asunguwala, era mu mukono gwe nga mulimu ekibya ky’obubaane okuwotereza obubaane; bwe yali ng’asunguwalira bakabona, obigenge ne buvumbulukuka ku mutwe gwe mu maaso, mu maaso ga bakabona mu nnyumba ya Mukama, okumpi n’ekyoto ky’obubaane. Awo Azaliya kabona asinga obukulu, n’abakabona bonna, ne bamutunuulira; laba, ng’alina obigenge ku mutwe gwe mu maaso; ne bamugoba okuva awo; era naye yenyanguyiza okuvaayo, kubanga Mukama yamukuba. Era Uuziya kabaka n’abeera mugenge okutuusa ku lunaku lw’okufa kwe, era n’abeeranga mu nnyumba eyawukanyiziddwa, kubanga yali mugenge; kubanga yasalibwako okuva mu nnyumba ya Mukama; era Yotamu mutabani we yali ku nnyumba ya kabaka, ng’asalira abantu b’ensi emisango. Naye ebirala byonna eby’okukola kwa Uuziya, ebyasooka n’eby’enkomerero, Isaaya nnabbi, mutabani wa Amozi, byawandiika. 2 Ebyafaayo 26:17-22.

Mu 2014, abagenderera obumu bw’ensi yonna ab’e Yulaaya awamu n’obukulembeze bwa Obama baatandika enkyukakyuka eyitibwa ‘color revolution’ mu eggwanga erya Yukureini. Mu 2022, Lashiya yatandika okulumba Yukureini, ekinaamaliriza nga kituusa ku buwanguzi bwa Putin ne Lashiya; nga kiyimiririddwa Ptolemy ne Uuziya, abakabaka ab’amaserengeta. Olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri lugamba nti oluvannyuma lw’obuwanguzi bwa Putin, ‘omutima gwe gulinaayimudwa; era anaagalamazisa emitwalo mingi gy’abantu: naye tekyanamunyweza.’ Awo ebyafaayo biwandiika okuzikirira mpolampola kw’obwakabaka bwe.

Okuzikirira okw’ennyongera kwamutuusa ku kufa; era bwe yaddamu okwezza obuwangulwa bwe e Raphia, Antiochus Omukulu teyali ky’akyalwanagana ne Ptolemy Philopator, wabula yali kati alwana n’omwana omuto eyali mu kiseera ekyo omufuzi wa Misiri. Omwana ye kabonero k’omulembe ogusembayo; bw’atyo, ku mutendera gumu, omwana-kabaka gwe Antiochus yawangulira e Panium y’omulembe ogusembayo gw’obwakabaka obw’amaserengeta. Ku mutendera gw’enkola, omwana-kabaka akiikirira obunafu nga bulinganiddwa n’amaanyi ga Antiochus.

Endagaano y’emirembe eyakkirizibwako wakati wa Ptolemy Philopater ne Antiochus yamala emyaka kkumi nnya. Mu kiseera ekyo Ptolemy yafa olw’okubulako okwefuga n’obukaba, era n’asikirwa mutabani we, Ptolemy Epiphanes, omwana eyalina mu kiseera ekyo emyaka ena oba etaano. Antiochus, mu kiseera kye kimu, ng’amaze okukakaanya obujeemu mu bwakabaka bwe, era ng’abizza ebitundu eby’Obuvanjuba mu bugondera era n’abikakkanya, n’abeera ng’alina eddembe n’obudde obumala okwewaayo ku mulimu gwonna, Epiphanes omuto bwe yatuula ku ntebe y’obwakabaka bwa Misiri; era ng’alowooza nti kino kyali akaseera akasukkiridde obulungi okwongera obwakabaka bwe ekitali kya kulekerawo, n’azuukusa eggye eddene nnyo “erisinga eryasooka” (kubanga yali akuŋŋaanyizza amaanyi mangi era ng’afunye obugagga bungi mu ntambula ye ey’Obuvanjuba), n’atandika olugendo okulumba Misiri, nga asuubira okuwangula mangu ku mwana kabaka. Engeri gye yatuukirira tugigenda okulaba kaakano; kubanga wano obuzingirize obupya buyingira mu nsonga z’ebyobwakabaka bino, era abazannyi abapya baleetebwa ku mbuga y’ebyafaayo. Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 255.

Kabaka w’amaserengeta

Okulambulula emitendera egy’enkomerero gya Rasha kwe kulambulula emitendera egy’enkomerero gya kabaka ow’obunnabbi ow’obukiika ddyo. Enfaanana ey’obunnabbi ey’kabaka ow’omu mwoyo ow’obukiika ddyo eyajja mu byafaayo by’obunnabbi mu kiseera eky’enkomerero mu 1798—ye engeri gy’eggwaawo. Kyo kimu era kye kiraga enfaanana ey’obunnabbi n’eri kabaka ow’obukiikakkono n’eri nnabbi w’obulimba. Buli kimu ku buyinza busatu obukulembeza ensi okutuuka e Amagedoni bulina enkomerero eziragiddwa mu ngeri enkalakalira mu Kigambo kya Katonda. Kyonna ekigenda okukwata ku Putin ne Rasha kinaabanga nga kyafaananyizibwa mu mitendera egyayita egya kabaka ow’obukiika ddyo.

Eby’okulabirako eby’okuggwaawo kwa Kabaka ow’eby’Omwoyo w’Obukiikaddyo byalabisibwa mu kifaananyi eky’okuggwaawo kwa Kabaka ow’eby’Omwoyo asooka w’Obukiikaddyo, eyali Bufalansa ey’obutakkiriza Katonda mu mulembe gw’Enkyukakyuka. Okuggwaawo kw’Obwakabaka bw’Obukiikaddyo kulimu n’okuggwaawo kw’Kabaka w’Obukiikaddyo. Okugwa kwa Napoleon kwekutuka n’okuggwaawo kwa Bufalansa, era kwekwatana n’okuggwaawo kw’Obwakabaka obwaddirira obw’Obukiikaddyo, obwali Lasa. Lasa, nga Kabaka w’Obukiikaddyo ow’omu mulembe guno, yatandika mu Enkyukakyuka, nga bwe kityo ne Bufalansa, nga Kabaka w’Obukiikaddyo, eyatandika mu Enkyukakyuka.

Okwekalakaasa kikula ky’omusota, oyo kabonero k’abakabaka ab’obukiikaddyo. Omusota, akabonero ekikulu aka kabaka w’obukiikaddyo, ye Setaani; era bwe agezaako okwekalakaasa ku nkomerero y’emyaka lukumi, omuliro ne gukka okuva mu ggulu ne gumulya. Obujeemu bwe mu ggulu mu lubereberye bwali Alufa y’obujeemu bwe ku nkomerero y’emyaka lukumi.

Mu 1798, e Bufalansa, mu ngeri y’obunnabbi, yatwala entebe y’obwakabaka ng’Kabaka ow’eby’omwoyo w’Amaserengeta mu Enkyukakyuka ey’e Bufalansa. Enkyukakyuka eyo yasaasaana mu mawanga ga Yulopa era oluvannyuma n’etuuka ku Enkyukakyuka ey’e Rasha, eyaddirirwa mangu Enkyukakyuka eya Bolshevik mu mwaka gwe gumu.

Enkyukakyuka ey’Urusi ey’omwaka gwa 1917 yagabanyizibwa mu bitundu bibiri eby’enkulu: Enkyukakyuka eya Febwali (eyagoba obwakabaka bwa Tsar, ne kumalawo obufuzi obw’omuntu omu, era n’eteekawo Gavumenti ey’ekiseera mu kiseera eky’obuyinza obubiri wamu ne Sovyeti) ne Enkyukakyuka eya Okitobba (era eyitibwa Enkyukakyuka ya Ababolshevik, mwe Ababolshevik nga bakulemberwa Lenin baawamba obuyinza, ne kiviirako okuteekebwawo obufuzi bwa Sovyeti n’ekkubo eritwala mu busosyalizimu/obukomyunizimu).

Mu byekeneenya ebyafaayo n’enjigiriza y’enkyukakyuka (okusingira ddala okuva mu ndowooza ya Maakiisi ng’ey’a Trotsky, Luxemburg, n’abalala abateekawo okwenkanankanya), Enkyukakyuka ey’e Bufalansa (1789–1799) emirundi mingi erabibwa ng’eraga eky’okufaananyiriza oba ng’eweereza ekifaananyi eky’omugendo gw’ebyo ebyaliwo mu Lasha. Emitendera ebiri gya Enkyukakyuka ey’e Bufalansa egyafaananyiriza emitendera gino egy’e Lasha ge gino:

  • Ekitundu ekyasooka eky’awakati/ekya ssemateeka (nga wakati wa 1789–1792), ekigenderagana ne Enkyukakyuka eya Febwali. Ekitundu kino eky’e Bufalansa kyatandika n’okulumba e Bastille, okukuŋŋaanyizibwa kw’olukiiko lwa Estates-General/National Assembly, okuggyibwawo obuyinza obwenjawulo obw’enkola y’obufeudal, Okulangirirwa kw’Eddembe ly’Omuntu, n’okutondebwa kw’obwakabaka obusibiddwa ku Ssemateeka wansi wa Girondins n’abakyusa abegendereevu. Kyagoba obwakabaka obw’obuyinza obujjuvu naye ne kisigaza ebitundu ku bukulembeze bwa bourgeois/liberal n’enteekateeka z’obuyinza ezibiri era ez’ewakanyiziganya (nga, wakati w’Olukiiko n’obwakabaka obwakyasigalawo). Mu ngeri y’emu, Febwali wa 1917 yaggyaawo obufuzi bwa Tsar (Tsarism), naye n’aleeta gavumenti ey’ekiseera ya bourgeois era n’obufuzi obubiri wamu ne ba Soviets.

  • Ekiseera eky’obunyiikivu/ekya Jacobin (okwetooloola 1792–1794, omuli okuteekebwawo kwa Repabulika Eyasooka, okuttibwa kwa Louis XVI, n’Obufuzi bw’Entiisa wansi wa Robespierre n’Abajacobin/Komiti ey’Obukuumi bw’Abantu) kifaanagana ne Nkyukakyuka ya Okitobba (ey’Ababolishevik). Abajacobin baakwatira ku buyinza okuva mu Bagirondini ab’omwegendereza okusinga mu bikolwa eby’obunyiikivu, ne balangirira Repabulika, ne banyigiriza obuwakanya enkyukakyuka, era ne basindika enkyukakyuka mu kukyusibwa okw’amaanyi okusinga mu by’obwa bantu n’okukuuma okuva ku bulabe obw’omunda n’obw’ebweru. Kino kifaananya engeri Ababolishevik gye baasuula gavumenti ey’akaseera, ne banyweza obufuzi bw’Abakozi/obufuzi bwa ddikiteeta bw’Abakozi, era ne batumbula omusosoze ogw’enkyukakyuka.

Ebyenkanankanya bino bissaamu amaanyi engeri enkyukakyuka bwe zimu emirundi mingi okulondoola enteekateeka emu: okusooka wabaawo okwekalakaasa okw’awamu okw’amaanyi okulwanyisa obufuzi obwakadde (ng’okukulemberwa kukolebwa ab’oomwegendereza n’amaanyi g’abagagga b’omu bibuga), ne kigobererwa okunyagibwa kw’obuyinza mu ngeri ey’ekakanyavu ennyo okukolebwa abakambwe, nga bagenderera ‘okununula’ era n’okugyongeramu obujjuvu enkyukakyuka wakati mu kiseera ky’obunkenke. Aba Bolshevik bennyini mu bwetegefu baasinziira ku ky’okulabirako eky’Abafaransa, ne balaba okwekalakaasa kwabwe okw’Okitobba ng’okufaanana n’okunyagibwa kw’obuyinza kwa ba Jakobini—ekyaali kyetaagisa okuziyiza enkyukakyuka ey’okudda emabega era n’okutuukiriza obusobozi bw’enkyukakyuka.

Enkula eno ey’enteekateeka y’ebika erabikira mu mirimu nga Ebyafaayo eby’Enkyukakyuka eya Rashiya bya Trotsky (ebigeraageranya mu lwatu omutendera gw’obuyinza obubiri e Rashiya n’enkola efaanana e Bufalansa) ne mu biwandiiko bya Rosa Luxemburg ku ebyakabeerawo e Rashiya, gy’ategeeza nti ekiseera ekyasooka eky’Enkyukakyuka eya Rashiya (Maachi–Okitobba) kigoberera enteekateeka y’enkyukakyuka za Bufalansa (n’eza Bungereza), era okutwala obuyinza kw’Aba Bolshevik kufaanagana n’okw’enyuka kw’Abajakobini.

Yesu bulijjo afaananiriza enkomerero n’entandikwa, era okugwa kwa Napoleon nga kabaka ow’eby’omwoyo asooka w’Obukiikadde kwagoberera obubonero obulaga ekkubo obwali mu ntandikwa y’enkyukakyuka, era mu ngeri eyo yakiikirira okugwa kwa Soviet Union.

Okugwa okutambulira mu mitendera kwa Napoleoni kikwatagana ennyo n’okuzikira okutambulira mu mitendera kw’Yuuniyoni ya Sovieti n’okumenyeka kwayo mu 1991, mu musingi gw’obufaananyizo ogumu, emitendera ebiri egy’Enkyukakyuka y’e Bufalansa byafaananyiriza mu maaso emitendera egy’Enkyukakyuka y’e Rashiya egya Febwali n’Okitobba 1917. Okufaanagana kuno kweyongerera okutuuka ne mu mutendera ogw’okunyweza oluvannyuma lw’akasolya k’enkyukakyuka ey’enkalakkalira (Bonapatisimu), n’okusumulukuka kwagwo okutalemeseka. Kino kiva ku ngeri z’ebyafaayo ez’awamu wamu n’okwekenneenya okw’Obu-Makisiti (okusukkirira ku kw’a Trotsky mu The Revolution Betrayed n’emirimu egifaanagana), ebitwala Napoleoni ng’ekifaananyi eky’ensibuko kya Bonapatisimu: obufuzi obw’omukambwe obuvaamu oluvannyuma lw’akasolya k’enkyukakyuka ey’enkalakkalira, obutereeza obwenkanya wakati w’ebika by’abantu, bukuumiraawo eby’obuwanguzi eby’omusingi eby’enteekateeka eby’enkyukakyuka (nga bukendeeza era nga busindika wansi omwoyo gwaayo gwa demokulaasi), ne buzimba obwakabaka obw’omuntu ku gwe—obw’amagye n’obuwandiisi—ne bugaziya okusinga ekituukikika, era oluvannyuma ne bufuna okuggwaawo mu mitendera okuleeta okuzzaawo mu kitundu kw’enteekateeka ey’edda.

Okulinnyuka mu buyinza okwa Bonapartist kwa Napoleon kwefanana n’okunyweza obuyinza obwa-Stalinist.

Oluvannyuma lw’ebbanga ery’obukambwe ery’Abajakobini n’okudda emabega okw’e Thermidor (1794), nga bwe kyaddirira Obukulembeze obutali butebenkevu bwa Directory (1795–1799), okuwamba obuyinza kwa Napoleoni ku 18 Brumaire (1799) kwateekaawo Consulate, oluvannyuma ne kuteekawo Empire (1804). Ye abissa ebyo mu mateeka era n’abisasanya obuwanguzi bw’en revolusiyoni obw’ekika kya bourgeoisie (Kode ya Napoleoni, okumalawo obuyinza obw’enjawulo obwa bufyudaali, n’obuyinza bw’eggwanga obw’amaanyi obw’okukung’aanyizibwa ku senta), naye abissa wansi w’obukulembeze obw’obukambwe, ekitiibwa ky’amagye, n’ekibiina ekipya ky’abakungu ab’oku ntikko.

Oluvannyuma lw’ekiseera eky’obuggya obususse eky’AbaBolshevik/Enkyukakyuka eya Okitobba n’eby’okukezako ebyasooka eby’eSovyeti, ne kutandika okwesimbawo okuzikirira okw’obukulembeze obw’eby’offiisi, okusingira ddala okuva mu myaka egy’omu 1920 wakati. Okunyweza kwa Stalin kwawangula Abawakanya ab’omu kkono, ne kuwaliriza ‘Sosiyalizimu mu ggwanga limu,’ era ne kutonda obufuzi bwa ddikiteeta obwa pulisi n’eggye obw’obufuzi obw’eby’offiisi. Enfuna entegekeddwa n’obwannannyini obw’eggwanga (ebyo nga bye by’obuwanguzi eby’omutima eby’e Okitobba) bikuumiddwa, naye bifuuliddwa ebikozesebwa by’ekibiina eky’omukisa ennyo, nga obulowooleze bw’eby’ensi yonna bulekeddwawo.

Mu mbeera zombi, amaanyi g’enkyukakyuka ‘gakakanyiziddwa’ ne gakyusizibwa ekkubo ne gatwalibwa mu by’obuyinza bw’eggwanga n’okugaziya, nga byonna biri wansi w’omuntu omu oba ekitongole kimu (Trotsky mu lwatu yayita obufuzi bwa Stalin enkola ya ‘Soviet Bonapartism,’ erisemberera Obwakabaka bwa Napoleon okusinga Consulate).

Okuzikirira mu mitendera

Kino kye kukwatagana kw’omusingi—okukendeera si kintu ky’amangu ekimu, wabula olunyiriri olw’okuggibwamu amaanyi mu ngeri ewirindiranye, olutumbujjibwa okwetanula okusukkiridde, obutakkanya obw’omunda, ebiserengeto by’amagye, okufiirwa okuddukanya ku bitundu eby’ensalo, enkyukakyuka ezaalemwa, era ne kumaliriza mu kusaasaanuka okw’enkomerero oba mu kuddizibwa mu nteeko.

Oludda lwa Napoleoni (okuva mu 1812 okutuuka mu 1815)

  • 1812: Okulumba Buwarusiya okwazikiriza ennyo—Grande Armée (abaserikale 600,000) ne kukendeezebwamu nnyo olw’ebizibu mu by’okutambuza n’okuteekateeka eby’amaggye, ekiseera ky’obutiti, n’obuwakanyi bw’Abarusiya. Enkyukakyuka ey’obulabe ennyo; okufiirwa okunene mu kitiibwa n’amaanyi g’amaggye.

  • 1813: Okwegatta kw’amawanga okumulwanyisa kwatondebwa; awangulwa e Leipzig ("Olutalo lw’Amawanga")- okufiirwa bannamukago b’Abadage n’ebitundu; obwakabaka bwe butandika okukendeera.

  • 1814: Ab’omu mukago bayingirira mu Bufalansa bwennyini; Pariisi egwa; Napooleoni ava ku ntebe y’obwakabaka era n’asindikibwa mu buwaŋŋanguse e Elba.

  • 1815: Okuddayo okw’ebbanga ttono (Ebbanga ly’ennaku kikumi), okuwangu lwa okw’enkomerero e Waterloo; okutwalibwa mu buwaŋŋanguse obutaggwaawo e St. Helena; obwakabaka bwa Bourbon bwazzibwawo (okudda emabega okw’abawakanya enkyukakyuka, okuddiza emabega ebyo ebyafunibwa mu nkyukakyuka, newaakubadde nga si byonna—ebimu ku nkyukakyuka z’amateeka n’obuddukanya byasigalawo).

Oludda olwa Sovyeti (emyaka gya 1970 okutuuka ku 1991)

  • Ku nkomerero z’emyaka eza 1970 ne mu myaka gya 1980: Okuyimirira kw’enfuna (“zastoi” mu mirembe gy’obufuzi bwa Brezhnev), obubuze obutaggwawo, okusigala ennyuma mu tekinologiya, n’embiro y’ebyokulwanyisa eyalemaza wamu n’Amerika ne NATO—okugaziya okw’ensengeka yonna kwatandika okumatula munda enfuna.

  • 1979-1989: Entalo eza Afaganisitani—‘Viyetinaamu’ ya Sovyeti; embeera eyafuuka ekitoba ekitafulumwamu yamazisa nnyo eby’obugagga byaayo, ne ekendeza omwoyo gw’amagye gaayo, era ne yonoona ekitiibwa kyaayo mu maaso g’ensi yonna (laba okwenkanankana okunyooma: Napooleoni yazikirizibwa e Rasha; USSR yafukamu omusaayi mungi mu kifo ky’entalo eky’ettaka erikalakali era eky’okuziyiza).

  • 1985–1989: Ennongoosereza za Gorbachev eza perestroika/glasnost (okugezaako ‘okununula’ sisitemu, ng’enkola ez’oluvannyuma eza Napoleoni) bwe zityo ne zivumbula era ne ziyitiza mu maanyi obutakkwatagana; amawanga ‘satelayiti’ ag’enkambi y’Obuvanjuba gajeemera ne geewulawo (Omusenge gwa Berlin guwa nga 9 Novemba 1989, obufuzi bugwa mu 1989–1990)—okufiirwa ‘obwakabaka obw’ebweru,’ nga bwe kityo ddala ng’engeri Napoleon gye yafirwamu amawanga ge gaali gamukwatirako omukago.

  • 1990-1991: Emivuyo egy’omu munda egy’obunakyewa; Ripabulika zilangirira obwetwaze bwazo; Agusito 1991 okukwatirira obuyinza kw’abakakanvu kulemwa mu ngeri ey’ekitalo; Gorbachev ava mu bukulembeze nga 25 Desemba 1991; USSR eyawulamu n’efuuka amawanga 15. Ne waddiramu okuzzaawo enkola ya kapiitolisiti (enkola ey’ekikangabwa ey’ekiseera kya Yeltsin, oligarchs, ne puraivateshoni) - ekifaananyiriza okuzzaawo obufuzi bwa Bourbon: ebitundu by’ebibiina ebyaliwo nga tenaabaawo enkyukakyuka (oba ebifaanana nabyo) biddamu okudda, nga bazza emabega enteekateeka y’eby’obugagga eya revolusoni eyali etuukiridde ddala nga bakyakuuma ebimu ku ngeri z’obuddukanya.

Mu byombi, "obwakabaka" (French Continental System ne infuluwensi ya Soviet Eastern Bloc/COMECON) bumenyeekera okuva ebweru okugenda munda, okuzikirira kw’omunda kweeyongera mangu, omutawaana ogw’enkomerero guvumbula obutaliimu bwabwo, era amaanyi ag’edda ag’ebyobufuzi n’eby’enfuna gasituka nate (bwakabaka/kaputalizimu). Enkola ya Bonapartisimu eba tesobola kweyimirizaawo—"epiramidi esimbiddwa ku nsonga yaayo," nga Trotsky bwe yagamba—kubanga esinziira ku kunyigiriza omusingi gwa demokulaasi ogw’enkyukakyuka, nga erwanirira okukuuma (naye nga egukyamya) omusingi gw’enkyukakyuka ogw’eby’enfuna, wakati mu obunyigirize obw’obukyayi obuva ebweru. Okugwa kwa Sovyeti tekwali "ky’amangu" mu kutunula okuwanvu, naye kwali enkomerero y’okuzikirira kw’omunda okw’eyongereyongera, nga n’obwakabaka bwa Napoleon tebwazimirira mu kiro kimu wabula ne buzimbulukuka butono ku butono olw’okuwangulwa okuddiriragana okutuusa nga kuzziddwaawo.

Entandikwa n’enkomerero eza Bufalansa n’Obumu bwa Sovyeti bikwatagana n’obujulirwa bwa Kabaka Uziya ne Ptolemy. Ptolemy IV Philopator awangula obuwanguzi obw’okusalawo ku Lutalo lwa Raphia (217 BC) ng’alwana ne kabaka w’obukiikakkono (Antiochus III), naye “tajjakunywezebwa mu kyo”—alonda emirembe mu kifo ky’okunyweza omuganyulo, n’addayo mu buggagga n’okwegulumiza; oluvannyuma (ng’okuwandiikibwa okukuumiddwa mu 3 Maccabees 1–2 bwe kutegeeza) Ptolemy n’atuuka e Yerusaalemi ng’amaze okuwangula. Omutima gwe ne gugulumizibwa, agezaako okuyingira Ekitukuvu Ennyo era ye kennyini okuwaayo ssaddaaka—kikolwa eky’okwefuula n’okujeema eri Katonda omutuufu. N’akubwa Katonda (okulema), n’aswazibwa, era n’akyukira okubonyaabonya abantu ba Katonda. Obufuzi bwe oluvannyuma bwafuuka bwa kuggwaamu mpolampola: okuzikirira kw’empisa, ebyewaggule eby’omunda, n’okufiirwa amaanyi okutuusa okufa kwe. Kino kifaanana ddala Kabaka Uziya (2 Chronicles 26:16–21) ey’omutima gwe ogwagulumizibwa oluvannyuma lw’obuwanguzi mu ntalo, eyaddamu n’ayingira yeekaalu okuwotereza obubaane (ng’akola ekya basaserdooti), era n’akubwa ebigenge mu kyenyi—omusango ogwa Katonda ogw’omu lwatu era ogulabika. Okuva olwo Uziya n’abeera mu kwewalanako n’abantu, ng’asalibwamu ennyumba ya Mukama, okutuusa lwe yafa—kufa okw’empolampola, so si kuzikirizibwa amangu.

Bombi be bakabaka b’obukiika bwa maserengeta, amalala gaabwe ne galabikira mu kuyingirira Yeekaalu e Yerusaalemi, oluvannyuma ne gobererwa enkomeerezo ey’okwonooneka okwongera mpola mpola, si kugwa amangu. Kino kye ntindo y’ekifaananyi eri buli “kabaka w’obukiika bwa maserengeta” eyaddirira.

1798: Bufalansa bwafuuka Kabaka ow’eby’omwoyo w’Amaserengeta

Ku “ekiseera eky’enkomerero” (1798), Ubufaransa obutakkiriza Katonda (obuyinza obwabadde bumaze okulaga ebiranga eby’Omwoyo bya Misiri—okugaana Katonda mu lwatu, nga bwe kiri mu Kubikkulirwa 11:8) busindika ku Kabaka w’Obukiikakkono (Obwa Papa) nga butwala Papa mu busibe. Napoleon ye yatuukiriza mu by’eggye okusindika okwo. Mu 1798, Ubufaransa bwambala engule ya Kabaka w’Amaserengeta, kubanga buggulumiza omwoyo ogumu ogugaana Katonda ogwe Misiri eya edda yalaga.

Naye nga bwe Ptolemy teyasobola "kukozesa obuwanguzi bwe mu bujjuvu," ekiseera eky’obuyitirivu mu Empinduka eya Bufalansa tekyasobola kukuuma newaakubadde okusaasaanya mu bujjuvu ebivuddemu byakyo. Engule ey’amaserengeta eyitirira mu maaso nga efilosofi ey’obutakkiriza mu Katonda ekula era efuna eddoboozi eriggya mu by’obukulembeze.

Obubonero bw’obukulembeze obw’enkulaakulana: okuva ku Napoleoni okutuuka eri Lenini okweyongera okutuuka eri Stalini

Ebisatu bino tebyetonnyaawo bwereere; bye by’enkomerero ez’eyongera mu mitendera—buli kimu kimeka ekitundu ekirala mu mugendo gwa kabaka w’amaserengeta ogumutuusa ku kusaanawo kwe okugitambulamu mpola-mpola. Napoleon—akabonero akanene akasooka oluvannyuma lwa 1798. Ng’awangudde mu Misiri (amaserengeta ennyini), n’asukkirira (olugendo lw’olutalo olw’e Lasa olwa 1812 lwaggwaamu akabi akasinga obunene, era ne luba ntandikwa y’okusumulukirwa ebitundu eby’omu nsonda eby’obwakabaka bwe ebbundu ku bbundu (1813–1814)), n’awangulwa okumala ddala (Waterloo 1815), era n’asiibibwa mu buwaŋŋanguse emirundi ebiri. Napoleon ayimirira okuzikirira okw’eyongera mu mitendera—nga bwe kiri ddala nga Ptolemy ne Uzziah.

Lenin yanyaga engule mu Nkyukakyuka eya Okitobba 1917. ‘Okusindika’ kw’Ababolsheviki kuyongera olutalo ku mpangirire enkadde (omuli n’amaanyi g’eddiini). Naye ekiseera eky’obukakafu tekisobola okunywerera; obulamu bwa Lenin buggwaamu amaanyi amangu ddala, era ensengeka etandika okufuuka ey’eby’ofisi.

Stalin, omunywezezi (Boonapatisimu wa Sovyeti), "akanyega" enkyukakyuka n’agifuula obwakabaka bwa magye n’obuwandisi, aguuma eby’ensingi eby’obuwanguzi (obwenfuna obw’eggwanga—okufaananako mu ngeri ey’okulwanyisa obutaka ne "Koodi" ya Napoleon), naye akakyusa amaanyi ne kagoberera munda (okutongoosa) era ne kasindikibwa ebweru (okugaziya). Naye omutima gugulumizibwa mu butakkiriza Katonda; enteekateeka eno tesobola mu mazima "okukozesa obuwanguzi bwayo mu bujjuvu." Okugaziya okusukkiridde (Afuganisitaani nga kufaanana ne Rusiya ya Napoleon), okunywerera, enkyukakyuka ezaleemebwa (Perestroika yali okwegezaako okusembayo okw’obweralikirivu), okufiirwa "satellites" (1989–90 = okufiirwa "banne mu mukago"), era okusaanyizibwawo okw’enkomerero (1991).

Okusambuka kw’Obumu bwa Sovieti tekwali kwa mangu; kwali kwa ngeri ey’okweyongerayongera, nga mu ngeri yennyini gye Bwakabaka bwa Napoleon bwasaanyuka omutendera ku mutendera, era nga bwe bufuzi bwa Ptolemy ne bwa Uzziah bwakkalira oluvannyuma lw’ekiseera ky’obwenyumiriza bwabwe obw’yeekaalu. “Kabaka w’amaserengeta” ow’omwoyo (obutakkiriza Katonda mu ngeri y’obufuzi bwa gavumenti) yafuna omusango gwagwo ogw’ekiseera kiwanvu: amaze okuggyibwamu amaanyi munda, nga tasobola kunyweza obulimba, era n’asangulwa olw’okuddayo n’amaanyi kw’akabaka w’amambuka (okuddamu okuzukuka kwa Papasi mu kifo ekyali kyerere).

En revolusoni eya Bufalansa (mu mitendera ebiri) efaaniriza en revolusoni eya Lusiya (eya Febwali n'eya Okitobba/Boloshevik). Obonapartisimu bwa Napoleoni n'okuggwaawo okugenda mu maaso bifaaniriza okunywezebwa kwa Stalinisimu n'okuggwaawo okugenda mu maaso okw'obutawala bwa Sovyeti. Ebyo byonna bye bifulumira mu bikolwa eby'amulembe guno eby'olunyiriri lwa "kabaka ow'Obukiika ddyo" mu Danyeri 11, okuva ku kulemererwa kwa Ptolemy e Raphia n'obwenyumiriza obw'yeekaalu, okuyita mu kibi kye kimu ddala kya Uuziya n'enkomerero ye ey'impola, okutuuka e Bufalansa mu 1798, n'omusika ogw'obutakkiriza Katonda (ekiseera kya Lenin ne Stalin) ogw'atasobola okwekunyweza ng'ayita mu buwanguzi bwe.

Lenin, omutandisi omweyawutamu oba omukwata obuyinza (ekifaananyi ekirimu okwenkanankana n'okulinya waggulu kwa BaJacobin/BaBolshevik; ebbanga erya "okusindika" oluvannyuma lwa 1917, nga kyefaananyiriza ku Obukonsulati obw'akatandika bwa Napoleon oluvannyuma lwa Brumaire). Stalin ye yali omunyweza omubonapatisiti (omuzimbi w'Obwakabaka bwa Soviet, okwejjamu, obuwanguzi mu Entalo Enkulu z'Ensi Yonna ez'okubiri, entikko y'Olutalo Olunyogoga; omutima nga gwewagguka mu butakkiriza Katonda, naye nga tasobola mu bujjuvu "okunyweza" obuwanguzi mu bbanga eddene - okweyongera okusinga ekigera kutandika).

Khrushchev yali omukulembeze w’ebbanga erya “thaw” oluvannyuma lw’entikko (1953–1964): anenyeza Stalin (Okuyogera okw’ekyama 1956), alambulula obulyake obumu, agezaako enkyukakyuka entono, naye alemererwa okumalawo obutakwatagana obuzimbiridde mu sisitimu. Kino kikwatagana n’omutendera ogufaanana “Thermidorian” oba ogw’akatandika okugwa—okukendeeza ku bukambwe n’entiisa nga omusingi gw’enteekateeka ey’obutakkiriza Katonda gusigala, newaakubadde nga ekitiibwa kigenda kikendeera (nga ekyokulabirako, okuswazibwa mu “Cuban Missile Crisis” mu 1962 kufaanana obuddirira obutono obwa Napoleonic nga tekunabaawo obunene).

Gorbachev yabadde omukyusa ali mu buweraliikirivu obw’amaanyi (1985–1991), ng’ateekateekanga perestroika (okutereeza enkola) ne glasnost (obuggule) ng’eby’okugezaako eby’enkomerero “okununula” sisitimu; naye ebyo byayanguyiza okumenyeka kwayo—okufiirwa Omukago gw’Obuvanjuba (Olusenge lwa Berlin mu 1989) n’ebijeemerezo eby’omunda. Kino kye kabonero ekisinga obulongoofu ekiraga “okukoma okutambulira mu bitundu”: nga bwe kiri ng’eby’ekeddirira eby’okutereeza bya Napoleon nga tannaba kuyingirirwa mu 1814, oba okukendeera okweyongerayera kwa Ptolemy/Uzziah oluvannyuma lw’amalala g’Eyekaalu. Endagaano/okusisinkana kwa Gorbachev mu 1989 ne Papa John Paul II (kabaka ow’Obukiikakkono) kufaananyiriza okuwanguulwa okw’omwoyo—obutakkiriza mu Katonda obw’kabaka w’Amaserengeta bwe buwa ekifo okuddamu okuzuukira kw’obupapa.

Yeltsin ye yabadde ekifaananyi eky’enkomerero eky’okusasaanyizibwa (okuva mu 1991 okweyongerayo) eyakulembera okujeemera kagezo ak’okutembya gavumenti aka Agusito 1991, n’afuuka Pulezidenti wa Rasha, n’atunuulira era n’akulira okusasaanyizibwa kw’Obumu bwa Sawvieti (Dizemba 1991), enteekateeka eyitibwa shock therapy ey’okutundibwa kw’ebintu bya gavumenti eri ab’ekyama, n’okuzzaawo kapitalizimu. Ayimirira enkomerero ey’obutabanguko n’“okuzzaawo” okw’ekitundu kw’ebintu ebyaliwo nga tewanabaawo enkyukakyuka (kapitalizimu y’ab’oligaaki, nga okudda kw’ekika kya Bourbon oluvannyuma lwa Napoleoni). Olubiri lwa kabaka w’obukiikaddyo lusangulibwa, nga kutuukiriza okuwanguzwa ng’omuyaga okwogerwa mu Danyeri 11:40 okuva mu bukiikakkono (Obwapapa ng’ayita mu mukago ne Amerika).

Enkola y’eby’ekifaananyi esimbira ku kusalirwa omusango okutambula mu mitendera, okumalamu ebbanga, so si okugwa amangu, nga bwe kyali mu buwanguzi bwa Ptolemy IV e Raphia obwavaamu okwegulumiza, okuyingirira mu yeekaalu, okukubwa kwa Katonda, n’okuzikira mpola mpola; mu Uziya, okuyawulwa olw’ekigenge okutuusa okufa; era mu Napoleon, okuwangulwa mu mitendera (Rashiya, Leipzig, Paris, Elba, Waterloo). Olunyiriri olw’Abasovyeti lutegeeza nti amaanyi gaatuuka ku ntikko wansi wa Stalin, era ne wabaawo okubobodoolwa munda mu ngeri eyeyongera mu kiseera kya Khrushchev eky’okugonjoolwa kw’obukambwe, ekyaayanika ebituli mu sisitemu. Oluvannyuma obw’okuyimirira obwa mulembe gwa Brezhnev, ne enkyukakyuka za Gorbachev, bifuuka ebyongerereza entambula; omulembe gwa Yeltsin gumaliriza okusangula (USSR yawunjulukuka n’eyawukamu, enkola y’obutakkiriza mu Katonda mu bya gavumenti emalawo). “Omutima ogwegulumiza” gulabikira mu lunyiriri lyonna (okujeema okw’obutakkiriza mu Katonda), naye tewali “akozesa obuwanguzi mu bujjuvu.”

Enkomerero z’abakabaka b’amaserengeta ziba mu ngeri eyeyongerayo mpola, okuzikirira kwa Sitaani kwatandika ku Musaalaba, era mu nkomerero ddala asindikibwa mu obuwaŋŋanguse okumala emyaka lukumi; oluvannyuma n’afa.

Ne ndaba malayika ng’akka okuva mu ggulu, ng’alina ekisumuluzo eky’ekinnya ekitakomererwa n’omunyiriri omunene mu mukono gwe. N’akwata ejjoka, oyo omusota ow’edda, ye Omulyolyomi, era ye Setaani, n’amusibira emyaka lukumi, n’amusuula mu kinnya ekitakomererwa, n’amuggalira, n’ateekako akabonero k’ekimuli ku ye, alyoke atalimbenga amawanga nate, okutuusa emyaka lukumi lwe guggwawo: era oluvannyuma lw’ebyo, kimugwanira okusumululwa ebbanga ttono.

Ne ndaba entebe ez’obwakabaka, ne batuula ku zo, era obusobozi bw’okusalira emisango ne buwebwa eri bo; era ne ndaba emmeeme z’abo abatemebwako emitwe olw’obujulizi bwa Yesu n’olw’ekigambo kya Katonda, abataasinza ensolo newaakubadde ekifaananyi kyayo, wadde abatafuna akabonero kayo ku mitwe gyabwe newaakubadde mu ngalo zaabwe; ne babeera balamu era ne bafuga wamu ne Kristo emyaka lukumi. Naye abafu abalala tebaazuukira nate okutuusa emyaka lukumi bwe gyaggwa.

Kino kye okuzuukira okw’olubereberye. W’omukisa era mutukuvu oyo eyeetaba mu kuzuukira okw’olubereberye: ku abo okufa okw’okubiri tekulina buyinza, naye banaabanga bakabona ba Katonda ne Kristo, era banaafuga wamu naye emyaka lukumi.

Era emyaka lukumi bwe gunaaba guggwaawo, Setaani anagololwa mu kkomera lye, n’anavaayo okulimba amawanga agali mu njuyi ennya ez’ensi, Gogi ne Magogi, okubakuŋŋaanya awamu okulwana; omuwendo gwabwe ng’omusenyu ogw’ennyanja. Ne bayambuka ku bugazi bw’ensi, ne beetooloola enkambi y’abatukuvu n’ekibuga eky’omwagalwa: ne gukka omuliro okuva eri Katonda okuva mu ggulu, ne gubalya. Era Ddiabulu eyabalimba n’asulibwa mu nnyanja ey’omuliro n’obukungube, mwe wali ekisolo ne nnabbi ow’obulimba; era banaatulugunyizibwa emisana n’ekiro emirembe n’emirembe. Okubikkulirwa 20:1-10.

Mu kiwandiiko ekiddako, tujja okwongera okwekenneenya ku kabaka w’amaserengeta mu Danyeri essuula kkumi n’emu, emitundu egy’ekkumi n’emu okutuuka ku kkumi na ttaano.

Magazini eyitibwa The Time of the End yifulumizibwa mu 1996, era eyimirira obunnabbi obuli mu kitabo kya Danyeri obwaggulwawo mu 1989. Mu biseera ebyasembayo, ChatGPT yasoma magazini eno era n’asabibwa okukebera ekifo kya Yukureini mu byafaayo by’olunyiriri olw’amakumi ana nga bwe lweyimiririzibwa mu magazini. Okulambikibwa kw’amagazini ey’abadde mu byawandiikibwa bya mu lwatu okumala emyaka asatu kuddirira. Ekitundu ekisooka okuva mu byawandiiko bya Ellen White mu magazini kiri mu Testimonies, voliyumu 9, 11.

Okutunuulira okw’awamu: Ukreini mu nsengeka y’obunnabbi

Munda mu nkola y’obunnabbi ey’omu magazini ku Danyeri 11:40–45, Ukraine eyogerwako mu nkolagana n’okugwa kw’Obwegassi bwa Soviet n’olutalo wakati w’Obwapapa (kabaka ow’obukiika obwa kkono) ne komyunizimu etakkiriza Katonda (kabaka ow’obukiika obwa ddyo). Ukraine eragibwa ng’ekifo ekikulu eky’olutalo olw’ebyeddiini n’ebyobufuzi bw’ensi mu mitendera egy’enkomerero egy’entalo ezikubibwa nga bayita mu balala, naddala mu nkolagana n’Ekkanisa Katolika ey’e Ukraine n’okugikkiriza mu mateeka oluvannyuma lw’emyaka mingi egy’okuginyigirizibwa wansi w’obufuzi bwa Soviet.

Amagazini eraga Yukureini ng’ekitundu mu kutuukirizibwa okw’obunnabbi okwagazi ddala okwogerwako mu Danyeri 11:40, nga erinnyonnyola okusangulwa kwa kabaka w’amaserengeta okuyitira mu mukago wakati wa Vatikaani ne Amerika. Yukureini eyolekebwa ng’obujulizi bw’okunafuwa kw’obutakkiriza Katonda obwa Sovyeti wamu n’okuddamu okuzuukira kw’obuyinza bw’Abakatoliki mu Bulaaya y’Obuvanjuba.

Ukraine mu lutalo wakati wa Kabaka w’Obukiikakkono ne Kabaka w’Obukiikaddyo

Amagazini gayigiriza nti kabaka w’amaserengeta ye obutakkiriza mu Katonda, obwo obuyimirizibwa okusooka mu Bufalansa (1798), era oluvannyuma mu Urusi eya Sooviyeti. Kabaka w’amambuka ye Obwa Papa, era Danyeri 11:40 eyanjula entalo ey’eby’omu mwoyo eyatandika mu 1798 ne kkomerera mu kumenyeka kw’Obumu bwa Sooviyeti mu 1989. Mu nteekateeka eno, Yukureini erabika ng’ekitundu ky’omukago gwa Sooviyeti ogukunkumulwa mu kutuukirizibwa kwa Danyeri 11:40. Ekiwandiiko kino kiraga okumenyeka kw’Obumu bwa Sooviyeti ng’ettambiro eryasooka mu kuwonyebwa kw’ekiwundu eky’okufa eky’Obwa Papa (Okubikkulirwa 13).

Okukandamizibwa kw’Ekkanisa ya Katoliki ey’e Yukureini (Ensulo Ezilondooliddwa)

Emagazini erimu ebiwandiiko by’obwannansi ebitali bya ddiini ku kuyigganyizibwa kw’Abakatoliki mu bufuzi bwa Sovyeti.

Okuva mu Time Magazine, nga 4 December 1989:

Oluvannyuma lw’Olutalo olw’ensi olw’okubiri, okutulugunyizibwa okw’amaanyi era okw’ekikambwe, kyokka mu ngeri ya bulijjo tekwalimu kutonnyaamu musaayi kungi, kwasaasaana ne kutuuka mu Yukuleini ne mu mukago omupya ogw’Abasovyeti, nga kukosa miriyoni z’Abakatoliki ba Roma n’Abaprotestanti wamu n’Ab’Orutodoksi.

Ukraine emanyiddwa ng'ekitundu ekikulu we okunyigirizibwa kw'Obukatoliki kwaliwo wansi w'Obukomunizimu.

Okufuulibwa mu mateeka kwa Ekkanisa Katolika ey’e Wukureeni

Ekimu ku nsonga ezisinga okuteekebwako essira mu nteesa ku Yukureeni kwe kuteekebwa mu mateeka kw’Ekkanisa Katolika ey’e Yukureeni eyayizibwa okumala ebbanga ddene.

Okuva mu magazini ya Life, Desemba 1989:

Abalabirizi ba Katolika abapya basatu baalangiriddwa mu Cekoslovakia mu nnaku zino eza kumpi. Era omwezi guno Gorbachev asisinkana Papa Yohani Pawulo II mu lugendo lw’okukyalira e Italiya—okusisinkana okwa sooka ng’amaso ku maso wakati w’abakulembeze b’e Kremlin n’e Vatikaani. Ebisinkano bino biyinza okutwala ku kukkirizibwa mu mateeka kw’Ekkanisa Katolika ey’e Yukureeni, eyabadde egaaniddwa okumala ebbanga ddene, mu Obumu bwa Sovieti (U.S.S.R.).

Okuva mu U.S. News & World Report, nga 11 Desemba 1989:

Okuddamu okuteekawo eddembe ly’eddiini kusuubirwa okubeeramu okuggibwawo ekkiragiro ekyawandiikibwa eky’okugaanira ku Ekkanisa ya Katolika ey’e Ukraine, erina abakkiriza obukadde butaano, eyawonye ng’ekolera mu kyama okuva mu 1946, lwe Stalin yalagira egattibwe mu Ekkanisa ya Osoodokisi ey’e Lasa. Okufuna okuteekebwamu mateeka kwa Ekkanisa ey’e Ukraine kyabadde ekimu ku bigendererwa ebikulu bya Papa.

Magazini eno eraga kino ng’obukakafu bw’okukendeera kw’okulamulira okw’obutakkiriza Katonda, n’okuzzaawo obuyinza bwa Kkatolika. Kino kirondekeddwa ng’obuvuddemu obutereevu bw’okusindikiriza kwa dipulomasiya ya Vatikaani, era kibalwa ng’omutendera omukulu mu kutuukirizibwa kwa Danyeri 11:40; Ukraine eteekeddwawo ng’ekyokulabirako ekirabika eky’Obwa Papa okuddamu okufuna obuyinza mu bitundu ebyali bya komunisiti.

Yukuleini ng’obukakafu bw’okusonga mu maaso kw’obwa Papa

Okugwa kwa Komyunisimu tekirabibwa nga ky’enkyukakyuka ya bya pulitiki yokka, wabula nga okuwangulwa okw’eby’omu mwoyo kw’obutakkiriza mu Katonda, entambula mu maaso ey’eby’obufuzi by’ensi n’ensi ey’Obwa Papa, era n’entandikwa y’okuddayo kw’Obwa Papa mu butwala obusukkulumye ku nsi yonna. Yukureeni efuuka ensonga ey’okukolebwako omusomo mu kumenyawo okulinyirira okw’eddiini okw’eSovyeti era n’obuwanguzi obw’ekibalo bwa Loma mu Buvanjuba bwa Yulopu. Ensonga eno eyimirira enkyukakyuka erabika okuva ku butakkiriza mu Katonda obuteekebwako amaanyi okutuuka ku buyinza bwa Katoliki obuzzibwawo, era okuteekebwa mu mateeka kw’Ekkanisa ya Katoliki eya Yukureeni kukwatibwa ng’okukakasa okw’obunnabbi nti kabaka w’amambuka yali asangula kabaka w’amaserengeta ‘ng’omuyaga omukambwe.’

Ukraine n’olunyiriri olw’obunnabbi olw’eggazi

  1. 1798 - Obwapapa bufuna ekiwundu ekitta.

  2. 1917 - Obutakkiriza mu Katonda busengukira e Lusiya (Enkyukakyuka eya BaBolsheviki).

  3. 1989 - Ubumwe bw’Abasovyeti bugwa.

  4. Yukureini — Ekkanisa ya Katolika yakkirizibwa mu mateeka.

  5. Obwa Papa buddamu okufuna obuyinza mu by’obufuzi by’ensi yonna.

  6. Mu nkomerero, Amerika Amagatte ejja kubeera wansi w’okukosa kw’Obwa Papa (Danyeri 11:41).

  7. Ensi yonna egoberera (Danyeri 11:42-43).

Yukureeni esaanira mu mitendera 3–4 ng’ekitundu ky’enkyukakyuka wakati w’obutakkiriza Katonda obwa Sovyeti n’obuyinza bw’Obwa Papa obuzzeewo.

Ensibuko ezagambibwako mu kukubaganya ebirowoozo ku Ukraine

  • Jeff Pippenger (enteekateeka enkulu ey’enjigiriza y’eddiini)

Omwoyo gw'Obunnabbi

  • Okulwanagana Okukulu

  • Obubaka Obwalondebwa

  • Obujulizi eri Ekkanisa

Eby’amawulire ebitali bya ddiini

  • Magazini ya Time

  • Magazini ya Life

  • Amawulire g’Amerika n’Elipooti y’Ensi Yonna

Ukraine ejjukirwa mu nkolagana ne:

  • Okubonyaabonyezebwa kw’Abakatoliki oluvannyuma lw’Entalo y’ensi yonna ey’okubiri

  • Obusigalawo mu kyama bw’Ekleziya Katolika ey’e Ukraine

  • Eddipulomaasi ya Gorbachev ne Vatikaani

  • Okuzzaawo okw’amateeka kw’ensengeka y’obukulembeze bw’Ekkanisa Katolika

Olufupanyizo lw’ekitundu kya Ukraine mu kiwandiiko ky’amawulire

Wansi w’obutakkiriza Katonda obwa Sovieti, Ukraine yali ekigo eky’obuKatoliki obwabadde bunyigirizibwa. Okukkirizibwa mu mateeka kwa Ekkanisa ya Katoliki ey’e Ukraine kwalaga okunafuuka kwa kabaka w’amaserengeta. Obuyinza bwa Vatikaani mu Ukraine bwalaga okuzukuka kw’Obwa Papa, era okukyuka okw’eddiini mu Ukraine kwaweereza nga obujulizi obulabikira nti Danyeri 11:40 yali ng’atuukirizibwa. Ebintu ebyakwatagana ne Ukraine byafuuka ekitundu ku lutandikwa lw’okuwonya ekiwundu ekireeta okufa eky’Obwa Papa. N’olwekyo, Ukraine eyanjulibwa si nga ekintu kya poliitiki ekyeyawudde, wabula nga akabonero ak’obunnabbi mu ntambuza z’enkomerero ez’omu Danyeri 11.