Ekisumuluzo eky’okutapanya mu butuufu ennyiriri kkumi okutuuka ku kkumi n’omukaaga ez’Essuula ey’ekkumi n’emu mu kitabo kya Danyeri kiri mu nteekozesa z’obunnabbi ez’ensookerwako ezaakozesebwa emyaka nga asatu egiyise, mu 1996, omuzine oguyitibwa The Time of the End bwe gwasindikibwa. Oluvannyuma lw’emyaka asatu, Mukama abikkulidde nti waliwo obubaka obulala bw’obunnabbi obwetaaga okuteekebwawo mu ngeri entereevu, nga bwe bwali obubaka bwa Millerite obwateekebwawo mu 1831. Mu byafaayo eby’omega eby’emyaka gino asatu, obubaka obugenda okuteekebwawo bukiikirirwa ng’okulungamya obubaka obwasooka obw’Obusiramu, nga bukiikirirwa Josiah Litch; era nga bukiikirira n’okulungamya obubaka bw’Omulyango Oguggaddwa, nga bukiikirirwa Samuel Snow, obwo obuli akabonero k’olugero lw’Abawala Kkumi. Obubaka bw’Obusiramu, obw’akwataganye n’okulabula ku kuggala mu mitendera kw’emiryango egy’ekiseera ky’okugezesa nga Kristo amaliriza omulimu gwe og’okusala omusango, bujja okulangirirwa. Obubaka buno bulimu ebicweka bibiri, nga bulina olunyiriri lw’omunda n’olw’ebweru; era ebyo bukiikirira emitendera ebiri esooka egy’enkola y’okukemebwa ey’emitendera esatu egibaawo bulijjo nga obunnabbi bwasumuluddwa, nga bwe kyali mu kubikkulirwa kwa Yesu Kristo ku December 31, 2023.
Ekiwandiko ekya The Time of the End kirimu okulambulula okw’ensibuko ku by’omu maaso eby’Amerika, nga bwe kyerambiddwa mu nnyiriri mukaaga ez’enkomerero eza Danyeri 11, ezaggibwako ekisiba mu biro by’enkomerero mu 1989. Ekiwandiko kino kibadde mu byawandiikibwa eby’awamu okumala emyaka asatu, era tewali yalaba nti omutwe gwakyo omukulu gwali olutalo olw’eddiini wakati wa kkomunizimu n’amakanisa nga gali wansi w’ensikirize y’Obukaatoliki, okusingira ddala mu Yukureyini. Olutalo olw’eddiini olwo okuva mu kiseera kya 1989 lutegeeza embeera eyatwalirwamu okugwa kwa Putin mu by’eddiini, nga kyeragiddwa mu Ptolemy ne Uziya mu bujeemu bwe bombi bwe baayolesa mu Yeekaalu e Yerusaalemi. Yeekaalu e Yerusaalemi ye ya Uziya, so si ya Ptolemy. Putin ne Zelenskyy bombi basemya yeekaalu emu mu ngeri bbiri ez’enjawulo; omu ng’Omumisiri, omu ng’Omuyudaaya.
Ekkanisa eyali ewalwanagana ne kabaka w’amaserengeta mu 1989 ye Ekkanisa Katolika. Era lwaki kitali kityo? Obutakkiriza Katonda obw’e Bufalansa bwawa kabaka w’amambuka ekiwundu eky’ekufa mu 1798; kale lwaki Obwa Papa butasasuza ku kubonyabonya okwamala ebbanga ddene okw’obutakkiriza Katonda ku Ekkanisa Katolika, okusinga mu Yukureeni? Ekikisinga obukulu kwe kuba nti obujulizi buno obweyolefu ku Yukureeni bwava mu kiwandiiko ekyasindikibwa mu 1996, ekyakozesa obujulizi bwa bannabyafaayo abatali ba ddiini ku byafaayo bya 1989. Kati nga Mukama asumulula ebyafaayo ebikwekeddwa eby’olunyiriri amakumi ana, alaze okulwanagana wakati w’ekkanisa z’Orotodookisi ebbiri ng’awa omulamwa gw’obunnabbi n’ogw’ebyafaayo ogw’olutalo lwa Raphia n’ebigoberera byalwo, era yali yaabiteekamu dda ebitegeera ebyetagisa mu magazini eyitibwa The Time of the End eyasindikibwa emyaka asatu egiyise.
Okufa kwa Napoleon kukwatagana n’okufa okutambula mpola kwa Lenin ne Stalin, awamu n’okuggwaawo kwa sisitemu y’Obumu bwa Abasovyeti. Bwe obwakabaka obw’obunnabbi obwa bukiikaddyo bwasengulira ekibuga ekikulu kyabwo e Lusiya, waaliwo enkyukakyuka ennene ebbiri mu 1917. Eyasooka kye bayita Enkyukakyuka ey’e Lusiya, omwo Czar yaggyibwako obuyinza; era mu mwaka gumu kennyini ne wabaawo Enkyukakyuka ya Bolshevik eyaddirira, eyaleeta entalo z’omu munda mu ggwanga okuva mu 1917 okutuuka mu 1922. Mu 1922 Obumu bwa Abasovyeti bwatondebwa.
Entandikwa ya Rashiya ng’Omukabaka ow’Amaserengeta ow’Omwoyo yakiikirira enkyukakyuka ey’ebitundu bibiri, eyasooka n’eleeta olutalo lw’awaka, oluvannyuma n’evamu okutondebwa kw’omwegatte gw’amawanga. Okuggwaawo kwa Yuniya ya Sovyeti nakwo kwali mu bitundu bibiri, nga kutandika n’okumenyebwa kw’ekisenge ky’e Berlin ku Novemba 9, 1989, ne kuggwa mu kweyawulamu kwa Yuniya ya Sovyeti ku Disemba 31, 1991. Nga omufuzi ow’enkomerero wa Rashiya, Omukabaka ow’Amaserengeta, Vladimir Putin yafaananyizibwa mu kifaananyi kya mufuzi wa Rashiya asooka, Vladimir Lenin.
Vladimir kitegeeza “omukulembeze omukulu,” ate Putin kitegeeza “ekkubo.” Lenin kitegeeza “omugga omunene,” naye Vladimir Lenin yalonda erinnya lya Lenin okukisa erinnya lye ddala, eryaali Vladimir Ilyich Ulyanov. Ilyich kitegeeza “omwana wa Eriya,” ate Ulyanov kitegeeza “omwana omuvubuka wa Eriya.”
Mu kkubo luno, mu byafaayo ebyeragirwa mu lutalo lwa Raphia mu 217 nga Kristo tannazaalibwa, omukulembeze Omurasha omukulu yafaananyizibwa ng’omukulembeze asooka w’e Rasha, eyali, nga Vladimir Lenin, omukulembeze omukulu w’omugga ow’amaanyi, naye eyakweka erinnya lye. Erinnya lye kabonero k’empisa, era okukweka kwa Vladimir amannya ge abiri kulaga empisa eyalonda omugga omukulu ogw’ebirowoozo eby’ebyobufuzi, mu kifo ky’empisa eragirwamu Eriya, ate erinnya lya Eriya litegeeza nti ‘Katonda ye Yehova.’ Ensibuko y’obutakkiriza mu Katonda kwe kugaanira Katonda, era obutakkiriza mu Katonda kye kabonero akasukkulumye ak’Kabaka w’amaserengeta. Amannya ag’okubiri n’ag’okusatu ga Lenin gasimbira ku Eriya ne mutabani we, ate n’enkomerero ya Rasha ng’Kabaka w’amaserengeta eragiribwa Ptolemy ow’okuna, eyawangula mu lutalo lwa Raphia, naye bwe yaddayo Antiochus mu 200 nga Kristo tannazaalibwa mu lutalo lwa Panium, omwana wa Ptolemy ow’emyaka etaano ye yali afuga. Amannya abiri agaasooka ga Lenin galambika Eriya ne mutabani we, era gekwatagana ne Ptolemy ne mutabani we. Eriya n’obubaka eri abaana be bibaawo mu nnaku ez’oluvannyuma, nga kasookeddeko ‘Olunaku Olukulu era Olw’entiisa lwa Mukama;’ era eyo we zisangibwa entalo eza Raphia ne Panium.
Laba, ndibatumira Eriya nnabbi nga tekunnabaawo olunaku olukulu era oluterrannyisa lwa Mukama; era alikyusa emitima gya bajjajja eri abaana baabwe, n’emitima gy’abaana eri bajjajja baabwe, obutaba nti nzijje ne nkube ensi n’ekikolimo. Malaki 4:5, 6.
Obujulizi bwa Uziya ne Ptolemy bukwatagana mu nnyiriri ey’ekkumi n’emu ey’Essuula ey’ekkumi n’emu mu kitabo kya Danyeri, era Uziya yamala emyaka kkumi n’emu ng’akyali mulamu oluvannyuma lw’okujeemera kwe n’okukwatibwa olukoma; songa Ptolemy yafuga emyaka kkumi na musanvu, ogwo gwe gumu n’omuwendo gw’emyaka oguli wakati w’entalo ez’ekolebwaako enjogerero mu nnyiriri 11 n’ennyiriri 15. Obunnabbi bw’emyaka bikumi bibiri ataano obwatandika mu 457 BC bwakomera mu 207 BC wakati w’entalo ezo ebbiri; emyaka kkumi oluvannyuma lwa Raphia n’emyaka musanvu nga tekunnaba kutuuka e Panium. Obufuge bwa Ptolemy IV bwatandika mu 221 BC, era yafa mu 204 BC; kale emyaka kkumi na musanvu gya Ptolemy si gye gimu n’emwaka kkumi na musanvu okuva e Raphia okutuuka e Panium. Era si gyo gimu n’emyaka kkumi na musanvu egyeragirwa mu nkomerero y’obunnabbi bw’emyaka bikumi bibiri ataano obutandika ne Nero mu 64 ne bukoma mu 313. Okuva mu 313 okutuuka ku tteeka erya Sande eryasooka mu 321 waliwo emyaka munaana, era emyaka mwenda oluvannyuma, mu 330 Constantine yagabanya obwakabaka mu Buvanjuba n’Obugwanjuba.
Mu biseera ebinaatera okutuuka ennyo, Putin ne Rashiya bajja kuwangula Yukureini, era amakubo ga Ptolemy ne Uuziya gajja okutandika okuddamu mu byafaayo ebyalambikibwa mu olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri. Abajulirwa ababiri ab’ebyawandiikibwa ebitukuvu balaga nti omutawaana ogusembayo ogwa Putin guli mu butabanguko wakati w’ekkanisa ne gavumenti. Obujeemu bwabwe bwalabisibwa mu yeekaalu e Yerusaalemi, era bwe kityo ne kutegeeza nti yeekaalu ya Uuziya n’eddini ye bye bifuuliddwa ensinziro y’okukwatirako mu bubaka bw’obunnabbi.
Zelenskyy, erinnya eritegeeza ‘eky’omuddo,’ ye kikozesebwa kya bakungu b’eby’ofisi ab’enkola ya ‘globalist’ ab’omu European Union n’omu United Nations, era enteekateeka yaabwe eya ‘globalist’ eyolekebwa bulungi mu entambula ya poliitiki eyitibwa ‘green’ egusinza Maama Nsi. Kituukagana bulungi nti Zelenskyy yali omuzannyi wa firimu, kubanga kirabikira ddala nti akola mu kifo ky’amaanyi amalala, era erinnya lye eritegeeza ‘eky’omuddo’ limanyisa efilosofiya ya poliitiki emukulembeza mu bitambuza bye ku lubaawo lwa ‘chess’ olw’ebyafaayo by’obuntu. ‘Checkmate’ eri kumpi ennyo eri Zelenskyy.
Mu byafaayo eby’enkomerero bino, obujeemu bwa Uuziya ne Ptolemy bujja kuddamu okweyoleka, naye Ptolemy (Putin) yafa emyaka ena nga tekinnaba kubeerawo olutalo lwa Panium, era omufuzi asembayo owa kabaka w’amaserengeta ayimiririzibwa omwana w’emyaka etaano, nga afugirwa mu kifo kye olw’olunyiriri lw’abakuumi b’entebe abalya enguzi era abatali n’abumanyirivu.
Ptolemy V yali wa myaka nga 5–6 bokka bwe yalinnya ku ntebe y’obwakabaka mu 204 BC (oluvannyuma lw’okufa kwa kitaawe okw’ekyama), era obwakabaka bw’Enganda ya Ptolemy bwawalemererwa olw’olunyiriri lw’obufuzi bw’abakuumi b’entebe abatali basobozi oba ab’ebyonoonefu mu mulembe gwe. Obukuumi obwasooka bwali wakati wa 204–202 BC, oluvannyuma lw’okufa kwa Ptolemy IV okwekebwa, era nnyina Arsinoe III n’aattibwa. Abasiimibwa nnyo mu kkooti, Sosibius, minisita ow’ekiseera kiwanvu mu mulembe gwa Ptolemy IV, ne Agathocles, muganda wa muganzi wa Ptolemy IV Agathoclea, beeyitira abakuumi b’entebe. Baakola oba ne baleeta ekiwandiiko ky’eby’anaasigira ekibafuula abakuumi b’entebe, ne bassa kabaka omuto wansi w’okulabirirwa kwa Agathoclea n’amaka ge, era ne basangula abo bonna abaasobolanga okuba abawakanya entebe. Sosibius ye yalabirira ebisinga ku by’obutongole ebyasooka.
Waliwo enkyukakyuka awaliraanye omwaka gwa 202 BC, lwe Agathocles yafuuka omuwanirizi w’entebe ey’obwakabaka asinga obuyinza, naye n’akyayibwa nnyo olw’obukaba n’okuddukanya obubi eby’obwakabaka. Okwekalakaasa okw’abantu bangi e Alexandria ne kukulembera okuttibwa kwe mu bukambwe obw’entiisa nga kikolebwa ekivuyo ky’abantu, nga kabaka omuto mu linnya lyokka yakkiriza. Abaawanirizi b’entebe abaagoberera baali Tlepolemus, gavana wa Pelusium; oluvannyuma ne Aristomenes. Bwe kyatuuka ku lutalo lwa Panium mu 200 BC, obwakabaka bwali bukulemberwanga ng’abawanirizi b’entebe n’ababuulizi b’embuga y’obwakabaka bakyusakyusibwa.
Ku lutalo lwa Panium, amagye g’Obwakabaka bwa BaPtolemy gaakulemberwa omuduumizi w’amagye Scopas ow’e Aetolia, omuduumizi w’amagye g’empeera eyateekebwawo mu kiseera ky’obukuumi bw’entebe y’obwakabaka, si Ptolemy V ye kennyini eyamuteekawo. Kabaka omuto teyali na buyinza bw’amazima—okusalawo, entegeka z’amagye, n’obunafu obw’obwakabaka bwonna byava ku bukunaanira n’obulemu bw’abo abakuuma entebe, obuvumbuka obw’omunda (nga obw’Abamisiri ab’enzaaliranwa), n’enkwe z’ekooti y’obwakabaka. Obutegatagguka buno bwakkiriza Antiochus III Omukulu okuwangula Scopas e Panium mu bujjuvu, n’awamba Coele‑Syria wamu ne Yuda, n’agiggya mu buyinza bwa BaPtolemy obutaddayo.
Ab’ebyafaayo boogera ku ky’okusoboka nti okufa kwa Ptolemy IV kwava ku butwa; ekyo era kibalirwa mu biteeberezo by’ebyafaayo ebikwata ku Vladimir Lenin, Joseph Stalin, ne kabaka omukazi ow’Obukiikaddyo, Cleopatra. Putin awangula mu lutalo lwa Yukureeni, naye oluvannyuma okugwa kwe kutandika n’okwegomba kwe okuteeka mu nkola enkwatagana ey’okulamulira gye Soviet Union yali erina ne Kkanisa ya Yukureeni; enkwatagana eyo bwe yaggyibwawo mu 1989, yali akabonero k’obuwanguzi bwa kabaka w’Obukiikakkono ku kabaka w’Obukiikaddyo.
Yukureini ye nsibuko y’Obu-Orthodoxi bw’Abasiraavu ab’Obuvanjuba. Okubatizibwa kwa Vladimir Omukulu kwabaawo mu mwaka gwa 988 e Kiyevu. Oluvannyuma lwa Konstantinopoli okugwa, Moskowa yeeyita "Roma ey’okusatu," n’eyeteeka mu kifo ky’omusika ow’amateeka era omukuumi ow’eby’omwoyo w’ettaka lyonna erya Burusiya, nga mw’ebbako ne Yukureini ng’ettaka lyayo "ery’ekkanoni".
Obwakulembeze bwa Patiriyaaka bwa Moscow bulijjo bubadde bulaba Ukraine ng’eteewawukanika mu by’omwoyo okuva ku Russia, nga bukoza akamanyisiggo ‘Abantu bamu, okukkiriza kumu,’ ekigambo Putin yennyini kye yakozesezza emirundi mingi. Ukraine, naddala okuva mu 2014 ne mu 2022, ekyeyongera okulaba okulabirirwa kwa Moscow ng’obufuzi bw’abakoloni n’obwa empaaya, so si ng’obwannamama obw’omwoyo obw’amazima. Okutuuka mu Febwali 2026, waliwo obukulembeze bubiri bwa Othodoksi obuli mu kuvuganya. Emu ye Ekkanisa Othodoksi eya Ukraine, ey’abadde mu bwetongole okuva mu 2019 okuva eri Patiriyaaka Omw’Ekyumenika Bartholomew ow’e Konstantinopoli. Mu Kyiv, Ekkanisa Othodoksi eya Ukraine ebalibwa ng’ekkanisa y’eggwanga ennyini ddala.
Omusomi abeere mwegendereza: “Orthodox Church of Ukraine” ye kkanisa ey’enjawulo ku “Ukrainian Orthodox church.” “Ukrainian Orthodox church” ekwataganye ne Kkanisa ya Othodoksi ey’e Russia, era olw’ensonga eyo Zelenskyy abadde ng’akirumbaganya. Vatikani ewakanya obulumbaganyi bwa Zelenskyy obutandise dda, naye obujeemu bwa Putin obw’olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri bugoberera obuwangula bwe e Raphia, era tebunnabaawo.
Ekkanisa Ortodokisi ey’e Yukurayini mu byafaayo yali eyungiddwa ku kitongole kya Moscow. Oluvannyuma lw’olulumbaganyi olw’omwaka 2022, Ekkanisa Ortodokisi ey’e Yukurayini yalangirira obwetwaze obujjuvu mu gwokutaano 2022, naye okunonyereza kw’eggwanga kwa Yukurayini (DESS) kuddamu emirundi mingi nga kugamba nti ekyakwatagana mu mateeka g’Ekkanisa ne mu mateeka g’obwannansi ne Moscow. Yukurayini yassaawo etteeka mu Ogwomunaana 2024 (eryasayinibwa Zelenskyy) erigaana omubiri gwonna ogw’eddiini ogw’egattiddwa ku Ekkanisa Ortodokisi ey’e Rasha (“eggwanga omulumbaganyi”). Ekkanisa Ortodokisi ey’e Yukurayini yalagiriddwa okusala ddala enkolagana zonna; bwe kitakolebwa, Metulopoli yaayo e Kyiv esaasanyizibwewo ku kiragiro kya kooti. Okutuuka ku nkomerero ya 2025 n’entandikwa ya 2026, waliwo okusaka okweyongera, okutwalibwa kwa parishi okugenda eri Ekkanisa Ortodokisi ey’e Yukurayini (obusinga 1,300 okuva mu 2022), emisango gya kooti, era n’abakugu ba UN abalabula ku nsonga z’eddembe ly’eddiini ezikwata ku Ekkanisa Ortodokisi ey’e Yukurayini.
Vatikaani eyimiridde mu lwatu nga ewakanya okuggyibwawo kwonna okukolebwa mu bukalubye ku Eklezia Othodoksi ey’e Ukraine. Rasha ne Putin bakilaga kino ng’obugobelerwa obukaze ddala ku Othodoksi ey’ekkanoni, era bafuuse okukuuma “amakanisa g’Othodoksi aga Rasha” ensonga eyeyolefu gy’basaba mu mkwanogwano gwonna ogw’emirembe. Pulopaganda ya Rasha emirundi gyonna egatta Eklezia Othodoksi ey’e Ukraine n’obulumbaganyi obukolebwa ku yo obw’eggwanga ery’e Ukraine, n’ebiyita “ObuNazi,” era n’ebitegeeza ng’ekitundu ku nsonga gye beesigamaako ey’ “okugyamu ObuNazi.”
Putin ajja, nga talina kwewombeeka, “okuyingira mu yeekaalu” era n’alangirira nti ye alina obufuzi bw’Omwoyo obujjuvu ku Othodoksi ey’e Ukraine, mu kaweefube okuddamu okussa wansi w’obufuzi bwa Moscow ensengeka yonna ey’Ekkanisa ey’e Ukraine, nga alagira okukkirizibwa ng’omutwe ow’Omwoyo ow’amateeka w’ensi y’Othodoksi eya Russia.
Kino kye kibenkanankana ddala n’okuyingira kwa Ptolemy mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo, ate Uzziah afaananyibwa ne Zelenskyy ng’ayagala okuwotereza obubaane. Obujeemu bwa Ptolemy bwali mu Ekifo Ekitukuvu Ennyo, ate obwa Uzziah bwali mu Ekifo Ekitukuvu. Kabaka w’amaserengeta, ng’asemeddwa mu ssanyu olw’obuwanguzi bwa ‘ensalo,’ ng’amalawo obuyinza obw’okukolera mu kifo ky’abalala obw’ObuNazi, n’oluvannyuma n’asukkirira n’ayingira ekifo ekya ddiini yokka. Awo walijja okutoowazibwa okw’amangu okw’ava mu kulabirirwa kwa Katonda, era Putin alizimirira ku lubaalo (nga Ptolemy IV bwe yafa mu 204 BC). Oluvannyuma lw’ekituli mu buyinza eky’‘ekiseera ky’abasikira ab’amaanyi agatono,’ kabaka w’amambuka addayo n’amaanyi agasinga, era awangula mu lutalo lwa Panium olw’omu biseera bya leero mu olunyiriri 15.
Kkumi na musanvu
Okubala emyaka kkumi na musanvu kulabikira emirundi esatu mu byafaayo, we entalo eza Raphia ne Panium zeegattira wamu, olunyiriri ku lunyiriri. Emyaka kkumi na musanvu okuva ku kiragiro kya Milan, we entebe z’obwakabaka ez’Ebuvanjuba n’eza Ebugwanjuba zaagattibwa mu bufumbo, okutuusa lwe bwagabanyibwa era ne bwawukana mu mwaka 330. Olutandikwa n’enkomerero z’emyaka kkumi na musanvu bye biba obubonero obulambika ekkubo eby’ebbanga ebirala eby’obwannabbi ebikwatagana. Okuva ku Nero mu mwaka 64, wateekebwawo akabonero akalaga ekiseera ky’okubonyaabonyezebwa ekyaggweerawo mu byafaayo bya Constantine Omukulu. Okukyuka okuva mu kiseera ky’okubonyaabonyezebwa kwa Nero okutuuka ku kumalaamalira okuyimiririrwa Constantine kumanyisa okukyuka okuva ku ekkanisa eya Smyrna okutuuka ku ekkanisa eya Pergamos. Omwaka 313 n’ekiragiro kya Milan byalaga enkomerero y’ekkanisa eya Smyrna, era enkomerero y’ekiseera ky’emyaka kkumi na musanvu ye 330, ogwatuukiriza obunnabbi bw’emyaka 360 obuli mu Danyeri 11:24.
Anaayingira mu mirembe n’okutuuka ne mu bitundu ebisinga obugagga eby’ettundutundu; era alikola bye bataakola bajjajja be, newaakubadde bajjajja ba bajjajja be; alibigabira mu bo omunyago, n’ebintu ebyanyagibwa, n’obugagga; era aliteekateeka enkwe ze ku bigo eby’amaanyi, okumala akaseera. Daniyeri 11:24.
Emyaka kkumi n’omusanvu egitandika mu 313 n’Ekiragiro eky’e Milan, gitandikira ku kutuukirira kw’obunnabbi era giweddera mu kutuukirira kw’obunnabbi okulala. Okutuukirira kw’obunnabbi okusooka okulaga entandikwa, kumanyisa okukyuka okuva mu kkanisa eya Smyrna okugenda mu kkanisa eya Pergamos, ate obunnabbi obulaga enkomerero y’emyaka egyo kkumi n’omusanvu, bumanyisa okugabanyizibwa kwa Ruumi okufuukira Ruumi ey’Ebuvanjuba n’ey’Obugwanjuba. Emyaka kkumi n’omusanvu gimanyibwa mu byafaayo eby’obunnabbi, si lwa kulangirirwa kwonna okutegeerekeka okw’emyaka kkumi n’omusanvu. Alufa y’okwawukana kw’ekkanisa ey’okubiri okuva mu ey’okusatu yakwatagana n’okugabanyizibwa kw’obwakabaka bwa Ruumi mu Buvanjuba n’Obugwanjuba mu kutuukirira kw’obunnabbi bw’ebbanga ery’emyaka 360. Obunnabbi obubiri obwo bwoteekawo ebbanga ly’emyaka kkumi n’omusanvu, era busaanidde okuteekebwawo ng’ebbanga ery’obunnabbi erituufu nga buzimiddwa ku bujulizi bwa babiri oba basatu; singa kkumi n’omusanvu kye kabonero ak’obunnabbi akikkirizibwa.
Abo abajulirwa babeerawo mu kiseera ekirala eky’emyaka bikumi bibiri n’attaano, ekyatandika mu 457 BC. Ku lunaku olwo obunnabbi bw’emyaka 2,300 obuli mu Danyeri 8:14 bwatandika. 457 BC ye ntandikwa ey’obunnabbi, era kabonero akalagirira mu by’obunnabbi akaateekebwawo. Bw’owongeza emyaka 250 mu maaso kukutuusa ku 207 BC, ekyo kye kitundu ky’amafaayo wakati w’Entalo eya Raphia n’eya Panium. Olutalo lwa Raphia n’olwa Panium tebisobola okugabibwamu, kubanga zombi zaayingirwamu Antiyokosi Omukulu. Okuva ku lutalo lwa Raphia mu 217 BC okutuuka ku lutalo lwa Panium mu 200 BC waliwo emyaka kkumi n’omusanvu. Obunnabbi bw’emyaka 2,300 bulaga okukyuka kw’enteekateeka ku ntandikwa, bwe kyaba nga ekiragiro eky’okusatu kyaddayo okuzzaawo obwetwaze bw’eggwanga lya Yuda; era ku nkomerero waabawo okukyuka kw’enteekateeka, Kristo bwe yava mu Kifo Ekitukuvu n’ayingira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo. 207 BC kiyimirira okukyuka kw’enteekateeka y’obufuzi bwa Bamisiri ku Yudaya, okugenda mu nteekateeka y’obufuzi bwa Baselewuusi ku ttaka ery’ekitiibwa. Enteekateeka y’obukulembeze bwa Baselewuusi ku ttaka ery’ekitiibwa yazaalawo obujeemu bwa Bamakabi mu 167 BC.
Ekiseera kya Nero eky’emyaka 250 kimalira mu byafaayo bya Constantine Omukulu. Era emyaka 250 egyaggwa wakati w’entalo ebbiri, gino ge byafaayo bya Antiochus Omukulu. Mu lutalo lwa Raphia, Ptolemy IV yawangula Antiochus Omukulu, era Ptolemy n’afugira emyaka kkumi n’omusanvu. Ebiseera byombi eby’emyaka 250 birimu ekiseera eky’emyaka kkumi n’omusanvu eky’awukana bulambulukufu. Byombi bimalira mu byafaayo by’omufuzi amanyiddwa nga Omukulu. Ebiseera byombi eby’emyaka 250 bitandikira ku kasimbo k’obunnabbi akasimbiddwa ddala, era byombi bimalira ku kasimbo k’obunnabbi akasimbiddwa ddala.
United States ey’Amerika yatandikira ku Julaayi 4, 1776, era emyaka 250 oluvannyuma gitutuusa ku Julaayi 4, 2026, mu kiseera Donald Trump, amanyiddwa ng’anoonya okufuula Amerika “ennene,” agenda okujaguza emyaka 250 egyo. Omwaka gwa 2026, nga bwe kiri ne ku myaka 250 okuva mu 457 BC, gukomekera wakati mu byafaayo by’entalo ez’omu mulembe guno eza Raphia ne Panium, ezimanyiddwa nga Entalo eya Yukureini n’Entalo y’ensi yonna ey’okusatu. Obufuzi bwa kabaka ow’Obukiikaddyo, ekiseera eky’etteeka lya Ssande eryasooka, n’ekiseera okuva mu ntalo ya Raphia okutuuka e Panium, bituwa biseera bisatu eby’emyaka kkumi n’omusanvu, ebyonna ebigattiddwa ku byafaayo bimu eby’obunnabbi. Biseera bisatu eby’emyaka 250 byonna bituuka wamu mu byafaayo bimu eby’obunnabbi. Obuseera busatu obw’emyaka 250 buteekaawo elayini ssatu ez’amazima g’obunnabbi ezirina ebyafaayo ebikwatagana ne Donald Trump, nga akiikirirwa ng’oba Konstantino Omukulu oba Antiokusi Omukulu.
Ennyiriri ssatu ez’emyaka 250 ziwa eby’okulabirako bisatu eby’enjawulo naye ebigattagana, ebiraga ennaku ez’enkomerero. Olunyiriri lwa Nero lulaga ebyafaayo eby’enteeseganya eby’emyaka kkumi n’omusanvu, ebyogera butereevu ddala ku bubonero obw’obunnabbi obw’okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo.
Mukama andaze ddala nti ekifaananyi ky’ensolo kijja kuteekebwawo nga tekinnaggwa ekiseera ky’okugezesebwa; kubanga kijja kubeera ekigezo ekikulu eri abantu ba Katonda, mwe eby’obulamu bwabwe obutaggwaawo bijja okusalibwawo. Ensonga z’oyimirirako ziri mu kivuyo ky’ebitakwatagana okutuusa nti batono bokka be banaalimbibwa.
Mu Okubikkulirwa 13 ensonga eno eragiddwa bulambulukufu; [Okubikkulirwa 13:11-17, kyasomeddwa].
Kino kye kigezo abantu ba Katonda kye balina okuyitamu nga tebannateekebwako akabonero ka Katonda omulamu. Bonna abaakakasa obwesigwa bwabwe eri Katonda nga bagondera amateeka ge, era ne bagaana okukkiriza Ssabbiiti ey’obulimba, balibeera wansi w’ekibendera kya Mukama Katonda Yakuwa, era balifuna akabonero ka Katonda omulamu. Abo abaleka amazima agava mu ggulu ne bakkiriza Ssabbiiti ya Sande, balifuna akabonero k’ensolo. Manuscript Releases, volumu 15, 15.
Ekifaananyi ky’ensolo kye kwegatta kwa Ekkanisa n’Eggavumenti, ng’Ekkanisa ye erina obuyinza obw’okulamulira enkwatagana eyo. Okugayaaza kwa Konsitantiini mu kwegezaako okuyunga wamu obupagani n’ObuKristu kwe ky’okulabirako eky’enkalakkalira eky’okugayaaza okw’ennaku ez’enkomerero.
Kaakano mu Amerika waliwo entekateeka ezikolebwa okufuna obuwagizi bwa gavumenti ku bitongole n’empisa z’ekkanisa; mu ngeri eyo, Abaprotesitanti bagoberera mu bigere by’Abakatoliki. Nedda, n’okusingawo, baggulira obufuzi bwa Papa oluggi okuddamu okufuna obuyinza obusukkulumu mu Amerika ey’Abaprotesitanti, obuyinza obwe yafiirwa mu nsi enkadde. Era ekigissaamu obuzito obusinga mu kutambulira kuno kwe kuba nti ekigendererwa ekikulu kye kuyisa amateeka ag’okuwaaliriza okukuuma olunaku lwa Sande—empisa eyava mu Roma, era gy’egamba nti ke kabonero ky’obuyinza bwayo. Omwoyo gw’obufuzi bwa Papa—omwoyo ogw’okugoberera empisa z’ensi, n’okussa ekitiibwa mu nnono z’abantu okusinga amateeka ga Katonda—gweyongera okusasaana mu makanisa g’Abaprotesitanti, ne gubakulembera okukola omulimu gumu ogw’okugulumiza Sande nga bwe gwakolebwa obufuzi bwa Papa edda.
Obanga omusomi ayagala okutegeera amakubo n’amaanyi agagenda okukozesebwa mu lutalo olusembayo olugenda okujja mu bwangu, kimusaba yokka okugoberera ebyafaayo by’amakubo Roma mwe yakozesa okutuukiriza ekigendererwa kye kye kimu mu myaka egyayita. Bw’ayagala okumanya engeri Abakatoliki n’Abaprotestanti bwe banaakolamu awamu ku abo abagaanira obuyigiriza bwabwe, atunuulire omwoyo Roma gwe yalaga eri Ssabbiiti n’abo abalwanirira.
Ebiragiro eby’obwakabaka, enkiiko enkulu z’ekkanisa, n’ebiragiro by’ekkanisa ebyayimirizibwako n’amaanyi g’obufuzi obutaky’eddiini, bye by’okutambulirako mwe embaga y’abapagani yatuukira ku kifo ky’ekitiibwa mu nsi ey’Obukristaayo. Ekiteekateeka eky’awamu ekisooka ekyawaliriza okukuuma olunaku lwa Sande kye kyali etteeka Constantine lye yateekawo. (A.D. 321) Ekiragiro kino kyawaliriza abatuuze b’omu bibuga okuwummula ku ‘lunaku olw’ekitiibwa olw’enjuba,’ naye ne kikkiriza ab’omu byalo okweyongera ku mirimu gyabwe egy’obulimi. Wadde nga mu butuufu kyali etteeka ery’obupagani, kyawalirizibwa Omwimperi oluvannyuma lw’okukkiriza kwe kw’omu mannya kyokka mu Bukristaayo. The Great Controversy, 574.
Entambula ey’okuvuddemu ku mulamwa eyaleeta, era ejjakuleetera nate etteeka lya Sande, eriragirwa mu bbanga ly’emyaka 17 okuva mu 313 okutuuka mu 330, nga etteeka lya Sande eryasooka ery’omwaka 321 lye kifo ky’awakati mu byafaayo ebyo. Ku ntandikwa waaliwo okufumbiriganwa kw’Ebuvanjuba n’Ebugwanjuba, ate ku nkomerero waaliwo okwawukana kw’Ebuvanjuba n’Ebugwanjuba. Etteeka lya Sande eryasooka lwe kabonero k’awakati akalaga obujeemu, nga bwe kiri nti ennukuta ey’ekkumi n’asatu mu lukalala lw’ennukuta olw’Olwebbulaniya, bw’esookedwako ennukuta esooka ne ddibwako ennukuta ey’amakumi abiri mu bbiri era ey’enkomerero, zikola ekigambo ky’Olwebbulaniya eky’amazima. Obufumbo ku ntandikwa n’okwawukana ku nkomerero bimanyisa ennukuta ya Alufa mu kwakkana n’ennukuta ya Omega. Ebbanga ly’emyaka 250 eryatandikira ku Nero lirina omukono gwa Kristo, era lyogera ku nsonga y’amazima ag’omukiseera kino mu nnaku ez’enkomerero.
Ebbanga ly’emyaka 250 eryatandika mu 457 BC lissa essira ku bukulembeze bw’ebyobufuzi obuliikiririrwa Antiochus Omukulu, nga ayimiridde mu bbanga ly’emyaka kkumi n’omusanvu okuva e Raphia okutuuka e Panium. Tukitegeera ng’obukulembeze bw’ebyobufuzi, kubanga mu 457 BC nabwo bwatandika obunnabbi bw’emyaka 2,300. Olunyiriri lw’omunda lw’obunnabbi olw’emyaka 2,300 luyogera ku mulimu gwa Katonda ogw’ennunulo, era lugattagana n’akabonero k’enkola y’ekkanisa. Nga bwe kitalinga ebbanga ly’emyaka 250 eryatandika ne Nero, ebbanga eryatandika mu 457 BC likwata ku mugabo mu byobufuzi ogw’a Pulezidenti wa Amerika ow’enkomerero, agezaako okufuula Amerika ennene, era oluvannyuma n’ensi yonna ennene, ng’atumbula endowooza ey’Abakatoliki etali ntuufu ey’ekiseera kya zaabu eky’emyaka lukumi egy’emirembe.
Amerika, ye kisolo ekyava mu nsi mu Okubikkulirwa essuula kkumi na ssatu, mu myaka gyayo 250 eraga okukoma kw’obwakabaka obw’omukaaga obwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli, obuggwa gye bwatandikira, wakati w’olutalo. Abaawangula mu byafaayo be bateekawo enkalaluko y’ebyafaayo eterekebwa. Abademokulatti abagala okuggattibwa kw’ensi yonna, abafunira amaanyi okuva mu musota omukulu, balaba obutali wansi w’amateeka obuliwo nga enkyukakyuka; ate Abarepulikaani abogera nnyo naye tebakola balaba ebyafaayo ebiriwo kaakano nga olutalo lw’omu nsi. Abademokulatti bakiikirira omusota omukulu ogwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli, ate Abarepulikaani balabikibwa ng’Aba-Protestanti abava mu mazima; era mu bigambo bya Yokaana mu Okubikkulirwa essuula kkumi na mukaaga, be nnabbi ow’obulimba. Amerika yatandika mu lutalo olw’enkyukakyuka era ewedda mu lutalo olw’enkyukakyuka. Ekibiina ky’Abarepulikaani kyatandika mu lutalo lw’omu nsi era kiggwa mu lutalo lw’omu nsi. Abarepulikaani balaba olutalo lw’omu nsi Abademokulatti lwe bayita enkyukakyuka.
Trump, nga pulezidenti wa Republican eyasembayo, alina enfaanana z’obunnabbi ez’o pulezidenti w’okusooka owa Republican, eyatuuka mu byafaayo eby’ebweru eby’Olutalo lw’omu maka. Olutalo lw’omu maka olw’ebweru olwa Lincoln lwali era ebyafaayo eby’omunda eby’obunnabbi bwa Isaaya mu ssuula ey’omusanvu, olunyiriri olw’omunaana; obunnabbi obwo bwaggwa mu mwaka gwa 1863, omwaka gwenyini ogw’okulangirirwa okw’okutaasulibwa. Okukyawukana wakati w’ebibiina byombi kyezimu ku nsonga z’obunnabbi ezisinga obukulu era ez’omusingi. Kyatandikira ku Kayini ne Abeeri, aba mu biro bya Kristo baayimiriribwa Abasaduuki n’Abafalisaayo, ebika ebibiri bya Kayini ebyali bigenderedde okutta Abeeri omu.
Abafalisaayo n’Abasaddukaayo bakiikirira abo abaakkiriziganya okubamba Masiya waabwe ku musaalaba, olw’ensonga ez’enjawulo, naye okukkiriziganya kwe kwo. Abafalisaayo beeyanjulira nti banywerera ku tteeka, naye tebakikola, nga bwe kiri n’Abarepulikaani. Abafalisaayo beeyanjulira nti bawagira etteeka erya Katonda eryasooka, naye ne balivvuunula nga bagoberera endowooza zaabwe ez’okukyaliriza. Etteeka eryasooka eri Abafalisaayo kye Ssemateeka eri Abarepulikaani, Ssemateeka bennyini gwe bagamba nti baguwagira, naye tebaguteeka mu nkola. Abasaddukaayo baagaana amaanyi ga Katonda, era newankubadde nga baali ekibiina ekitono okusinga Abafalisaayo, Abasaddukaayo be baafuga eby’eddiini n’ebyobufuzi eby’e Yudaya mu biro bya Kristo. Abademokulaati kibiina kitono okusinga Abarepulikaani, kitono nnyo okutuusa ne beetaaga okukumpanya baleme kuva mu buyinza; naye mu buyinza basigalamu ddala, kubanga abannyi baabwe abeeraga nti bawagira obwenkanya obw’enkanankana eri bonna tebakola kintu kyonna okuteeka mu nkola emisingi gy’etteeka gwe beeyanjulira nti bagukuuma.
Tewali kipya wansi w’enjuba, era ebibiina by’ebyobufuzi ebibiri mu United States biri mu kifaananyi ky’obunnabbi mu ngeri emu ng’Abafalisaayo n’Abasaddukaayo bwe baali. Mazima ddala, waliwo n’ebifaanaganako ebirala bingi mu musono guno gw’obunnabbi; naye bw’oba olabye obukwataganya bw’obunnabbi obuli wakati w’obuyinza obutatukuvu ababiri, aba newankubadde nga balabe, bagattira wamu okulwanyisa obutukuvu, olwo we wereetera okulaba Ptolemy ne Uuziya mu kitangaala ekituufu. Bakabaka bombi ab’amaserengeta baagezaako okuwaayo ssaddaaka mu yeekaalu emu, naye Ptolemy, ava e Misiri, akiikirira obuyinza bw’ejjoka—Abademokulaati. Uuziya, ng’abeera kabaka wa Yuda, ye omukulembeze w’ettaka er’ekitiibwa, oyo afaananyizibwa n’obwa‑Protestanti obujeemu, oba nnabbi ow’obulimba—Abarepublikaani.
Obukwatiriganwa bw’omusota omukulu n’omunnabbi w’obulimba bukiikirirwa mu ngeri eyalabikira ddala ku Lusozi Kalemeri. Ku lusozi, Akabu yakiikirira omusota omukulu, era bannabbi ba Yezeberi ab’ewa Baali n’Astaroti bakiikirira bannabbi b’obulimba abaayimirira nga bawakanya Eriya. Ekisolo, Yezeberi, kyali kikyali emabega w’ebintu mu Samaliya. Okwegatta kw’omusota omukulu n’omunnabbi w’obulimba kwakiikirirwa ne mu kwegatta kwa Loma ey’Abapagani n’Abayudaya ku musaalaba, era nga bwe walibaawo n’okwegatta kw’Abademokulaati n’Abalipabulikaani mu kiseera ky’etteeka erya Sande. Ebitundu eby’obuyinza obwegatta bikiikirirwa Abademokulaati n’Abalipabulikaani abali mu kikona ky’obufuzi bwa Ripabulika eky’ekisolo ekyava mu nsi. Ebyo eby’obuyinza bya poliitika ebitali bitukuvu ebibiri bikiikirirwa Kayini, era n’olulyo lwa Abeeri nalwo lulina okugabanyibwa okubiri.
Olunyiriri lwa Abeeri, olw’ow’omunda mu kulinganibwa n’olunyiriri lw’ebweru olwa Kayini, luyimirizibwa mu bika bibiri by’abawala abatanneefumbirwa. Enkulaakulana y’ompondo ogwa Purotesitanti ogw’ensolo eyava mu nsi, ye Amerika, eragibwa ng’olunyiriri lw’okusunsulwa kw’eddiini olwatandika n’ekkanisa eya Saadi mu 1798, nga Amerika y’afuuka obwakabaka obw’omukaaga mu bunabbi bwa Baibuli. Saadi yali ekkanisa eyalina erinnya erigamba nti erimu obulamu, naye yali emufu. Okutuuka mu 1798, ebibiina bya Purotesitanti ebyali byawukanye okuva mu kkanisa ey’Obupapa byali bitandikidde dda okuddayo e Ruumi. Abakristaayo baasooka okuyitibwa Abakristaayo mu Antiyokiya.
Mu Antiokiya mwe abayigirizwa baasooka okuyitibwa Abakkristo. Erinnya eryo lyabaweebwa kubanga Kristo ye yali ensonga enkulu mu kubuulira kwabwe, mu kuyigiriza kwabwe, ne mu mmboozi zaabwe. Bulijjo baali baddamu okwogerako ku bintu ebyaliwo mu nnaku z’obuweereza bwe ku nsi, mu kiseera we abayigirizwa be baafunanga omukisa og’okubeerangako naye ye kennyini. Nga tebakoowa, baayogerangako nnyo ku kuyigiriza kwe n’ebyamagero bye eby’okuwonya. Nga emimwa gibanyegenya n’amaaso gajjudde enziga, baayogeranga ku obuyinike bwe mu nnimiro, okumulyamu olukwe, okumuleeta mu musango, n’okumutta, n’obugumiikiriza n’obuwombeefu bwe yagumirizamu obunyoomo n’ettulugunya ebyamuteekebwako abalabe be, n’okusasira ng’okwa Katonda kwe yasabiranga abo abaamubonyaabonya. Okuzuukira kwe n’okulinnyuka kwe mu ggulu, n’omulimu gwe mu ggulu ng’omutabaganya w’omuntu agudde mu kibi, by’ensonga ze baasanyukiranga nnyo okwogerako. Era kyava kibeera kituufu nti abapagani baabayita Abakkristo, kubanga baabuuliranga Kristo era ne basaba eri Katonda okuyita mu Ye.
Ye Katonda y’abawa erinnya erya Omukristaayo. Lino lye erinnya ery’obwakabaka, eriwebwa abo bonna abegatta ku Kristo. Ku linnya lino Yakobo yawandiika oluvannyuma nti, “Abagagga tebabanyigiriza, ne babasikiza mu mbuga z’okusala emisango? Tebavuma erinnya ery’ekitiibwa mwe muyitibwa?” Yakobo 2:6, 7. Era Peetero yalangirira nti, “Omuntu yenna bw’abonaabona ng’Omukristaayo, takyeswale; naye agulumize Katonda olw’ensonga eno.” “Bwe muvumibwa olw’erinnya lya Kristo, musanyufu; kubanga Omwoyo ogw’ekitiibwa era ogwa Katonda gutudde ku mmwe.” 1 Peetero 4:16, 14. Ebikolwa by’Abatume, 157.
Ekkanisa ya Efeso eyatuumibwa erinnya erya Omukristaayo, yakulembera okutuuka ku kkanisa ey’obubonerezo eya Simiina; era oluvannyuma eyo ne jiddirwa ekkanisa ey’okukkiriziganya mu byafaayo bya Perugamo. Bwe kyatuuka obwami bwa Paapa bwe bwatuula ku nnamulondo, ne wabaawo okwawukana okwalambulula Ekkanisa ya Katonda ey’amazima ng’Ekkanisa ey’omu ddungu. Ekkanisa ey’e Loma ye Tiyatira. Ku nkomerero y’ebbanga ery’omu ddungu ery’emyaka 1260, Ekkanisa y’Abaprotesitanti neeyimuka; era okuva awo okugenda mu maaso, ennyanga y’Abaprotesitanti eragibwa ng’olunyiriri olutukuvu olwa Katonda lw’ebigezo n’okutukuza.
ObuProtestanti bwatandika Martin Luther bwe yakomerera ku mulyango n’emisumari enteeso ze 95 mu 1517, era nga wayitawo emyaka ‘23’, mu 1540 ekibiina ky’eddini ekya Abajezu ne kitandika. Mu 2013, okuyanjulwa okwa 95 era okusembayo kw’Ebipande bya Habakkuku ne kwakomererwa ku mulyango n’emisumari, era nga ku 13 March 2013 Omupapa omusooka ow’Abajezu yateekebwa mu ntebe. Martin Luther yasalirwako ekibonerezo ky’okugobebwa mu Kkanisa mu byafaayo ebyo nyini, nga Papa Leo ye yakikola. Kitegeerereko wekka...
Mu 1798 ekkanisa eya Saadiisi yewaaniriza nti ekwatirira ku linnya “Omuprotestanti,” naye mu kuddayo e Ruumi yali yaakulemererwa dda okukuuma erinnya lyaayo. Mu 1844, bwe ObuAdiventizimu bw’Abamilleri bwasikira obuvunaanyizibwa bw’ObuProtestanti, bweyimirira ng’okunenya Yeerobowaamu, kabaka asooka wa Isirayiri—eggwanga eryali ab’oluganda mu musaayi n’ekika kya Yuda, eyo Katonda gye yateeka Yeekaalu ye. Yeerobowaamu n’ateekawo eky’obulimba, nga kisinziira ku ddiini eyayimiriranga obuddu obwasooka bw’eggwanga lye. N’addamu obujeemu obw’ensibuko bwa Alooni obw’okuzimba ekifaananyi ky’ensolo, n’obuteekwa bwonna obw’obunnabbi obugattikiddwa ku lugero olwo. Naye mu mukolo gwe ogw’okutukuza ObuAdiventizimu bw’Abamilleri bwamunenyeza obutayagala kwe okweyongera okuleetera obusinza obw’amazima okutuukirizibwa ewatukuvu aw’abeera Katonda. Yeerobowaamu yabadde ayagala obusinza bubeerenga ku Beseri ne ku Daani, ekyo ne kikiikirira abo ab’e Saadiisi mu 1844 abegaana okugoberera Kristo okuyingira mu Ewatukuvu Ennyo.
ObuAdiventisimu obw’Abamillerite bwasalawo okuddayo mu ddiini ya Loma, era ne butwala empaka z’obuyigiriza ezo ddala ez’abo abaali baakabikkuliddwa nga bannabbi b’obulimba olw’okugaana obubaka bwa Miller; ne babafuula abasomesa baabwe n’abakulembeze mu by’obuyigiriza, okuwanga ensonga mu kugaana kwabwe obubaka bw’obunnabbi bw’emirundi omusanvu. ObuAdiventisimu obw’Abamillerite, ng’omunabbi atagonda bwe yakola, bwasalawo ekkubo lyabwo mu kifo ky’okugoberera okulagirirwa kwa Katonda. Ekkubo abaziru balondamu mu bigezo byonna n’okusunsulwa okw’abawala ab’amagezi n’abaziru, okuva mu Nnongoosereza y’Abapulotesitanti okweyongera mu byafaayo by’obunnabbi, lye ddala eridda mu kusinza kw’ensi gye munnunulibwa okuvaamu; era nga bwe bagamba, “ekkubo lyonna lituusa e Loma.” Amakubo gonna okuggyako amakubo ag’edda ga Yeremiya.
Enkyukakyuka ey’Abaprotestanti yali efaananyiziddwa okuddayo kwa Musa e Misiri okulembera abantu ba Katonda okuyingira mu Nsi Eyasuubizibwa. Bwe baava mu nsi y’obuddu, Katonda yasalawo okuwa abantu be b’yalondawo Amateeka ge. Nga bwe kyali mu mulembe gwa Musa era ne mu Enkyukakyuka ey’Abaprotestanti, obujeemu bwalabikira amangu ddala oluvannyuma lw’okununulibwa. Katonda yagezesa Sadiisi, abantu abaagamba nti balina erinnya eriramu, naye okutuuka ku kiseera ky’obubaka bwa William Miller baali bafu. Mu mwaka gwa 1844 waabaddewo okusunsula okubiri; ekisooka kyali okusunsulwa kw’ekkanisa eya Sadiisi, abaali beeyita Abaprotestanti naye ne baalagibwa nti bafu; oluvannyuma Abamilleraiti ne basunsulwa mu mwaka gumu, nga kituukiriza olugero lw’abawala abawombeefu kkumi.
Abademokulaati n’Abarepulikaani bayimirira ebika bibiri eby’obufuzi, nga wamu bifuula ejjembe erya Repulikaani ku nsolo eyava mu nsi eyogerwako mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu. Abawala ab’obuwulu ab’amagezi n’abasirusiru be bika bibiri eby’eddiini, ebigatta wamu okufuula ejjembe ery’ObuProtestanti ku nsolo eyava mu nsi. Abawala ab’obuwulu ab’amagezi balina erinnya eryasooka okuweebwa e Antiokiya. Abawala ab’obuwulu ab’amagezi bali Abakristaayo, naye era bali Ab’e Firadefiya abalina okusuubizibwa okuweebwa erinnya.
Oyo awangula ndimufuula empagi mu yeekaalu ya Katonda wange, era talivaayo nate; era ndimuwandiikako erinnya lya Katonda wange, n’erinnya ery’ekibuga kya Katonda wange, Yerusaalemi Empya, erikka okuva mu ggulu okuva eri Katonda wange; era ndimuwandiikako erinnya lyange eriggya. Okubikkulirwa 3:12.
Omulundi ogwasooka Katonda lwe yatuuma abantu be Abakristaayo gwali e Antiyokiya, era ebyafaayo mwe entambula eya Lawodikiya ey’ab’emitwalo kkumi n’ennya n’enkumi nnya efuukira entambula eya Firadelfiya ey’ab’emitwalo kkumi n’ennya n’enkumi nnya, bye bimu n’ebyafaayo bya Antiyokusi Omukulu, gwe ekibuga Antiyokiya kyatuumibwa erinnya lye, era ayimirizibwa ku nkomerero y’ebbanga ly’emyaka magana abiri mu ataano wakati w’entalo eza Rafiya ne Paniyumu.
Tujja okugenda mu maaso n’ebintu bino mu kiwandiiko ekiddako.