Twamaliriza ekiwandiiko ekyasembayo nga twawandiika nti, “Ennyiriri 10-15 ziyimirira entalo ssatu ez’okukolerwa mu kifo ky’omulala ezikoleddwa kabaka w’obukiikakkono, obuyinza bwa Paapa, okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka erya Ssande.” Entalo zino ssatu zitandika n’okulambululwa kwa United States mu nnyiriri 40 nga “amaggaali, ebyombo, n’abeebagala embalaasi.”

Olutalo oluddako olw’okukozesebwa abalala, olwakiragibwa mu olunyiriri 11 era okutuukirizibwa kwalwo mu byafaayo ne kuba mu Lutalo lwa Raphia mu 217 BC, lwali wakati wa Ptolemy IV Philopator, kabaka w’amaserengeta ogwa Misiri, ne Antiochus Omukulu, ayitibwanso Antiochus Magnus, ow’Obwakabaka bwa Seleucid. Antiochus yali yatuukirizza olunyiriri 10 bwe yasalangamu ku Misiri olw’okuwaŋŋusibwa kw’obwakabaka bwe obwa mu bukiikakkono n’okufiirwa eby’obugagga, n’addizzaawo ettaka lyonna obwakabaka bw’amaserengeta bwe bwali bututte dda okuva mu bwakabaka bwe. Yakikola naye n’ayimirira ku nsalo ya Misiri, era n’atuukiriza bityo olunyiriri 10 ne kiba ekifaananyirizo kya 1989.

Naye batabani be balizukizibwa, era balikuŋŋaanya ekibiina ekinene ky’amaggye amanene; omu alijja ddala, n’abuna n’ayitamu; awo aliddawo, era alizukizibwa, okutuusa ne ku kigo kye. Danyeri 11:10.

Olutalo olw’okukiikirira olw’okubiri lwali Olutalo e Raphia. Raphia kitegeeza ekitundu eky’ensalo. Ekifo ekyo w’awalwanirirwa kiraga ekifo Antiochus gye yalekera okulumba kwe okw’edda okwogerwako mu olunyiriri 10. Entalo essatu ez’okukiikirira zifugibwa amazima, mu ngeri nti olutalo olwasooka olw’okukiikirira lukwatagana ne lulusembayo. Entalo zino zonna—olunyiriri 10, 11, ate n’olutalo olw’okusatu olw’olunyiriri 13–15—zirwanibwa omuntu omu ow’ebyafaayo mu kutuukirira kwazo okw’okusooka. Antiochus Magnus alabikako mu buli limu ku lutalo essatu, era mu bunnabbi abigatta wamu okubeera ekimu. Antiochus awangula olutalo olwasooka n’olusembayo, naye si olwa wakati, mu lwe kabaka w’amaserengeta y’awangula.

Nga Raphia kitegeeza ettaka ly’ensalo, era ne Ukraine bwe kityo. Entalo ey’okulwanyirira mu kifo ky’abalala ey’okubiri, eyasooka okutuukirizibwa mu Luwalo lwa Raphia, kati etuukirizibwa mu ntalo eya Ukraine. Vladimir Putin ye kabaka w’amaserengeta, omusika ow’obunnabbi owa kabaka w’amaserengeta omusooka ow’omu mulembe guno, Vladimir Lenin. Putin agambye emirundi mingi nti okuddamu kwa Russia eri Ukraine kusinzira ku ndagaano ey’enkaayana egamba nti, bwe Germany yaddamu okwegatta, NATO teyandiyongedde kweyongera mu bitundu ebyali bya USSR. Obugendererwa bwa Putin bufaanagana n’obwa Ptolemy mu nnyiriri 5–9 n’obwa Napoleon mu 1797. Bakabaka basatu b’amaserengeta bonna bakakasa ebikolwa byabwe okulumbye kabaka w’amambuka nga beesigamye ku ndagaano eyamenyebwa.

Okusinziira ku Isaaya 23, omumalaya wa Ttuulo, akiikirira obuyinza bwa Papa, aneerabibwa okumala emyaka nsanvu, nga ennaku z'omukabaka omu—ekiseera ekiragiddwa emirundi mingi nti kye kiseera lwe bufuga obwakabaka obw'omukaaga mu bunabii bwa Bayibuli, ennyamaswa eyava mu nsi eya Okubikkulirwa 13 (Amerika).

Awo olulituuka ku lunaku olwo, nti Ttuulo alibererwa emyaka nsanvu, ng’ennaku za kabaka omu bwe ziri: era emyaka ensanvu bwe giriggwaako, Ttuulo aliyimba ng’omwenzi. Kwata ennanga, otambule mu kibuga, ggwe omwenzi eyabererwa; kufaako okukuba obulungi, yimba ennyimba nnyingi, olyoke ojjukirwe. Awo olulituuka emyaka ensanvu bwe giriggwaako, Mukama alikyalira Ttuulo, era alidda eri empeera ye, era alikola obwenzi n’amatwale gonna ag’ensi ku nsi yonna. Isaaya 23:15–17.

Ekiseera eky’akabonero eky’emyaka nsanvu kiva mu 1798 ne kituuka ku tteeka erya Ssande; kino kye ebyafaayo ebiragiddwa mu olunyiriri 40. Omukazi malaaya addamu okulabika ku nkomerero y’emyaka nsanvu, oba ng’etteeka erya Ssande liseemberera. Olw’ensonga eyo, entalo essatu ezogerwako mu olunyiriri 10–15 zirwanibwa omuyimirira mu kifo ky’obuyinza bwa Paapa, kubanga mu bunnabbi abeera ng’erabiddwa mu kiseera kino.

Mu ntalo ez’okukiikirira ez’olubereberye n’ez’oluvannyuma, kabaka w’obukiikakkono awangula ku kabaka w’obukiikaddyo. Mu lutalo olw’akati, kabaka w’obukiikaddyo awangula ku kabaka w’obukiikakkono. Olutalo lwa Raphia lwe lwali okutuukirizibwa okw’olubereberye mu byafaayo kw’olunyiriri 11, era olunyiriri n’okutuukirizibwa kwalwo mu byafaayo bifuuka abajulizi babiri abateekwa okugattibwa wamu n’ebitundu ebifaanagana eby’ennaku esatu n’ekitundu ez’obunnabbi ez’obufuzi bwa Rooma ey’obwapapa. N’olwekyo, ebitundu bibiri eby’Ebyawandiikibwa ebiri mu Danyeri 11, nga bijjiddwaako okutuukirizibwa kwabyo mu byafaayo, biyatula obubonero bw’obunnabbi obw’olutalo lw’ensalo olw’olunyiriri 11, olwasooka ne lutuukirizibwa ku Lutalo lwa Raphia, era ne luddako nate mu kiseera ky’enkomerero mu 1798.

Obujulizi buno buwagira nti Vladimir Putin ye Vladimir ow’enkomerero owa kabaka w’amaserengeta ow’emulembe guno. "Vladimir" kigambibwa emirundi mingi nti kitegeeza "omufuzi w’ensi yonna," naye ekigambo "mir" era kitegeeza mu butuufu "ekibiina." Bwe kityo, "Vladimir" kitegeeza "omufuzi w’ekibiina," oba "omufuzi wa komiyunisimu." Putin ategeeza nti okwenyigira kwe mu Ukraine kuzimbiddwa ku ndagaano eyamenyeka eyali ekwata ku by’aweraliikirira eby’okuyingirira kwa NATO okusukkirira ku nsalo ezakkirizibwako oluvannyuma lw’okwegatta kwa Budaaki. Enkola ya Putin esimbiddwa ku kulwanyisa NATO ne EU mu ngeri ey’enkanankana ne gy’ali ku Zelenskyy ne Ukraine. Okuyingirira kwa NATO n’EU mu bitundu Putin by’agamba nti byateekwa okubeera nga tebirimu NATO kufaanagana n’obusungu bwa Ptolemy lwe kabaka wa Seleucid yasuula omugole, omuwala w’obwakabaka ow’e Misiri, n’alondawo mukyala we ey’edda. Endagaano eyo eyamenyeka yalabula ku kumenyeka kw’Endagaano eya Tolentino mu 1797. Mu Daniel 11, lwe kabaka w’amaserengeta awangula kabaka w’obukiikakkono, wabaawo endagaano eyamenyeka.

Endagaano eno eyamenyeka ekwata ku butaayagala bwa Omukago gw’Awurupa okukomya okugaziibwa kwa NATO okusinga ku nsalo zaayo mu kiseera Budaaki lwe yaddamu okwegatta. Mu ngeri eno, Putin, kabaka w’amaserengeta, ali mu lutalo ne kabaka w’amambuka, nga akiikirirwa obuyinza bwe obumumiririra. Nga bwe kyali nti Aba Nazi mu Lutalo lw’ensi olwa Kabiri baali bakiikirira Ekkanisa Katolika mu kifo, Aba Nazi ba Yukureini bafuuka akabonero k’olutalo olw’obumiririra olw’okubiri olw’olunyiriri 10-15. Entalo z’ensi entatu n’entalo z’obumiririra entatu—era mu byombi, Aba Nazi be bakiikirira Ekkanisa Katolika mu kifo mu lutalo olw’akati.

Mu kutuukirizibwa okusatu okw’ebyafaayo okw’olubereberye kw’entalo zino ez’okuyimirirwa, Antiochus Magnus yali mu buli lutalo. Kyalangiddwa emirundi mingi engeri ensibuko y’ekigambo “Antiochus” n’obusimbo obugattiddwa ku bwakabaka bwa Seleucid ng’ekabaka w’obumambuka bwe bimutegeeza nti Antiochus ky’akabonero ka Anti-Kristo—papa wa Loma. Naye mu byafaayo by’entalo ssatu ez’okuyimirirwa, omukazi omwenzi ow’e Ttuulo yeerabiddwa, era akabonero “ka papa” akayimirizibwa mu linnya “Antiochus” kayimirira obuyinza bwe obw’okuyimirirwa. Mu lutalo olwasooka n’olwasemba, United States erabikira mu lwatu nga ekolera Loma by’egiragira. Mu olunyiriri 11, obuyinza obw’okuyimirirwa kye kuba Obunaazi bwa Yukureini, naye amato n’emmotoka z’amaggye za United States ze zaawagira era ne zigumya Zelenskyy mu lutalo. Ku lujjudde lw’olutalo olw’okubiri olw’okuyimirirwa, United States ekwekeddwa, nga bwe kiri ne papa mu myaka nsanvu egya Isaaya 23. United States ekwekeddwa mu byafaayo bennyini mwe ekulakulanyizaamu obubonero bwonna bw’ekisolo, ekifuula kya bubaka bw’obunnabbi nti, bw’olutalo olw’okubiri olw’okuyimirirwa lwe luba nga lugenda mu maaso, United States ebikkiddwa obuyinza obw’okuyimirirwa obw’Obunaazi mu Yukureini, newaakubadde nga kikyali amaanyi g’amaggye n’ag’eby’enfuna ag’ekisolo eky’ensi agawagirira Yukureini okutuusa ku kugwa kwabwe.

Bwe kabaka w’amaserengeta yagenda e Babulooni n’akwata kabaka w’obukiikakkono n’amutwala mu buwambe, era ne bwe Jenerali Berthier y’akwata Papa n’amutwala mu buwambe, yayingira butereevu mu Vatikaani, ekiraga nti olutalo lw’e Ukraine lijjakoma ku buwangula bwa Putin mu kaseera nga okuwakanira kwonna okuva e Ukraine kumaze okuggyibwawo. Obwakabaka Ptolemy bwe yawangula bwali Babulooni, ate obwakabaka Napoleon bwe yawangula bwali Babulooni ey’omwoyo. Kale, obwakabaka bwa Zelenskyy bukiikirirwa n’abo abamuwagira. Kati nga Trump aggyewo obuwagizi bw’amagaali, abeebagala embalaasi n’ebyombo by’ekisolo eky’ensi, obuwagizi bwa Ukraine kati buli mu EU, ekibiina kennyini ekyagaanye okuwulira ebyo Putin by’ayogera nti waliwo endagaano eyamenyebwa ku nsonga y’okuyingirira kwa NATO.

Abakungu ba EU bagoberera endowooza ya kibiina kya Greenpeace. Olw’ensonga eyo, Zelenskyy kitegeeza “green.” Zelenskyy ye mukulembeze ow’ekifaananyi w’abagala entalo ab’e EU abalongozebwa enteekateeka ey’obusiru ey’ensi yonna ey’okukuuma obutonde bw’ensi. Nga entalo eza Ukraine ziwedde, Putin ajja kujaguza obuwanguzi si ku Ukraine yokka, naye ne ku EU yonna ne NATO yonna.

Kale entalo ssatu ez’okulwanirwa mu kifo ky’abalala zirina akabonero akakakasa amazima. Mu eyasooka n’eyasembayo ku ntalo ezo, kabaka w’amaserengeta awangulwa olw’okwegatta wakati w’ekisolo eky’ennyanja n’ekisolo eky’ensi nga bwe byogerwa mu Okubikkulirwa kkumi n’asatu. Ku ntandikwa, obuwanguzi bwa kabaka w’amambuka bwaleetebwa olw’okwegatta wakati wa Papa wa Vatican I omuwagizi w’eby’enkadde, era mu nsengeka y’ebyama bya Fatima mu by’Obukatoliki ye Papa omweru oba omulungi. Papa wa kaakano, nga bwe mpandiika kino ali ku kitanda ky’okufa, ye Papa wa Vatican II ow’eddembe, era mu nsengeka y’ebyama bya Fatima ye Papa omusu oba omubi.

Olunyiriri olw’ekkumi n’ennya lutegeeza nti, bwe “abanyazi b’abantu bo” abekuza waggulu ne bagwa, bwe bayingira mu byafaayo eby’obunnabbi, okwolesebwa kuteekebwawo. Mu kutuukirizibwa kw’olunyiriri 13 okutuuka ku 15, mu Lutalo lwa Panium mu 200 BC, Roma ey’obupagani yeeyingiza mu nsonga ezikwatagana n’olutalo olwo lwennyini. Mu byawandiikibwa ebisatu ebikwata ku Lutalo lwa Panium, olunyiriri olw’ekkumi n’ennya lutegeeza nti okwolesebwa kuteekebwawo Roma.

Mu byafaayo by’Olutalo lwa Panium, Papa omweru omukonservativu ow’e Vatikaani I ajja okwegatta amaanyi n’ow’enkomerero ku bapulezidenti munaana abaayatandika mu biseera bya Reagan, eyali dda amaze okuzimba omukago ne Papa omweru omukonservativu ow’e Vatikaani I. Baakikola mu 1989 okuggwisa wansi USSR eyaliwo edda, era ku nkomerero balikikola okuggwisa wansi omufuzi ow’enkomerero ow’obwakabaka obwo bennyini.

Mu myaka gya Reagan era olw’omukago ogwaliwo wakati wa Papa Yohani Paulo II n’Amerika, Papa Yohani Paulo II yatuuka okukkiriza nti ye yali Papa omulungi ow’obunnabbi bwa Fatima. Olw’okukakasa okwo, yatandika okutambula ensi yonna okutumbula bye yategeera ng’okutuukirizibwa kw’obunnabbi bwa Fatima. Mu kukikola kwe, yafuuka Papa asinga okutambula mu byafaayo era n’aba amanyiddwa ennyo okusinga bonna, ng’ate yatuukiriza obunnabbi bw’Okubikkulirwa 13 obwategeeza nti walijja obudde lwe ensi yonna eriyeewuunyira n’egoberera ekisolo. Ekifaananyi kya Papa Yohani Paulo II mu bantu kiraga ekika kya Papa omukakanyavu ow’e Vatikaani I agatta omukago ne pulezidenti wa Amerika ow’enkomerero.

Noolwekyo, ekimu ku bubonero bw’obunnabbi obumukwatako, ku Papa eyali mu mulembe gumu ne Reagan, kwe kuba nti waliwo ebbanga we ekifaananyi kye mu maaso g’abantu kimanyikibwa ng’akabonero akalaga ekkubo. Akabonero ako kali mu olunyiriri olw’ekkumi n’ena, bwe banyazi b’abantu bo banyweza eryolesebwa. Papa John Paul II atuukiriza akabonero k’obunnabbi akalaga nti ye Papa gwe ensi yonna yawuunyira, era n’akiraga ebiri mu maaso ku Papa wa Vatican I omukakkamu ow’ennaku ez’enkomerero agenda okuteeka omukago ne Trump. Bwe kiba kityo, eryolesebwa linywezebwa, era ekirinyweza kwe kuba nti Papa yeeteeka mu byafaayo bya Panium n’omwaka 200 emabega wa Kristo.

Entandikwa y’abapulezidenti munaana eraga enkomerero y’abapulezidenti munaana, era ng’ennaku ntono nga zisigadde nga tekinnaba kutuuka ku teeka lya Sande erirabikirwa mu vesi kkumi na mukaaga, omwenzi wa Ttuulo eyali erinnesebwa addayo mu byafaayo mu lwatu ng’ayunga endagaano n’ali mu kifo kya Reagan, Donald Trump. Wamu, nga bwe kikiikirirwa mu ndagaano ya Antiochus ne Philip ow’e Makedoniya, basaanyaawo ekika eky’enkomerero ky’obwakabaka obw’amaserengeta, nga kikiikirirwa kabaka omwana Ptolemy. Omwana mu bunnabbi bwa Bayibuli kye kifaananyi ky’ekika eky’enkomerero, era bwe luggwawo olutalo lwa Yukurayini, Putin ajja kuddamu ebyafaayo by’abakabaka ab’amaserengeta, abaayimusibwa olw’obuwanguzi mu ntalo ne baviira ku kkubo mu kizibu eky’enjawulo eky’okugatta ekkanisa ne gavumenti.

Bw’otyo, olunyiriri olw’ekkumi, olulaga 1989 n’olutalo olusooka olw’okuyimirirwaamu, lye ntandikwa, oba ennyukuta esooka mu mmeeza y’ennyukuta z’Olwebbulaniya. Olutalo lwa Raphia mu olunyiriri olw’ekkumin’omu olulaga olutalo lwa Yukuleini lwe nnyukuta ey’ekkumi n’asatu mu mmeeza y’ennyukuta z’Olwebbulaniya. Omuwendo kkumi n’asatu kye kimenyetso ky’obujeemu, era abo ab’eggye ery’okuyimirirwaamu mu lutalo lwa Yukuleini be Banaazi, akabonero akasinga obukulu ak’obujeemu mu mulembe guno. Panium ye nnyukuta ey’enkomerero mu mmeeza y’ennyukuta z’Olwebbulaniya, erimu ennyukuta amakumi abiri mu bbiri. Bw’otyo, ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza “mazima,” ekikolebwa nga bawunganiza wamu ennyukuta esooka, ey’ekkumi n’asatu n’ey’amakumi abiri mu bbiri ez’emmeeza y’ennyukuta ne kikola ekigambo ky’Olwebbulaniya “mazima,” kikakasa nti enkola y’entalo ez’okuyimirirwaamu ezisatu ye mazima. Ennyukuta ey’amakumi abiri mu bbiri era ey’enkomerero mu mmeeza y’ennyukuta z’Olwebbulaniya kye kimenyetso ky’obwakatonda okwegatta n’obuntu, era okutuukirizibwa kw’Olutalo lwa Panium mu biseera eby’okuumpi kujja kuba mu bwapulezidenti bwa Trump. Trump ye Pulezidenti ow’amakumi abiri mu bbiri eyafugidde emirundi ebiri.

Panium erina obujulirwa obubiri obulaga omukago ogw’obubili, era mu byombi omukago guno gulaga entereeza y’obukulembeze eyawaggulu n’eyawansi wakati w’ebbali ebbiri. Omukago wakati wa Firipo ne Antiyokosi gwali gwa magezi, nga gugendereddwamu okuzibirira obuyinza bw’ennyumba ya Pitolomeyo n’Oburumi mu Buvanjuba bwa Ennyanja ya Mediterani. Kyokka okukoleragana kwabwe tekwategekeddwa ku Lutalo lwa Panium lennyini; Antiyokosi ye yakulembera olugendo luno yeekka, nga tewali kwetaba kwa Firipo mu bya magye mu ngeri etereevu. Obuvunaanyizibwa bwa Firipo bwali mu ngeri etali ya butereevu: yawa obuwagizi bwa byapolitiki n’amagezi, ng’asibirira ab’omu mikago gy’Abaloma n’ab’ennyumba ya Pitolomeyo mu Bugiriki ne mu Bwannyanja bwa Aegea, n’awa Antiyokosi omukisa okussa amagezi ge ku Koele‑Siriya. Abawandiisi b’ebyafaayo bonna bategeeza nti Antiyokosi ye yali asinze amaanyi mu mukago, era nti ye yekka ye yalwana olutalo. Omukago gwabwe gwakwatanga ku kitundu kinene ekikwataganako n’obwakabaka bwa Alekisanda obw’edda. Noolwekyo, omukago guno gulina omukulembeze asooka n’omugondera omutono, nga kyeraga mu linnya Kayisaliya‑Firipo, erya Panium mu biro Kristo bwe yatambulira mu bantu. Kayisaliya‑Firipo bwe kityo kikwatagana ne Antiyokosi ne Firipo, kubanga Kayisaali ye yali asinze amaanyi mu mukago, nga kino kisimbulwa mu Kayisaali Awugusito wamu ne Herode Firipo omufuzi w’ekitundu.

Ekigambo “Tetrarch” kitegeeza omufuzi w’ekitundu eky’okuna. Kayisaali yafuganga obwakabaka bwonna, ate Firipi yafuganga ekitundu eky’okuna ky’ettaka; bwe kityo akabonero ka Firipi ne kateekebwa mu nkolagana ey’obugonderwa mu mikago gya Paniyumu ne Kayisareya-Firipi. Ku Herode Firipi tulaba akabonero k’emiryango ebbiri egy’omusaayi, nga byombi bibonero by’enkolagana y’endagaano ne Katonda eyamenyeka. Era tulabamu n’ebijjukizo by’ekitundu eky’okuna ku kugabanyibwa kw’obwakabaka bwa Aleksanda okuba mu bitundu bina, oba aba “Tetrarch” bana. Firipi kitegeeza omwagazi w’embalaasi.

Mu Lutalo lwa Panium, olutuukirizibwa ku nkomerero y’entaalo eya Yukureini, Antiochus Magnus, Amerika, ejja kuwanguza Rasha era ejja okuyingira endagaano y’obumu n’omuzannyi omutono ayimirizibwa Firipo. Oyo muzannyi omutono ajja kwetabamu naye si butereevu mu lutalo. Olutalo lujja kuba wakati wa Amerika ne Putin, era kirabika nga kyegattiddwa butereevu n’empaka z’eddiini ezivudde mu kunyiigibwa n’okwenyumiririza kwa Putin, nga bwe kiragibwa mu Ptolemy IV Philopator oluvannyuma lw’Olutalo lwa Raphia, era ne mu kabaka Uziya owa Yuda. Ptolemy ne Uziya baali bakabaka ab’amaseerengeta abakkuziddwa mu bwenyumirizi olw’obuwanguzi bwabwe mu by’amaggye, ne baagala okwetikka omulimu omutukuvu ogwali gw’okutuukirizibwa bokka bakabona. Uziya yafuna ebigenge olw’okugezaako kwe, ate Ptolemy mu busungu obunene n’atta Abayudaaya 50,000 e Aleksandriya.

Olunyiriri olw’ekkumi n’asatu lulaga olutalo wakati w’omulembe ow’enkomerero ogw’akabaka wa mulembe guno ow’ekkibiina, oba obukomunisiti—Rwasiya ya Vladimir Putin—ne Amerika (USA). Trump awangula mu lutalo, naye akikola ng’ali ne munywanyi okuva mu kitundu eky’okuna ky’obwakabaka, naye ono tabeerayo mu lutalo ddala. Tuli kumpi n’okumalirizo kw’olunyiriri olw’ekkumi n’emu, nga ebyo ebiriwo kakati bwe bibukakasa. Putin ajja kuwanguza Ukraine, nga kino kiyimiririddwa Raphia. Awo oluvannyuma ajja okutandika okuzikirira buvuddemu, nga kiyimiririddwa Uziyya okuteekebwa mu nnyumba okutuusa lwe yafa olw’endwadde y’ebigenge. Oluvannyuma lw’obuwanguzi bwe e Raphia mu 217 BC, obufuzi bwa Ptolemy IV Philopator bwatandika okukendeera olw’enguzi, okusaasaanya ennyo, n’okwesigama ku bawa amagezi abatalina butuukirivu. Yafa mu 204 BC, nga kisoboka nti yattibwa oba yateekebwamu obutwa baminisita be, Sosibius ne Agathocles, ng’ekitundu ky’olukwe olw’okukakasa obuyinza bw’omwana we omuto, Ptolemy V. Ekyokomalo kino ekitabudde nnyo kiraga obutebenkevu n’enkwe ezaali za bulijjo mu mbuga z’obwakabaka ez’e Hellenistic, era kitegeeza okukyuka okunene mu kugwa kwa Misiri wa ba Ptolemy.

Ekiranga ekimu eky’okutuukirizibwa okw’Omwoyo kwa Kabaka ow’amaserengeta—ekyalabirizibwa mu bituukirizibwa ebyennyini ebyabaawo mu kulwanagana olw’okufuna obufuga bw’ensi yonna oluvannyuma lw’okufa kwa Alekisanda Omukulu—kye “Enkyukakyuka.” Bufalansa yafuuka Kabaka ow’amaserengeta ow’eby’Omwoyo mu kiseera ky’Enkyukakyuka eya Bufalansa. Kabaka ow’amaserengeta ow’omu biro bya leero, Lasa, yazaalibwa mu Enkyukakyuka eya Lasa. Okukula kw’efilosofi eyaleetebwa mu Enkyukakyuka eya Bufalansa, ng’eva mu anarkiya ey’Enkyukakyuka eya Bufalansa ne gituuka ku kkominisimu ogw’Enkyukakyuka ya Sovyeti, kye kiranga kya Kabaka ow’amaserengeta. Kkominisimu yasasaana mu nsi yonna okuyitira mu nkyukakyuka.

Mu biro bya leero, CIA ng’eyita mu kukozesa ebitongole ebitali bya gavumenti, ebadde ekola okuggya obukulembeze bw’amawanga mu buyinza okwetooloola ensi, era enteekateeka ya sitepu ku sitepu gye baddamu baddamu okukozesa ye bagiyita color revolutions. Kabaka w’amaserengeta ye obuyinza bw’ennyoka enene, ate ne globalists nabo bali mu buyinza bw’ennyoka enene, era color revolutions za CIA ze bibonero by’obuyinza bw’ennyoka enene. Ebyafaayo bya Bufalansa nga kabaka w’amaserengeta ow’eby’omwoyo birina ebyafaayo eby’enjawulo ebiraga okutuuka ku nkomerero kw’olunnyiriri olwo olw’obunnabbi.

Ekkomerero eryo kikiikirirwa Napoleon. Enkalakkalira ey’e Bufalansa eraga entandikwa ya Bufalansa ng’ekabaka w’amaserengeta, ate Napoleon alaga ekkomerero kyayo. Abawandiisi b’ebyafaayo balambulula olunyiriri lw’ebitundu ebyamuleetedde Napoleon okutuuka e Waterloo, bityo ne balaga okukoma mu ngeri ey’okweyongerayongera ku kabaka w’amaserengeta ow’omwoyo ow’asooka, nga kyawukana n’engeri Babulooni ne Belushaza gye baakwatibwamu mu kiro kimu. Vladimir owasooka mu buyinza bwa kabaka w’amaserengeta ow’omulembe guno, Vladimir Lenin, yafa mu bbanga ly’emyaka ebiri olw’olunyiriri lw’amasiturooku. Abamu bateebereza nti Joseph Stalin yamuteekamu obutwa, nga bwe waliwo abalala abateebereza nti Ptolemy IV yateekebwamu obutwa abaamuwabuulira be. Okukoma kw’akabaka w’amaserengeta ow’omulembe guno, nga kukiikirirwa mu Soviet Union, nakwo kwatuukirizibwa mu ngeri y’enkalakkalira.

Okwekalakaasa e Moscow okw’ayambako mu kugwa kwa USSR kwe kwali okuwakanya okunene okw’abantu mu biseera by’okutembya gavumenti eby’August 1991 (August 19-21, 1991). Ekik happened kino, ekyali kisinziira ku kukuuma Ennyumba Enjeru n’obukulembeze bwa Boris Yeltsin, kyaggyamu amaanyi abakakanyavu ba Sovyeti mu ngeri ey’ensonga, kyayawula obunafu bw’obufuzi, era ne kyanguyiza okugwa kwa USSR. Newankubadde okwekalakaasa okwasooka e Moscow (nga 1987-1990) n’ekibinja kya Baltic Way (1989) byazimba amaanyi, okwekalakaasa okw’August 1991 kwe kwali akatundutundu ak’ensonga e Moscow, ne kireetera Yuuniyoni ya Sovyeti okuvunjikawo ku nkomerero ya 1991. Entandikwa ya Rusiya ng’ekabaka ow’amaserengeta etandika ne revolusoni era n’ekomera ne revolusoni. Okukoma kwa USSR kwali okumenyekamenyeka okw’eyongera kw’obwakabaka, nga bwe kyali ne Ptolemy, Uzziah, Napoleon era ne Vladimir Lenin. Okukoma kwa Putin kubeera okugwa okw’eyongera, okutandika ddala nga entalo e Yukureeni zimaze. Enkomerero ye ejja mu Olutalo lwa Panium, nga USA etwala obukulembeze bw’obwakabaka, nga efuna obuwagizi okuva mu munywanyi atali mu lutalo lwennyini.

Tujja okugenda mu maaso n’ensonga zino mu kiwandiiko ekiddako.