Mu Njiri ya Yokaana, bukyanga Emmere ey’ekisembayo okutuusa lwe Yesu agenda mu Lusuku lwa Kisemani, waliwo ennyonnyola empanvu okuva mu essuula ey’ekkumi n’ennya okutuuka ku nkomerero y’essuula ey’ekkumi n’omusanvu. Ntegeka okwogerako ku essuula zino mu kiwandiiko ekiddako. Kino kiwandiiko kye ky’entandikiriro ey’okuzimbirako okutegeera kw’essuula ezo. Bwe tutunuulira olunyiriri lw’ennongoosereza mu byafaayo bya Kristo, okwogerezagana kwa Kristo n’abayigirizwa be mu essuula ezo kubeera nga kuddirira okuyingira kwe mu Yerusaalemi n’obuwanguzi era nga tekunnatuuka ku musalaba. Yesu yayingira mu Yerusaalemi, oluvannyuma n’alya emmere ey’ekisembayo n’abayigirizwa be, olwo ennyonnyola n’etandika, n’alyoka agenda e Kisemani; mu ttumbi ery’ekiro ku lunaku olwo olumu ne bamukwata, era ne ntandikawo enteekateeka ey’ebitundu musanvu eyatuusa ku kubambibwa ku musalaba. Mu ngeri y’obunnabbi, ye n’abayigirizwa be baali mu kifo ekiddirira ddala Olukungaana lw’omu nkambi e Exeter era nga tekunnatuuka ku Obusuusuti obukulu, mu byafaayo ebyayimiririrwa entambula y’omwezi ogw’omusanvu. Mu nnyonnyola etandika oluvannyuma lwa Emmere ey’ekisembayo, ekisooka Yesu kye agamba kye nti:
Emitima gyammwe temweraliikirira: mukkirize mu Katonda, era mu nze mukkirize. Yokaana 14:1.
Ng’amanyi nti ennaku ennene zaali zisigaddeyo ssaawa ntono okutuuka, Yesu yanonya okunyweza abayigirizwa be olw’ekizibu ekijja. Olunyiriri olukwekeddwa olw’obunnabbi oluli munda mu bubonero obuna obulaga ekkubo obufuula ebintu ebyaliwo ebifaananyizibwa ng’obubwatuka bw’enkuba omusanvu, lye byafaayo mwe gituukirira emitendera esatu gy’emboozi mu Njiri ya Yokaana. Olunyiriri olwo olukwekeddwa, oluli munda mu obubwatuka bw’enkuba omusanvu, luyimira ebyafaayo okuva ku kusuulibwamu essuubi okwasooka okutuuka ku kusuulibwamu essuubi okwasembayo.
Mu kaseera katono ddala nga Yesu tannabagamba nti, 'temweraliikirira mu mitima gyammwe,' Yuda Isukalyoti yali avudde ku kijjulo okugenda e Sanhedrin olw'okusatu era olwasembayo. Bwe yava ku kijjulo ng'agenda mu kusisinkana kwe okw'okusatu, yaggala ekiseera kye eky'okugezesa.
Mu ngeri ey’okutunulamu olunyiriri olwekwekeddwa oluli mu kabonero k’emibwatuka musanvu, okuyingira kwa Kristo okw’obuwanguzi kuyimirira Okukaaba mu ttumbi l’ekiro, we byolesebwa ebika bibiri by’abasinza. Akabonero akalaga ekkubo ak’ennyukuta eya wakati mu Lwebbulaniya, eyekozesebwa mu kukola ekigambo ky’Olwebbulaniya ‘amazima’, kye nnyukuta eya kkumi n’asatu mu nnukuta z’Olwebbulaniya. Ekkumi n’asatu liyimirira obujeemu, era nga kabonero ka obunnabbi liyimirira Okukaaba mu ttumbi l’ekiro, we abawala abata magezi bayimirira okweyolesebwa kw’obujeemu, nga n’e Yuda bwe akikola mu kabonero akalaga ekkubo ak’okuyingira okw’obuwanguzi.
"Wabaddewo era bulijjo waakubeerawo omuddo omubi mu ngano, abawala abata magezi wamu n'ab'amagezi, n'abo abatalina mafuta mu bibya byabwe awamu n'ettaala zaabwe. Waaliwo Yuda eyali ayegomba ennyo mu kkanisa Kristo gye yateekawo wano ku nsi, era waakubeerawo n'abafaanana Yuda mu kkanisa mu buli kiseera ky'ebyafaayo byayo." Signs of the Times, October 23, 1879.
Yuda bwe yaddiza ensimbi, n’akkiriza eri Kayafa n’oluvannyuma eri Kristo nti yamuwaayo, n’alyoka agenda yeetuga. Nga ava mu luggya lw’okusaliramu emisango, n’aleekaana n’ebigambo bennyini ebiraga embeera y’ekizibu ey’abawala ab’obusiru bwe bategeera nti tebaafunye mafuta.
"Yuda yalaba nti obwegayirizi bwe bwali bwa bwereere, n’adduka n’ava mu kifo ky’ekibiina ng’ayogerera waggulu nti, Kiseera kibuze! Kiseera kibuze! Yawulira nti tayinza kubeera mulamu okutuuka okulaba Yesu nga abambiddwa ku musaalaba, era mu kusubwa essuubi n’afuluma n’ayetuga." Desire of Ages, 722.
Yuda alaga engeri obubaka obw’obulimba obw’Okukaaba okw’omu ttumbi w’ekiro bwe bubeera, ng’adduka ng’ava mu kifo mwe baali batuulidde ng’ayogerera waggulu nti, “Kiyiseeko nnyo! Kiyiseeko nnyo!” Obubaka buno bulaga bulijjo ebika bibiri by’abasinza, era nga bwe kyali mu byafaayo bya Abamillerite: nga bwatuuka obubaka ob’amazima obw’Okukaaba okw’omu ttumbi w’ekiro, abawala abataalina magezi ne bayongera okukolera ku bubaka obw’obulimba. Noolwekyo, mu byafaayo bya Abamillerite twalina ekibiina ekyalonda William Miller okuba omukulembeze, nga baagaana obubaka bw’Omulayika ow’okusatu era ne balwanyisa ekisibo ekitono ekyagoberera Kristo mu Ekitukuvu Ennyo.
Endowooza yange yattwalibwa mu biseera eby’omu maaso, lwe banaabanga bawadde akabonero: ‘Laba, Omugole ajja; mufulume mugende musisinkane naye.’ Naye abamu banaabanga bweddiridde okufuna amafuta ag’okuzzaamu ettaala zaabwe, era nga ky’amala nnyo, baly’ategeera nti obutonde bw’omuntu, obufaananyiziddwa n’amafuta, tebusobola kugabanyizibwa. Review and Herald, Febwali 11, 1896.
Akabonero akasatu ak’ebyafaayo ebyakwekebwa kakiikirira okusala omusango, era kakiikirirwa ennukuta esembayo mu lukalala lw’ennukuta z’Olwebbulaniya. Ennukuta ye "Tav," era bw’ewandikibwa efaanana omusalaba. Omusalaba akiikirira okusala omusango.
Okuva ku kulemeka kw’ensuubi okusooka mu byafaayo bya Abamillerite okutuuka ku Okukaaba okw’essaawa ya ttumbi, oba okuva ku nnyukuta ‘alpha’ okutuuka ku nnyukuta ey’ekkumi n’esatu, waliwo akabonero k’ekkubo akiyimirira ekiseera, akamanyiddwa ng’ekiseera eky’okulindirira mu lugero lw’abawala ekkumi, ekiseera eky’okulindirira ekiri ne mu Habakkuki essuula ey’okubiri. Okuva ku Okukaaba okw’essaawa ya ttumbi, oba ku nnyukuta ey’ekkumi n’esatu ey’obujeemera, okutuuka ku Kulemeka kw’ensuubi Okunene, ennyukuta esembayo mu alifubeti, na wano waaliwo ekiseera ekyayitibwa ‘movimenti y’omwezi ogw’omusanvu’, si lwa kuba kyamala emyezi musanvu, naye kubanga obubaka bw’Okukaaba okw’essaawa ya ttumbi bwalambika nti Kristo yalijja ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu mu kalenda y’Abayudaaya, olwali Olunaku lw’Okutangirirwa.
Obukwakkulizo bw’ennyonnyola okuva mu Yokaana essuula kkumi na nnya okutuuka ku essuula kkumi na munaana butandikira mu kiseera ekifaananyiriza entambula ey’omwezi ogw’omusanvu mu byafaayo by’abagoberezi ba Miller. Ensonga enkulu y’ennyonnyola mu Njiri ya Yokaana kwe kutegekera abayigirizwa ekizibu ekigenda okujja eky’omusalaba (ennukuta ‘Tav’). Kale Kristo yalaga nti okuva mu kufa kwe okutuuka lwe yalinnya eri Kitaawe n’akomawo, kyandibadde eri abayigirizwa be ekiseera eky’ennaku, obutakakasibwa, n’okusuulirwa essuubi. Nga bwe kiri n’ebiranga eby’obunnabbi eby’okusuulirwa essuubi ezasooka zonna, nga bwe byeyolekera mu bujulizi bw’emigga egy’enkyukakyuka, okusuulirwa essuubi kuno kulimu embeera eva mu kutalabirako mazima ag’omugaso agaali gamaze okulabisibwa. Okufa kwa Kristo ku musalaba kwali era kakano ky’akiri mazima ag’omugaso ennyo, era yategeeza abayigirizwa mu lwatu nti alibambibwako ku musalaba era alizuukira; naye ekizibu kyali kinene nnyo, ekyasukkiridde ddala, ne beerabira kye baalina okujjukira.
"Bwe Kristo, Essuubi lya Isirayiri, yabambibwa ku musaalaba era n’ayimusibwa nga bwe yagamba Nikodemo nti aliyimusibwa, essuubi ly’abayigirizwa lyafa wamu ne Yesu. Tebasobodde kunnyonnyola ensonga eyo. Tebasobodde kutegeera byonna Kristo bye yali yabagambye ku nsonga eyo nga tebinnabaawo." Okukkiriza n’Emirimu, 63.
Ensonga enkulu ey’obubaka obuli mu emitwe ennya egyo mu Yokaana gye tuboogeraako, yali Yesu ng’ategekera abayigirizwa be ebbanga ery’ennaku n’okuggwaamu kw’okusuubira kwe bandiyitamu, okutandikira ku kukwatibwa kwa Yesu mu ttumbi ly’ekiro okutuusa lwe yaddamu oluvannyuma lw’okulinnyuka eri Kitaawe. Mu emitwe ennya egyo mu Yokaana, ekiseera ekyo Kristo bwe yali wala n’abayigirizwa kiyimirira ng’ebbanga ery’okuweerindako. Mu byafaayo, ekiseera ekyo kye nkiyita ebbanga ery’okuweerindako kyabeerawo oluvannyuma lw’omutawaana omukulu ogw’Omusalaba. Mu emitwe ennya gye tutegekera okwekenneenya, gino mu ngeri ey’obunnabbi giyimirira ng’ebbanga ery’okuweerindako eritandikira ku kuggwaamu kw’okusuubira okwasooka, so si oluvannyuma lw’ennaku ennene ey’Omusalaba.
Lwaki nteesa nti okumenyeka kw’essuubi okwasembayo Kristo kwe yali ategekera abayigirizwa be, kwali kufaananyiriza okumenyeka kw’essuubi okwasooka, nga mu lunnyiriri lw’okutereeza lwa Kristo kwali okufa kwa Lazaro? Ekibuuzo kino kiteekwa okusoloozebwa okusooka nga tetunnalaba emboozi esangibwa mu ssuula ennya eza Yokaana mu musana ogusimbawo amazima agali kati nga gagguddwawo nga gakwataniddwa n’ebyafaayo ebyekweeke eby’okudduuma omusanvu.
Mu byafaayo bya Kristo, ekiseera ekiri wakati w’okufa n’okuzuukira kwa Lazaro kituukagana n’ekiseera eky’okulindirira. Awo Kristo n’agenda e Yerusaalemi olw’okuyingira kwe okw’obuwanguzi. Kristo mu Yokaana kkumi nnya ayogera n’abayigirizwa be mu byafaayo ebyandibadde entambula y’omwezi ogw’omusanvu, eyatandikira mu kiseera ky’okutuuka kw’obubaka bw’okukaaba okw’ekiro wakati, nga ekiseera eky’okulindirira kiggweeewo, obwatandikawo entambula y’omwezi ogw’omusanvu.
Okutegeera engeri ekigambo ky’Olwebbulaniya “amazima” gye kikakasa okutegeerwa obulungi kw’ebyafaayo ebyali bikwekeddwa, ebyabikkuliddwa okuva mu byafaayo eby’ekifaananyi eby’ebibwatuka omusanvu, kyetaagisa okwekebejja obulungi obubaka Kristo bwe yali abawa abayigirizwa be mu Yokaana essuula 14 okutuuka ku 17. Okulabirako okw’akabonero akalaga ekkubo ak’Okusaaluggya Okukulu nga kakozesebwa okunnyonnyola akabonero ak’Okusaaluggya okusooka, kuyinzika okulabibwa mu bumanyirivu bw’abayigirizwa nga baali ku kkubo erya Emawusi.
Ekyamaliriza ekiseera eky’okulindirira mu byafaayo by’Abamillerite kye kwali okutereeza obunnabbi bwa 1843 obwali bulemereddwa dda. Omulimu gwa Samuel Snow mu kukulaakulanya obubaka obwaleeta entambula ey’omwezi ogw’omusanvu eyamalirizibwa n’Okusubwa Okukulu, guyinza okugobererwa mu byafaayo, nga tugoberera okukula kw’okutegeera kwe okuyita mu byawandiiko bye yafulumya n’eby’okwogera mu lujjudde ebyamusitula okutuuka ku lukungaana lw’ekambi e Exeter. Okunnyonnyola okwaluŋŋamizibwa kukwata ku nkula y’ensonga eyo mu ngeri ey’enjawulo okusinga okugoberera bwokka enkulakulana ey’ebyafaayo ey’obubaka bwa Snow mu nkomerero yabwo. Mwannyinaffe White atutegeeza nti obubaka bwategeerekebwa Mukama bwe yaggya omukono gwe ku nsobi eyali mu mibalo ku lubawo lwa Habakkuku lwa 1843.
Nnalaba abantu ba Katonda basanyufu mu kusuubira, nga balindirira Mukama waabwe. Naye Katonda yateekateeka okubagezesa. Omukono gwe gwakisa ensobi eyali mu kubala ebiseera eby’obunnabbi. Abo abaali balindirira Mukama waabwe tebaazuula ensobi eno, era n’abasomeddusen nnyo abagaana ekiseera nabo tebaagiraba. Katonda yateekateeka nti abantu be basisinkanire okuggwaamu essuubi. Ekiseera kyayita, n’abo abaali balindirira Omulokozi waabwe nga basanyufu mu kusuubira ne balumwa emitima ne bagwaamu essuubi, naye abo abataagalanga okulabika kwa Yesu, wabula abaakkiriza obubaka lwa kutya, baasanyuka kubanga teyajja mu kiseera eky’okusuubirwa. Okukkiriza kwe baayogeranga tekwakwatanga ku mitima gyabwe newankubadde okutukuza obulamu bwabwe. Okuyitawo kw’ekiseera kwalaga bulungi mitima egyo. Bebaasooka okukyuka ne banyooma abo abaalina ennaku n’abaagwaamu essuubi, abaalagala ddala okulabika kw’Omulokozi waabwe. Nnalaba amagezi ga Katonda mu kukebera abantu be era okubawa ekigezo ekisunsula okuzuula abo abaddirira ne baddayo emabega mu kiseera ky’okukemebwa.
Yesu ne eggye lyonna ery’omu ggulu baatunuulira n’okusaasira n’okwagala abo abaali balindiridde n’essuubi erisanyusa okulaba Oyo emmeeme zaabwe gwe baayagala. Abamalayika baali babazungulira, okubanyweza mu ssaawa y’ekigezo kyabwe. Abo abaagaanye okukkiriza obubaka obw’omu ggulu baasigala mu kizikiza, era obusungu bwa Katonda ne bubuukira eri bo, kubanga baagaana okwaniriza omusana gwe yabasindikira okuva mu ggulu. Abo abeesigwa, abennyamivu abatategeera lwaki Mukama wabwe teyajja, tebaasigala mu kizikiza. Nate baakulemberwa okuddayo mu Baibuli zaabwe okunoonya ebiseera eby’obunnabbi. Omukono gwa Mukama ne gukulibwako ku bibalo, era ensobi n’eyategeezebwa. Ne balaba nti ebiseera eby’obunnabbi byatuuka mu 1844, era nti obujjulizi obumu bwe baali baaleetedde okulaga nti ebiseera eby’obunnabbi byaggwa mu 1843, bwennyini bwalaga nti byandikomyeza mu 1844. Omusana okuva mu Kigambo kya Katonda ne gwaka ku mbeera yaabwe, era ne bazuula ekiseera eky’okulindirira—‘Newankubadde [ekyolesebwa] kiteeba, mukilindire.’ Mu kwagala kwabwe okuyagala nnyo okujja kwa Kristo amangu, baalirabiridde okukereeza kw’ekyolesebwa, okwategekebwa okubikkula abo ab’alindirira mu mazima. Nate baalina ekiseera ekirambikiddwa. Naye nalaba nti bangi ku bo tebaasobola kusituka okuva mu bwennyamivu bwabwe obuzito okufuna ekigero ky’obwegirivu n’amaanyi ekyaalabika mu kukkiriza kwabwe mu 1843.
Sitaani n’abamalayika be baabawangula, n’abo abatawaniriza obubaka beekubagiza nga beegulumiza ku nsalawo yaabwe ey’obulabiririvu n’amagezi mu kugaana okwaniriza ekyo kye baaliyita okulimbibwa. Tebaategeera nti baali basuula okuteesa kwa Katonda ku bo bo, era nga bakolera wamu ne Sitaani n’abamalayika be okubabuzaamu amagezi abantu ba Katonda, abaali bakituukiriza mu bulamu bwabwe obubaka obwatumwa okuva mu ggulu.
Abakkiriza mu bubaka buno baanyigirizibwa mu makanisa. Okumala akaseera, abo abataayagala okuwaniriza obubaka buno baakomezebwa olw’entiisa okuteeka mu nkola ebyo bye baali bawulira mu mitima gyabwe; naye ebbanga bwe lyayitawo, ebyo bye baali bawulira mu butuufu ne byeyoleka. Baayagala okusirizisa obujulizi abalindirira be baalumirirwanga okubuwa, nti ebiseera eby’obunnabbi byatuuka mu 1844. Mu bweyolefu abakkiriza baayanjulula ensobi yaabwe ne bawa ensonga lwaki baasubiranga Mukama waabwe mu 1844. Abawakanya tebaasobola kuleeta mpaka zonna okuwakanya ku nsonga ez’amaanyi ezaaweereddwa. Naye obusungu bw’e makanisa ne bwaka; ne basalawo obutawulira obujulizi, era ne babugobamu mu makanisa, abantu abalala baleme okubuwulira. Abo abataayinza kukweka ku balala omusana Katonda gwe yabawa basuulibwa ebweru okuva mu makanisa; naye Yesu yali nabo, era ne basanyuka mu kitangaala ky’amaaso ge. Baali bategekeddwa okuwaniriza obubaka bw’omalayika ow’okubiri. Early Writings, 235-237.
Ebyafaayo ebyannyonnyoliddwa kaakano binnyonnyola, wamu n’ebirala, ebyo ebyeyitamu ku July 18, 2020, naye ensonga gye njagala olowoozeeko ye nti okutegeera okuliikirizibwa mu bubaka bw’Okukaaba kw’Obutumbi bw’ekiro nga bwe bwaweebwa Samuel Snow mu lukuŋŋaana lw’enkambi e Exeter, tekulagiribwa mu mulimu ogw’ebyafaayo ogwa Snow, wabula mu kikolwa ky’omukono gwa Mukama. Omukono gwe gwali gubikkiridde ensobi, era bwe yaggyawo omukono gwe Abamillerite ne basobola olwo okutegeera okwanakuwazibwa kwabwe, era ne bategeera nti baali mu kiseera ekiragiriddwa ng’ekiseera eky’okulindirira.
Mu lugendo lw’abayigirizwa abaali ku kkubo erya Emawusi, okuggyawo omukono gwe kye kitundu ekikulu ennyo. Okuggyawo omukono gwe kufaananyiriza okukoma kwa kiseera akimanyiddwa nga ekiseera eky’okulindirira, era kuggwa n’okutegeera okukiikirirwa obubaka bwa 'Midnight Cry'. Naye eky’okulabirako ekya Emawusi kyabeerawo oluvannyuma lw’omusalaba, ogw’akiikirira okusubwa essuubi okukulu, so si kusubwa essuubi okusooka olw’okufa kwa Lazaalo.
Era, laba, ku lunaku olwo ababiri ku bo ne bagenda mu kyalo ekyitibwa Emawusi, ekiri okuva e Yerusaalemi mailo nga musanvu. Ne boogerezagana ku byonna ebyo ebyaliwo. Awo nga bakyogeraganya era nga bateesa, Yesu yennyini n’abatuukako, n’agenda nabo. Naye amaaso gaabwe ne gaterekebwa obutamumanya. N’abagamba nti, Ebigambo bino bye mwogerezaganya omu n’omulala, nga mugenda, era nga munakuwala, biki? Lukka 24:13-16.
Ekigambo "eyes" mu kyawandiiko kino kiyimirira okulaba, okusinga okutegeeza eriiso ery’omubiri eryennyini. Ekigambo "holden" kitegeeza amaanyi. Abayigirizwa tebaasobodde okutegeera ekyolesebwa ky’omusalaba kubanga Kristo yali ababbikidde obusobozi bwabwe okulaba ekyolesebwa ky’obunnabbi eky’omusalaba. Omukono gwa Kristo gukola ng’akabonero k’amaanyi ge. Ennaku Yesu ze yategeera zaayimirira okujjaamu essuubi okunene kwe baalina. Oluvannyuma lw’emboozi eyongedde okuva mu bayigirizwa abaajjibwamu essuubi, Kristo n’atandika okwogera.
Awo n’abagamba, Mmwe abasiru, era abatakkiriza mangu mu mitima byonna bye bayogedde bannabbi: Saanidde Kristo okubonaabona ebyo, n’alyoka ayingira mu kitiibwa kye? Era nga asookera ku Musa ne bannabbi bonna, n’abannyonnyolera mu byawandiikibwa byonna ebimukwatako. Ne basemberera ekyalo mwe baali bagenda: naye ye n’alabika ng’ayagala okugenda wala okusinga. Naye ne bamusaba nnyo, nga boogera nti, Sigala naffe: kubanga akawungeezi kaatera okutuuka, era olunaku luyiseemu nnyo. N’ayingira okusigala nabo. Lukka 24:25-29.
Yesu yayigiriza abayigirizwa ng’akozesa enkola eya ‘historicist’ mu kuvvuunula Baibuli, ng’azze wamu eminnyiriri gy’obunnabbi okuva eri Musa okweyongerayo mu byafaayo ebitukuvu okulambulula ebyafaayo by’omusalaba. Yesu yakozesa eminnyiriri gy’ebyafaayo eby’obunnabbi eby’edda, egiyimirira amakubo amakadde n’enkola ey’olunyiriri ku lunyiriri, okuyigiriza abayigirizwa abaali bawedde essuubi. Bwe yalabika ng’ayagala okweyongerayo mu lugendo nga batali nabo, ne bamunyweza okumuyingiza n’asigala nabo. Baalimu kiseera eky’okulindirira, era Kristo yali waakuggya omukono gwe ku maaso gaabwe. Bwe yaggyawo omukono gwe, ekiseera eky’okulindirira kyandibadde kiggwa; era bwe baaddukira mu kizikiza nga baddayo e Yerusaalemi eri abayigirizwa kkumi n’omu, baalabisa obwangu bw’okutambuza obubaka bw’Okukaaba okw’omu ttumbi.
Awo bwe yali ng’atudde nabo ku mmere, n’atoola omugaati, n’asiima, n’agumenya, n’abawa. Awo amaaso gaabwe ne gaggulwawo, ne bamumanya; n’aba nga takyalabika mu maaso gaabwe. Lukka 24:31.
Yesu n’aggya omukono gwe ogwabadde guzibye okutegeera kwabwe okw’okubonekerwa kw’obunnabbi, era bwe yakikola ne bamumanya. Yesu yabadde abaleetedde obubaka bw’Okukaaba kwa mu ttumbi, ne babuwaniriza nga balya, kubanga obubaka buli obumu bulina okuliyibwa. Amangwago ne badduka "nga ekifulukwa ky’amazzi ekinene bwe kiyita ku ttaka lyonna" okutegeeza abayigirizwa kkumi na omu.
Ne bagambagana nti, Omutima gwaffe tegwayaka mu ffe, bwe yatwogeranga naffe mu kkubo, era bwe yatugguliranga Ebyawandiikibwa? Ne bagolokoka mu kiseera kye kimu, ne baddayo e Yerusaalemi, ne basanga ekkumi n’omu nga bakuŋŋaanye wamu, n’abo abaali nabo, nga bagamba nti, Mukama azuukidde ddala, era alabikidde Simooni. Ne babategeeza ebyo ebyabaawo mu kkubo, n’engeri gye baamumanyira mu kumenya omugaati. Bwe baali bakyogera bwe batyo, Yesu ye yennyini n’ayimirira wakati waabwe, n’abagamba nti, Emirembe gibeerenga nammwe. Naye ne batya nnyo ne beekangabwa, ne balowooza nti balabye omuzimu. N’abagamba nti, Lwaki mweraliikirira? era lwaki ebirowoozo bilinnya mu mitima gyammwe? Mutunuulire emikono gyange n’ebigere byange, nti nze nze: munkwateko, mulabe; kubanga omuzimu talina nnyama wadde amagumba, nga bwe mulaba nzirina. Awo bwe yamaze okwogera bw’atyo, n’abalaga emikono gye n’ebigere bye. Era nga tebannakkiriza lwa ssanyu, ne beewuunya, n’abagamba nti, Mulina wano eky’okulya kyonna? Ne baamuwa ekitundu ky’ekyennyanja eyookeddwa, n’eky’omubisi gw’enjuki. N’akitwala, n’akirya mu maaso gaabwe. N’abagamba nti, Ebyo bye bigambo bye nabagamba bwe nnali nkyali nammwe, nti byonna ebinkwatako ebyawandiikibwa mu Mateeka ga Musa, ne mu bannabbi, ne mu Zabuli, biteekwa okutuukirira. Awo n’abaggulirawo amagezi gaabwe, balyoke bategeere Ebyawandiikibwa. Lukka 24:32-45.
Nga bwe kyali eri abayigirizwa ku kkubo ery’e Emawusi, Yesu ayanjulira obubaka ng’akozesa ebyafaayo ebitukuvu eby’edda mu Bayibuli okunnyonnyola ebyafaayo ebyakwata ku kufa kwe n’okuzuukira kwe, era n’abikola ng’abawa ekyokulabirako eky’okulya. Abantu ba Katonda balina okulya obubaka. Mu butakakasa bwabwe n’obunakuwavu, Yesu atuusa ku nkomerero ekiseera eky’okulindirira ekyava ku kufa kwe okutuuka ku kuzuukira kwe, okulinnyuka kwe mu ggulu n’okuddayo kwe, ng’abaggulirawo okutegeera kwabwe ku bubaka bw’amazima ag’omu kiseera, obwawesigamizibwa ku byafaayo ebitukuvu eby’edda nga bitekebwa wamu olunyiriri ku luyiriri.
N’olwekyo, abagoberezi babiri ku luguudo olugenda e Emawusi (abayimirira omulayika ow’okubiri eyagattibwa era anywezebwa olw’obubaka bw’okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro) balitegeera nti ebbanga ery’okulindirira eryagoberera omusaalaba kye kimu n’ebbanga ery’okulindirira eryaabadde nga likulembera okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro. Okumenyeka kw’essuubi kw’omugoberezi n’olwekyo kuyimirira okumenyeka kw’essuubi okw’asooka mu lunyiriri lw’obunnabbi, si kumenyeka kw’essuubi okunene.
Olugero lw’Emawusi ne luddizibwamu n’abayigirizwa ekkumi n’omu abaali bavuddeemu essuubi. Yesu n’abagattikako, n’abayigiriza okutuukirizibwa kw’ekigambo eky’obunnabbi ng’ayitira mu nkola y’okutunuulira ebyafaayo, era nga bakyali mu kulya n’abaggulirawo amategeera gaabwe. Entandikwa y’olugero eraga enkomerero y’olugero. Ate Yesu n’ateekaawo omujulirwa ow’okusatu ku nsonga nti okuvuddemu essuubi okw’Omusalaba kuyinza mu buunnabbi okutekebwa ku kuvuddemu essuubi okw’olubereberye. N’awa omujulirwa ow’okusatu ku nteekateeka y’ebyafaayo, ng’abalagira balindirire mu Yerusaalemi okutuusa lwe banaayambazibwa amaanyi okuva waggulu.
N’abagamba nti, Bwe kityo kye kyawandiikibwa, era bwe kyamugwanira Kristo okubonyaabonyezebwa, n’okuzukirira mu bafu olunaku olw’okusatu; era okwenenya n’okusonyiyibwa kw’ebibi okubuulirwa mu linnya lye eri amawanga gonna, nga batandikira e Yerusaalemi. Era mmwe muli abajulizi b’ebintu bino. Era, laba, ntuma ku mmwe ekisuubizo kya Kitange; naye musigalemu mu kibuga kya Yerusaalemi okutuusa lwe munaayambazibwa amaanyi okuva waggulu. N’abaggya ebweru okutuusa e Besaniya, n’asitula engalo ze n’abawa omukisa. Awo nga akyabawa omukisa, n’abawukana nabo, n’atwalibwa waggulu mu ggulu. Nabo ne bamusinza, ne baddayo e Yerusaalemi n’essanyu lingi; era baali bulijjo mu yeekaalu, nga bamutendereza era nga bamwebaza Katonda. Amina. Lukka 24:46-53.
Ekifaananyi ky’abayigirizwa ku kkubo erigenda e Emawusi kiraga ekiseera eky’okulindirira ekyatandika ku kufa kwe okutuusa lwe yazuukirira era n’alinnya eri Kitaawe. Ekiseera eky’okulindirira kyaweddewo eri abayigirizwa b’e Emawusi bwe bwali bumaze okuteekebwawo obubaka bw’ebintu ebyaliwo ku musaalaba mu nkola ey’okugatta wamu olunyiriri lw’ebyafaayo ebitukuvu ebyayitawo, olunyiriri ku lunyiriri. Awo abayigirizwa ne batwala obubaka mu bwangu ennyo nga bwe basobola. Oluvannyuma Yesu n’asisinkana abayigirizwa ekkumi n’omu; nate okulya emmere kw’ogerebwako, era olunyiriri ku lunyiriri lukozeesebwa okukakasa obubaka; era, ng’engeri gye yakolera ku bayigirizwa b’e Emawusi, n’abaggulirawo okutegeera kwabwe n’agenda. Naye nga tannagenda, n’alaga ebyafaayo by’okulindirira mu Yerusaalemi okutuusa ekiseera eky’okulindirira lwe kimala ku kukka kwa Mwoyo Omutukuvu ku Pentekooti.
Bwe Yesu yagamba abayigirizwa be okusigala mu Yerusaalemi, kyali kkomerero w’ennyumayo y’ekkubo ery’e Emawusi. Entandikwa y’ennyumayo yalaga okusuulamu essuubi, nga ne gikulikira ekiseera eky’okulindirira, nga ne kigobererwa okubikkulirwa kw’amazima okulaga obubaka bw’Okukaaba mu ttumbi ly’ekiro. Okubikkulirwa kw’amazima okwo kwatuukirira Kristo bwe yaggyako omukono gwe ogwali guzibye amaaso g’abayigirizwa. Ekyo kye kutandika kw’ennyumayo, era ekitundu eky’omu w’ennyumayo kyaddiddwamu mu ngeri y’emu Kristo bwe yaggyamu okusuulamu essuubi eri abayigirizwa kkumi n’omu nga yeemulaga era n’abaggulirawo amagezi gaabwe okutegeera Ekigambo kye. Oluvannyuma, wabaawo omujulirwa ow’enkomerero ogw’entegeka y’obunnabbi efaanagana ddala, etandika n’okusuulamu essuubi okw’asooka, so si ku kusuulamu essuubi okukulu.
Ebyafaayo okuva e Emawusi okutuuka ku Pentekooti bituwa abajulizi basatu ku kusuulibwamu essuubi okw’olubereberye, ekiseera eky’okulindirira, n’Okukaaba mu ttumbi lya kiro; naye okusuulibwamu essuubi okwennyini okwabeeranga kabonero akalaga ekkubo ku ntandikwa ya buli omu ku bajulizi abo basatu, kwali kwa kusuulibwamu essuubi okw’okubiri, so si okw’olubereberye. Okutegeera nti akabonero akalaga ekkubo akayitibwa Okusuulibwamu Essuubi Okwukulu mu byafaayo by’Abamilleraiti kakozesebwa okulaga okusuulibwamu essuubi okw’olubereberye mu byafaayo by’Abamilleraiti kye kikulu nnyo mu kutegeera ennyonnyola gye tusanga mu mitwe ena gya Yokaana egy’ebyabaawo wakati w’okulya okwabaawo ku mmere y’akawungezi ey’enkomerero n’okukwatibwa mu ttumbi lya kiro mu nnimiro e Geseemani. Kikulu okumanya nti Yesu bwe yabonekera abayigirizwa kkumi n’omu n’alya nabo, yababuuza nti, "Lwaki mweraliikirira? era lwaki ebirowoozo bisituka mu mitima gyammwe?"
Amangwago nga yamaze okulya emmere eyasembayo mu kitabo kya Yokaana, ekitundu kye tugenda okwekkenneenya kitandika n’ebigambo bya Kristo ebibagamba nti, “Temweraliikirira mu mitima gyammwe.” Mu nnaku ttaano zokka, baali baakyerabidde ekiragiro ekyo kennyini. Essuula kkumi nnya okutuuka ku essuula kkumi n’amusanvu mu Njiri ya Yokaana kiyimirira okuddirwamu essuubi okw’okusooka okw’ennaku za nga 18 July 2020, okuleeta ekiseera eky’okulindirira, ne kituusa ku Kubikkulirwa kwa Yesu Kristo okuggibwako akasiba nga tekunnaggala ekiseera eky’okugezesebwa, era kiyimirira obubaka bw’Okukaaba okw’awakati w’ekiro. Obubaka obwo buleeta ekiseera ekifaananyiziddwa olutambuliro lw’omwezi ogw’omusanvu era ne kifaananyizibwa okudduka mangu kw’abayigirizwa ab’e Emawusi okugenda e Yerusaalemi mu ttumbi ly’ekiro. Ebyafaayo ebyo bye byayimirirwamu ennukuta ssatu z’Olwebbulaniya ze Kristo yakozesa okweyimirira nga “Amazima.”
Mu ebyogeddwa mu ssuula nnya eza Yokaana mwe tusanga, si kyokka okulambululwa kw'omulimu gw'Omwoyo Omutukuvu ng'ogugoberera emikondo gy'Ekigambo kennyini, wabula n'awali obukakafu obusinga okunyweza ebyo ebigambibwa kati nti okutuukirizibwa okw'enkomerero kw'obubaka bw'Okukaaba mu ttumbi ly'ekiro kulagibwa mu ngeri eyeyongera awo mu lukuŋaana olw'ekaamu e Exeter okuva nga 12 ogw'Agusito okutuuka nga 17. Abatukuvu abalinze bwe balikimanya ddala, ensi eneesuulibwa mu kabi k'etteeka lya Ssande, nga abo ababaka batwala obubaka bw'okulabula obw'enkomerero obwa "ennaku ez'oluvannyuma" eri ensi eri mu kufa.