ພຣະທຳດານີເອນ - ເລກທີໜຶ່ງຮ້ອຍແປດສິບ

ຢູຣິຢາ ສະມິດ ໄດ້ຂຽນວ່າ, “ໂຣມໄດ້ເຂົ້າສຳພັນກັບປະຊາຊົນຂອງພຣະເຈົ້າ, ຄືຊາວຢິວ, ໂດຍທາງພັນທະມິດ, ໃນປີ 162 ກ່ອນ ຄ.ສ.” ນັກປະຫວັດສາດສະໄໝໃໝ່ສ່ວນໃຫຍ່ກຳນົດວັນທີນີ້ເປັນປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ., ແລະ ສະມິດ ກໍໄດ້ອ້າງເຖິງປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ສອງຄັ້ງໃນປຶ້ມເຫຼັ້ມດຽວກັນ. ຂ້າພະເຈົ້າສັນນິຖານວ່າ ການອ້າງເຖິງປີ 162 ກ່ອນ ຄ.ສ. ນີ້ ເປັນການພິມຜິດ.

ຂໍ້ 11 ແລະ 12 ຊີ້ບອກເຖິງໄຊຊະນະແລະຜົນຕາມມາຂອງຍຸດທະການທີ່ Raphia, ຊຶ່ງໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 217 ກ່ອນ ຄ.ສ., ລະຫວ່າງອານາຈັກ Seleucid ທີ່ນຳພາໂດຍ Antiochus III the Great ແລະອານາຈັກ Ptolemaic ແຫ່ງເອຢິບ ທີ່ນຳພາໂດຍກະສັດ Ptolemy IV Philopator.

ຍຸດທະການທີ່ Panium ຊຶ່ງເກີດຂຶ້ນອີກຄັ້ງໜຶ່ງສິບເຈັດປີຕໍ່ມາ ໃນປີ 200 ກ່ອນ ຄ.ສ., ກໍຍັງເປັນການຮົບລະຫວ່າງອານາຈັກເຊລູຊິດ ແລະ ອານາຈັກປໂຕເລມາອິກ.

ການກະບົດຂອງມັກຄາເບອານ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 167 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແລະເປັນການລຸກຮືຂຶ້ນຂອງຊາວຢິວຕໍ່ຕ້ານຄວາມພະຍາຍາມຂອງອານາຈັກເຊເລວຊິດໃນການປາບປາມການປະຕິບັດທາງສາສະໜາຂອງຊາວຢິວ ແລະບັງຄັບໃຫ້ຮັບເອົາວັດທະນະທຳກຣີກ.

ການອຸທິດພຣະວິຫານຫຼັງທີສອງໃນນະຄອນເຢຣູຊາເລັມຂຶ້ນໃໝ່, ຊຶ່ງເປັນເຫດການທາງປະຫວັດສາດທີ່ຖືກສະຫຼອງໃນຊ່ວງຮານຸກກາ, ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 164 ກ່ອນ ຄ.ສ., ສາມປີກ່ອນ “ພັນທະສັນຍາ” ໃນຂໍ້ທີຊາວສາມ. ເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງການທັບທະລາຍທາງທະຫານອັນສຳເລັດຜົນຂອງພວກມັກຄາບີຕໍ່ກອງກຳລັງຂອງຈັກກະພັດເຊເລວຊິດ, ນຳໂດຍອັນຕິໂອຄັສທີ IV ເອປິຟາເນສ ຜູ້ອື່ນຊື່ໃນຄວາມອື້ສາວ, ຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ລົບຫຼູ່ພຣະວິຫານ ແລະປະກາດຫ້າມການປະຕິບັດທາງສາສະໜາຂອງຊາວຢິວ. ອັນຕິໂອຄັສທີ IV ເອປິຟາເນສ ໄດ້ເສຍຊີວິດໃນໄລຍະບໍ່ດົນຫຼັງໄຊຊະນະທີ່ຖືກລະນຶກເຖິງໂດຍຮານຸກກາ, ແລະເຫດການນັ້ນເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການເສື່ອມຖອຍຂອງອຳນາດຊີເຣຍນັບແຕ່ຈຸດນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປໃນປະຫວັດສາດ.

ໃນປີ 200 ກ່ອນ ຄ.ສ. (ຊຶ່ງເປັນເວລາຂອງຍຸດທະການປານຽມດ້ວຍ), ໂຣມໄດ້ແຊກເຂົ້າສູ່ປະຫວັດສາດແຫ່ງຄຳພະຍາກອນຂອງດານີເອນ ບົດທີ 11 ເປັນຄັ້ງທຳອິດ. ທີ່ນັ້ນມີສັນຍາລັກທີ່ສະຖາປະນານິມິດນັ້ນ. ອິດທິພົນຢ່າງມີເປົ້າໝາຍຂອງມັນໃນປະຫວັດສາດນັ້ນ ຊີ້ບອກເຖິງການກະທຳຂອງເຢເຊເບນ, ຊຶ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງຄຣິດຈັກໜຶ່ງທີ່ຊັກໃຍຢູ່ຫຼັງສາກ. ເຢເຊເບນຢູ່ທີ່ສະມາເຣຍ ເມື່ອອາຮາບຜູ້ເປັນສາມີຂອງນາງ ເຫັນພວກຜູ້ພະຍາກອນຂອງນາງຖືກເອລີຢາສັງຫານ. ເຮໂຣດີອາດບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນງານລ້ຽງວັນເກີດຂອງເຮໂຣດ, ບ່ອນທີ່ຊາໂລເມ ລູກສາວຂອງນາງ ໄດ້ຢົ່ວຍວນເຮໂຣດ. ໃນປະຫວັດສາດຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ, ສັນຕະປາປາຜູ້ຖືກແທນດ້ວຍຍິງໂສເພນີແຫ່ງເມືອງໄທເຣ ຖືກລືມໄປ ຈົນຮອດວາລະສິ້ນສຸດຂອງເຈັດສິບປີເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນາງຈຶ່ງເລີ່ມຂັບຮ້ອງບົດເພງແຫ່ງການຫຼອກລວງຂອງນາງ ແກ່ບັນດາກະສັດແຫ່ງແຜ່ນດິນໂລກ. ປີ 200 ກ່ອນ ຄ.ສ. ເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງເວລາທີ່ນາງເລີ່ມຂັບຮ້ອງຕໍ່ບັນດາກະສັດຢ່າງເປີດເຜີຍໃນວັນສຸດທ້າຍ ກ່ອນໜ້າກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາເຖິງໃນໄມ່ຊ້ານັ້ນ, ດັ່ງທີ່ຖືກແທນໄວ້ໃນຂໍ້ທີ 16.

ກ່ອນ “ພັນທະສັນຍາ” ຂອງພວກຢິວໃນລະຫວ່າງປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫາ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ., ພວກມັກຄາບີໄດ້ຖວາຍພຣະວິຫານຄືນໃໝ່ ດັ່ງທີ່ໄດ້ຖືກລະນຶກເຖິງໂດຍງານ Hanukkah ໃນປີ 164 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຈາກນັ້ນສາມປີຕໍ່ມາ ໃນຂະນະທີ່ການຕໍ່ສູ້ກັບຊາວຊີເຣຍຍັງດຳເນີນຢູ່, ພວກຢິວມັກຄາບີໄດ້ຫັນໄປຫາໂຣມເພື່ອຂໍການສະໜັບສະໜູນ. “ພັນທະສັນຍາ” ກັບໂຣມທີ່ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນ ກາຍເປັນບົດທົດສອບແຫ່ງຄຳພະຍາກອນສຳລັບນັກສຶກສາຄຳພະຍາກອນໃນວາລະສຸດທ້າຍຂອງພຣະເຈົ້າ.

ປະຫວັດສາດລະບຸວ່າ ປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແມ່ນຈຸດເວລາທີ່ “ພັນທະສັນຍາ” ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ, ແຕ່ບັນດາຜູ້ບຸກເບີກກັບລະບຸປະຫວັດສາດນັ້ນວ່າເປັນປີ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. ມິນເລີຖືກຕ້ອງ, ຫຼືວ່ານັກປະຫວັດສາດສະໄໝໃໝ່ຖືກຕ້ອງ? ມິນເລີໄດ້ເພີ່ມຫົກຮ້ອຍຫົກສິບຫົກປີ (666) ເຂົ້າກັບປີ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ., ແລະໄດ້ມາເຖິງປີ 508, ເມື່ອ “ການຖວາຍປະຈໍາວັນ” ຖືກເອົາໄປ. ບໍ່ວ່າທ່ານຈະຄົ້ນຫາພຽງໃດ, ມັນຈະຍາກຢ່າງຍິ່ງ, ຖ້າບໍ່ເຖິງຂັ້ນເປັນໄປບໍ່ໄດ້ເລີຍ, ທີ່ຈະພົບຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດສະໜັບສະໜູນວ່າ ປີ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແມ່ນປີຂອງພັນທະສັນຍາລະຫວ່າງຊາວຢິວແລະຊາວໂຣມ.

ຂໍ້ທີສິບຫົກແມ່ນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ແຕ່ກ່ອນໜ້າປະຫວັດສາດນັ້ນ ໂຣມໄດ້ເຂົ້າມາໃນປະຫວັດສາດເພື່ອສະຖາປະນານິມິດໃນປີ 200 BC. ການກະບົດຂອງມັກຄາເບຍໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນທີ່ໂມເດອິນໃນປີ 167 BC, ແລະໃນທີ່ສຸດພວກເຂົາໄດ້ຖວາຍພຣະວິຫານຄືນໃໝ່ໃນປີ 164 BC. ຈາກນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ 161 BC ຫາ 158 BC, ພວກຢິວໄດ້ເຂົ້າສູ່ພັນທະສັນຍາກັບອຳນາດໂຣມັນ. ຊ່ວງ 161 BC ຫາ 158 BC ເປັນໄລຍະເວລາທີ່ຈຳເປັນເພື່ອສະຖາປະນາ “ພັນທະສັນຍາ” ນັ້ນ. ຄວາມເຂົ້າໃຈນີ້ລະບຸ “ພັນທະສັນຍາ” ໄດ້ສອດຄ່ອງກັບຄຳພະຍານຂອງນັກປະຫວັດສາດ, ແລະຍັງສອດຄ່ອງກັບແຜນພາບທີ່ໄດ້ຖືກຊົງນຳທາງໂດຍພຣະຫັດຂອງອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະບໍ່ຄວນຖືກປ່ຽນແປງ.

ນັກປະຫວັດສາດແຈ້ງໃຫ້ພວກເຮົາຊາບວ່າ ຂະບວນການເຈລະຈາສັນຍາລະຫວ່າງຊາດບູຮານ ເຊັ່ນ ຢູດາ ແລະ ໂຣມ ໃນສັດຕະວັດທີສອງກ່ອນ ຄ.ສ., ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມສະພາບການສະເພາະ, ພິທີການທາງການທູດ, ແລະ ດຸນອຳນາດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ຂະບວນການນີ້ຈະເລີ່ມຕົ້ນເມື່ອຝ່າຍໜຶ່ງສະແດງຄວາມປະສົງໃນການຈັດຕັ້ງສັນຍາ ຫຼື ພັນທະມິດກັບອີກຝ່າຍໜຶ່ງ. ໃນກໍລະນີຂອງ ຢູດາ ແລະ ໂຣມ, ຢູດາໄດ້ເປັນຝ່າຍລິເລີ່ມຕິດຕໍ່ກັບໂຣມ ເພື່ອສະເໜີການເປັນພັນທະມິດຢ່າງເປັນທາງການ.

ຊ່ອງທາງທາງການທູດຍ່ອມຖືກນໍາໃຊ້ເພື່ອສົ່ງຕໍ່ຂໍ້ສະເໜີ ແລະ ເລີ່ມຕົ້ນການເຈລະຈາ. ສິ່ງນີ້ຈໍາເປັນຕ້ອງກ່ຽວຂ້ອງກັບການສົ່ງທູດ ຫຼື ຜູ້ແທນໄປຍັງກຸງໂຣມ ເພື່ອພົບກັບບັນດາຜູ້ນໍາ ຫຼື ຜູ້ແທນຂອງມັນ. ເມື່ອການເຈລະຈາໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນ, ທັງສອງຝ່າຍຈະປຶກສາຫາລືກ່ຽວກັບເງື່ອນໄຂຂອງສັນຍາທີ່ຖືກສະເໜີ. ການນີ້ອາດຈະປະກອບມີການປະຊຸມຫຼາຍຄັ້ງ, ການແລກປ່ຽນຂໍ້ຄວາມທາງການທູດ, ແລະ ອາດຈະມີການໃຫ້ຄົນກາງ ຫຼື ຜູ້ໄກ່ເກ່ຍເຂົ້າຮ່ວມເພື່ອອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການຫາລື. ໃນລະຫວ່າງການເຈລະຈາ, ແຕ່ລະຝ່າຍຈະພິຈາລະນາເງື່ອນໄຂທີ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງສະເໜີ ແລະ ອາດຈະຍື່ນຂໍ້ສະເໜີຕອບໂຕ້ ຫຼື ສະແຫວງຫາການແກ້ໄຂບາງເງື່ອນໄຂ. ຂະບວນການນີ້ອາດຈະກ່ຽວພັນກັບການພິຈາລະນາຢ່າງຮອບຄອບ, ການປຶກສາກັບບັນດາທີ່ປຶກສາ, ແລະ ການປະເມີນຜົນໄດ້ຜົນເສຍທີ່ອາດເກີດຂຶ້ນຈາກສັນຍາທີ່ຖືກສະເໜີ.

ຖ້າທັງສອງຝ່າຍໄດ້ບັນລຸຂໍ້ຕົກລົງກັນໃນເງື່ອນໄຂຂອງສັນຍາແລ້ວ, ຈະມີການຈັດກະກຽມເອກະສານຢ່າງເປັນທາງການ ເພື່ອລະບຸຂໍ້ກໍານົດແລະເງື່ອນໄຂທີ່ທັງສອງຝ່າຍໄດ້ຕົກລົງຮ່ວມກັນ. ຈາກນັ້ນ ສັນຍາດັ່ງກ່າວຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ຮັບການໃຫ້ສັດຕະຍາບັນໂດຍອໍານາດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງແຕ່ລະຊາດ. ໃນກໍລະນີຂອງກຸງໂຣມ, ສິ່ງນີ້ອາດຈະກ່ຽວພັນກັບການອະນຸມັດໂດຍສະພາວຸດທິສະພາ ຫຼື ອົງການປົກຄອງອື່ນໆ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຢູດາ, ສັນຍານີ້ກໍມີແນວໂນ້ມວ່າຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະນຸມັດໂດຍຜູ້ນໍາຂອງຕົນ ຫຼື ສະພາປົກຄອງຂອງຕົນ. ເມື່ອໄດ້ຮັບການໃຫ້ສັດຕະຍາບັນແລ້ວ, ສັນຍານັ້ນຈະຖືກນໍາໄປປະຕິບັດ, ແລະ ຄາດຫວັງວ່າທັງສອງຝ່າຍຈະປະຕິບັດຕາມຂໍ້ກໍານົດຂອງມັນ. ສິ່ງນີ້ອາດຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບຮູບແບບຕ່າງໆຂອງການຮ່ວມມື, ຂໍ້ຕົກລົງການປ້ອງກັນຮ່ວມກັນ, ຄວາມສໍາພັນທາງການຄ້າ, ຫຼື ຮູບແບບອື່ນໆຂອງການພົວພັນທາງການທູດຕາມທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນສັນຍາ.

ໃນສັດຕະວັດທີສອງກ່ອນຄຣິດການ, ການເດີນທາງຈາກແຂວງຢູເດຍ (ຕັ້ງຢູ່ໃນພາກພື້ນຕາເວັນອອກຂອງທະເລເມດິເຕີເຣນຽນ) ໄປຍັງກຸງໂຣມ (ຕັ້ງຢູ່ໃນພາກກາງຂອງອິຕາລີ) ຍ່ອມເປັນການດຳເນີນທີ່ຍາກລຳບາກ ແລະ ໃຊ້ເວລາຫຼາຍ, ໂດຍສະເພາະເມື່ອພິຈາລະນາເຖິງຂໍ້ຈຳກັດຂອງວິທີການຄົມມະນາຄົມໃນຍຸກບູຮານ. ໄລຍະທາງລະຫວ່າງຢູເດຍກັບກຸງໂຣມມີປະມານ 1,500 ຫາ 2,000 ກິໂລແມັດ (930 ຫາ 1,240 ໄມ) ຂຶ້ນກັບເສັ້ນທາງສະເພາະທີ່ເລືອກໃຊ້. ໃນສະໄໝບູຮານ, ການເດີນທາງທາງທະເລມັກຈະໄວກວ່າ ແລະ ມີປະສິດທິພາບກວ່າການເດີນທາງທາງບົກ, ແຕ່ການເດີນທາງທາງທະເລກໍຂຶ້ນກັບທິດທາງແລະກຳລັງຂອງລົມທີ່ພັດປະຈຳ. ການເດີນທາງໂດຍເຮືອຈາກທ່າເຮືອໜຶ່ງໃນຢູເດຍໄປຍັງທ່າເຮືອໜຶ່ງໃນອິຕາລີ (ເຊັ່ນ Ostia, ທ່າເຮືອຂອງກຸງໂຣມ) ອາດໃຊ້ເວລາຫຼາຍອາທິດ, ຂຶ້ນກັບປັດໃຈຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ສະພາບລົມ, ກະແສນ້ຳທະເລ, ແລະ ປະເພດຂອງເຮືອທີ່ນຳໃຊ້.

ການເດີນທາງທາງບົກຈາກແຂວງຢູເດຍໄປຍັງໂຣມຄົງຈະຊ້າກວ່າ ແລະ ລຳບາກຫຼາຍກວ່າ. ຜູ້ເດີນທາງຈະຕ້ອງຜ່ານພູເຂົາ, ຫຸບເຂົາ ແລະ ແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍ, ພ້ອມທັງຕ້ອງປະເຊີນກັບອຸປະສັກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ໂຈນຜູ້ຮ້າຍ ແລະ ດິນແດນທີ່ເປັນປໍລະປັກ. ມີການຄາດຄະເນວ່າ ການເດີນທາງດ້ວຍການຍ່າງ ຫຼື ໂດຍລົດລາກດ້ວຍມ້າ ອາດໃຊ້ເວລາຫຼາຍເດືອນ. ເວລາໃນການເດີນທາງຍັງຈະຂຶ້ນກັບປັດໃຈຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ສະພາບຂອງເສັ້ນທາງ, ຄວາມພ້ອມຂອງທີ່ພັກ ແລະ ຈຸດຢຸດພັກ, ພ້ອມທັງຄວາມຈຳເປັນໃນການພັກຜ່ອນ ແລະ ຈັດຫາສິ່ງສະໜອງລະຫວ່າງທາງ.

ເມື່ອຊາວຢິວແມັກຄາເບຍໄດ້ສະແຫວງຫາການຜູກພັນສັນຍາມິດຕະພາບກັບໂຣມ, ພວກເຂົາຍ່ອມຈໍາເປັນຕ້ອງສົ່ງທູດໄປຍັງໂຣມ. ເມື່ອທູດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບໂດຍເຈົ້າໜ້າທີ່ໂຣມແລ້ວ, ກໍຈະມີໄລຍະເວລາໜຶ່ງແຫ່ງການເຈລະຈາ. ຕາມທິດສະດີທາງປະຫວັດສາດ, ເພາະບໍ່ມີບັນທຶກທີ່ແນ່ນອນຫາໄດ້, ເມື່ອສົນທິສັນຍາໄດ້ຖືກຈັດໃຫ້ເປັນທາງການແລ້ວ, ມັນຈໍາເປັນຕ້ອງຖືກນໍາກັບໄປຍັງແຂວງຢູເດຍເພື່ອການຮັບຮອງ, ແລະຕໍ່ຈາກນັ້ນກໍເປັນໄປໄດ້ຢ່າງສູງວ່າຈະຕ້ອງຖືກສົ່ງກັບໄປຍັງໂຣມອີກເພື່ອຢືນຢັນການຍອມຮັບຂອງຊາວຢິວ. ເປັນເລື່ອງເກືອບຈະເຊື່ອບໍ່ໄດ້ວ່າ ຂະບວນການຈັດຕັ້ງພັນທະມິດໃນຊ່ວງເວລານັ້ນຈະສໍາເລັດລົງພາຍໃນໜຶ່ງປີ, ດັ່ງນັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ວ່າ “ພັນທະສັນຍາ” ເປັນຕົວແທນຂອງຂະບວນການຈາກ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫາ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຈຶ່ງສອດຄ່ອງກັບແນວຄໍາພະຍາກອນອື່ນໆ ທີ່ຊີ້ບອກປະຫວັດສາດຊຶ່ງນໍາໄປສູ່ກົດໝາຍວັນອາທິດໃນຂໍ້ທີສິບຫົກ.

“ພັນທະມິດ” ໜຶ່ງ ທີ່ນັກປະຫວັດສາດທັງປວງເຫັນພ້ອງກັນວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຊາວຢິວແຫ່ງມັກກາບີໄດ້ລິເລີ່ມຂຶ້ນ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນແຂວງຢູເດຍ ໃນປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຈຸດປະສົງຄື ຊາວຢິວປາຖະໜາຈະໄດ້ຮັບການໜູນຊ່ວຍຕໍ່ຕ້ານຊາວຊີເຣຍ ຜູ້ທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຕໍ່ສູ້ມາຕັ້ງແຕ່ການກະບົດຂອງພວກເຂົາໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນປີ 167 ກ່ອນ ຄ.ສ. ການກະບົດນັ້ນໄດ້ຖືກຈຸດປະກາຍຂຶ້ນໂດຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງ Mattathias ປະໂລຫິດຊາວຢິວຜູ້ໜຶ່ງ ແລະບຸດຊາຍທັງຫ້າຄົນຂອງລາວ ໂດຍສະເພາະ Judas Maccabee ໃນການຕໍ່ຕ້ານນະໂຍບາຍການເຮັດໃຫ້ເປັນເຮເລນນິດ ທີ່ຜູ້ປົກຄອງເຊເລວຊິດ Antiochus IV Epiphanes ໄດ້ບັງຄັບໃຊ້. ນະໂຍບາຍເຫຼົ່ານີ້ລວມມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການປາບປາມການປະຕິບັດທາງສາສະໜາຂອງຊາວຢິວ ແລະບັງຄັບໃຫ້ຮັບເອົາຂະນົບທຳນຽມແລະຄວາມເຊື່ອແບບກຣີກ.

ສາເຫດທີ່ເປັນຕົວຈຸດປະກາຍໃຫ້ເກີດການກະບົດຄືເຫດການໜຶ່ງໃນບ້ານໂມເດອິນ, ບ່ອນທີ່ມັດທາທີອັສໄດ້ປະຕິເສດບໍ່ຍອມປະຕິບັດຕາມພຣະບັນຍັດໃຫ້ຖວາຍບູຊາແກ່ເທບພະເຈົ້າກຣີກອົງໜຶ່ງ. “ໂມເດອິນ” ມີຮາກມາຈາກຄຳພາສາເຮັບເຣີ “modi’a,” ຊຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ “ປະກາດ” ຫຼື “ຄັດຄ້ານ.” ໃນການຄັດຄ້ານຂອງທ່ານ, ມັດທາທີອັສໄດ້ຂ້າຊາວຢິວຜູ້ລະທິ້ງຄວາມເຊື່ອຄົນໜຶ່ງຜູ້ກຳລັງຈະປະກອບພິທີຖວາຍບູຊາ, ແລະທ່ານກັບບຸດຊາຍທັງຫຼາຍໄດ້ຫຼົບໜີໄປຍັງເຂດເນີນພູ, ເປັນການເລີ່ມຕົ້ນຍຸດທະການສົງຄາມກອງໂຈນຕໍ່ຕ້ານກຳລັງເຊເລວຊິດ. ການກະບົດຂອງພວກມັກຄາບີດຳເນີນຢູ່ເປັນເວລາຫຼາຍປີ, ໃນຊ່ວງນັ້ນພວກມັກຄາບີໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການຮົບພົບຫຼາຍຄັ້ງຕໍ່ຕ້ານພວກເຊເລວຊິດແລະພັນທະມິດຂອງເຂົາ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເສຍປຽບຢ່າງຫຼວງຫຼາຍທັງໃນດ້ານຈຳນວນກຳລັງພົນແລະຍຸດໂທປະກອນ, ພວກມັກຄາບີກໍໄດ້ຮັບໄຊຊະນະສຳຄັນຫຼາຍຄັ້ງ.

ຈັກກະພັດເຊເລວຊິດກໍາລັງພະຍາຍາມບັງຄັບໃຫ້ຊາວຢິວຮັບເອົາສາສະໜາຂອງກຣີກ, ແລະຊາວກຣີກເປັນຕົວແທນຂອງພວກໂກລບາລິດໃນຍຸກສຸດທ້າຍ. ສາສະໜາຂອງພວກເຂົາປາກົດອອກໃນລັດທິ woke-ism ທີ່ໃນປັດຈຸບັນກໍາລັງຖືກບັງຄັບໃຫ້ສະຫະລັດອາເມລິກາແລະໂລກຍອມຮັບ ໂດຍກໍາລັງຂອງພວກໂກລບາລິດແຫ່ງລະບົບທະນາຄານ, ສື່ມວນຊົນກະແສຫຼັກ, ສູນການສຶກສາ, ແລະການທໍາລາຍຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຊາດຕ່າງໆຜ່ານການບັງຄັບໃຫ້ຮັບຜູ້ອົບພະຍົບຜິດກົດໝາຍ. ເມື່ອອັນຕີໂອຄັສ ເອພິຟາເນສ ກໍາລັງບັງຄັບໃຫ້ຊາວຢິວຮັບເອົາສາສະໜາຂອງກຣີກ, ກໍມີຊາວຢິວບາງກຸ່ມທີ່ຮ່ວມມືກັບຄວາມພະຍາຍາມຂອງເຂົາ. ພວກມັກຄາບີເປັນຕົວແທນຂອງພວກຢິວນອກລີດຊັ້ນໜຶ່ງ ຜູ້ທີ່ກໍາລັງຕໍ່ຕ້ານສາສະໜາຂອງກຣີກ, ແຕ່ກໍຍັງມີພວກຢິວນອກລີດອີກຊັ້ນໜຶ່ງ ຜູ້ທີ່ກໍາລັງສະໜັບສະໜູນວຽກງານໃນການບັງຄັບໃຊ້ສາສະໜາຂອງກຣີກ.

ຂໍ້ທີສິບຫົກແມ່ນກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາໃນໄວໆນີ້, ແລະແມ່ນສະຫະພັນສາມປະການຂອງມັງກອນ, ສັດຮ້າຍ, ແລະຜູ້ພະຍາກອນປອມ. ປະຫວັດການນັ້ນຖືກນຳໜ້າໂດຍຂໍ້ທີສິບສາມຫາສິບຫ້າ, ບ່ອນທີ່ສົງຄາມສາມຄັ້ງໃນຂໍ້ທີສີ່ສິບເກີດຂຶ້ນຈາກຂໍ້ທີສິບ (1989), ຂໍ້ທີສິບເອັດແລະສິບສອງ (ສົງຄາມຢູເຄຣນ), ແລະຍຸດທະການທີ່ Panium. ຍຸດທະການທີ່ Panium ເປັນຕົວແທນຂອງການສູ້ຮົບໜຶ່ງທີ່ສັດຮ້າຍແຫ່ງແຜ່ນດິນທີ່ມີສອງເຂົາເປັນຝ່າຍມີໄຊເໜືອປັດຊະຍາທາງສາສະໜາແລະທາງການເມືອງຂອງພວກໂກລບາລິດ.

ໃນສົງຄາມນັ້ນ ປະທານາທິບໍດີຄົນສຸດທ້າຍຂອງສະຫະລັດຕ້ອງຈັດການກັບຜົນຕາມມາພາຍຫຼັງແຫ່ງໄຊຊະນະຂອງ Putin ແລະການລົ້ມສະລາຍຕໍ່ມາ ດັ່ງທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໄວ້ໃນຂໍ້ທີສິບເອັດ ແລະ ສິບສອງ. ລາວຈະສ້າງພັນທະມິດກັບ NATO ຫຼື ສະຫະປະຊາຊາດ ເພື່ອແກ້ໄຂຜົນກະທົບຈາກການລົ້ມສະລາຍຂອງຣັດເຊຍ, ແລະພາຍໃນປະຫວັດຂອງພັນທະມິດນັ້ນ ລາວຈະເຂົ້າຮ່ວມສະຫະປະຊາຊາດໃນສົງຄາມແຫ່ງ Panium. ສົງຄາມຄັ້ງທີສາມຂອງຂໍ້ທີສີ່ສິບ ຈະເປັນເຫມືອນສົງຄາມຄັ້ງທຳອິດຂອງຂໍ້ທີສີ່ສິບ. ດັ່ງທີ່ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ລົ້ມສະລາຍລົງພາຍໃຕ້ກຳລັງທາງເສດຖະກິດ ແລະ ທາງທະຫານຂອງສະຫະລັດ, ບັນດາຜູ້ໂລກາພິວັດແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດຈະຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຮັດ “perestroika” ຊ້ຳອີກ, ຊຶ່ງເປັນອົງປະກອບສຳຄັນໃນຄວາມພະຍາຍາມຂອງ Gorbachev ເພື່ອປະຕິຮູບສະຫະພາບໂຊວຽດ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນທີ່ສຸດມາດຕະການເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມີສ່ວນນຳໄປສູ່ການແຕກສະຫຼາຍຂອງລະບົບໂຊວຽດ ແລະ ການຢຸດຕິລົງໃນທີ່ສຸດຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ.

ສົງຄາມຄັ້ງທີສາມໄດ້ຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນໂດຍສົງຄາມຄັ້ງທຳອິດ, ແລະຜ່ານທາງເສດຖະກິດແລະແຮງກົດດັນທາງທະຫານ Trump, ດັ່ງທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍ Reagan, ຈະບັງຄັບໃຫ້ສະຫະປະຊາຊາດເຂົ້າສູ່ “perestroika,” ຊຶ່ງໝາຍເຖິງການປັບໂຄງສ້າງໃໝ່ ຫຼື ການປະຕິຮູບ. ການປັບໂຄງສ້າງໃໝ່ນັ້ນຈະວາງສະຫະລັດໄວ້ເທິງຫົວຂອງລະບົບສິບກະສັດຊຶ່ງຄືສະຫະປະຊາຊາດ. ໃນສົງຄາມນັ້ນ ຈາກນັ້ນອຳນາດສັນຕະປາປາຈະນຳຕົນເອງເຂົ້າມາໃນປະຫວັດສາດ, ໂດຍອ້າງວ່າຕົນເປັນຜູ້ປົກປ້ອງລະບົບທີ່ Trump ກຳລັງພິຊິດຢູ່ໃນເວລານັ້ນ.

ໃນປະຫວັດສາດດຽວກັນນັ້ນ ທ່ານ Trump ຈະປະເຊີນກັບສົງຄາມກາງເມືອງພາຍໃນ ຊຶ່ງທ່ານຈະຖືກບັງຄັບໃຫ້ແກ້ໄຂ ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ Abraham Lincoln ເຄີຍຖືກບັງຄັບໃຫ້ແກ້ໄຂ. ສົງຄາມກາງເມືອງນັ້ນຈະເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງສອງຝ່າຍທີ່ຕໍ່ຕ້ານກັນ ອັນເປັນພວກທີ່ຫຼົງຫາຍຈາກຄວາມເຊື່ອ ພາຍໃນສະຫະລັດ. ຝ່າຍໜຶ່ງເປັນຈຳພວກທີ່ແທນໂດຍຜູ້ທີ່ໄດ້ຍອມຮັບສາສະໜາ ແລະ ປັດຊະຍາຂອງ woke-ism, ຜູ້ຊຶ່ງເປັນພວກໂລກາພິວັດສາຍກ້າວໜ້າຈາກທັງສອງພັກການເມືອງ. ອີກຝ່າຍໜຶ່ງ (MAGA-ism) ປະກາດຕົນວ່າເປັນໂປຣເທສແຕນແທ້, ແມ່ນແຕ່ພວກເຂົາໄດ້ສູນເສຍສະຖານະນັ້ນໄປແລ້ວໃນປີ 1844.

ຝ່າຍຂອງປະທານາທິບໍດີຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍ MAGA-ism, ແລະຕັ້ງຢູ່ເທິງຂໍ້ອ້າງທີ່ຫຼົງຜິດວ່າຕົນກໍາລັງທະນຸບໍາລຸງສາສະໜາໂປຣແຕສແຕນທີ່ແທ້ຈິງ ແລະ ລັດຖະທໍາມະນູນ. ສ່ວນຂໍ້ອ້າງຂອງ Woke-ism ຄືສາສະໜາແຫ່ງແມ່ໂລກ, ຂະບວນການ New Age ແລະ ຄວາມເຊື່ອວ່າລັດຖະທໍາມະນູນຄວນຖືກນໍາໃຊ້ຕາມສະພາບການທີ່ດໍາລົງຢູ່ຂອງບັນທັດຖານໃນສັງຄົມ, ບໍ່ແມ່ນຕາມແນວຄິດອັນລ້າສະໄໝຂອງບັນດາປິຕາຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ.

ມັດທາທີອັດ (Trump) ຈະຍຸດຕິຄວາມພະຍາຍາມຂອງພັກເດໂມແຄຣັດຝ່າຍໂກລບັນນິຍົມ-ກ້າວໜ້າພາຍໃນສະຫະລັດ ດັ່ງທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍການກະບົດທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໃນໂມເດອິນໃນປີ 167 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ Trump ຈະທຳຊ້ຳປະຫວັດສາດຂອງປີ 164 ກ່ອນ ຄ.ສ. ເມື່ອພວກແມັກຄາບີໄດ້ຖວາຍພຣະວິຫານຂຶ້ນໃໝ່ ດັ່ງທີ່ຖືກລະນຶກໄວ້ໂດຍການຖືປະຕິບັດຮານຸກກາ. ຈາກນັ້ນ ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫາ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. Trump ຈະເລີ່ມການຜັກດັນຂັ້ນສຸດທ້າຍເພື່ອຕັ້ງຮູບເຄົາລົບຂອງອຳນາດສັນຕະປາປາ ຊຶ່ງເປັນຮູບທີ່ລະບຸເຖິງຄວາມສຳພັນອັນບໍ່ຊອບທຳລະຫວ່າງອຳນາດທາງສາສະໜາແລະອຳນາດທາງການເມືອງ. ໃນປີ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. ພັນທະມິດຈະຖືກນຳມາບັງຄັບໃຊ້ ເມື່ອກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາໃນໄວໆນີ້ຂອງຂໍ້ທີສິບຫົກຖືກບັງຄັບໃຊ້.

ດານີເອນ ບົດ 11 ໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ຊີ້ບອກກ່ຽວກັບວ່າ ໂຣມໄດ້ເຂົ້າຄວບຄຸມທາງການເມືອງແນວໃດ, ແລ້ວດານີເອນກໍໄດ້ກ່າວປະຫວັດສາດດຽວກັນນັ້ນຊ້ຳອີກ ແລະຂະຫຍາຍຄວາມອອກ ໂດຍມີແນວຂໍ້ຄວາມໜຶ່ງຊີ້ບອກວ່າ ໂຣມໄດ້ຈັດການກັບປະຊາຊົນຂອງພຣະເຈົ້າແນວໃດໃນປະຫວັດສາດດຽວກັນນັ້ນ. ຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ 16 ເຖິງຂໍ້ 19 ອຸປະສັກສາມປະການຕໍ່ການທີ່ໂຣມນອກຮີດຈະເຂົ້າຄວບຄຸມໂລກໄດ້ຖືກສະແດງໄວ້. ໃນຂໍ້ 16 ຊີເຣຍໄດ້ຖືກໂຣມນອກຮີດພິຊິດໃນປີ 65 ກ່ອນ ຄ.ສ., ແລະຕໍ່ມາ ແຂວງຢູເດຍໄດ້ຖືກ Pompey ພິຊິດໃນປີ 63 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຂໍ້ 16 ຊີ້ບອກເວລາທີ່ໂຣມຈະຢືນຢູ່ໃນແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດ ແລະໃນການເຮັດດັ່ງນັ້ນ ກໍເປັນການເປັນແບບລ່ວງໜ້າຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດໃນຂໍ້ 41 ຂອງບົດດຽວກັນ.

ເປັນສິ່ງສຳຄັນທີ່ຄວນສັງເກດວ່າ ປະຫວັດສາດແຫ່ງການພິຊິດນັ້ນໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 63 ກ່ອນ ຄ.ສ. [ຂະໜານກັບ 1863], ທ່າມກາງສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນພາຍໃນນະຄອນເຢຣູຊາເລັມ. Uriah Smith ໄດ້ກ່າວວ່າ, “ເມື່ອ Pompey ກັບຄືນມາຈາກການຍົກທັບຂອງລາວເພື່ອຕໍ່ຕ້ານ Mithridates, ກະສັດແຫ່ງ Pontus, ຜູ້ແຂ່ງຂັນສອງຄົນຄື Hyrcanus ແລະ Aristobulus ກຳລັງຕໍ່ສູ້ກັນເພື່ອຊິງມົງກຸດແຫ່ງ Judea.”

ຊື່ “Hyrcanus” ແລະ “Aristobulus” ທັງສອງແມ່ນມີຕົ້ນກຳເນີດຈາກພາສາກຣີກ ແລະມີຄວາມສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດ ໂດຍສະເພາະໃນບໍລິບົດຂອງປະຫວັດຊາວຢິວໃນຍຸກ Hellenistic ແລະລາຊະວົງ Hasmonean. “Hyrcanus” ມາຈາກຄຳພາສາກຣີກ “Hurkanos,” ຊຶ່ງເປັນໄປໄດ້ວ່າມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກຄຳ “hurkan” ທີ່ໝາຍເຖິງ “ໝາປ່າ” ໃນພາສາເປີເຊຍ. Hyrcanus ເປັນຊື່ທີ່ຜູ້ປົກຄອງ Hasmonean ຫຼາຍອົງໄດ້ໃຊ້. “Aristobulus” ຫມາຍເຖິງ “ທີ່ປຶກສາທີ່ດີເລີດ” ຫຼື “ຜູ້ແນະນຳທີ່ດີເລີດ.” Aristobulus ກໍເປັນອີກຊື່ໜຶ່ງທີ່ຜູ້ປົກຄອງ Hasmonean ຫຼາຍອົງໄດ້ໃຊ້. ທັງ “Hyrcanus” ແລະ “Aristobulus” ເປັນຊື່ທີ່ເກື່ອງໂຍງກັບບຸກຄົນສຳຄັນໃນປະຫວັດຊາວຢິວໃນຊ່ວງຍຸກ Hasmonean. ພວກເຂົາເປັນຜູ້ປົກຄອງຜູ້ທີ່ໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການປົກຄອງແລະການຂະຫຍາຍອານາຈັກ Hasmonean ໃນແຂວງ Judea. ລູກຫຼານແລະຕົວແທນໃນທາງຄຳພະຍາກອນຂອງອານາຈັກ Hasmonean ໃນສະໄໝຂອງພຣະຄຣິດ ຄືພວກ Pharisees.

ເມື່ອປອມເປອີໄດ້ພິຊິດເຢຣູຊາເລັມ, ສອງພັກການເມືອງຕ່າງກໍສືບສາຍຕົ້ນກຳເນີດຂອງຕົນຍ້ອນກັບໄປເຖິງສະໄໝແຫ່ງການກະບົດທີ່ໂມເດອິນເປັນຕົວແທນ ໃນປີ 167 ກ່ອນ ຄ.ສ. ເມື່ອປອມເປອີຖືກດຶງເຂົ້າມາກ່ຽວພັນໃນການກະບົດນັ້ນ, ລາວໄດ້ຕັດສິນໃຈຍຶດເອົາເຢຣູຊາເລັມ, ແລະພັກການເມືອງຂອງອາຣິສໂຕບູລຸສກໍຕັດສິນໃຈຕໍ່ຕ້ານລາວ, ແຕ່ພັກຂອງໄຮຄານຸສກັບຕັດສິນໃຈເປີດປະຕູເມືອງຮັບປອມເປອີ. ຈາກນັ້ນປອມເປອີຈຶ່ງເລີ່ມການໂຈມຕີເຢຣູຊາເລັມ, ແລະສາມເດືອນຕໍ່ມາ ເຢຣູຊາເລັມກໍຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດການປົກຄອງຂອງໂຣມຕະຫຼອດໄປ.

ພໍເຖິງຂໍ້ທີສິບເກົ້າ ອີຢິບ, ຊຶ່ງເປັນອຸປະສັກອັນທີສາມແລະອັນສຸດທ້າຍ, ໄດ້ຖືກໂຣມຍຶດເອົາ. ຕໍ່ມາໃນຂໍ້ທີຊາວ ການປະສູດຂອງພຣະຄຣິດໄດ້ຖືກຊີ້ບອກ ໃນຂະນະທີ່ດານີເອນເລີ່ມສະແດງວ່າໂຣມຈະປະຕິບັດຕໍ່ປະຊາກອນຂອງພຣະເຈົ້າໃນປະຫວັດສາດນັ້ນແນວໃດ. ໃນຂໍ້ທີຊາວເອັດແລະຊາວສອງ ພຣະຄຣິດຖືກຕອກໃສ່ກາງແຂນ. ໃນຂໍ້ທີຊາວສາມ ພັນທະສັນຍາທີ່ເລີ່ມຂຶ້ນໃນປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫາ 158 ກ່ອນ ຄ.ສ. ໄດ້ຖືກລະບຸໄວ້ທັນທີຫຼັງຈາກຂໍ້ຕ່າງໆທີ່ພັນລະນາເຖິງກາງແຂນ ບ່ອນທີ່ພວກຢິວຜູ້ຫຼົງຖອຍໄດ້ປະກາດວ່າ ພວກເຂົາ “ບໍ່ມີກະສັດອົງໃດ ນອກຈາກ Caesar.” ສາຍເຊື້ອຂອງພວກຢິວຜູ້ຫຼົງຖອຍ, ຊຶ່ງຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍພວກ Maccabees, ຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ຕໍ່ຕ້ານການແຜ່ເຂົ້າມາຂອງປັດຊະຍາສາສະໜາກຣີກ, ແລະໃນການກະທຳເຊັ່ນນັ້ນໄດ້ກໍ່ຄວາມສຳພັນອັນບໍ່ບໍລິສຸດກັບໂຣມ, ຕິດຕາມມາຫຼັງຂໍ້ທີ່ລະບຸປະຫວັດສາດແຫ່ງກາງແຂນ ບ່ອນທີ່ຜົນຂອງຄວາມສຳພັນອັນບໍ່ບໍລິສຸດນັ້ນໄດ້ຖືກສະແດງອອກຢ່າງຄົບຖ້ວນ.

ພຣະສິຣີສະຖິດຂອງເຊຄີນາບໍ່ເຄີຍກັບຄືນມາສູ່ພຣະວິຫານທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນພາຍຫຼັງເຈັດສິບປີແຫ່ງການຖືກກວາດຕ້ອນເປັນເຊລີຍ. ຄຳພະຍາກອນຂັ້ນສຸດທ້າຍ ຊຶ່ງມາລາຄີໄດ້ປະກາດນັ້ນ ໄດ້ຖືກປະທານປະມານກາງສະຕະວັດທີຫ້າກ່ອນ ຄ.ສ. ກ່ອນທີ່ພວກມັກຄາບີຈະລຸກຂຶ້ນຕໍ່ຕ້ານອິດທິພົນກຣີກແບບໂລກາພິວັດ ໄດ້ມີຫຼາຍຮ້ອຍປີທີ່ບໍ່ມີທັງການສະຖິດຢ່າງປາກົດແຈ້ງຂອງພຣະເຈົ້າ ແລະບໍ່ມີທັງຄຳພະຍາກອນ. ໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງການກະບົດຂອງພວກເຂົາ ພວກເຂົາໄດ້ກະທຳການກະບົດຢ່າງດຽວກັນນັ້ນທີ່ທັງປໂຕເລມີ ແລະກະສັດອຸດຊີຢາໄດ້ເຄີຍພະຍາຍາມກະທຳ ເມື່ອກະສັດທັງສອງພະອົງພະຍາຍາມປະຕິບັດບົດບາດຂອງປະໂຣຫິດ ແລະນຳເຄື່ອງຖວາຍເຂົ້າໃນພຣະວິຫານ.

ໂຢນາທານ ອັບຟຸສ (ຊຶ່ງຮູ້ຈັກອີກນາມໜຶ່ງວ່າ ໂຢນາທານ ມັກຄາບີອຸສ) ເປັນໜຶ່ງໃນບຸດຊາຍຂອງ ມັດທາທິອາສ ຜູ້ທີ່ໄດ້ລິເລີ່ມການກະບົດມັກຄາບີ ແລະທ່ານໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການນຳພາການກະບົດຂອງຊາວຢິວຕໍ່ຕ້ານຈັກກະພັດເຊລູຊິດ. ຫຼັງຈາກການເສຍຊີວິດຂອງຢູດາສ ມັກຄາບີ ອ້າຍຂອງທ່ານໃນສະໜາມຮົບ, ໂຢນາທານໄດ້ຂຶ້ນຮັບການນຳພາກອງກຳລັງມັກຄາບີ. ນອກເໜືອຈາກການນຳພາທາງທະຫານແລະທາງການເມືອງແລ້ວ, ໂຢນາທານຍັງໄດ້ຮັບບົດບາດເປັນມະຫາປະໂລຫິດ, ຮັບໃຊ້ໃນຖານະຜູ້ນຳຝ່າຍຈິດວິນຍານຂອງປະຊາຊົນຢິວ. ບົດບາດຄູ່ກັນຂອງໂຢນາທານໃນຖານະທັງຜູ້ນຳແລະມະຫາປະໂລຫິດ ເປັນຈຸດໝາຍຂອງພັດທະນາການອັນສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດຢິວ ເນື່ອງຈາກມັນໄດ້ລວບຮວມທັງອຳນາດທາງການເມືອງແລະທາງສາສະໜາເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນລາຊະວົງຮັສໂມເນຍນ. ການນຳພາຂອງທ່ານໄດ້ຊ່ວຍເສີມສ້າງອຳນາດປົກຄອງຕົນເອງຂອງຊາວຢິວ ແລະສະຖາປະນາການປົກຄອງຂອງຮັສໂມເນຍນໃນແຄວ້ນຢູເດຍ.

ບາບຢ່າງນັ້ນເອງທີ່ Ptolemy ໄດ້ພະຍາຍາມກະທຳຫຼັງຈາກໄຊຊະນະທີ່ Raphia ໄດ້ຖືກກະທຳສຳເລັດຕັ້ງແຕ່ໃນຕອນຕົ້ນຂອງການກະບົດຂອງພວກ Maccabees. ມັນເປັນບາບອັນດຽວກັນທີ່ປະໂລຫິດໄດ້ຕໍ່ຕ້ານໃນສະໄໝຂອງກະສັດ Uzziah, ແຕ່ການປົກປ້ອງທີ່ພວກ Maccabees ອ້າງວ່າກະທຳເພື່ອຮັບໃຊ້ພຣະວິຫານຂອງພຣະເຈົ້ານັ້ນ ແມ່ນການສະແດງອອກອັນຫຼົງຜິດແລະກະບົດຂອງການຜະສົມປະສານລະຫວ່າງສາສນາຈັກແລະລັດ, ແລະໃນຖານະເຊັ່ນນັ້ນ ມັນເປັນພາບແບບລ່ວງໜ້າຂອງການກະບົດຂອງ Protestantism ທີ່ເສື່ອມຖອຍ ຊຶ່ງໃນບັດນີ້ກຳລັງລະດົມກັນເພື່ອສະໜັບສະໜູນ Trump ຕໍ່ຕ້ານການຄືບຄານຂອງ woke-ism ແບບໂລກາພິວັດຂອງ Biden.

ພຣະຄຳພີສອນວ່າ ພວກທ່ານຈະຮູ້ຈັກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຜົນຂອງເຂົາ; ແລະພວກຟາຣິຊາຍໃນສະໄໝຂອງພຣະຄຣິດນັ້ນ ເປັນເສດເຫຼືອສຸດທ້າຍຂອງລາຊະວົງ Hasmonean ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ Mattathias. Mattathias, ແລະການກະບົດທີ່ເຂົາໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນ, ໄດ້ເກີດຜົນເປັນລັດທິຟາຣິຊາຍ; ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພວກໂປຣເຕສະແຕນທີ່ເສື່ອມຖອຍຜູ້ກຳລັງສະໜັບສະໜູນແນວຄິດ “Make America Great Again”. ອາເມຣິກາເຄີຍຍິ່ງໃຫຍ່ເມື່ອລັດຖະທຳມະນູນຖືກເຂົ້າໃຈວ່າຮັກສາໃຫ້ຄຣິດຈັກແລະລັດແຍກອອກຈາກກັນ; ແຕ່ໃນການອັດສະຈັນປອມທີ່ຖືກເປັນສັນຍະລັກໂດຍໄຊຊະນະທີ່ຖືກລະນຶກໂດຍງານສະຫຼອງ Hanukkah ນັ້ນ, ຂະບວນການເພື່ອກົດໝາຍວັນອາທິດຈະປາກົດອອກມາຢ່າງເປີດເຜີຍ.

ພວກເຮົາຈະສືບຕໍ່ການສຶກສານີ້ໃນບົດຄວາມຖັດໄປ.