ປານີອຸມ - ເລກຫ້າ

ພຣະທຳດານີເອນໄດ້ເປີດເຜີຍຄຳບັນຍາຍແຫ່ງຄຳພະຍາກອນອັນນ່າອັດສະຈັນ ໂດຍສານຕໍ່ຫຼັກການ “ຊ້ຳແລະຂະຫຍາຍ” ຊຶ່ງພາດຜ່ານນິມິດຕ່າງໆຂອງພຣະທຳນີ້ ຕັ້ງແຕ່ຮູບປັ້ນໂລຫະໃນບົດທີ 2 ຈົນເຖິງຄວາມຂັດແຍ້ງອັນສັບຊ້ອນຂອງກະສັດທັງຫຼາຍໃນບົດທີ 11. ພາຍໃນກອບນີ້ ມີຫຼັກຖານອັນໜັກແໜ້ນປາກົດຂຶ້ນວ່າ: ຍຸດທະການແຫ່ງ Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ., ອັນສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍການລົ້ມຂອງເອຢິບໃນປີ 30 ກ່ອນ ຄ.ສ., ເປັນການສຳເລັດອັນສຳຄັນຂອງດານີເອນ 11:25, 26 ໂດຍໝາຍເຖິງການຮຸ່ງອາລຸນແຫ່ງອຳນາດສູງສຸດ 360 ປີຂອງໂຣມນອກສາສະໜາ.

ດານີເອນ 11 ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການລຸກຂຶ້ນແລະການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງອານາຈັກຕ່າງໆ ຫຼັງຈາກການສິ້ນພະຊົນຂອງ Alexander the Great ໃນປີ 323 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແຕ່ເມື່ອເຖິງຂໍ້ 14 ກໍເກີດການປ່ຽນແປງຂຶ້ນ. ປະມານປີ 200 ກ່ອນ ຄ.ສ. ໃນຂະນະທີ່ Antiochus III (Magnus) ກຳລັງຕຽມການສຳລັບຍຸດທະການທີ່ Panium ຕໍ່ຕ້ານ Ptolemy V ຜູ້ເປັນກະສັດເດັກນ້ອຍນັ້ນ, ໂຣມໄດ້ເຂົ້າແຊກແຊງ ບໍ່ແມ່ນໃນຖານະພຽງແຕ່ຜູ້ຢືນເບິ່ງ, ແຕ່ເປັນ “ພວກປຸ້ນສະດົມໃນຊົນຊາດຂອງເຈົ້າ.” ດ້ວຍຄວາມຫ່ວງໃຍຕໍ່ການຮັບປະກັນແຫຼ່ງເຂົ້າສາລີຂອງອີຢິບທ່າມກາງຄວາມປັ່ນປ່ວນແບບ Hellenistic, ໂຣມໄດ້ສະແດງອຳນາດອິດທິພົນຂອງຕົນໃນຊ່ວງສົງຄາມ Macedonian ຄັ້ງທີສອງ (200–197 ກ່ອນ ຄ.ສ.), ເປັນການຈັດວາງສະພາບສຳລັບບົດບາດເຊິ່ງເປັນຄຳພະຍາກອນຂອງຕົນ.

ເມື່ອຂ້າມໄປເຖິງປີ 63 ກ່ອນ ຄ.ສ., ຂໍ້ 16 ກໍໄດ້ຮັບການສຳເລັດ ເມື່ອ Pompey ບຸກໂຈມເຢຣູຊາເລັມ, ເຂົ້າໄປໃນບ່ອນບໍລິສຸດທີ່ສຸດ ແລະປະກາດອຳນາດປົກຄອງຂອງໂຣມເໜືອ “ແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດ.” ຈາກຈຸດນີ້, ຂໍ້ 17 ຫາ 22 ໄດ້ພັນລະນາການສືບທອດຂອງບຸກຄົນສຳຄັນແຫ່ງໂຣມ: ການທຳສົງຄາມທາງຕາເວັນອອກຂອງ Pompey, ການພິຊິດຊະນະຕ່າງໆ ແລະການຖືກລອບສັງຫານຂອງ Julius Caesar ໃນປີ 44 ກ່ອນ ຄ.ສ., ການຄອງລາຊຂອງ Augustus Caesar ທີ່ເກັບພາສີ (ດັ່ງທີ່ບັນທຶກໄວ້ໃນ Luke 2:1) ສິ້ນສຸດລົງໃນປີ ຄ.ສ. 14, ແລະ Tiberius ຜູ້ກຳກັບເບິ່ງແຍງການຄຶງພຣະຄຣິດໄວ້ເທິງໄມ້ກາງແຂນໃນປີ ຄ.ສ. 31, ເມື່ອ “ເຈົ້ານາຍແຫ່ງພັນທະສັນຍາ” ຖືກຫັກລົງ. ແນວຄຳພະຍາກອນຈາກ Pompey ໃນເຢຣູຊາເລັມ ຈົນເຖິງ Titus ໃນເຢຣູຊາເລັມໃນປີ ຄ.ສ. 70 ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນແນວເສັ້ນແຫ່ງອຳນາດຄອບງຳຂອງໂຣມເໜືອປະຊາຊົນຂອງພຣະເຈົ້າ.

ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍນາຍພົນໂຣມັນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ລົບຫລູ່ພຣະວິຫານ ແລະສິ້ນສຸດລົງເມື່ອນາຍພົນໂຣມັນອີກຜູ້ໜຶ່ງທຳລາຍພຣະວິຫານ ນັ້ນໄດ້ສະແດງລາຍເຊັນຂອງອາລະຟາແລະໂອເມກາ. ເລີ່ມດ້ວຍການລົບຫລູ່ ແລະສິ້ນສຸດດ້ວຍການທຳລາຍ ເສັ້ນປະຫວັດສາດນັ້ນຍັງບັນຈຸທັງການລົບຫລູ່ ແລະການທຳລາຍຂອງພຣະອົງຜູ້ທີ່ໄດ້ກ່າວເຖິງພຣະອົງເອງວ່າ, “ຈົ່ງທຳລາຍພຣະວິຫານນີ້ ແລະໃນສາມວັນເຮົາຈະຍົກມັນຂຶ້ນອີກ.” ຄວາມຈິງປະກອບດ້ວຍອັກສອນຕົວທຳອິດ ຕົວທີສິບສາມ ແລະຕົວສຸດທ້າຍຂອງອັກສອນເຮັບເຣີ, ແລະເສັ້ນທີ່ເລີ່ມຈາກ Pompey ແລະສິ້ນສຸດທີ່ Titus ລວມເອົາການທຳລາຍພຣະວິຫານຢູ່ກາງເສັ້ນດ້ວຍ ຊຶ່ງຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍກາງຂອງໄມ້ກາງແຂນສາມອັນ ທີ່ຖືກຕັ້ງຂຶ້ນໃນກາງແທ້ໆຂອງອາທິດທີ່ພຣະຄຣິດໄດ້ສະເດັດມາເພື່ອຢືນຢັນພັນທະສັນຍາ. ຂໍ້ທີສິບຫົກເຖິງຊາວສອງເປັນຕົວແທນຂອງເສັ້ນພະຍາກອນເສັ້ນໜຶ່ງ ທີ່ຖືລາຍເຊັນຂອງຄວາມຈິງ. ພາຍໃນປະຫວັດສາດທີ່ຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົວແທນ ມີເສັ້ນພະຍາກອນສຳຄັນຢູ່ບໍ່ຫຼາຍນັກ ແຕ່ຫົວຂໍ້ຫຼັກຂອງເສັ້ນນັ້ນຄືການຄອບງຳຂອງໂຣມຕໍ່ຊາວຢິວ.

ຂໍ້ 23 “ກ່າວຊ້ຳແລະຂະຫຍາຍຄວາມ” ໂດຍຫວນກັບໄປຫາຊ່ວງປີ 161–158 ກ່ອນ ຄ.ສ., ເມື່ອຊາວຢິວພາຍໃຕ້ການນຳຂອງຢູດາສ ມັກຄາບີອຸສ ໄດ້ເຮັດພັນທະສັນຍາກັບໂຣມ (1 Maccabees 8). ສິ່ງນີ້ເນັ້ນໃຫ້ເຫັນຍຸດທະສາດອັນເປັນເອກະລັກຂອງໂຣມໃນການສ້າງອານາຈັກ—ການພິຊິດຜ່ານສົນທິສັນຍາແລະພັນທະມິດ, ຊຶ່ງເປັນວິທີການທີ່ແຕກຕ່າງຈາກບັນດາອານາຈັກກ່ອນໜ້ານັ້ນ. ຂໍ້ 24 ສະຫຼຸບຂັ້ນຕອນນີ້ ໂດຍກ່າວວ່າ ໂຣມຈະ “ວາງແຜນກົນອຸບາຍຂອງຕົນຈາກບັນດາປ້ອມປາການ, ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວເວລາໜຶ່ງ.”

ຄຳທີ່ແປວ່າ “ຕໍ່ຕ້ານ” ອາດເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າເປັນຄຳວ່າ “ຈາກ”. ໂຣມຄາດຄະເນກົນອຸບາຍຂອງຕົນ “ຈາກ”. ຄຳວ່າ “ຈາກ” ໃນຂໍ້ນີ້ຊີ້ໄປຍັງນະຄອນໂຣມ, ຫົວໃຈທາງການເມືອງແລະທາງທະຫານຂອງຈັກກະພັດ, ໃນຖານະເປັນຖານທີ່ຕັ້ງຂອງຍຸດທະສາດຂອງມັນ. “ເວລາ” ນັ້ນໃນຄວາມໝາຍດ້ານຄຳພະຍາກອນແມ່ນ 360 ປີ, ເລີ່ມຕົ້ນເມື່ອອີຢິບພ່າຍແພ້ໃນປີ 30 BC ຫຼັງຈາກ Actium, ແລະສິ້ນສຸດໃນປີ 330 ເມື່ອ Constantine ລະຖິ້ມໂຣມເພື່ອໄປສູ່ Constantinople.

ຂໍ້ 25 ແລະ 26 ເນັ້ນໄປທີ່ Actium ເອງ.

ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ., ອອກຕາວຽນ, ໂດຍເປັນຕົວແທນຂອງໂຣມໃນຖານະ “ກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອ,” ໄດ້ລະດົມກຳລັງຂອງຕົນເຂົ້າຕໍ່ສູ້ກັບອີຢິບຂອງຄລີໂອພັດຣາ, “ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້,” ໃນການປະທະທາງເຮືອອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງໜຶ່ງ. “ກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງແລະມີອຳນາດຫຼາຍ” ຂອງອັນໂທນີ ແລະ ຄລີໂອພັດຣາໄດ້ອ່ອນແຮງລົງ, ຖືກທຳລາຍໂດຍ “ອຸບາຍ” ທາງຍຸດທະສາດ (ກຸນລະຍຸດຂອງອາກຣິປປາ) ແລະການທໍລະຍົດ—ການແປພັກຂອງພັນທະມິດຂອງອັນໂທນີ ແລະການຖອຍຫຼັງອອກຈາກສະໜາມຮົບກາງສົງຄາມຂອງຄລີໂອພັດຣາ. ຮອດປີ 30 ກ່ອນ ຄ.ສ., ອີຢິບໄດ້ກາຍເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງໂຣມ, ເປັນການເປີດສາກການປົກຄອງຂອງໂຣມນອກຮີດອັນບໍ່ມີຜູ້ທ້າທາຍ. ຊ່ວງເວລາ 360 ປີນີ້, ຈາກ 30 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຫາ 330 ຄ.ສ., ສອດຄ່ອງກັບອຳນາດສູງສຸດຂອງໂຣມທີ່ມີສູນກາງຢູ່ໃນຖານທີ່ໝັ້ນເດີມຂອງຕົນ, ຈົນກະທັ້ງການຍ້າຍຂອງຄອນສະແຕນຕິນໄດ້ “ໂຄ່ນລົງ” ຖານທີ່ໝັ້ນນັ້ນ, ດັ່ງທີ່ດານີເອນ 8:11 ໄດ້ທຳນວາຍໄວ້.

ເມື່ອຄອນສະຕັນຕິນໄດ້ລົ້ມເລີກເມືອງໂຣມເພື່ອຍົກເມືອງຄອນສະຕັນຕິໂນເປິນຂຶ້ນແທນ, ທ່ານໄດ້ປະໄວ້ຊ່ອງວ່າງແຫ່ງອໍານາດໃນເມືອງໂຣມ ຊຶ່ງເປີດໂອກາດໃຫ້ຄຣິສຕະຈັກສັນຕະປາປາເຂົ້າຍຶດຄອງບ່ອນນັ່ງແຫ່ງອໍານາດທີ່ເມືອງໂຣມເປັນຕົວແທນ. ການກະທໍານັ້ນໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະນິມິດບົດທີ 13 ຂໍ້ 2 ສໍາເລັດ.

ໃນດານີເອນ 8 ມີຄໍາພາສາເຮັບເຣີສອງຄໍາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແມ່ນແມ່ນຖືກແປທັງສອງເປັນ “ພຣະວິຫານ” ແລະຄໍາທັງສອງນີ້ແຍກແຍະເລື່ອງຂອງພຣະວິຫານໃນພຣະທຳດານີເອນ. ພຣະທຳດານີເອນນໍາສະເໜີສົງຄາມລະຫວ່າງພຣະຄຣິດແລະຊາຕານ ດັ່ງທີ່ຖືກສະແດງອອກໂດຍຕົວແທນຝ່າຍໂລກຂອງພຣະຄຣິດແລະຂອງຊາຕານ. ບາບີໂລນ ຊຶ່ງເປັນຕົວແທນຝ່າຍໂລກຂອງຊາຕານ ໄດ້ພິຊິດເຢຣູຊາເລັມໃນຕອນເປີດຂອງດານີເອນ ແລະເຢຣູຊາເລັມພິຊິດບາບີໂລນໃນຂໍ້ສີ່ສິບຫ້າຂອງບົດທີສິບເອັດ. ອານາຈັກທີ່ຖືກແທນໂດຍນະຄອນເຢຣູຊາເລັມ ແລະນະຄອນບາບີໂລນ ແມ່ນ “ພຣະວິຫານແຫ່ງກໍາລັງ.” ນະຄອນບາບີໂລນແລະນະຄອນເຢຣູຊາເລັມຕ່າງກໍເປັນພຣະວິຫານແຫ່ງກໍາລັງ ແລະທັງສອງຕ່າງກໍມີພຣະວິຫານຂອງຕົນຢູ່ພາຍໃນນະຄອນ. ພຣະວິຫານແພນທີອອນຢູ່ໃນນະຄອນໂຣມ ແລະພຣະວິຫານໃນເຢຣູຊາເລັມແມ່ນຄູ່ສົມທຽບຂອງມັນໃນຄໍາບອກລ່ວງໜ້າ. ບາບີໂລນແລະນະຄອນໂຣມເປັນຂອງປອມຂອງເຢຣູຊາເລັມ.

ໃນພຣະຄຳພີດານີເອນ 8, ຄຳພາສາເຮັບຣິວທັງສອງຄຳແມ່ນ “miqdash” ໃນຂໍ້ 11, ບ່ອນທີ່ເຂົານ້ອຍ (ໂຣມັນນອກສາສະໜາ) ໂຄ່ນລົງ “ສະຖານທີ່ແຫ່ງສັກກະສະຖານຂອງມັນ” (ນະຄອນໂຣມ), ເມື່ອຄອນສະແຕນຕິນໄດ້ຍ້າຍລາຊະສຳນັກໃນປີ 330. ອີກຄຳໜຶ່ງແມ່ນ “qodesh” ໃນຂໍ້ 13, 14, ບ່ອນທີ່ສັກກະສະຖານຂອງພຣະເຈົ້າຄອຍຖ້າການຊຳລະໃຫ້ສະອາດຫຼັງຈາກ 2300 ວັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າທັງສອງຄຳຈະຖືກແປວ່າ ສັກກະສະຖານ, ແຕ່ “miqdash” ສາມາດໝາຍເຖິງໄດ້ທັງປ້ອມປາການຂອງພຣະເຈົ້າ ຫຼື ປ້ອມປາການນອກສາສະໜາ, ໃນຂະນະທີ່ “qodesh” ຖືກໃຊ້ໃນພຣະຄຳພີເທົ່ານັ້ນເພື່ອໝາຍເຖິງສັກກະສະຖານຂອງພຣະເຈົ້າ.

ໃນດານີເອນ 11:31 “ສະຖານບໍລິສຸດແຫ່ງກຳລັງ” (ນະຄອນໂຣມ) ຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນມົນທິນ ເມື່ອພວກບາບາຣຽນ ແລະ ພວກແວນດອນ ນຳສົງຄາມມາສູ່ນະຄອນໂຣມ. “ແຂນ” ໃນຂໍ້ນີ້ເລີ່ມຕົ້ນກັບຄລູວິສໃນປີ 496 ແລະ ດຳເນີນຕໍ່ໄປຈົນກະທັ່ງໂຣມຂອງສັນຕະປາປາ ໄດ້ຂຶ້ນສູ່ອຳນາດຢ່າງເຕັມທີ່ໃນປີ 538, ເມື່ອພວກອອສໂຕຣໂກດຖືກຂັບອອກຈາກນະຄອນ.

ແນວຄຳພະຍາກອນຈາກ Actium ຂະຫຍາຍຕໍ່ໄປເກີນ 330. “ເຮືອຂອງ Chittim” ໃນຂໍ້ 30 ບົ່ງຊີ້ເຖິງຊົນເຜົ່າ Vandals ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ Genseric, ຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ປຸ້ນສະດົມ Rome ໃນປີ 455, ເປັນສັນຍານເຖິງການລົ້ມສະລາຍຂອງ Rome ຝ່າຍຕາເວັນຕົກ. ຈາກນັ້ນ Papal Rome ຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນ ແລະປົກຄອງຕັ້ງແຕ່ 538 ຈົນເຖິງ 1798; ເປັນເວລາ 1260 ປີ ຈົນກວ່ານາຍພົນ Berthier ຂອງ Napoleon ໄດ້ນຳມາຊຶ່ງ “ບາດແຜຮ້າຍແຮງເຖິງຕາຍ” ໂດຍການຈັບຕົວ Pius VI. ໄລຍະ 360 ປີຂອງ Rome ນອກຮີດ, ຈາກ 30 BC ຫາ 330, ສະທ້ອນຄູ່ກັບໄລຍະ 1260 ປີຂອງ Papal Rome, ໂດຍແຕ່ລະໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນເມື່ອອຸປະສັກອັນທີສາມ (Egypt, Ostrogoths) ລົ້ມລົງ.

“ກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອ” ໃນຍຸກສະໄໝໃໝ່ປະກົດຂຶ້ນໃນຂໍ້ 40. ໃນປີ 1989, ສັນຕະປາປາ, ຜູກພັນຢ່າງລັບໆກັບສະຫະລັດອາເມຣິກາຂອງ Reagan (ຖືກເປັນສັນຍະລັກໂດຍລົດຮົບ, ເຮືອ, ແລະພວກພົນມ້າ), ໂຄ່ນລົ້ມ USSR, “ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້” (ອະເທວະນິຍົມ/ຄອມມິວນິດ). ຂໍ້ 41 ລະບຸວ່າສັນຕະປາປາເອົາຊະນະ “ແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດ”—ປ່ຽນສະຫະລັດອາເມຣິກາທີ່ເປັນໂປຣແຕສຕັງໃຫ້ກາຍເປັນສະຫະລັດອາເມຣິກາຄາໂຕລິກ—ໃນຂະນະທີ່ຂໍ້ 42 ແລະ 43 ລະບຸວ່າ ສະຫະປະຊາຊາດທີ່ຖືກແທນໂດຍອີຢິບຍອມຈຳນົນຕໍ່ສະຫະພັນສາມຝ່າຍ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍສະຫະປະຊາຊາດ (ພະຍານາກ) ນະຄອນວາຕິກັນ (ສັດຮ້າຍ) ແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາ (ສາດສະດາປອມ), ນຳພາໂລກໄປສູ່ Armageddon. ຂໍ້ 45 ພະຍາກອນເຖິງຈຸດຈົບຂອງອຳນາດນີ້ວ່າ, “ໂດຍບໍ່ມີຜູ້ໃດຊ່ວຍ,” ບາດແຜຂອງມັນໄດ້ຮັບການຮັກສາໃນຂໍ້ 41, ແຕ່ຊະຕາກຳຂອງມັນໄດ້ຖືກກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນໃນຂໍ້ 45.

ການຮົບທີ່ Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແມ່ນຈຸດເນັ້ນຂອງຂໍ້ 25, 26, ເປັນການເປີດສາກການຄອບຄອງ 360 ປີຂອງໂຣມ ຈາກປ້ອມປາການອັນເປັນສະຖານບໍລິສຸດຂອງມັນ. ໂດຍຖືຂໍ້ສິບສີ່ເປັນຂໍ້ສັງເກດກຳກັບ, ເລື່ອງລາວຂອງໂຣມນອກສາສະໜາຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ສິບຫົກໄປຈົນເຖິງການປ່ຽນຜ່ານໄປສູ່ໂຣມສັນຕະປາປາໃນຂໍ້ສາມສິບເອັດ ແມ່ນແນວເລື່ອງທັງໝົດຂອງໂຣມນອກສາສະໜາ. ແນວເລື່ອງນັ້ນຖືກແບ່ງອອກເປັນສາມພາກ. ຂໍ້ສິບຫົກເຖິງຊາວສອງແມ່ນແນວເລື່ອງຂອງການຄອບງຳຂອງໂຣມເໜືອອິສຣາເອນໃນສະໄໝບູຮານ. ຂໍ້ຊາວສາມແລະຊາວສີ່ລະບຸເຖິງວຽກງານສ້າງຈັກກະພັດຊະນິດນັ້ນ ທີ່ໂຣມໄດ້ໃຊ້ເມື່ອພິຊິດໂດຍຜ່ານສັນນິບາດແລະສັນຍາ ຄວບຄູ່ກັບກຳລັງທາງທະຫານ. ຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ຊາວສີ່ໄປຈົນເຖິງຖ້ອຍຄຳສຸດທ້າຍໃນຂໍ້ສາມສິບເອັດ ແມ່ນແນວເລື່ອງສອງພາກ ທີ່ເປັນຕົວແທນຂອງຊ່ວງເວລາເມື່ອໂຣມຍົກຕົນຂຶ້ນ ແລ້ວຕາມດ້ວຍການລົ້ມລົງ.

“ເວລາທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້” ແມ່ນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງ 360 ປີ ໃນປີ 330. ຂໍ້ທີຊາວເຈັດ ຈົນເຖິງວະລີສຸດທ້າຍຂອງຂໍ້ທີສາມສິບເອັດ, ຊຶ່ງລະບຸເວລາທີ່ອຳນາດສັນຕະປາປາ, ອັນຖືກແທນດ້ວຍສິ່ງໜ້າກຽດຊັງທີ່ກະທຳໃຫ້ເກີດຄວາມຮ້າງເປົ່າ, ໄດ້ຖືກຕັ້ງໄວ້ເທິງບັນລັງໃນປີ 538, ແມ່ນປະຫວັດຂອງໂຣມນອກສາສະໜາ ໃນບໍລິບົດຂອງໄລຍະເວລາສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີແຫ່ງການປົກຄອງສູງສຸດ, ຊຶ່ງຕໍ່ຈາກນັ້ນກໍຕາມມາດ້ວຍສອງຮ້ອຍແປດປີແຫ່ງການຕົກຕໍ່າລົງຢ່າງຄ່ອຍເປັນຄ່ອຍໄປ.

ດັ່ງນັ້ນ “ເວລາ” ຂອງຂໍ້ທີຊາວສີ່ ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ດ້ວຍການເພີ່ມກະສັດແຫ່ງພາກໃຕ້ເຂົ້າໃນອານາເຂດຂອງກະສັດແຫ່ງພາກເໜືອ, ແລະມັນສິ້ນສຸດລົງໃນປີ 330 ດ້ວຍການແບ່ງແຍກກະສັດແຫ່ງພາກເໜືອອອກເປັນຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກ. ຈາກປີ 330 ຈົນເຖິງ 538 ໂຣມນອກຮີດຄ່ອຍໆແຕກສະລາຍລົງເປັນລຳດັບ. ການລະບຸເຊິ່ງເປັນຄຳພະຍາກອນຕ່າງໆ ທີ່ສຳພັນກັບຂັ້ນຕອນຕ່າງໆ ຂອງການລົ້ມສະລາຍຂອງໂຣມນອກຮີດ ແມ່ນສະຫຼັກແຫ່ງຄຳພະຍາກອນທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ນັກສຶກສາຄຳພະຍາກອນສາມາດຮັບຮູ້ພຣະວັດຈະນະແຫ່ງຄຳພະຍາກອນຂອງພຣະເຈົ້າ. ໃນການສຳເລັດຕາມຂໍ້ສິບສີ່ຂອງດານີເອນບົດ 11, ໂຣມໄດ້ສະຖາປະນານິມິດນັ້ນ, ແລະໜຶ່ງໃນວິທີທີ່ມັນກະທຳສິ່ງນັ້ນກໍຄືຜ່ານການລົ້ມຂອງມັນເອງ. ຂໍ້ພຣະຄຳພີລະບຸວ່າ, “ພວກປຸ້ນຊິງໃນທ່າມກາງຊົນຊາດຂອງເຈົ້າກໍຈະຍົກຕົນຂຶ້ນເພື່ອສະຖາປະນານິມິດ; ແຕ່ພວກເຂົາຈະລົ້ມລົງ.”

ເມື່ອໂຣມຖືກໂຈມຕີໂດຍເຮືອຂອງ Chittim, ແລະຕໍ່ຈາກນັ້ນໄດ້ໂຈມຕີທາງທິດໃຕ້, ມັນບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນດຽວກັບທັງອັນກ່ອນຫຼືອັນຫຼັງ, ເພາະຕັ້ງແຕ່ຈຸດນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ການລົ້ມສະລາຍຂອງອໍານາດໂຣມັນກໍາລັງຖືກພັນລະນາຢູ່. ສຽງແກທັງສີ່ອັນທໍາອິດໃນບັນດາເຈັດສຽງແກໃນພຣະນິມິດ ທີ່ພົບໃນບົດທີ່ແປດ ໄດ້ພັນລະນາໂດຍຈໍາເພາະເຖິງອໍານາດໃຫຍ່ສີ່ປະການ ທີ່ໃນທີ່ສຸດໄດ້ນໍາໂຣມຕາເວັນຕົກໄປສູ່ຈຸດສິ້ນສຸດໃນປີ 476. ນິມິດນັ້ນຖືກສະຖາປະນາຂຶ້ນ ເມື່ອພວກຜູ້ປຸ້ນສະດົມໃນຫມູ່ຊົນຂອງທ່ານຍົກຕົນຂຶ້ນ ແລະລົ້ມລົງ. ນິມິດທາງຄໍາພະຍາກອນນີ້ຖືກສະແດງໄວ້ເທິງໂຄງສ້າງແຫ່ງການລົ້ມສະລາຍຂອງໂຣມ. ໂຣມນອກຮີດຝ່າຍຕາເວັນຕົກໄດ້ລົ້ມລົງຕັ້ງແຕ່ປີ 330 ຈົນເຖິງ 538. ໂຣມສັນຕະປາປາໄດ້ລົ້ມລົງໃນປີ 1798. ໃນປະຫວັດຂອງສຽງແກທີຫ້າ ແລະທີຫົກ ໂຣມຕາເວັນອອກໄດ້ລົ້ມລົງແກ່ພວກຕວກອົດໂຕມັນໃນປີ 1453. ການລົ້ມລົງທັງສາມຄັ້ງນັ້ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງນິມິດທີ່ຖືກສະຖາປະນາໂດຍພວກຜູ້ປຸ້ນສະດົມໃນຫມູ່ຊົນຂອງທ່ານ.

ຂໍ້ພຣະຄຳພີນີ້ກ່າວວ່າ, “ອີກທັງພວກຜູ້ປຸ້ນສະດົມໃນຊົນຊາດຂອງເຈົ້າຈະຍົກຕົນຂຶ້ນເພື່ອສະຖາປະນານິມິດ; ແຕ່ພວກເຂົາຈະລົ້ມລົງ.” ຕັ້ງແຕ່ 31 BC ຫາ 330 ໂຣມນອກຮີດ “ໄດ້ຍົກຕົນຂຶ້ນ” ໃນອຳນາດສູງສຸດຂອງຕົນເໜືອໂລກ. ຕັ້ງແຕ່ 330 ຫາ 538 ໂຣມນອກຮີດໄດ້ຕົກຕ່ຳລົງເພື່ອຕຽມທາງໃຫ້ແກ່ຄົນແຫ່ງບາບໃຫ້ໄດ້ນັ່ງຢູ່ໃນພຣະວິຫານຂອງພຣະເຈົ້າ, ປະກາດຕົນເອງວ່າເປັນພຣະເຈົ້າ. ຕັ້ງແຕ່ 538 ຈົນເຖິງ 1798 ອຳນາດສັນຕະປາປາ “ໄດ້ຍົກຕົນຂຶ້ນ,” ແລະໃນປີ 1798 ພວກເຂົາໄດ້ລົ້ມລົງ. ຕັ້ງແຕ່ 31 BC ຫາ 330 ໂຣມຕາເວັນຕົກ “ໄດ້ຍົກຕົນຂຶ້ນ” ວ່າຕົນເປັນສູນກາງຂອງອານາຈັກໂຣມັນ, ແລະຕັ້ງແຕ່ 330 ຈົນເຖິງ 476 ມັນໄດ້ລົ້ມລົງ. ໃນປີ 330 Constantine ໄດ້ຍົກຂຶ້ນວ່າ Constantinople ເປັນສູນກາງຂອງໂຣມຕາເວັນອອກ ແລະໃນປີ 1453 ໂຣມຕາເວັນອອກໄດ້ລົ້ມລົງ. ຊ່ວງເວລາຂອງການເປັນຕົວແທນອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງໂຣມ ແຕ່ລະອັນລ້ວນມີໄລຍະໜຶ່ງທີ່ໂຣມຍົກຕົນຂຶ້ນ ຕາມດ້ວຍໄລຍະໜຶ່ງທີ່ສະແດງເຖິງການລົ້ມຂອງມັນ, ເພາະວ່າ “ພວກຜູ້ປຸ້ນສະດົມໃນຊົນຊາດຂອງເຈົ້າຈະຍົກຕົນຂຶ້ນເພື່ອສະຖາປະນານິມິດ; ແຕ່ພວກເຂົາຈະລົ້ມລົງ.”

ຄຳພາສາເຮັບຣິວທີ່ຖືກແປວ່າ “ພວກໂຈນ” ຄວນແປໃຫ້ຖືກກວ່າວ່າ “ພວກຜູ້ທຳລາຍ” ເພາະສອດຄ່ອງກັບນັຍຫຼັກຂອງຮາກຄຳນັ້ນຫຼາຍກວ່າ—ຄືການທະລຸວົງລ້ອມ ຫຼື ການທຳໃຫ້ແຕກຫັກລົບກວນ—ຫາກບໍ່ແມ່ນຈຳກັດຢູ່ພຽງ “ພວກໂຈນ” ຢ່າງເຄັ່ງຄັດ (ຊຶ່ງສື່ເຖິງການລັກຊັບ). ຄຳນີ້ຊີ້ເຖິງຜູ້ທີ່ທຳໃຫ້ເຂດແດນ, ກົດໝາຍ, ຫຼື ພັນທະສັນຍາແຕກຫັກ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ລັກເອົາຊັບສິນເທົ່ານັ້ນ. ໂຣມແມ່ນຜູ້ທຳລາຍໃນຄຳພະຍາກອນພຣະຄຳພີ, ແມ່ນແມ່ນວ່າໃນຂໍ້ສິບສີ່ຈະຖືກແປວ່າ “ພວກໂຈນ” ກໍຕາມ. ໃນດານີເອນບົດທີສອງ ໂຣມແມ່ນອານາຈັກເຫຼັກ, ແລະຕໍ່ມາໃນບົດທີເຈັດ ສັດຮ້າຍໂຕທີສີ່ກໍແມ່ນໂຣມເຊັ່ນກັນ.

ສັດຮ້າຍຕົວທີສີ່—ຊຶ່ງຄືໂຣມ—ມີແຂ້ວເຫຼັກ, ເພາະວ່າມັນແມ່ນອານາຈັກທີສີ່ອັນດຽວກັນທີ່ຖືກສະແດງເປັນເຫຼັກໃນບົດທີສອງ. ໃນຂໍ້ທີເຈັດ ສັດຮ້າຍຕົວທີສີ່ຂອງໂຣມ “ທຸບທຳລາຍເປັນຊິ້ນໆ,” ແລະເມື່ອມັນທຸບທຳລາຍເປັນຊິ້ນໆແລ້ວ ມັນ “ຢຽບສ່ວນທີເຫຼືອນັ້ນດ້ວຍຕີນຂອງມັນ.” ສັດຮ້າຍແຫ່ງໂຣມແມ່ນອານາຈັກເຫຼັກ ແລະລັກສະນະຂອງການທຸບທຳລາຍເປັນຊິ້ນໆ ແລະການຢຽບສ່ວນທີເຫຼືອນັ້ນ ເປັນຕົວແທນຂອງການຂົ່ມເຫັງ. ການຂົ່ມເຫັງທີ່ນຳມາເຫນືອອິສຣາເອນໃນສະໄໝບູຮານ ເປັນ “ໝາຍສຳຄັນ.”

ຄໍາສາບແຊ່ງທີ່ຕົກຢູ່ເທິງອິສຣາເອນໃນສະໄໝບູຮານເນື່ອງຈາກການກະບົດຂອງເຂົານັ້ນ ເປັນ “ໝາຍສໍາຄັນແລະຄວາມອັດສະຈັນ ແລະຢູ່ເທິງເຊື້ອສາຍຂອງເຈົ້າເປັນນິດ.” ຄໍາສາບແຊ່ງນັ້ນຈະຖືກນໍາມາເທິງເຂົາໂດຍ “ຊົນຊາດໜຶ່ງທີ່ມີໃບໜ້າດຸຮ້າຍ.” ສັດຮ້າຍທີ່ມີແຂ້ວເຫຼັກ ຊຶ່ງ “ທໍາລາຍເປັນຊິ້ນໆ ແລະຢຽບຍໍ່າສ່ວນທີ່ເຫຼືອ” ໃນບົດທີເຈັດ ກໍແມ່ນອານາຈັກທີສີ່ຊຶ່ງເກີດອອກມາຈາກການແບ່ງແຍກຂອງອານາຈັກຂອງ Alexander ເຊັ່ນກັນ, ແລະເໝືອນດັ່ງໃນກໍລະນີຂອງໂມເຊໃນພຣະບັນຍັດສອງ ອານາຈັກນັ້ນກໍເປັນຊົນຊາດໜຶ່ງທີ່ເວົ້າພາສາຊຶ່ງອິສຣາເອນໃນສະໄໝບູຮານບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ອານາຈັກໂຣມໃນດານີເອນບົດທີແປດ ເປັນຊົນຊາດທີ່ມີໃບໜ້າດຸຮ້າຍ ແລະເປັນຊົນຊາດທີ່ເວົ້າພາສາທີ່ແຕກຕ່າງ.

“ພວກປຸ້ນຊິງ (ພວກທຳລາຍ) ໃນໝູ່ຊົນຊາດຂອງເຈົ້າ” ເປັນຜູ້ສະຖາປະນານິມິດ, ພວກເຂົາຍົກຕົນຂຶ້ນແລະພວກເຂົາກໍລົ້ມລົງ. ອານາຈັກທີສີ່ອັນເປັນເຫຼັກນັ້ນ ຄື ໂຣມັນນອກສາສະໜາ ຜູ້ໄດ້ປົກຄອງຢ່າງສູງສຸດເມື່ອພວກເຂົາຍົກຕົນຂຶ້ນ, ແຕ່ການລົ້ມລົງໃນທີ່ສຸດຂອງມັນໄດ້ກາຍເປັນລັກສະນະທາງຄຳພະຍາກອນທີ່ສະຖາປະນານິມິດນັ້ນ. ພວກເຂົາເປັນພວກທຳລາຍ ເພາະພວກເຂົາຢຽບຍ່ຳປະຊາຊົນຂອງພຣະເຈົ້າລົງໂດຍການຂົ່ມເຫັງ.

ພວກເຮົາຈະສືບຕໍ່ການສຶກສານີ້ໃນບົດຄວາມຖັດໄປ.