Ny Bokin’i Daniela — Faha-iraika amby efapolo amby zato

Amin’izao fotoana izao isika dia mandinika akaiky indrindra ireo toetra ara-paminaniana amin’ilay tantara izay iveren’ny fahefam-papaly eo amin’ny seza fiandrianan’ny tany amin’ny maha-loha fahavalo azy, dia ilay avy amin’ireo loha fito. Izany no ataontsika mba hamantarana amim-pitandremana ireo toetra ara-paminaniana amin’ilay tantara izay hanatanterahan’ny filoha fahavalo, dia ilay avy amin’ireo filoha fito, ny famoronana ny sarin’ilay bibidia papaly. Efa natombotsika tamin’ny Tendrombohitra Karmela sy ny tsingerintaonan’i Heroda ny fandinihantsika ireo fahamarinana ireo. Samy maneho ny lalàna Alahady ho avy tsy ho ela any Etazonia ireo fanoharana masina roa ireo, izay aseho koa ao amin’ny andininy fahiraika amby efapolo ao amin’ny toko fahiraika ambin’ny folo ao amin’ny bokin’i Daniela.

Miditra ao amin’ny tany be voninahitra ao amin’io andininy io ny mpanjaka sandoka avy any avaratra. Ny tany be voninahitra teo amin’ny tantaran’ny Isiraely fahiny dia ny tanin’i Joda, ary naseho ho tany tondra-dronono sy tantely izany, ary noho izany antony izany, ankoatra ny hafa, dia be voninahitra izy. Be voninahitra izy satria Kristy nifidy an’i Jerosalema renivohiny ho toerana misy ny tempoliny, sy ny tanàna izay nofidiny hametrahany ny anarany.

Ny tany ara-bakitenin’i Joda no tany be voninahitra ho an’ny Isiraely fahiny ara-bakiteny, ary i Etazonia no tany ara-panahin’i Joda, ilay tany be voninahitra ho an’ny Isiraely maoderina ara-panahy.

Rehefa resin’ny mpanjakan’ny avaratra sandoka ny mpanjakan’ny atsimo (ilay Firaisana Sovietika teo aloha), ao amin’ny andininy faha-efapolo, tamin’ny 1989, dia avy eo izy mandresy ny tany be voninahitra (Etazonia). Ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo, ny teny hoe “firenena” dia teny nampidirina, ary tsy tena marina tanteraka, satria amin’ny lalàn’ny Alahady, ireo “maro” izay horavana dia sokajin’olona izay nahalala ny fanavahana misy eo amin’ny Sabata andro fahafito sy ny andron’ny masoandro talohan’ny nahatongavan’ny lalàn’ny Alahady.

Ny sokajin’ny “maro” izay ho ringana amin’ilay lalàn’ny Alahady ho avy tsy ho ela dia ireo izay hotakiana amin’ny fahazavan’ny Sabata, dia ilay fahazavana omena ho an’izany fotoana izany, izay teboka fihodinana sady krizy eo amin’ny tantaran’ny fiangonana sy ny firenena. Izany sokajy izany dia ny fiangonan’ny Advantisma Laodikiana izay efa tonga amin’ny fiafaran’ny fivahinianany tany an-efitry ny fikomiana. Any no aloan’ny Tompo avy amin’ny vavany mandrakizay izy ireo. Ny Advantisma Laodikiana dia ireo izay nantsoina ho amin’ny fahazavan’ny anjely fahatelo, na tamin’ny Kadesa voalohany teo amin’ny tantaran’ny 1844 ka hatramin’ny 1863, na tamin’ny Kadesa faharoa teo amin’ny tantaran’ny 2001 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady.

Ny feon’ilay anjely fahatelo, na tamin’ny 1844, na tamin’ny 2001, dia antso ho amin’ny fampakaram-bady. Ireo “maro” izay resy amin’ny lalàna alahady dia ireo “maro” izay nandà ny fitafiam-panambadian’ny fahamarinan’i Kristy, ka tonga kosa ho isan’ny antokon’ny fanambadian’ireo mpanjaka folo amin’ilay vehivavy janga any Roma. Ho amin’izany fanambadiana izany, dia azon’ny olona tehirizina ny fitafiany ihany, satria izay ilainy hanesorana ny fahafaham-barany dia ny iantsoana azy amin’ny anaran’ilay vehivavy janga izay manjaka amin’ireo mpanjaka folo.

Tsy nahomby izy ireo tamin’ilay fitsapana voalohany momba ny sakafo, fa nifidy hihinana ny mofo azy izy ireo, fa tsy ny mofon’ny lanitra. Tsy nahomby izy ireo tamin’ilay fitsapana faharoa izay tokony hanomezany voninahitra an’Andriamanitra amin’ny fanehoana ny toetrany, nefa nifidy kosa izy hitafy ny fitafiany ihany. Tsy nahomby izy ireo tamin’ilay fitsapana fahatelo, fa nasehony ny anarana (toetra) an’ilay bibidia, satria nifidy handà ny anarana (toetra) an’i Kristy izy ireo. Ny tanjona nanorenan’i Nimroda tanàna (fanjakana), sy tilikambo (fiangonana), tao amin’ny filazana voalohany an’i Babylona, dia mba hahazoany laza ho an’ny tenany.

Ny anarana dia tandindon’ny toetra, ary ny toetra ara-paminaniana an’ilay bibidia fahavalo, izay avy amin’ny fito, dia ny toetra roa sosona amin’ny fitambaran’ny Fiangonana (tilikambo) sy ny Fanjakana (tanàna). Amin’ny fotoan-tsarotra amin’ny andro farany dia hisaraka ho sokajy roa ny olona.

Ny antokon’olona iray dia haneho ny sarin’ny bibidia, ary ny antoko iray kosa dia haneho ny sarin’i Kristy. Ny iray dia hitafy ny fitafian’ny fanambadian’i Kristy, ary ny antoko iray kosa dia hitafy ny “fitafiany ihany.” Ny antokon’olona iray dia hihinana ny sakafo avy any an-danitra, ary ny iray kosa dia hihinana ny “mofo azy ihany.” Ny antoko izay mihinana ny mofony ihany ka mitana ny fitafiany ihany dia maneho ny “maro” izay nantsoin’ny feon’ny anjely fahatelo, ary izy ireo no ilay “maro” izay ho lavon’ilay lalàn’ny Alahady izay ho avy tsy ho ela. Ny fiezahany hanavotra ny toe-piainany very, rehefa aseho eo amin’ny krizin’ny lalàn’ny Alahady ny toetrany, dia ilay fanantenana sandoka fa raha afaka manaiky ny anaran’ilay vehivavy janga avy any Roma izy, dia ny fanaovany izany no hanaisotra ny “fahafaham-baràkany.”

Tamin’izany andro izany, ireo vitsy izay voafidy dia asandratra ho faneva an’ireo iray alina amby efatra alina sy efatra arivo; ary avy eo dia misy antokon’olona iray hafa ao amin’ny andininy faha-41 izay “tafaporitsaka” avy amin’ny tanan’ilay mpanjakan’ny avaratra sandoka. Ny teny hebreo nadika hoe “tafaporitsaka” ao amin’ny andininy faha-41 dia midika hoe tafatsoaka noho ny fisolafahana, ary ny famaritana azy dia mampita ny hevitra toy ny hoe mitana savony ao anaty rano ny olona iray ka, noho ny fisolafahan’ilay savony, dia mitsoriaka miala amin’ny tanany izany. Ny singa fototra indrindra ao amin’ny famaritana io teny io, rehefa ampiasaina ao amin’ny teny hebreo, dia izao: izay zavatra rehetra tafaporitsaka dia zavatra izay, talohan’ny nitsoahany, dia efa teo ambany fifehezan’izay nandosirany.

Ao amin’ny andininy faha-efatra amby efapolo, tanteraka ny firaisana telo sosona an’ilay dragona sy ny bibidia ary ny mpaminany sandoka.

Rehefa mifampitambatra amin’ny Firenena Mikambana sy ny fahefan’ny papa i Etazonia ao amin’ny lalàn’ny Alahady, dia misy antokon’olona izay efa teo an-tanan’ny fahefan’ny papa teo aloha, ka avy eo “tafavoaka” amin’ny tanan’ilay mpanjakan’ny avaratra sandoka. Ireo olona ireo dia efa voatana teo ambanin’ny fihazonan’ny fahefan’ny papa. Ireo olona ireo dia aseho ao amin’ny lanonana tsingerintaonan’i Heroda amin’ny alalan’i Jaona Mpanao Batisa, izay tamin’izany dia tao amin’ny fatoran’ny tranomaizina romana, niandry fahafatesana na famonjena. Ilay antokon’olona izay tafavoaka avy amin’ny fahababoan’ny fahefan’ny papa amin’ny lalàn’ny Alahady dia asehon’ny foko telo, ary amin’izany dia tandindon’ny firafitra telo sosona an’i Babylona maoderina.

Amin’izany fotoana izany indrindra, ny feo faharoa ao amin’ny Apokalypsy toko fahavalo ambin’ny folo dia miantso ireo olona ireo handositra hiala ao Babylona, mba tsy handray anjara amin’ny fitsaràna azy izay efa hanomboka amin’izay. Io feo faharoa io dia ny feon’i Kristy, nefa izy dia maneho ny feon’ilay iray hetsy sy efatra arivo izay amin’izany fotoana izany no manambara amin’ny feo mahery ny hafatry ny anjely fahatelo. Rehefa afa-mandositra ny tànana izy ireo (mariky ny fanekena), dia afa-mandositra ny tànan’ilay mpanjakan’ny avaratra sandoka, ary avy eo dia mahita ny tànan’ilay mpanjakan’ny avaratra marina.

Teny an-tendrombohitra Karmela dia novonoina ny mpaminanin’i Bala, ary amin’ny maha-andriamanitra sandoka lahy azy dia misolo tena ny Fanjakana izy ireo, ary ny mpaminanin’i Astarta kosa misolo tena ny Fiangonana. Novonoin’i Elia ny mpaminanin’i Bala, ka izany no nanamarihana ny faran’ny fanjakana fahenina, na dia mbola nisy solontenan’ny fivavahan’ny Protestanta nihemotra aza, araka ny asehon’i Salome. Salome, dia ny Protestanta nihemotra; ary amin’ny maha-Salome azy dia mamitaka an’i Heroda izy, ary manaiky hiditra ao anatin’ny firaisan’ny Fiangonana sy ny Fanjakana miaraka amin’ilay loha fahavalo, izay avy tamin’ireo loha fito, ireo mpanjaka folo. Salome no ilay irin’i Heroda mpijangajanga amin’ny fony.

Ny filan’i Heroda feno firaisana ara-nofo voararan’ny havana tao am-pony no nampiray ny nofony tao am-pony, ka noho izany dia tonga iray tamin’i Salome izy.

Tamin’ny lanonana fitsingerenan’ny andro nahaterahan’i Heroda, dia tonga iray i Heroda sy Salome, ary i Heroda, izay nanehoana an’i Ahaba ara-tandindona, no lohan’ireo mpanjaka folo amin’ny fanjakana avaratra. Amin’ny lalàn’ny Alahady izay ho avy tsy ho ela, dia mifarana ny fanjakana fahenina an’ilay bibidia avy amin’ny tany rehefa vonoin’i Elia ilay tandroka izay efa tonga tandroka iray ka maneho ny fitambaran’ny tandroky ny Fiangonana sy ny Fanjakana (ny sarin’ny bibidia). Avy eo Salome mamitaka an’i Heroda, tonga iray aminy, ary mandresy lahatra azy hanome ny antsasaky ny fanjakany (ny Fanjakana maneran-tany) ho an-dreniny (ny Fiangonana maneran-tany). Amin’izay i Salome dia efa naka fahefana tamin’i Ahaba sy ny fokony folo, satria mifanaraka samy izy ireo mpanjaka folo rehetra.

Ilay bibidia izay anolorany ny heriny sy ny fahefany dia ilay bibidia itaingenan’ilay mpijangajanga. Ny bibidia dia maneho ny toetran’ilay sary, dia ny fitambaran’ny Fiangonana sy ny Fanjakana, ka ny vehivavy (Fiangonana) no mifehy ny fifandraisana, satria fanambadiana latina izany, izay ny anaram-bositra dia ny anaran’ny vady vavy, ary izay anjakan’ny vehivavy ny lehilahy, amin’ny fikomiana amin’ny tena fifandraisan’ny fanambadiana.

Ireo mpanjaka folo ireo dia miray saina sy miray fo.

Ny mpanjaka folo, izay i Ahaba, na i Heroda, no mpitarika azy, dia voafitak’i Salome, zanakavavin’i Herodiasy. Ny Firenena Mikambana, izay amin’ny lalàn’ny Alahady no voafitak’i Salome, dia ny fivavahana sandoka avy amin’ny Protestanta nihemotra, ary izay teo aloha no fanjakana fahenina ao amin’ny faminanian’ny Baiboly, no mandray ny fifehezana ny fanjakan’ny mpanjaka folo, izay samy manaiky hanome ny antsasaky ny fanjakany ho an’ny fivavahana Katolika. Izao fanapahan-kevitra iraisan’izy rehetra izao no raisiny, satria ny mpanjaka rehetra dia voafitaky ny dihy mamitaka nataon’i Salome. Manaiky izy ireo hametraka ny heriny mitambatra ho amin’ny asa famonoana ireo izay asehon’i Jaona Mpanao Batisa.

Ny bibidia (ny Firenena Mikambana) dia tantanan’ny mpanjaka ambony iray (ny zanakavavin’i Jezebela). Jezebela dia efa nitarika ny zanany vavy hanomboka ny fifandraisana feno fijangajangana sy firaisana amin’ny havana amin’i Heroda sy ireo mpanjaka hafa, fa izy no renin’ny vehivavy janga. Izy no mpampijangajanga ny zanany vavy ihany. Heroda sy Ahaba ary ny Firenena Mikambana dia voafitaky ny mpaminany sandoka, izay i Etazonia. Etazonia dia mitsahatra tsy ho fanjakana fahenina rehefa novonoina ny mpaminanin’i Bala, ary ireo mpaminanin’i Astarta (Salome) dia tonga avy hatrany ho fahefana mitondra ny fanjakana fahafito, satria mamerina eto amin’izao tontolo izao izay vao avy notanterahiny tao Etazonia izy.

Ang bibyik amo ang mga hari nga may relasyon sa anak nga babayi sang bigaon, kag ang bigaon amo ang babayi nga nagagahum sa bibyik. Ginlaragway ni Jesus ang katapusan sang isa ka butang paagi sa sinugdanan sang isa ka butang. Subong nga ang ilustrasyon sang walo ka ginharian sa Pahayag kapitulo disi-syete nagbukas sang walo ka ginharian sang Daniel kapitulo dos, ang bibyik kag ang babayi nga nagsakay sa bibyik nagabukas man sang isa pa gid ka matuod nga propetiko, nga nasandig sa una nga nagarepresentar sa ulihi.

Ny Toko fahafito ambin’ny folo ao amin’ny Apokalypsy no filazana farany momba ireo fanjakana ao amin’ny faminaniana ara-Baiboly, ka noho izany dia mitaky fa ny Daniela toko faharoa, izay no filazana voalohany momba ireo fanjakana ao amin’ny faminaniana ara-Baiboly, dia tsy maintsy maneho fanjakana valo koa araka ny filàna ara-paminaniana, ka ny fanjakana fahavalo dia avy tamin’ireo fito. Toy izany koa, ny fitsarana ny vehivavy sy ny bibidia izay itaingenany ao amin’ny toko fahafito ambin’ny folo dia tsy maintsy aseho ao amin’ilay fitsarana voalohany ny fijangajangana tamin’ny taona 1798.

Nampahafantarin’ilay anjely an’i Jaona, teo am-panokafana ny toko fahafito ambin’ny folo, fa hasehony azy ny fitsaran’ilay mpijangajanga lehibe sy ny bibidia izay itaingenany. Ny fotoana voalohany nitsarana ilay mpijangajanga dia efa takatra araka ny marina ho ny taona 1798, fony ny fahefana papaly nahazo ny ratra mahafaty azy, ary tonga ny fotoanan’ny farany. Kanefa rehefa aseho ao amin’ny tantara ara-paminaniana ny “fotoanan’ny farany” dia misy hatrany mari-pamantarana roa asehon’olona. Ny nahaterahan’i Arona sy Mosesy rahalahiny no fotoanan’ny farany tao amin’izany tantara izany. Ireo mari-pamantarana roa ireo dia tandindon’ny nahaterahan’i Jaona Mpanao-batisa, ary enim-bolana tatỳ aoriana ny anadahin-dreniny Jesosy, ka izany no nanamarika ny fotoanan’ny farany ho an’izany tantara izany. Tamin’ny fiafaran’ny fahababoana fito-polo taona, izay tandindon’ny fotoanan’ny farany tamin’ny 1798, dia i Dariosa sy Kyrosy zana-drahalahiny no mari-pamantarana roa amin’ny fotoanan’ny farany. Miara-manondro mialoha an’i Reagan sy Bush zokiny izy ireo, ao amin’ny fotoanan’ny farany tamin’ny 1989.

1798, izay fotoana farany izay nanokafana ny bokin’i Daniela teo amin’ny tantara Millerita, dia nanondro ny fahafatesana ara-paminaniana tamin’ilay singa ara-politikan’ilay bibin’ny Katôlisma. Niditra mivantana tao Vatikana ny jeneralin’i Napoléon, Berthier, nisambotra ny papa ary namarana ny fahefana ara-politikan’ilay bibin’ny Katôlisma. Herintaona tatỳ aoriana, tamin’ny 1799, dia maty tany am-pahababoana ilay vehivavy izay nitaingina izany biby izany nandritra ny taonjato maro, sady nasehon’ny papa. Ny fitsarana ny janga dia ahitana koa ny fitsarana ilay biby izay nampiasainy hitondrana ireo firenena. Ny Apokalypsy toko fahafito ambin’ny folo dia manondro na ny fitsarana ilay biby, ary koa ilay janga izay manjaka eo amboniny sy mitaingina ilay biby.

Ny loha fahavalo, izay avy amin’ny fito, dia ny fahefan’ny papa izay manjaka amin’ilay bibidia voaforon’ny mpanjaka folo izay tantanan’ny zanakavavin’ilay vehivavy janga mitaingina ny bibidia. Ny singa mandrafitra ny fanjakana fahavalo, izay avy amin’ny fito, dia tsy maintsy hita ao amin’ny filoha fahavalo sy farany, izay avy amin’ireo filoha fito, rehefa atsangana ao anatin’i Etazonia ny sarin’ny bibidia. Ny fitambaran’ireo tandroka nihemotra tamin’ny finoana an’ny Repoblikanisma sy ny Protestantisma dia tsy maintsy manana “loha” izay manjaka amin’ny sarin’ny bibidia, ary io mpanapaka io dia ho mpanao didy jadona miavaka indrindra.

Hohamafisintsika ao amin’ny lahatsoratra manaraka ity fandinihana ity.