Ny Bokin’i Daniela - Isa Enina Ambin’ny Folo

Alohan’ny handinihantsika ny toko fahatelo ao amin’ny Daniela, dia hodinihintsika aloha ny tandindona ara-paminaniana sasany izay mety hahafahantsika mahatakatra bebe kokoa io toko io. Daniela sy Hanania ary Misaela ary Azaria dia ampiasain’ny Fanahy Masina hanehoana tandindona ara-paminaniana manokana, araka ny tontolon-kevitra izay ampiasana azy ireo. Ao amin’ny toko voalohany, dia aseho ho olona mendrika efatra izy ireo, tsy misy fanavahana, mandra-pahatongan’ny faran’ny toko, izay amaritana an’i Daniela ho manana ny fanomezam-pahasoavana amin’ny “fahatakarana ny fahitana sy ny nofy rehetra.”

Ao amin’ny toko voalohany, amin’ny maha-mariky ny “efatra” azy, izy ireo dia maneho ny vahoakan’Andriamanitra amin’ny andro farany manerana izao tontolo izao. Ny “efatra” dia marika maneho ny eran-tany manontolo, ary ny mpaminany rehetra dia miresaka ny amin’ny andro farany. Ireo olom-banona efatra ao amin’ny toko voalohany dia maneho ny vahoakan’Andriamanitra amin’ny andro farany, ary ao amin’ny andininy faha-fitopolo ambin’ny folo dia voalohany no anaovana fanavahana eo amin’i Daniela sy ireo olom-banona telo, izay maneho ny mariky ny “fitambaran’ny telo sy iray.”

Ny tandindon’ny “fitambaran-javatra telo sy iray” dia hita miverimberina ao anatin’ny Teny voatohina. Mampiseho fahamarinana maro izy io, arakaraka ny teny manodidina azy. Izy io dia maneho ny tantaran’ny hafatry ny anjely telo izay nanomboka tamin’ny “fotoanan’ny farany” tamin’ny taona 1798, ary mifarana amin’ny famaranana ny fotoam-pahasoavana. Ireo hafatra telo rehetra ireo dia naseho tao amin’ny hetsiky ny anjely voalohany, ary io hetsika io dia arahin’ny anjely fahefatra ao amin’ny Apokalypsy valo ambin’ny folo, koa izany dia fitambaran-javatra telo sy iray.

Amin’ny toe-javatra sasany, izany dia afaka maneho ny fihetsehan’ny hafatry ny anjely voalohany ao amin’ny tantara Millerita amin’ny isa iray, ampiarahana amin’ny fihetsehan’ny hafatry ny anjely fahatelo amin’ny isa telo. Koa noho izany, ny “fitambaran’ny telo sy iray” dia azo aseho koa ho ny “fitambaran’ny iray sy telo”. Ny “fitambaran’ny telo-iray” ara-tandindona dia miasa ho tandindona na amin’ny iray—mialoha ny telo, na amin’ny telo—mialoha ny iray. Ao amin’ny lafaoron’i Nebokadnezara, ao amin’ny toko fahatelon’i Daniela, dia hitantsika aloha ireo lehilahy mendrika telo, ary avy eo ny fahefatra iray tahaka ny Zanak’Andriamanitra.

Tsy misy isalasalana fa misy antony masina tanteraka avy amin’Andriamanitra, ary zava-misy ara-tantara marina, izay mampahafantatra antsika ny antony tsy nanehoana an’i Daniela tao amin’ny fanompoam-pivavahana fankalazana ny sary volamena ao amin’ny toko fahatelo; kanefa ny antony iray ara-paminaniana dia izao: raha nanatrika teo Daniela, dia ho nopotehiny ny tandindona ara-paminaniana momba ilay fitambaran’ny telo sy iray tao amin’ny lafaoro mirehitra afo. Tamin’i Gideona, dia i Gideona sy ny antokony telo samy nisy lehilahy zato avy. Matetika Kristy no niaraka tamin’ny mpianatra telo.

Iray sy telo, na telo sy iray; dia marika iray ihany izany, fa izy rehetra dia samy maneho singa ara-paminaniana momba ny andro farany, ary ny andro farany dia andron’ny fitsarana. Ny andron’ny fitsarana dia nanomboka tamin’ny 1798, niaraka tamin’ny fanambarana fa hanomboka amin’ny 22 Oktobra 1844 ny fitsarana famotorana. Ary ny andron’ny fitsarana dia mitohy mandra-panomboky ny hikatonan’ny fotoam-pahasoavan’ny olombelona amin’ilay lalàn’ny Alahady ho avy tsy ho ela, raha manomboka ny fitsarana fanatanterahan’Andriamanitra ka miha-mafy tsikelikely mandra-pikatonan’ny fotoam-pahasoavana tanteraka sy hisehoan’ny loza fito farany. Tamin’ny lafaoron’i Nebokadnezara, ireo lehilahy mendrika telo, izay niarahan’i Kristy tatỳ aoriana, dia maneho ny faneva. Tamin’ny fanokanana ny sariolona volamena dia teo avokoa ny firenena rehetra izay namorona ny fanjakan’i Nebokadnezara.

Ny fitopolo taona naha-babo an’i Daniela dia tandindona manan-danja iray hafa tsy maintsy fantarina, ary hita miverimberina ao amin’ny Teny voaingam-panahy izany. Jehoiakima ka hatramin’i Kyrosy no maneho ny tena fitopolo taona naha-babo an’i Daniela. Ao amin’ny 2 Tantara, ny fitopolo taona dia maneho ny fe-potoana hialan-tsasatry ny tany sy hankafizany ny Sabatany. Ao amin’ny Isaia 23, ny fitopolo taona dia maneho ny tantaran’i Etazonia hatramin’ny 1798 ka hatramin’ny lalàna Alahady, ary amin’ny fanaovana izany dia maneho koa ny tantara mifanindran-dàlana an’ilay tandroka antsoina hoe Repoblikanisma sy ilay tandroka antsoina hoe tena Protestantisma. Sister White dia mampifanaraka ny fitopolo taona amin’ny enimpolo amby roanjato sy arivo taona tamin’ny Andro Maizin’ny fahefana papa.

Raha vao takatra fa, amin’ny maha-tandindona azy, ny fitopolo taona dia maneho koa ny arivo amby roanjato sy enim-polo taona tamin’ny Andro Maizina, dia ny fanoharana ny “telo taona sy tapany”, na “volana roa amby efapolo”, na “andro, andro ary fizaràn’ny andro” izay maneho an’ohatra ny Andro Maizina, dia manitatra ny hevitra sy ny fampiharana ny fitopolo taona tandindona.

Ao amin’ny bokin’i Daniela, ny fitopolo taona dia faritana ho vanim-potoana manomboka amin’ny fanomezam-pahefana ny hafatra voalohany ka hatramin’ny fitsarana. Io vanim-potoana io dia hita ao amin’ny hetsika fanavaozana masina rehetra, ary amin’izany, ny fitopolo taona dia misolo tsipika hafa amin’ny fahamarinana izay tsy manasongadina ny singan’ny fotoana, fa miresaka ny tanjon’ilay vanim-potoana. Ohatra, ny vanim-potoanan’ny fitopolo taona dia asehon’i Malakia ho ilay fotoana anadiovan’ny iraky ny fanekena ny zanak’i Levy. Nampifandraisin-dRtoa White ny fanadiovan’i Malakia ny Levita amin’ny fanadiovana indroa ny tempoly nataon’i Kristy. Io vanim-potoana io ihany koa no vanim-potoanan’ny fotoan’ny famehezana ny iray hetsy sy efatra alina sy efatra arivo. Io koa no vanim-potoana anidinan’ny ranonorana fara andro tsikelikely. Io vanim-potoana io ihany koa no fotoam-pitsapana momba ny sarin’ny bibidia, izay mitarika ho amin’ny mariky ny bibidia. Io vanim-potoana io koa no “andron’ny fiomanana” ara-paminaniana, izay mitondra ho amin’ny lalàna alahady, izay koa no “andron’ny Sabata”. Ao anatin’io vanim-potoana io no misy ireo fotoanan’ny fanaparitahana sy ireo fotoanan’ny fanangonana, izay samy singan’ny “impito” avokoa.

Ao amin’ny bokin’i Daniela, Joiakima dia tandindon’ny fanomezana hery ny hafatra voalohany. Mifandraika amin’ireo mpanjaka roa manaraka azy, izy dia tsotra izao ilay voalohany amin’ireo anjely telo izay mitarika ho amin’ny fitsarana, ary mifarana amin’izany. Kyrosy dia tandindon’ny lalàn’ny Alahady ihany tsy akory, fa izy koa dia “famantarana” ny fanafahana. Daniela dia singa iray ao amin’ny firafitry ny telo-sy-iray, ary anisan’ny fanehoana maneran-tany efatra sosona ny vahoakan’Andriamanitra koa. Daniela dia tandindon’ny iraka Elia ihany koa, ary izy koa dia maneho an’i Jaona ao amin’ny bokin’ny Apokalypsy. Izy koa dia tandindon’ireo izay mandray ny tombokasen’Andriamanitra. Ny anarana hoe “Daniela” dia midika hoe “ny mpitsaran’Andriamanitra”, na “Andriamanitry ny fitsarana”, koa izany no maha-tandindon’ny fitsarana azy, ary koa an’i Laodikia, fa Laodikia dia midika hoe “vahoaka voatsara” na “vahoaka eo ambanin’ny fitsarana”. Ny fitsaran’i Laodikia dia miorina amin’ny farany amin’ny fandavany ny fahalalana izay voaseho ao amin’ny bokin’i Daniela.

I Nebokadnezara dia tandindon’ny tandroka Repoblikana sy Protestanta marina an’i Etazonia, ary tandindon’i Etazonia koa izy hatramin’ny fiandohany ka hatramin’ny fiafarany. Rehefa tonga eo amin’ny Daniela toko fahaefatra sy fahadimy isika, dia ho hitantsika fa Nebokadnezara dia maneho “ny andro farany” tamin’ny 1798, ary Belsazara dia maneho ny lalàn’ny Alahady. Nebokadnezara dia tonga, tamin’ny faran’ny “fotoana fito” nisian’ny famaizana, ho mpanapaka niova fo sady tahaka ny zanak’ondry, nefa ny zanany kosa dia miafara amin’ny fitenenana tahaka ny dragona, fotoana fohy mialoha ny fandringanana azy.

Ny toko voalohany ao amin’ny Daniela dia maneho ny tantaran’ny hetsika Millerita nanomboka tamin’ny 11 Aogositra 1840 ka hatramin’ny 22 Oktobra 1844. Maneho koa ny vanim-potoana manomboka amin’ny 11 Septambra 2001 ka hatramin’ny lalàna Alahady izany. Ary koa, maneho ny hafatry ny anjely voalohany amin’ireo hafatry ny anjely telo izy, izay maneho koa tandindona ara-paminaniana faharoa momba ny tantaran’i Etazonia nanomboka tamin’ny 1798 ka hatramin’ny lalàna Alahady.

Angamba ny fanehoana lehibe indrindra ao amin’ny Daniela toko voalohany dia izao: io no zavatra voalohany resahina ao amin’ilay boky ara-paminaniana izay foronin’ny bokin’i Daniela sy ny bokin’ny Apokalypsy miaraka. Izy no voalohany amin’ireo fitsapana ara-paminaniana telo izay tsy maintsy hafehin’ny mpianatry ny faminaniana. Izany no tsy maintsy “hanina” mba hahafahana mandresy amin’ireo fitsapana manaraka.

Ao amin’ny Early Writings, araka izay efa notanisaina mihoatra ny indray mandeha ato amin’ireto lahatsoratra ireto, dia asongadin-dRahavavy White ao anatin’ny fehintsoratra iray ny fizotry ny fitsapana misy dingana telo teo amin’ny tantaran’i Kristy, ary avy eo, ao amin’ny fehintsoratra manaraka, dia asongadiny ny fizotry ny fitsapana misy dingana telo teo amin’ny tantaran’ny Millerita. Asehony fa ireo izay tamin’ny andron’i Kristy no nandà ny hafatr’i Jaona dia tsy afaka nahazo soa avy tamin’ny fampianaran’i Jesosy. Ny fehintsoratra manaraka dia mamela izay maniry hahita hahafantatra fa i William Miller no fitsapana voalohany ho an’ny Millerita, izay ambaran-dRahavavy White fa notandindonin’ny fanoharana tamin’i Jaona Mpanao-batisa sy Elia. Ireo vavolombelona roa ireo amin’ilay fitsapana voalohany dia manamafy fa ny Daniela toko voalohany no hafatr’i Elia. Raha lavina ny toko voalohany, dia tsy misy tombontsoa azo raisina avy amin’ny toko faharoa sy fahatelo.

Jesosy sy ilay anjely faharoa dia nanaraka an’i Jaona Mpanao-batisa sy ilay anjely voalohany tao amin’ny tantarany avy. Taorian’i Jesosy dia tonga ny fitsarana teo amin’ny hazo fijaliana, ary ilay anjely fahatelo dia tonga rehefa nanomboka ny fitsarana famotorana. Ny fahadisoam-panantenan’ny mpianatra teo amin’ny hazo fijaliana dia tandindon’ny fahadisoam-panantenana lehibe tamin’ny 22 Oktobra 1844. Ny toko voalohan’i Daniela dia Elia, araka ny asehon’i Jaona Mpanao-batisa sy William Miller, nefa tsy azo sarahina amin’ny toko faharoa sy fahatelo izany. Ireo toko ireo miaraka no filazantsara mandrakizay, izay mandrakariva dia hafatry ny fizahan-toetra ara-paminaniana misy dingana telo, ka miteraka sy avy eo mampisaraka antokon’olona roa mpivavaka. Koa raha sarahina ireo toko telo ireo, dia filazantsara hafa izany.

Ny toko voalohan’i Daniela dia manomana ny lalana ho an’ilay iraky ny fanekena mba ho tonga tampoka ao amin’ny tempoliny, ary izy koa dia maneho ilay feo miantso mafy any an-efitra. Ny efitra dia aseho ho vanim-potoanan’ny fampielezana, izay anitsakitsahana ny fitoerana masina sy ny tafika. Ao amin’ny toko voalohan’i Daniela, Daniela dia any an-efitra, voaparitaka sady andevozin’ny hafa. Ny hafatry ny toko voalohany dia manomana ny lalana ho an’ny hafatry ny toko faharoa, izay anadiovan’i Kristy sy idirany fanekena amin’ny zanak’i Levy. Ny zanak’i Levy dia faritana ho tandindon’ny vahoaka voafidin’Andriamanitra, satria nijanona tamim-pahatokiana teo anilan’i Mosesy izy ireo tamin’ny fotoan-tsarotra nateraky ny sariolona volamenan’i Arona, ary ny toko fahatelo amin’i Daniela koa dia ny fotoan-tsarotry ny sariolona volamena.

I Shadrach, Meshach ary Abednego dia tahaka ireo Levita izay efa nodiovina mialoha ho amin’ilay fizahan-toetra momba ny “sarin’ny bibidia” amin’ilay sampy volamena. Tamin’ny lanonana dia i Nebokadnezara no nanome ny orkesitra, ilay vehivavy janga avy any Tyro no nihira ny hira, ary i Israely ara-panahy nihemotra tamin’ny finoana dia niankohoka ary avy eo nandihy mitanjaka manodidina ilay sampy volamena araka ny feon-kira.

Ny bokin’i Daniela sy ny Apokalypsy dia boky iray ihany, ary Kristy amin’ny maha-Alfa sy Omega Azy dia manaisotra ny tombo-kasen’ilay boky izay maneho ny Fanambaran’i Jesosy Kristy ankehitriny. Ny fahamarinana voalohany indrindra apetrany ao amin’izany boky izany dia ny hafatry ny anjely telo. Ny toko telo voalohany ao amin’i Daniela dia ny hafatry ny anjely telo. Ny fahamarinana mifandray amin’ireo hafatry ny anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko faha-efatra ambin’ny folo dia tonga amin’ny fahatanterahany rehefa ekena fa tao amin’ny toko telo voalohany ao amin’i Daniela no nanononana azy voalohany. Ao amin’ny Apokalypsy faha-efatra ambin’ny folo dia antsoina hoe filazantsara mandrakizay izy ireo, ary manidina eny amin’ny lanitra izy ireo, ka izany no manondro ilay hafatra aseho amin’izao tontolo izao manontolo amin’ny andro farany. Ao amin’ny toko telo voalohany ao amin’i Daniela, dia aseho an-tsary ny fanandraman’ny lehilahy sy ny vehivavy izay mitondra izany hafatra izany ho an’izao tontolo izao. Ny Apokalypsy faha-efatra ambin’ny folo no tsipiky ny fahamarinana ivelany, izay maneho amin’ny alalan’ny tandindona ny hafatry ny anjely telo. Ny filazantsara mandrakizay, sy ny hafatry ny anjely tsirairay avy amin’izy telo, dia tonga amin’ny fahatanterahany amin’ny alalan’ny tsipiky ny fahamarinana anatiny izay aseho ao amin’ny toko telo voalohany ao amin’i Daniela.

Ny toko telo voalohany dia maneho fahamarinana mahatalanjona maro, ary anankiray amin’izany fahamarinana izany ny hoe ireo hafatra telo dia fizahan-toetra misy dingana telo, ahitana fizahan-toetra momba ny sakafo, arahina fizahan-toetra hita maso, izay arahin’ny fizahan-toetra litmôsy. Tsy isalasalana fa misy fomba hafa ihany koa hilazana anarana ireo fizahan-toetra telo ireo, nefa ireo anarana ireo dia mora hita ao amin’ny toko voalohany, ary hita indray koa ao amin’ny toko voalohany ka hatramin’ny fahatelo. Tsy maintsy ekena miaraka ireo toko telo ireo ho tandindona iray.

Tsy zava-dehibe na andro iray monja, na herinandro iray, na roapolo taona aza no elanelan’ny tantara tena nisy ao amin’ny toko faharoa sy fahatelo, fa asehony ara-panoharana ny fizotry ny fitsapana misesy telo. Gaga sy talanjona Nebokadnezara fa Andriamanitra, tamin’ny alalan’i Daniela mpaminany, dia nahalala ny nofiny ka nanome fanazavana marina tokoa ny amin’izany nofy izany, hany ka ny marina ihany no nahazoana azy. Kanefa ao amin’ny toko fahatelo dia tsy nahomby tamin’ny fitsapana faharoa ao amin’ny toko faharoa Nebokadnezara, satria tapa-kevitra ny hanandratra ny faniriany maha-olombelona feno fireharehana ho ambonin’ny fanehoana mahagagan’ny herin’Andriamanitra izy, izay nanambara ny hevitra avy amin’Andriamanitra tao amin’ilay nofy miafina.

Tamin’ny nananganany ilay sariolona volamena ao amin’ny toko fahatelo, dia tsy nahatafita ny fitsapana fahatelo—fitsapana famantarana mazava—izy. Sadrahaka sy Mesaka ary Abednego kosa nahatafita ilay fitsapana famantarana mazava. Nebokadnezara dia nandray ny mariky ny bibidia, ary ireo lehilahy mendrika telo kosa nandray ny fanombohan’Andriamanitra. Ireo toko telo voalohany ao amin’ny Daniela dia tsy maintsy takarina ao anatin’ny tontolon-kevitry ny anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko fahaefatra ambin’ny folo. Na dia tsotra aza ireo toko telo ireo, satria mazava loatra ka matetika ampiasaina ho tantara ho an’ny ankizy Kristiana, dia tena maneho tokoa izy ireo, angamba, ireo toko telo lalina indrindra ao amin’ny Tenin’Andriamanitra.

Hanohy amin’ny lahatsoratra manaraka isika amin’ny toko fahatelo ao amin’i Daniela.