Ny Fanahin’ny Faminaniana: Ilay Antso Mamatonalina

Teny Fanazavana iray

Vao tsy ela akory izay no nanombohanay nanomana ny fandikana an-tsoratra ny Habakoka’s Two Tables mba hadika amin’ireo fiteny samihafa aseho ao amin’ny tranonkalantsika. Ny asa fanovana famelabelarana am-bava ho famelabelarana an-tsoratra dia asa lehibe lavitra noho izay mety ho takatra raha tsy mahazatra ny dingana maro tsy maintsy lalovana mba hamadihana famelabelarana am-bava ho famelabelarana an-tsoratra, miaraka amin’ireo olana ilaina mifandraika amin’ny fandikana farany ny fitaovana ho amin’ireo fiteny samihafa ao amin’ilay tranonkala. Vao nanomboka ny fanitsiana ny dika mitovy tamin’ilay voalohany amin’ireo famelabelarana dimy amby sivifolo izahay, dia nahita dingana iray hafa koa aho izay tsy maintsy lalovantsika. Mikasika ny fivelarana miandalana nentin’ity hafatra ity hatramin’ny taona 1989 ka hatramin’ny tantarantsika ankehitriny izany.

Tao amin’ireo famelabelarana tokony ho dimy ambin’ny folo taona lasa izay dia nisy fahamarinana izay mbola teo amin’ny dingana fahazazan’ny fahatakarana. Ny voalohany amin’ireo fahamarinana ireo izay tsy maintsy hazavaiko dia ny fahatongavan’ny anjely faharoa ao amin’ny tantara Millerita. Tamin’izany andro izany dia azoko fa tonga ny anjely faharoa rehefa nanomboka nanidy ny varavarany tamin’ny fanolorana nataon’i Miller ny hafatry ny anjely voalohany ny fiangonana Protestanta, niaraka tamin’ny fifaranan’ny taona 1843. William Miller dia niasa tamin’ny fanisana fotoana izay ninoany fa nanondro fa ny taona 1843 dia nanomboka ny 22 Martsa 1843 ary nifarana ny 22 Martsa 1844. Nihevitra izy fa ireo faminaniana telo izay napetraka tatỳ aoriana teo amin’ireo tabilao masina roa dia hifarana amin’ny taona 1843, ary nino izy fa nifarana ny 22 Martsa 1844 io taona io. Diso tamin’ny lafin-javatra roa izy.

Ny faminaniana telo momba ny andro 1335 ao amin’i Daniela toko faha-roa ambin’ny folo, ny taona 2520 amin’ny “fotoana fito” ao amin’ny Levitikosy faha-enina amby roapolo, ary ny andro 2300 ao amin’i Daniela toko faha-valo dia takatr’i Miller fa hifarana amin’ny volana Martsa 1844. Taorian’izany dia notarihin’ny Tompo i Samuel Snow mba hahatakatra tsy hoe ny faminaniana dia nifarana tsy tamin’ny 1843 ihany, fa tamin’ny 1844. Nampiharin’i Snow ny fanisana fotoana araka ny fomba Karaite, izay tsy ilay fampiharana ara-potoana nampiasain’i Miller. I Miller dia nampiasa ny fanisana fotoana rabinika/mifototra amin’ny ekinoksa, izay nametraka ny taona ho avy amin’ny lohataona ka hatramin’ny lohataona.

Rehefa namin ny Tabilao Roan’i Habakoka dia tsy mbola azonay tsara io zava-misy ara-tantara io, ka nampiasainay ny fanandraman’i Miller mba hanamarihana ny 22 Martsa 1844 ho fahatongavan’ilay anjely faharoa sy ho fiandohan’ny fotoana fiandrasana. Takatro, ary mbola takatro hatramin’izao, fa ny fahatongavan’io anjely io dia nifanaraka tamin’ny fotoana nandavan’ny Protestanta ny hafatry ny anjely voalohany nentin’i Miller, ary ny andalan-teny manaraka no nentiko ho fototra fanovozan-kevitra.

Fantatro fa ny fanidiana ny varavarana tamin’ny hafatr’i Miller no nanamarika ny fiandohan’ny fandavana ilay anjely voalohany, ary, nifanaraka tamin’ny fahatakaran’i Miller ny amin’ny fanisana ny fotoana araka ny fomba rabinika/ekvinôksa, dia nihevitra aho fa ny 22 Martsa 1844 no nanamarika ny fiafaran’ny 1843. Ny famelabelaran’i Miller tao Portland tamin’ny Jona 1842 dia tena mari-dalana iray izay manondro fandavana miandalana ka nifarana tanteraka tamin’ny 18 Aprily 1844, kanefa tamin’ny fotoana nanaovana ireo famelabelarana ireo dia mbola tsy fantatray ny fampiharana nataon’i Samuel Snow ny fanisana ny fotoana araka ny fomba karaite.

Tao amin’ilay famelabelarana voalohany izay natombotsika nohavaozina sy nodiovina tamin’ny lafiny fanitsiana, dia nanomboka nahita aho fa izay voarakitra tamin’izany fotoana izany dia toa mifanohitra amin’izay ampianarintsika ankehitriny. Eny sady tsia. Fanamafisana fotsiny izany ny amin’ny fahatongavana miandalana ataon’ny anjely faharoa, ary koa fanoharana ny amin’ny fisokafana miandalana amin’ity hafatra ity, tahaka izay nitranga koa teo amin’ny tantaran’ny Millerita. Ity fanamarihana fanazavana ity dia tokony hamaly ireo izay tafintohina noho ny fanondroantsika ny 19 Aprily 1844 ho fahadisoam-panantenana Millerita voalohany sy noho izay nampianarina taloha.

Amin’ity andian-dahatsoratra ity, hodinihintsika mandritra ny fotoana maharitra ireo tabilao roa nataon’i Habakoka—dia ny Tabilao 1843 sy ny Tabilao 1850. Hanomboka isika amin’ny fametrahana ny Antso Amin’ny Misasakalina eo amin’ny toerany. Araka ny efa voalaza, ny ampahany betsaka amin’ireo famelabelarana voalohany dia ho famerenana ho an’izay efa mahazatra ity hafatra ity; nefa satria manomana andian-dahatsoratra iray mety hianaran’ny olona vao sambany amin’ity hafatra ity isika, dia tsy maintsy apetratsika eo anoloan’izy ireo ireo hevitra fototra sasany. Hanomboka amin’ny Antso Amin’ny Misasakalina isika, ka hifantoka amin’ny lafiny iray hita ao amin’ny fahitana voalohan’i Ellen White. Andeha hovakiantsika ny fehintsoratra voalohany ao amin’ny Christian Experience and Teachings, pejy 57.

Ireo vehivavy dimy ireo, izay nifamatotra tamin’i Ranabavy White ny fony, dia tsy nanohitra ny fanehoana ny herin’Andriamanitra na inona na inona. Marihina fa vehivavy avokoa izy rehetra, maneho ny fiangonana, ary dimy izy, izay azo heverina ho virijina hendry dimy. Fanamarihana fotsiny izany.

Amin’ity famelabelarana voalohany ity, rehefa avy mametraka teboka vitsivitsy isika, dia hodinihintsika ny Fihaonamben’ny Advantista tao Low Hampton tamin’ny Desambra 1844. Tamin’ity fihaonambe ity dia nivory ny Millerita sasany, ary nolavin’i William Miller ny fahatakarana ny Antso Amin’ny Mamatonalina. Ny lojika eto dia izao: ity fahitana ity, na dia ho antsika rehetra aza, dia natao manokana indrindra ho an’i William Miller.

Tamin’io volana io ihany, dia nandà ny fahazavana tao aoriany i William Miller—dia ny Antsoantso amin’ny Mamatonalina—izay hahatonga azy hiala amin’ny lalana ka hianjera ho any amin’ilay tontolo ratsy fanahy etsy ambany. Hodinihintsika ny hevitra sy ny vokatr’izany. Ny porofo ara-tantara dia mampiseho fa ny Millerita rehetra dia nino fa izy ireo no nanatanteraka ny fanoharana ny amin’ny virijina folo; fahalalana niely sy neken’izy ireo rehetra izany. Hasehontsika fa nanana fahatakarana ny amin’izay atao hoe Antsoantso amin’ny Mamatonalina i William Miller. Nino i Miller fa ny Antsoantso amin’ny Mamatonalina dia ilay hafatry ny ora fitsarana ao amin’ny Daniela 8:14 sy Apokalypsy 14:6-9. Nino izy fa ilay hafatra izay natombony nitory tany am-piandohan’ny taona 1830 dia ny Antsoantso amin’ny Mamatonalina hoe: “Indro, avy ny mpampakatra,” ary fa tonga ho amin’izao tontolo izao amin’ny maha-mpampakatra Azy i Jesosy.

Ho an’ny ankamaroan’ny tantaran’ny Millerita, dia nino izy ireo fa izy no nanatanteraka ny fanoharana ny amin’ny virijina folo, nefa noheveriny fa ny Antso Amin’ny Misasakalina no nilaza ny hafatra izay efa notoriny. Kanjo, tamin’ny fahavaratry ny taona 1844, dia nipoitra ny fahatakarana vaovao sy marina iray: ny Antso Amin’ny Misasakalina dia ilay hetsiky ny Volana Fahafito, izay niandrasana ny hahatongavan’i Jesosy amin’ny andro fahafolon’ny volana fahafito. Izany no tena Antso Amin’ny Misasakalina. Rehefa nandà ny tena Antso Amin’ny Misasakalina i Miller tamin’ny Desambra 1844, dia nandà ny tantaran’ny fahavaratry ny taona 1844 izy ka niverina tamin’ny toerana nisy azy teo aloha, dia ilay fiheverana fa hafatra ankapobeny fotsiny avy tamin’ny taompolo 1830 izany. Zava-dehibe indrindra ny fahatakarana ny fifandimbiasan-javatra ao amin’ny Antso Amin’ny Misasakalina. Raha tsy azonao ny 2520 araka ny fahatakaran’ny Millerita azy, dia tsy ho azonao ny Antso Amin’ny Misasakalina. Raha tsy azonao ny Antso Amin’ny Misasakalina araka ny fahatakaran’ny Millerita azy, dia hianjera hiala amin’ny lalana ianao ho any amin’ilay tontolo ratsy etsy ambany.

Amin’ity famelabelarana ity, dia hanomboka amin’ny fahamarinana sasany eo amin’ny tabilao isika, izay lavin’ny Advantisma ampahibemaso ankehitriny. Ny Ivon-toeram-pikarohana Ara-Baibolin’ny Fiangonana Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito sy ny ankamaroan’ny teôlôjianina Advantista dia mandà ny 2520. Hodinihintsika araka ny Baiboly izany eo am-pandrosoana, kanefa amin’ny voalohany dia hasehontsika fa i Ellen White dia manohana tanteraka ny 2520. Ny Ivon-toerana sy ny ankamaroan’ny teôlôjianina dia mandà koa ny fahatakaran’ireo mpisava lalana momba ny Daily. Hasehontsika fa ny fandavana ny fahatakaran’ireo mpisava lalana fa ny Daily dia fanompoan-tsampy dia fandavana ny Fanahin’ny Faminaniana. Ny Ivon-toerana dia mandà ampahibemaso koa ny fahatakaran’ireo mpisava lalana momba ny trompetra—dia ny Trompetra Fahadimy sy Fahenina. Hanomboka amin’ny fampisehoana isika fa ny fandavana ny fahatakaran’ireo mpisava lalana momba ny trompetra dia fandavana ny Fanahin’ny Faminaniana.

Amin’izao andro izao, ny ankamaroan’ny Advantista dia mbola manjavozavo, raha tsy hiteny afa-tsy izay tsara indrindra, momba ny 1290 sy ny 1335. Raha tsy eo ny fahatakarana araka ny nentin’ireo mpisava lalana ny amin’ny 1335, dia tsy misy fanamarinana ara-Baiboly ahafahana mamantatra ny fotoana fiandrasana izay nanomboka ny 22 Martsa 1844. Raha tsy takatra ny fotoana fiandrasana, dia tsy azo raisina ny firafitry ny Antso Misasakalina. Raha tsy takatra ny Antso Misasakalina, dia miala amin’ny lalana mankany amin’izao tontolo ratsy etsy ambany izao ny olona. Hasehonay eo amin’ilay tabilao ireo fahamarinana ireo araka ny faneken’ny Fanahin’ny Faminaniana mazava, ary avy eo hodinihinay amin’ny antsipiriany avy amin’ny Tenin’Andriamanitra izany. Fa aloha, ilaintsika ny mahita izay nanodidina ny tantaran’ny Millerita sy izay nahatonga ny Antso Misasakalina.

Atombotsika amin’i Uriah Smith avy ao amin’ny *Thoughts on Daniel and Revelation*, pejy 521, mba hampisehoana ny tantaran’ny Millerita sy handinihana ny taona 1798. Manoratra i Uriah Smith hoe: “Ny filaharan’ny fotoana momba ireo toe-javatra ao amin’ny Apokalypsy 10 dia mbola voamarina bebe kokoa amin’ny zava-misy fa io anjely io dia mitovy amin’ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14.” Ao amin’ny Apokalypsy 10, dia misy anjely mahery midina avy any an-danitra mitondra boky kely misokatra eo an-tanany. Ellen White dia mampahafantatra antsika fa io anjely mahery io dia Jesosy Kristy, ary ny boky kely dia ny Bokin’i Daniela. Eo amin’ny faran’ny toko faha-folo, dia asaina mihinana ilay boky kely i Jaona, izay ho mamy ao am-bavany nefa mangidy ao an-kibony. Jaona dia misolo tena ny tantaran’ny Millerita, izay mamy ny hafatr’i Daniela nefa mitarika amin’ny fahadisoam-panantenana mangidy. Ilay anjely mahery ao amin’ny Apokalypsy 10, araka ny nambaran’ireo mpisava lalana, dia ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14—anjely iray ihany izy ireo.

Matetika isika no tsy mandany fotoana firy amin’ny famaritana mazava ireo anjely ireo ao amin’ny Apokalypsy, nefa tokony hanao izany isika. Ilay anjely mahery ao amin’ny Apokalypsy 10 dia ilay anjely koa izay ninoan’i William Miller fa nanatanteraka ny Antso amin’ny Mamatonalina tamin’ny fanefena ny asan’ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14 hoe: “Matahora an’Andriamanitra ka omeo voninahitra Izy; fa tonga ny andro fitsarany.” Ny ora fitsarany dia manondro an’i Daniela 8:14. Ireo anjely ireo dia manondro lafiny samihafa amin’ny asa izay tanterahina.

Raha miverina amin’i Uriah Smith isika: “Ny fanisan-taonan’ireo toe-javatra ao amin’ny Apokalypsy 10 dia mbola azo hamarinina bebe kokoa amin’ny alalan’ny zava-misy fa io anjely io dia iray ihany amin’ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14.” Hazavainy izay mampifamatotra azy ireo: samy manana hafatra manokana hotorina izy roa tonta, samy manambara ny fanambarany amin’ny feo mahery izy roa, samy mampiasa fiteny mitovitovy manondro ny Mpahary izy roa, ary samy manambara fotoana izy roa—ny anankiray mianiana fa tsy hisy fotoana intsony, ary ny anankiray kosa manambara fa tonga ny ora fitsaran’Andriamanitra. Ny hafatra ao amin’ny Apokalypsy 14:6 dia miorina etỳ an-dafin’ny fiandohan’ny andron’ny farany.

I Uriah Smith dia milaza fa ny fotoanan’ny farany dia ny taona 1798, ary ny hafatry ny Apokalypsy 14 dia tonga aorian’izany. Manoratra izy hoe: “Fa ny hafatry ny Apokalypsy 14:6 dia miorina ato an-dafin’ny fiandohan’ny fotoanan’ny farany. Fanambarana fa tonga ny ora fitsaran’Andriamanitra izany, ka noho izany dia tsy maintsy mihatra amin’ny taranaka farany. Paoly tsy nitory fa tonga ny ora fitsarana. Liotera sy ireo mpiara-miasa taminy koa tsy nitory izany. Paoly dia nandinika ny amin’ny fitsarana mbola ho avy, any amin’ny hoavy tsy voafaritra, ary Liotera nametraka izany ho mbola lavitra telo zato taona fara fahakeliny niala tamin’ny androny. Ary koa, Paoly dia mampitandrina ny fiangonana tsy handray izay fitoriana toy izany hoe tonga ny ora fitsaran’Andriamanitra mandra-pahatongan’ny fotoana iray voafaritra.” Ao amin’ny 2 Tesaloniana 2:1-3, Paoly dia milaza fa ny andron’i Kristy dia tsy mbola akaiky mandra-pahatongan’ny fivadiham-pinoana aloha sy hisehoan’ilay lehilahin’ny ota. Paoly dia mampiditra ilay lehilahin’ny ota, ilay tandroka kely, ny fahefana papaly, ary mandrakotra amin’ny fampitandremana ny vanim-potoana manontolon’ny fanapahany, izay naharitra 1260 taona ka nifarana tamin’ny 1798.

Tamin’ny taona 1798, dia nitsahatra ny fameperana nandrara ny fanambarana fa akaiky ny andron’i Kristy. Nanomboka ny fotoanan’ny farany, ary nesorina tamin’ilay boky kely ny tombo-kase. Hatramin’izay dia nivoaka ilay anjely ao amin’ny Apokalypsy 14. Hoy i Uriah Smith: “Raha hitanao izany, hatramin’ny 1798, dia efa nivoaka ny hafatry ny anjely voalohany. Tamin’ny 1798, ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14 dia tonga eo amin’ny tantara”—izany no fahatakaran’ireo mpisava lalana. “Hatramin’izay, ilay anjely ao amin’ny Apokalypsy 14 dia nanambara fa tonga ny ora fitsaran’Andriamanitra, ary ilay anjely ao amin’ny toko fahafolo dia nijoro teo ambonin’ny ranomasina sy ny tany, nianiana fa tsy hisy fotoana intsony. Tsy azo isalasalana ny maha-iray azy ireo. Ny porofo rehetra izay mametraka ny anankiray dia manankery koa ho an’ny anankiray hafa. Izao taranaka ankehitriny izao no mahita maso ny fahatanterahan’ireo faminaniana roa ireo. Tao amin’ny fitoriana ny fiavian’ny Tompo, indrindra fa tamin’ny 1840 ka hatramin’ny 1844, no nanombohan’ny fahatanterahany feno sy amin’ny antsipiriany.”

Smith dia manamarika ny taona 1840 sy 1844 mifandraika amin’ilay anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14 izay tonga tamin’ny 1798, nefa manamarika koa ilay anjely voalohany tamin’ny 1840, izay nampaherezana ny hafatra. Tamin’ny fitoriana ny fiavian’i Kristy, indrindra fa tamin’ny 1840 ka hatramin’ny 1844, no nanomboka ny fahatanterahany feno. Ny toeran’ilay anjely, ka ny tongotra iray eo ambonin’ny ranomasina ary ny iray eo ambonin’ny tany, dia manambara ny halehiben’ny faritry ny fanambaràny. Hiampita ny ranomasimbe ny hafatra ary hivelatra any amin’ny firenena samihafa, ary ny fanambaràna ny fiavian’i Kristy dia tena tonga tany amin’ny tobim-pitoriana rehetra eran-tany. Nanomboka tamin’ny 1840, ny hafatry ny anjely voalohany, araka an’i Ellen White, dia nentina tany amin’ny tobim-pitoriana rehetra eran-tany. Tanteraka izany rehefa nohamafisina ny foto-kevitry ny taona-andro ao amin’ny faminanian’ny Baiboly tamin’ny firodanan’ny Fanjakana Ottoman. Tsy miresaka ny tsipiriany isika amin’izao fotoana izao, fa mametraka ny sehatra ho an’ny tantaran’ny Millerita sy ny firindran’ny Antso amin’ny Misasakalina.

Tamin’ny taona 1833 no niseho ny fianjeran’ny kintana. Ellen White dia maneho hevitra ao amin’ny The Great Controversy, pejy 333, hoe: “Tamin’ny taona 1833, roa taona taorian’ny nanombohan’i Miller naneho ampahibemaso ireo porofon’ny fihavian’i Kristy tsy ho ela, dia niseho ny farany tamin’ireo famantarana izay nampanantenain’ny Mpamonjy ho mariky ny fiaviany fanindroany. Hoy Jesosy: ‘Ny kintana dia hianjera avy any an-danitra.’ Matio 24:29. Ary Jaona, ao amin’ny Apokalypsy, dia nanambara, raha nahita tamin’ny fahitana ireo toe-javatra izay hialoha ny andron’Andriamanitra izy, hoe: ‘Ary ny kintan’ny lanitra dia latsaka tamin’ny tany, tahaka ny aviavy iray manintsana ny voany mbola manta, raha ahetsiky ny rivotra mahery izy.’ Apokalypsy 6:13. Io faminaniana io dia nahazo fahatanterahana miharihary sy manaitra tamin’ilay oram-baratra lehibe nisy zava-maniry midorehitra tamin’ny 13 Novambra 1833.”

Ny fijoroana vavolombelon’i William Miller dia mitantara hoe:

Toy izao no nanombohan’i Miller, tamin’ny fahavaratry ny taona 1833, naneho ampahibemaso ny hafatra. Tamin’ny Desambra 1833, ny firodanan’ny kintana dia nanampy fahamasinana lalina tamin’ny hafany.

Tamin’ny taona 1840, Ellen White dia maneho hevitra momba ny fahatanterahana miavaka iray amin’ny faminaniana. Matetika io andalan-teny io no iadian-kevitra ao amin’ny Spirit of Prophecy, ka misy ny milaza fa i Uriah Smith no nampiditra azy tao amin’ny The Great Controversy, nefa tsy manan-kery izany hevitra izany. Miresaka momba ny filaharan’ny fahatanterahan’ny faminaniana izay nitarika hatramin’ny taona 1840 izy, anisan’izany ny filatsahan’ny kintana sy ny Andro Maizina. Izao no nosoratany: “Tamin’ny taona 1840, fahatanterahana miavaka iray hafa amin’ny faminaniana no nampihetsi-po ny fahalianan’ny maro.”

Izy dia manondro ny faminaniana ara-Baiboly, fa tsy vinavinan’olombelona nataon’i Josiah Litch fotsiny ihany.

Nolazain’i Uriah Smith tamintsika fa tonga tamin’ny 1798 ny anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14, nefa io ihany no anjely ao amin’ny Apokalypsy 10. Ao amin’ny Apokalypsy 10, dia asaina i Jaona haka ilay boky madinika eo an-tanan’ilay anjely ka hihinana azy, ary ho tonga mamy eo am-bavany izany. Nanjary mamy tamin’ny 11 Aogositra 1840 ny hafatra Millerita, rehefa afaka roa taona naminaniana ny firodanan’ny Fanjakana Ottomanina araka ny fitsipiky ny taona-andro ao amin’ny faminaniana ara-Baiboly. Rehefa tanteraka marina tokoa ilay zava-nitranga, dia tonga mamy teo am-bavany ny hafatra izay efa notoriny.

Tamin’ny 11 Aogositra 1840, dia tonga mamy teo am-bavany ny hafatra. I Jaona dia asaina mandray ilay boky kely avy eo an-tànan’ilay anjely izay nidina. Nidina tamin’ny 11 Aogositra 1840 ilay anjely, ary io anjelin’ny Apokalypsy 10 io dia ilay iray ihany amin’ny anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14. Tonga tamin’ny 1798, tamin’ny andro farany, ilay anjely ao amin’ny Apokalypsy 14, nefa ny hafany dia nomen-kery tamin’ny 1840. Hoy i Ellen White fa rehefa nanjary fantatra ilay zava-nitranga, dia vahoaka maro no resy lahatra ny amin’ny fahamarinan’ireo fitsipiky ny fandikana ny faminaniana noraisin’i Miller sy ireo namany. Hatramin’ny taona 1930, nanomboka tamin’ny 1919 nefa indrindra tamin’ny taona 1930, dia nolavin’ny Advantisma ireo fitsipiky ny fandikana ny faminaniana noraisin’i Miller sy ireo namany—ireo fitsipika ireo dia ny fomba fampifandraisana andinin-teny ho fomba fianarana ny Baiboly.

Ny marika manaraka eo amin’ny tantara dia ny tabilao 1843, izay novokarina tamin’ny volana Mey 1842. Hoy i Ellen White: “Naseho tamiko fa ny tabilao 1843 dia notarihin’ny tanan’ny Tompo ary tsy tokony hovaina izany; fa ny tarehimarika dia araka izay niriny, ary ny tanany no teo amboniny ka nanafina fahadisoana iray tamin’ny tarehimarika sasany mba tsy hisy hahita izany mandra-panaisony ny tanany.” Ity tabilao ity dia marika ara-paminaniana, novokarina tamin’ny volana Mey 1842. Tamin’ny volana Jona 1842, ny fiangonana Protestanta dia nanomboka nanidy ny varavarany ary tonga ny anjely faharoa.

Avy ao amin’ny Testimonies, boky voalohany, pejy faha-21: “Tamin’ny volana Jona 1842, Atoa Miller dia nanao ny andiany faharoa amin’ny lahateniny tao amin’ny Fiangonana Casco Street any Portland, Maine. Ankoatra ny tranga vitsy dia nanidy ny varavaran’ny fiangonany tamin’Atoa Miller ireo antokom-pivavahana samihafa.” Ampahafantarin’i Ellen White antsika fa, amin’ny maha-Kristiana Advantista mitandrina ny andro fahafito antsika, dia tokony hianatra handanjalanja avy amin’ny antony mankany amin’ny vokany isika. Ny antony izay nitarika ireo fiangonana Protestanta hanidy ny varavarany dia ny fampidirana ity tabilao ity. Rehefa nampidirina tamin’ny volana Mey ilay tabilao, dia nanapa-kevitra ireo fiangonana Protestanta fa ireo Millerita dia mpanatisan-doha voafitaka.

Ny fahadisoam-panantenana voalohany no manaraka. Avy ao amin’ny The Great Controversy, pejy 393:

Ny fotoana fiandrasana dia ny fahadisoam-panantenana voalohany, izay tonga tamin’ny 22 Martsa 1844. Ny Millerita dia naminany ny faran’izao tontolo izao tamin’ny taona 1843, tamin’ny fampiasana ny fanisana ara-potoana araka ny Baiboly. Rehefa tsy tonga ny Tompo tamin’izany fotoana izany, dia niditra ny fahadisoam-panantenana voalohany tamin’ny 22 Martsa 1844. Izany no fotoana fiandrasana.

Ity no fotoam-piandrasana ao amin’ny fanoharana ny amin’ireo virijina folo, ao amin’ny Habakoka 2, ary ao amin’ny Daniela 12. Hoy ny Daniela 12:11: “Ary hatramin’ny andro hanesorana ny fanatitra isan’andro...” Ny mpisava lalana dia nahatakatra fa ny fanompoan-tsampy dia noferana tamin’ny 508, rehefa nandresy ny Visigota i Clovis. Hatramin’ny fotoana anesorana ny fanompoan-tsampy sy ananganana ny fahefan’ny papa (telopolo taona tatỳ aoriana, tamin’ny 538), dia hisy 1290 andro. Hoy ny andininy manaraka: “Sambatra izay miandry ka tonga amin’ny andro telo arivo amby telon-jato amby dimy amby telo-polo.” Ny 508 miampy 1335 dia mitovy amin’ny 1843. “Sambatra izay tonga amin’ny 1843.” Ny 1335 no manamarika ny fotoam-piandrasana, manao hoe: “Sambatra izay miandry ka tonga amin’ny 1843.” Raha mitana ny fahatakaran’ny mpisava lalana momba ny isan’andro ianao, tahaka ny ataon’i Ellen White, dia mazava izany.

Mba hanazavana bebe kokoa, Isaia 30:18 dia milaza hoe: “Koa noho izany dia hiandry Jehovah.” Eto, Jehovah no mpampakatra ao amin’ny fanoharana momba ireo virijina folo, ary mitaredretra Izy. “Koa noho izany dia hitaredretra ny mpampakatra mba hanehoany fahasoavana aminareo, ary koa noho izany dia hasandratra Izy mba hamindrany fo aminareo; fa Jehovah dia Andriamanitry ny fitsarana. Sambatra izay rehetra miandry Azy.” Izany dia mifanaraka amin’ny Daniela 12:12: “Sambatra izay miandry ka tonga amin’ny 1335.” Mitaredretra ny mpampakatra amin’ny 22 Martsa 1844. Misy fitahiana mifamatotra amin’ny fahatongavana amin’ny fahadisoam-panantenana voalohany ary avy eo miandry. Rehefa tonga eto ianareo dia tokony hiandry. Inona no andrasanareo? Habakoka 2:3 dia milaza hoe: “Fa ny fahitana dia mbola ho amin’ny fotoana voatendry, nefa amin’ny farany dia hiteny izy ka tsy handainga; na dia mitaredretra aza izy, andraso izy.” Ny fitahiana amin’ny fahatongavana amin’ny 1335 dia ny fitahiana amin’ny fahatongavana amin’ity tantara ity, izay hanatanterahan’ny Tompo ny Antso amin’ny Misasakalina.

Tsy ny olona rehetra no havela handray anjara amin’ny Antso Amin’ny Misasak’alina. Nisy olona niara-dia tamin’ny Millerita tsy noho ny traikefa manokan’izy ireo tamin’i Jesosy Kristy na noho ny fianarana manokan’ny tenin’Andriamanitra, fa noho ny tahotra. Alohan’ny hahatongavan’ny Antso Amin’ny Misasak’alina dia sarahin’ny Tompo hiala amin’ilay hetsika ireo rahalahy ireo. Anisan’ny dingan’ny fanomanana ho amin’ny Antso Amin’ny Misasak’alina ny fahadisoam-panantenana voalohany. Araka an’i Ellen White, raha tsy mahatakatra izany isika dia lavo hiala amin’ilay lalana mankany amin’izao tontolo ratsy etsy ambany.

Avy ao amin’ny Early Writings, pejy 238: “Tamin’ny hifaranan’ny hafatry ny anjely faharoa, dia nahita hazavana lehibe avy tany an-danitra namirapiratra tamin’ny vahoakan’Andriamanitra aho. Ny taratr’io hazavana io dia toa namirapiratra tahaka ny masoandro, ary nahare feon’anjely niantso aho hoe: ‘Indro, avy ny mpampakatra.’” Izany no Antso Tamin’ny Misasakalina, izay natao hanome hery ny hafatry ny anjely faharoa. Takatry ny mpisava lalana fa tonga tamin’ny taona 1798 ny hafatry ny anjely voalohany, nefa nomen-kery tamin’ny firodanan’ny Empira Ottoman tamin’ny taona 1840. Tonga amin’ny teboka iray eo amin’ny fotoana ny hafatra rehetra, ary aorian’izany dia omena hery. Tonga tamin’ny 22 Martsa 1844 ny hafatry ny anjely faharoa, rehefa nanidy ny varavarany hanoherana ny hafatra Millerita ny fiangonana protestanta. Ny Antso Tamin’ny Misasakalina no manome hery ny hafatry ny anjely faharoa. Tonga tamin’ny 22 Oktobra 1844 ny hafatry ny anjely fahatelo, ary omena hery rehefa miray aminy ilay anjely mahery ao amin’ny Apokalypsy 18. Tonga eo amin’ny tantara ny hafatra rehetra, ary aorian’izany dia omena hery. Zava-dehibe ny mahatakatra izany.

Ny Antso Tamin’ny Misasakalina no nanome hery ny hafatry ny anjely faharoa. Nisy anjely nalefa avy tany an-danitra mba hanaitra ny olo-masina kivy sy hanomana azy ireo ho amin’ilay asa lehibe eo anoloany. Tsy ireo lehilahy tena nanan-talenta indrindra no voalohany nandray io hafatra io. Tsy i William Miller no voalohany nandray io hafatra io; ny mifanohitra amin’izany aza, izy no farany nandray azy. Izy no nanan-talenta indrindra teo amin’ny fahazoana ny hafatra, raha i Samuel Snow kosa no voalohany. Ireo izay efa nitarika ny asa teo aloha no farany nandray sy nanampy hampitombo ny antso. Ara-tantara, ny olona farany nanaiky ny hafatry ny Antso Tamin’ny Misasakalina dia i William Miller.

Avy ao amin’ny The Great Controversy, 376:

Ny mpitondra ao amin’ny Fiangonana Advantista amin’izao andro izao, izay mandrara ny fampianarana ity hafatra ity ao am-piangonana ary na dia ao an-tokantrano aza, dia aseho mialoha eto ao amin’ny hetsika Millerita.

Avy ao amin’ny bokin’i Elder Damsteegt, *Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission*, dia nino i Miller fa ny fanambaràna an’i Daniela 8:14 sy ny anjelin’ny voalohany ao amin’ny Apokalypsy 14 no Antso tamin’ny Misasakalina—“Indro, avy ny mpampakatra.” Nino izy fa io hafatra io no nanondro ny fiavian’i Kristy fanindroany. Nihevitra i Miller fa ny tantara manontolo no Antso tamin’ny Misasakalina, nefa i Ellen White kosa milaza fa tanteraka tamin’ny fotoana voafaritra iray ny Antso tamin’ny Misasakalina. Nomen’i Samuel Snow ny lohateny hoe “Ny Antso Marina tamin’ny Misasakalina” ny famelabelarany mba hanavahana izany amin’ny fampianaran’ny Millerita izay nilaza fa ny Antso tamin’ny Misasakalina dia ilay hafatra ankapobeny.

Ireo tena ara-panahy indrindra no nandray ny hafatra voalohany, ary ireo izay efa nitarika ny asa taloha no farany nandray sy nanampy nampitombo ny antso mafy. William Miller, izay nitarika ny asa nanomboka tamin’ny 1833, dia niady mafy tamin’ny hafatry ny Antso amin’ny Misasakalina rehefa tonga izany tamin’ny Aogositra 1844. Tsy azony antoka ny amin’ny hisarahana amin’ireo fiangonana, ary efa nampianatra fahazoana hafa momba ny Antso amin’ny Misasakalina nandritra ny taona maro izy.

William Miller dia nanoratra hoe:

Tamin’ny volana Mey 1842 dia navoaka ny tabilao 1843, ary nilazan’ireo rahalahy i Miller mba hanaisotra ny teny hoe “raha” tao amin’ny fampianarany.

Nanohy i Miller hoe: “Ny asa fanaovan-gazety ho an’ny besinimaro dia efa namoaka koa fa efa nametra andro voafaritra aho, dia ny faha-telo amby roapolon’ny Aprily, ho amin’ny fiavian’ny Tompo. Koa tamin’ny Desambra tamin’izany taona izany, satria tsy hitako izay fahadisoana tao amin’ny kajiko, dia navoakako ny finoako fa any amin’ny fotoana iray eo anelanelan’ny 21 Martsa 1843 sy ny 21 Martsa 1844 no hihavian’ny Tompo.” Efa tonga tamin’ny fehin-kevitra momba ny andro fahafolo amin’ny volana fahafito i Miller, ary ela talohan’ny nampiasan’i Samuel Snow izany fehin-kevitra izany mba hanambarana ny Antso amin’ny Mamatonalina, dia efa nanoratra momba izany i Miller. I Miller no ilay nampiasain’ny Tompo hanangona ny lojika izay nampiasain’i Samuel Snow hamantarana ny 22 Oktobra 1844.

Nanoratra i Miller hoe: “Nandritra ny taona 1843, ny gazety sy ny mpitoriteny sasany dia namatratra ahy sy ireo niara-dia tamiko tamin’ny fanamelohana mahery indrindra. Notafihina ny antony nanosika anay, navadika ny hevitra iorenanay, ary nosomparana ny toetranay.” Nandeha ny fotoana, ary nandalo tsy nisehoan’ny Tompo ny 21 Martsa 1844. Lehibe ny fahadisoam-panantenana, ary maro no tsy niara-nandeha taminy intsony. Talohan’izao fotoana izao, nanomboka tamin’ny 1840, dia tombanana ho 200 000 ny isan’ny Millerita, saingy tamin’io fotoana io dia 50 000 sisa no tavela.

Nanohy i Miller hoe: “Talohan’izao, tamin’ny fararano 1843, ny sasany tamin’ireo rahalahiko dia nanomboka niantso ny fiangonana hoe Babylona sady nanery fa adidin’ny Advantista ny hivoaka avy ao aminy. Tamin’izany dia nalahelo mafy aho. Tsy vitan’ny hoe tena ratsy ny vokany, fa noheveriko ihany koa ho fanodikodinana ny Tenin’Andriamanitra izany, dia fanolanana ny Soratra Masina.” Nisedra olana i Miller tamin’ny hafatry ny anjely faharoa, ka vao mainka nanasarotra taminy ny hanaiky ny hafatra marina momba ny Antso amin’ny Misasakalina. Niely izany fomba izany, ary nakatona taminy ny fiangonana, ka niteraka fankahalana sy nampisaraka ny ankamaroan’ny Advantista tamin’ny fiangonana nisy azy avy.

Rehefa lasa ny fotoana navoakany, dia nanaiky ny fahadisoam-panantenany mikasika ilay fe-potoana marina i Miller, nefa nihazona ny finoany hatrany. Nanohy ny asany tany Andrefana izy nandritra ny fahavaratry ny taona 1844 mandra-pahatongan’ny hetsika tamin’ny Volana Fahafito. Tsy nandray anjara tamin’io hetsika io izy, afa-tsy tamin’ny alalan’ny taratasy iray nosoratana valo ambin’ny folo volana talohan’izany momba ny fitandremana araka ny Lalàn’i Mosesy izay nanondro io volana io. Tsy nampoiziny fa hampiasaina amin’izany fomba izany ireo lohahevitra ireo, na koa fa ny finoana ny porofo toy izany dia ho tonga fitsapana ny famonjena. Tsy niray hevitra tamin’ilay hetsika izy raha tsy roa na telo herinandro talohan’ny 22 Oktobra 1844. Tao amin’ny taratasy iray ho an’i Himes tamin’ny 6 Oktobra 1844, dia nanoratra i Miller hoe: “Mahita voninahitra ao amin’ny volana fahafito aho izay tsy mbola hitako taloha velively... Ankehitriny, isaorana anie ny anaran’ny Tompo, fa mahita hatsarana, firindrana, fifanarahana ao amin’ny Soratra Masina aho, izay efa nivavahako hatry ny ela nefa tsy hitako raha tsy androany. Misaora an’i Jehovah, ry fanahiko. Ho tahiana anie Rahalahy Snow sy Rahalahy Storrs ary ny hafa noho ny naha-fitaovana azy ireo tamin’ny nanokafana ny masoko. Saiky tonga any an-trano aho. Voninahitra, voninahitra, voninahitra, voninahitra.”

Taorian’izany, dia nodinihin’i Miller indray ny momba ny Antsoantso amin’ny Mamatonalina, ka nantsoiny hoe fanatisma izany. Marihin’i Damsteegt fa avy tamin’ny asa soratr’i Miller teo aloha no nahazoan’i Snow ny firafitra fototry ny hafatry ny Antsoantso amin’ny Mamatonalina.

Ny kajikajin’i Snow, izay navoaka tamin’ny Martsa 1844, dia tsy dia nahasarika saina firy mandra-pahatongan’ny fivoriambe an-toby tany Exeter, ny 12–17 Aogositra 1844. Tao, ny daty marina nolazainy momba ny fiverenan’i Kristy dia nanetsika Millerita maro, ka nahatonga ny asa fitoriany ho tonga teo amin’ny fara tampony. Nanjary fantatra amin’ny anarana hoe hetsiky ny Volana Fahafito ny valin-tenin’izy ireo. Na dia nisalasala tamin’ny voalohany aza ireo mpitarika Millerita, dia herinandro vitsivitsy talohan’ilay fotoana nandrasana no nandraisany anjara tamin’ilay hetsika ka namelany ny hevitr’i Snow havoaka sy hotohanana.

Ny fahitana voalohan’i Ellen White dia mampiseho ny olon’Andriamanitra eo amin’ny lalana mankany an-danitra, ary misy hazavana ao aoriany antsoina hoe Antso tamin’ny Mamatonalina. Ilaina ny mahatakatra ny hafatra izay natolotr’i Samuel Snow. Tamin’ny Mey 1842 dia navoaka ny tabilao 300 ho an’ny mpitory 300. Tamin’ny 22 Martsa 1844, taorian’ny fahadisoam-panantenana voalohany, dia natsahatra ny fampiasana ilay tabilao, ary maro no nandao ny hetsika. Ireo izay nijanona dia tokony hiandry. Tamin’ny fivorian’ny toby tao Exeter, dia nasehon’i Snow fa ho avy ny Tompo amin’ny 22 Oktobra 1844, dia ny Andron’ny Fanavotana. Izany no nanosika azy ireo hanambara ny hafatra.

Nitantara i Joseph Bates fa taorian’ny fivoriana an-toby tao Exeter, raha nandalo teo amin’ireo vagonin-dalamby izy, dia nandre feo niverimberina hoe: “Indro, avy ny mpampakatra!” Niely nanerana an’i Etazonia io hetsika io tao anatin’ny roa volana, ka nitarika ho amin’ilay Fahadisoam-panantenana Lehibe tamin’ny 22 Oktobra 1844.

Nanamarika i Damsteegt momba ny Fihaonamben’ny Advantista tany Low Hampton, ny 28–29 Desambra 1844, izay nahatafiditra an’i Himes sy Miller. Namporisika i Himes ny hampaherezana ny olo-masina, hanaitra ny tontolo kristiana, ary hitory famonjena amin’ny mpanota. Herinandro vitsivitsy tatỳ aoriana dia niverina indray ny Advent Press, ary nambaran’i Himes fa misokatra ny varavaran’ny famonjena. Nandao tsikelikely ilay hevitra faran’izay henjana momba ny varavarana mihidy i Miller ka niverina tamin’ny fomba fijeriny tany am-boalohany momba ny Antso tamin’ny Misasakalina. Tamin’io volana io ihany, Ellen White dia nahazo ny fahitany voalohany, izay nampiseho fa ireo izay mandà ny Antso tamin’ny Misasakalina dia latsaka avy eo amin’ny lalana. Io fahitana io dia ho an’i William Miller tahaka ny ho an’ny olon-kafa rehetra ihany koa.

Avy amin’ny Early Writings, pejy 257:

Ny hafatry ny anjely fahatelo amin’ity toe-javatra ity dia ny Sabata. Raha nanatona ny fahazavana avy any an-danitra i Miller, dia nikasa ireto lehilahy ireto ny hanodina ny sainy hiala amin’izany. Ny herin’olombelona no nitazona azy tao amin’ny haizina ary nitahiry ny heriny teo amin’ireo izay nanohitra ny fahamarinana. Tamin’ny farany dia nanandratra ny feony hanohitra ny fahazavana avy any an-danitra—dia ny Sabata—i Miller. Tsy nety nandray ny hafatra izay tokony ho nanazava ny fahadisoam-panantenany sy nandatsaka fahazavana ary voninahitra tamin’ny lasa izy. Niantehitra tamin’ny fahendren’olombelona izy fa tsy tamin’Andriamanitra. Rehefa novakivakin’ny asa mafy sy ny fahanterana izy, dia tsy tompon’andraikitra tahaka ireo izay nanakana azy tsy ho tonga amin’ny fahamarinana. Eo amin’izy ireo no iankinan’ny ota. Raha nahita ny fahazavan’ny anjely fahatelo i Miller, dia zavatra maro no ho voazava taminy. Kanefa ireo rahalahiny nilaza ho tia azy lalina tokoa, ka nihevitra izy fa tsy ho afaka hiala tanteraka amin’izy ireo mihitsy. Navelan’Andriamanitra hianjera teo ambanin’ny fahefan’ny fahafatesana izy ary nafeniny tao am-pasana tsy ho azon’ireo izay nitaona azy hiala tamin’ny fahamarinana. Tahaka an’i Mosesy izay nanao fahadisoana talohan’ny nidirany tao amin’ny Tany Nampanantenaina, dia toy izany koa i Miller nanao fahadisoana raha mbola tsy ela dia hiditra tao amin’ny Kanana any an-danitra. Ny hafa no nitarika azy hanao izany; ny hafa no tsy maintsy hampamoahina amin’izany. Fa ny anjely kosa miambina ny vovoka sarobidin’ity mpanompon’Andriamanitra ity ary hivoaka izy amin’ny fanenoan’ny trompetra farany.

Ho famaranana, i William Miller dia tandindon’ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito amin’ny faran’izao tontolo izao. Ny fahitana voalohan’i Ellen White dia ho an’ny androntsika mihoatra noho ny ho an’ny androny. Amin’ny faran’izao tontolo izao, ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito dia handà ny fahazavan’ny Antso Amin’ny Mamatonalina. Ny fahazavan’ny Antso Amin’ny Mamatonalina dia tsy azo takarina raha tsy amin’ny fahatakarana ity tantara ity. Ny fahadisoam-panantenana voalohany dia nanadio ny hetsika Millerita tamin’ireo izay tao noho ny antony tsy marina ary nanomana ny vahoaka ho amin’ny fanandramana fizahan-toetra izay hitarika azy ireo ho ao amin’ny Toerana Masina Indrindra. Izay tonga amin’ilay fahadisoam-panantenana voalohany dia sambatra ihany raha miandry ny 22 Oktobra 1844. Izao fotoana izao dia nofaritan’Andriamanitra mba hamokatra vahoaka izay hangoniny ao amin’ny Toerana Masina Indrindra. Ny mandà ny Antso Amin’ny Mamatonalina sy ny mianjera hiala amin’ny lalana dia fandavana ity tantara manontolo ity.

Nanao fahadisoana telo i William Miller, ary isika dia sedraina mandrakariva amin’ny fitsapana telo. Ny fahadisoany voalohany dia ny fandavany ny Antso Amin’ny Misasakalina tamin’ny Desambra 1844. Ny faharoa dia ny nihainony ny olona fa tsy Andriamanitra, ka nitarika ho amin’ny fahadisoany fahatelo izany: ny fandavana ny Sabata. Amin’ny faran’izao tontolo izao, ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito dia handà ny tantaran’ny Antso Amin’ny Misasakalina sy ny antso hiverina amin’ny lalana fahiny satria mihaino ny mpitarika azy izy ireo. Amin’ny fanaovana izany, dia manomana ny tenany ho amin’ny mariky ny bibidia izy, ka mamerina ny dingana telon’ny fizotry ny fitsapana niainan’i Miller, izay manomboka amin’ny fifandraisany amin’ny hafatra sy ny tantaran’ny Antso Amin’ny Misasakalina.

Tsy misy afa-tsy faminaniana roa ihany izay miresaka ny tantara hatramin’ny fahadisoam-panantenana voalohany ka hatramin’ny fahadisoam-panantenana faharoa: ny 2300 andro (“Na dia miadana aza ny fahitana, andraso ihany izany”) sy ny 2520. Ny mandà ny 2520 dia mandà ny Antso amin’ny Mamatonalina. Ny mandà ny Antso amin’ny Mamatonalina dia mianjera hiala amin’ny lalana ho any amin’izao tontolo ratsy etsy ambany izao.

Hodinihintsika bebe kokoa izany ao amin’ny fampianarana manaraka.