Ny Tantara Miafin’ny Andininy Faha-40 — Isa Faha-16

Tsy azo hozongozonina ny lojikan’i Jones milaza fa tsy azo sarahina amin’ireo anjely roa manaraka azy ny anjely voalohany ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo. Tsy misy lesoka mihitsy ny famantarany ny fifandraisana ara-drafitra misy eo amin’ireo anjely telo ireo sy ireo anjely mpitsoka trompetra. Tsy isalasalana fa ireo anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo no tena nantitranteriny, saingy ny lojika iorenan’ny fiheverana azy ireo ho “tsy azo sarahina” dia mitombina toy izany koa amin’ireo anjely rehetra nialoha azy ireo.

Satria nifantoka tamin’ireo anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo izy, dia tsy nitondra ny fanjohian-keviny manokana hatramin’ny fehin-kevitra farany izy. Raha arahina hatramin’ny farany anefa, ny fanjohian-kevitra nampiasainy hampifandraisana ireo trompetra fahadimy sy fahenina ary fahafito, izay trompetran’ny loza, amin’ireo anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo dia nahafaoka koa ny fanarahana ny filaharan’ireo trompetra miverina hatrany amin’ny voalohany amin’ireo anjely fito mpitsoka trompetra.

Ny andiana anjely dia manomboka amin’ireo anjely “fito” mpitsoka trompetra, ary ny filaharan’ny anjely ao amin’ny Apokalypsy dia manomboka amin’ny trompetra voalohany ka mitohy hatrany amin’ny fampitandreman’ny anjely fahatelo momba ny mariky ny bibidia. Marina ny fanamarihan’i Jones fa misy fahasamihafana eo amin’ny trompetra efatra voalohany sy ireo trompetran’ny loza telo farany, satria hita ao amin’ny fiangonana sy ny tombo-kase koa io rafitra ara-paminaniana hoe “efatra sy telo” io. Ny fanorenana izany amin’ny vavolombelona telo ao amin’ny bokin’ny Apokalypsy dia ahafahan’izay misafidy ny hijery mahita fa ny isa fito, amin’ny maha-tandindona azy, dia mirakitra koa ny isa efatra amin’ny maha-tandindona azy sy ny isa telo amin’ny maha-tandindona azy.

Ny efa nasehontsika tato ho ato dia ny hoe ireo anjely voalohany sy faharoa ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo dia mahazo hery amin’ny alalan’ny faminaniana ara-potoana momba ny finoana silamo mifandraika amin’ny loza voalohany sy faharoa, ary ny fanomezana hery ny anjely fahatelo kosa dia tontosa amin’ny alalan’ny fahatanterahan’ny loza fahatelo tamin’ny 9/11. Ny asehon’ny fampiharana nataon’i Jones (na dia tsy naneho ilay hevitra tiako hasongadina aza izy) dia ny hoe ny anjely tsirairay, manomboka amin’ny anjelin’ny trompetra voalohany ao amin’ny Apokalypsy toko fahavalo ka hatramin’ny trompetran’ny loza fahatelo ao amin’ny Apokalypsy toko fahiraika ambin’ny folo, dia mifamatotra tsy azo sarahina amin’ireo anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko fahefatra ambin’ny folo. Izy ireo dia tandindona ao anatin’ny filaharana ara-paminaniana iray ihany. Tsy maintsy ekena ho toy izany izy ireo mba hahatakarana ireo anjara asa samihafa asehon’ny anjely tsirairay. Noho izany, tahaka ny anehoan’ny fiangonana fito sy ny tombo-kase fito ary ny trompetra fito ny isa fito, ary koa ny tandindon’ny efatra sy ny telo ao anatin’ny hevitra ara-tandindona ankapoben’ireo fito (fiangonana, tombo-kase ary trompetra), dia tsy maintsy raisina ho fitambarana iray manontolo ny filaharan’ireo anjely manomboka amin’ny voalohany amin’ireo anjely fito mpitsoka trompetra ka hatrany amin’ny anjely fahatelo. Izany dia mampiseho filaharana ahitana anjely iraika ambin’ny folo.

Ny anjely telo ao amin’ny Apokalypsy faha-efatra ambin’ny folo dia maneho ny hafatra fampitandreman’ny Millerita izay nanambara ny fisokafan’ny fitsarana, ary avy eo ny hafatra fampitandreman’ny efatra arivo amby efatra alina sy iray hetsy izay manambara ny famaranana ny fitsarana.

Ny trompetra fito dia maneho ireo hery izay nampiasain’Andriamanitra tamin’ny fitantanany amim-pitandremana mba hampihatra fitsarana amin’ireo firenena izay nanery ny fanompoam-pivavahana amin’ny masoandro.

Ny trompetra efatra voalohany dia manondro ny faharavan’i Roma Tandrefana miandalana hatramin’ny taona 476.

Ny fahadimy sy fahenina dia manondro ny firodanan’i Roma Tatsinanana nanomboka tamin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453.

Ny trompetra telo farany dia maneho ny finoana silamo amin’ireo loza telo.

Ilay anjely ao amin’ny Apokalypsy toko fahafolo dia i Kristy, Izay midina mba hanome hery ny fihetsehana eo am-piandohana, ary midina indray Izy ao amin’ny Apokalypsy toko fahavalo ambin’ny folo mba hanome hery ny fihetsehana amin’ny farany.

Ny anjomara fahafito dia nanomboka naneno tamin’ny 22 Oktobra 1844, teo am-panombohan’ny fitsarana, izay ilay Andro Fanavotana tena izy notondroin’ny tandindona. Ny anjomaran’ny Jobily dia natao hotsofina amin’ny Andro Fanavotana. Koa anjomara roa no tsofina amin’ny fitsarana: ny anjomaran’ny Jobily sy ny anjomara fahafito.

Ny toe-javatra izay manondro ny fanaparitahana an’i Isiraely mandritra ny “fotoana fito,” izay hita ao amin’ny toko manaraka indrindra ao amin’ny Levitikosy, dia aseho ao amin’ireo andininy mialoha ny toromarika ny amin’ny fampanenoana ny trompetran’ny jobily amin’ny Andro Fanavotana.

Rehefa tsapan’i Miller tao amin’ny toko faha-enina amby roapolo ny fitsarana namely an’i Isiraely noho ny nandikany ny fitsaharan’ny Sabata ho an’ny tany, dia nampihariny ny fitsipika fa ny andro iray dia misolo taona iray, ka hitany fa ny taona iray dia telonjato sy enimpolo andro, ary ny fito heny amin’ny telonjato sy enimpolo dia roa arivo dimanjato sy roapolo taona, dia sazy noho ny nandikana ny fanekena. Izany no fahamarinana ara-paminaniana voalohany hitany. Izany no fanorenan’ireo fahamarinana izay namorona ny fanorenana napetrak’i Kristy tamin’ny alalan’ny asan’i Miller. Ny trompetran’ny Jobily dia fanambarana fanafahana sy fahalalahana.

Ny trompetra fahafito dia ny Silamo amin’ilay loza fahatelo.

Ny trompetra fahafiton’ny finoana silamo dia fahamarinana ara-paminaniana ivelany, ary ny trompetra Jobily kosa dia fahamarinana ara-paminaniana anatiny momba ny fanamarinana amin’ny finoana—fanafahana amin’ny ota, izay, araka ny nambaran’i Rahavavy White, no anjely fahatelo amin’ny tena heviny. Ao anatin’ny vanim-potoana anenoan’ny trompetra fahafito, dia ho tanterahina ny zava-miafin’i Kristy ao anatinareo, dia ny fanantenana ny voninahitra, rehefa ampiraisin’i Kristy amin’ny maha-olombelona an’ireo efatra arivo amby efatra alina sy iray hetsy ny maha-Andriamanitra Azy. Ireo izay handray ny tombo-kasen’Andriamanitra amin’izany fotoana izany dia hanambara hafatra fampitandremana toy ny trompetra, aseho ho loza fahatelo sady koa fampitandreman’ny anjely fahatelo. Ny loza fahatelo no manome hery ny hafatry ny anjely fahatelo rehefa midina Ilay anjely, izay tsy iza fa Jesosy Kristy mihitsy, mitondra hafatra eny an-tanany.

Rehefa fantatsika fa faminaniana ara-potoana momba ny loza voalohany sy faharoa no nanome hery ny hafatry ny anjely voalohany, ary faminaniana momba ny loza fahatelo no manome hery ny hafatry ny anjely fahatelo, dia fantatsika amin’izany fa ireo trompetra dia “fitsarana nentina namely an’i Roma ho valin’ny fampiharana ny fitandremana ny Alahady.” Ireo fitsarana avy amin’ny fitantanan’Andriamanitra ireo, indrindra fa ny trompetran’ny loza telo farany, dia mifanaraka sy mifanitsy amin’ny hafatra fampitandreman’ireo anjely telo ao amin’ny Apokalypsy toko faha-efatra ambin’ny folo. Loza roa sy anjely roa ao amin’ny tantaran’ny Millerita, ary ny loza fahatelo sy ny anjely fahatelo ao amin’ny tantaran’ny iray hetsy sy efatra arivo amby efatra alina. Tany amin’ny tantara fanombohan’ny anjely voalohany sy faharoa, ny hafatra momba ny fisokafan’ny fitsarana dia nomen-kery tamin’ny alalan’ny fahatanterahan’ny finoana silamo amin’ny loza voalohany sy faharoa. Tany amin’ny tantara famaranan’ny anjely fahatelo, ny hafatra manambara ny fikatonan’ny fitsarana dia nomen-kery tamin’ny alalan’ny fahatanterahan’ny finoana silamo amin’ny loza fahatelo.

Ny fanomezan-kery teo am-piandohana sy teo am-pamaranana dia nasehon’ilay anjely ao amin’ny Apokalypsy faha‑10 sy faha‑18, “izay tsy iza fa Jesosy Kristy mihitsy.” Ny hafatra ivelan’ny finoana silamo sy ny hafatra anatiny momba ny fitsarana dia ilay trompetra ivelany amin’ny loza fahatelo; ary ny hafatra anatiny momba ny fitsarana dia ny trompetran’ilay anjely fahatelo. Ny trompetra ivelan’ny finoana silamo dia ny faminaniana momba ny roa arivo sy dimy hetsy sy roapolo taona, ary ny trompetra anatiny an’ilay anjely fahatelo dia ny roa arivo sy telon-jato taona. Samy tonga sy naneno tamin’ny fanokafana ny fitsarana ny maty izy roa tonta, ary samy tonga indray tamin’ny fanokafana ny fitsarana ny velona.

Nidina tamin’ny 11 Aogositra 1840 ilay anjelin’ny Apokalypsy toko faha‑10 ho fahatanterahan’ny faminaniana momba ny Islam, ary tamin’izany dia naneho mialoha ny fidinan’ilay anjelin’ny Apokalypsy toko faha‑18 izy, miaraka amin’ny fahatanterahan’ny faminaniana iray momba ny Islam. Ny fitsaran’Andriamanitra ny fikomiana momba ny lalàn’ny Alahady tamin’ny 321, ary avy eo indray tamin’ny 538, dia asehon’ireo trompetra enina voalohany, ary ny fitsarany noho ny fikomiana amin’ny lalàn’ny Alahady izay efa antomotra dia asehon’ny trompetra fahafito, izay ilay loza fahatelo sady ilay anjely fahatelo koa. Ny hafatra fampitandremana momba ny fiandohan’ny fitsarana tamin’ny 22 Oktobra 1844 sy ny hafatra fampitandremana momba ny fitsaran’ny velona tamin’ny 9/11 dia samy nohamafisin’ilay anjely fahafito tao amin’ilay filaharana napetrak’i Jones. Anjely trompetra enina ao amin’ny toko faha‑8 sy faha‑9, avy eo ao amin’ny toko faha‑10 dia midina ilay anjely izay tsy iza fa Jesosy Kristy. Izy no fahafito ao amin’ny filaharan’ny anjely, ary arahin’ny loza fahatelo ao amin’ny toko faha‑11 izy, dia ny trompetra fahafito izay nanomboka naneno tamin’ny 1844, nefa izy no fahavalo ao amin’ny andian’anjely izay mitondra mankany amin’ny anjely fahasivy sy fahafolo ary faharaika ambin’ny folo ao amin’ny Apokalypsy toko faha‑14.

Ny hafatry ny anjely fahatelo dia tsy azo sarahina amin’ny hafatry ny anjely voalohany sy faharoa; nefa koa tsy azo atokana hiala amin’ny trompetra fito izay fanamelohan’Andriamanitra ny fivadiham-pinoana. Ny trompetra efatra voalohany amin’ny fitsarana, ao amin’ny toko faha-valon’ny Apokalypsy, dia manondro ny firodanan’i Roma Andrefana tsikelikely taorian’ny lalàna alahady voalohany navoakan’i Constantin tamin’ny taona 321, ary nanomboka tamin’ny fizarany ny fanjakana ho atsinanana sy andrefana tamin’ny taona 330.

Ny fitsipika milaza fa mitondra faharavam-pirenena ny fivadiham-pinoan’ny firenena dia nihatra tamin’ny firenen’i Constantin, nanomboka tamin’ireo trompetra efatra voalohany izay nitondra an’i Roma Andrefana ho amin’ny fiafarany tamin’ny taona 476. Nifarana tamin’ny taona 1453 i Roma Atsinanana, na dia efa very aza ny fiandrianam-pireneny tamin’ny 27 Jolay 1449, araka ny faminaniana. Tsy tahaka an’i Babylona, izay naongana tao anatin’ny alina iray, dia nentina tsikelikely ho amin’ny fiafarany i Roma, na ny andrefana na ny atsinanana. Ny faharavan’i Roma Andrefana teo ambanin’ireo trompetra efatra voalohany, izay efa tanteraka tamin’ny taona 476, dia maneho ny faharavan’i Etazonia eo ambanin’ny trompetra efatra, izay maneho, amin’ny lafiny iray, ireo taranaka efatr’i Etazonia izay nanomboka tamin’ny taona 1798 ary mifarana amin’ny lalàna momba ny Alahady. Ireo taranaka efatra ireo dia mifanitsy amin’ireo taranaka efatry ny Advantisma, izay mifanitsy amin’ireo fiangonana efatra voalohany ao amin’ny Apokalypsy toko faharoa, sy amin’ireo fahavetavetana efatra mihamafy hatrany ao amin’ny Ezekiela toko fahavalo ary amin’ireo andiam-balala efatra mifandimby ao amin’ny bokin’i Joela.

Ny anjomara fahadimy sy fahenina no nampirodana an’i Roma Atsinanana, ary i Roma Atsinanana, eo amin’ny fifandraisany ara-paminaniana amin’i Roma Andrefana, dia maneho ny fanjakana. I Roma Andrefana dia maneho ny fiangonana. I Roma Andrefana koa dia maneho an’i Etazonia, izay resena voalohany, tahaka ny nandresena an’i Roma Andrefana voalohany koa.

Ny trompetra efatra voalohany dia maneho ireo taranaka efatra amin’ny tantaran’i Amerika, ary rehefa lavo i Etazonia, dia vao avy lavo ihany koa ilay tany be voninahitra ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo amin’i Daniela iraika ambin’ny folo, ary ny sakana manaraka dia i Egypta, tandindon’ny firenena sisa rehetra amin’izao tontolo izao. Ny Firenena Mikambana, izay ireo mpanjaka folo, dia manaiky avy eo hanome ny fanjakany fahafito ho an’ny fahefana papaly, mandritra ny “fotoana fohy—ora iray,” ao amin’ny Apokalypsy fito ambin’ny folo. Izany dia mitranga amin’ny lanonana fitsingerenan’ny andro nahaterahan’i Heroda, rehefa mampanantena ny antsasaky ny fanjakany izy. Amin’ny lanonana fitsingerenan’ny andro nahaterahan’i Heroda, amin’izany ora izany no isehoan’ny soratra eo amin’ny feta amin’ny rindrina, ary dia vonoina i Belsazara. Tonga amin’ny lalàna Alahady izany ora izany ary mitohy mandra-pahatongan’ny fifaranan’ny fotoam-pitsarana ho an’ny olombelona. Resy ny fanjakana fahafito araka ny tandindon’ny fandravana ny mandan’i Constantinople izay nirodana tamin’ny 1453. Hatramin’ny lalàna Alahady any Etazonia, araka ny tandindon’ny 1449, ka hatramin’ny fahalavoan’i Constantinople tamin’ny 1453, dia efatra taona ara-tandindona izany. Ny fahefana papaly dia naharay ny ratra mahafaty azy tamin’ny 1798.

Ao amin’ny Daniela iraika ambin’ny folo andininy faha-efapolo, dia lavo ny fahefan’ny papa tamin’ny taona 1798, tamin’ny andro farany. Avy eo dia lavo ny mpanjakan’ny atsimo tamin’ny taona 1989, tamin’ny andro farany. Lavo i Etazonia ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo ary lavo i Egypta ao amin’ny andininy faha-roa amby efapolo, ary tonga amin’ny fahalavoany faharoa sady farany ny fahefan’ny papa ao amin’ny andininy faha-dimy amby efapolo.

Ny fahalavoan’i Etazonia (ilay mpaminany sandoka) ao amin’ny andininy faha‑iraika amby efapolo dia notondroina mialoha tamin’ny 1449, ary ny fahalavoan’i Egypta (ilay dragona) ao amin’ny andininy faha‑roa amby efapolo dia notondroina mialoha tamin’ny 1453; ary ny papaizina (ilay bibidia) dia tonga amin’ny farany ka tsy misy hanampy azy, araka izay notondroina mialoha tamin’ny 1798. Ilay mpaminany sandoka sy ilay dragona dia ampietrena amin’ny alalan’ny fahefan’ny trompetra, ary ilay bibidia kosa ampietrena amin’ny alalan’ny fahefan’ny dragona.

Ny isa efatra dia tandindon’ny faharavan’ny fanjakana iray. Nizarazara ho fanjakana efatra ny fanjakan’i Aleksandra, ary rava tao amin’ny Ranomasina Mena i Ejipta tamin’ny taranaka fahefatra, ary miankohoka amin’ny masoandro i Isiraely ao amin’ilay fahavetavetana fahefatra voalaza ao amin’ny Ezekiela toko fahavalo. Ny taranaka efatry ny Protestantisma sy ny Repoblikanisma ao amin’ilay bibidia avy amin’ny tany dia nanomboka tamin’ny taona 1798 ary hifarana amin’ilay lalàna momba ny Alahady izay ho avy tsy ho ela, ho an’ireo tandroka roa tonta. Ireo fitsarana mafy efatra mihatra amin’i Jerosalema voalazan’i Ezekiela dia maneho fitsarana efatra mihatra amin’i Etazonia, ary ireo fitsarana efatra mihatra amin’ilay fanjakana fahenina ao amin’ny faminanian’ny Baiboly ireo dia tandindon’ireo efa-taona nanomboka tamin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453, fotoana aneken’ilay fanjakana fahafito ao amin’ny faminanian’ny Baiboly hanome ny antsasaky ny fanjakany ho an’ny fahefana papaly ao anatin’ny fifandraisana eo amin’ny fiangonana sy ny fanjakana izay anjakan’ilay vehivavy janga avy any Tyro.

Ny efa-taona manomboka amin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453 dia maneho ny faharavan’ny fanjakana fahafito amin’ny lalàn’ny Alahady, ary maneho koa ny vanim-potoanan’ny faharavan’ny fanjakana fahavalo manomboka amin’ny lalàn’ny Alahady ka hatramin’ny fiafaran’ny fotoam-pahasoavana. Ny fandresena an’i Egypta, izay izao tontolo izao sady ilay dragona nomena ny fahefan’ny papa, dia fractal iray eo am-piandohan’ny vanim-potoana asehon’ireo efa-taona manomboka amin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453. Izany dia manondro ny fahalavoan’i Constantinople amin’ny lalàn’ny Alahady, ary avy eo indray rehefa mitsangana i Mikaela. Rehefa mitsangana i Mikaela, dia avoaka tanteraka ireo anjely efatra araka ny fanambarana ara-panahy.

Fizarana efatra tamin’ny fanjakan’i Aleksandra, trompetra efatra namely an’i Roma Andrefana, rivotra efatra novahana hamely an’i Roma Atsinanana, famaizana efatra mahatsiravina nihatra tamin’i Jerosalema, rivotra efatra hovahana rehefa tonga amin’ny farany ny fahefana papaly ka tsy hisy hamonjy azy. Efa naseho ireo tandindona ara-paminaniana ireo, ka hodinihintsika ny loza faharoa eo amin’ny lafiny fampiharana azy amin’ny fotoan’ilay lalàna momba ny Alahady izay ho avy tsy ho ela.

Tamin’ny taona 1439, tao amin’ny Konsilin’i Florence (antsoina koa hoe ny Firaisan’i Florence), ireo solontenan’ny Fiangonana Ortodoksa Tatsinanana (notarihin’ny Emperora Bizantina John VIII Palaiologos sy ny Patriarkan’i Constantinople) dia nanao sonia didy ofisialy momba ny firaisana amin’ny Fiangonana Katolika Romana. Nanaiky izy ireo ny hanondro ny Papa ao Roma ho loha (fahefana fara tampony) amin’ny Fiangonana manontolo.

Ny Emperora sy ny Patriarka dia nanaiky ny “fehezan-teny Filioque” tao amin’ny Fanekem-pinoana Niseana, izay fanampiny natao tamin’ny Fanekem-pinoana Niseana, ka nilaza fa ny Fanahy Masina dia miainga avy amin’ny Ray sy ny Zanaka. Ny Fanekem-pinoana Niseana dia iray amin’ireo fanambarana lehibe indrindra sy be mpampiasa indrindra ao anatin’ny tantaran’ny finoana Katolika. Ny Fanekem-pinoana Niseana dia famintinana ara-dalàna ny finoana fototra Katolika. Tamin’ny voalohany dia nosoratana izy io mba hiarovana ny fahamarinana momba ny maha-izy an’i Jesosy Kristy. Tamin’ny taona 325, nisy adihevitra lehibe nipoitra satria nisy pretra iray atao hoe Arius nampianatra fa i Jesosy dia noforonin’Andriamanitra Ray ary tsy Andriamanitra tanteraka.

Ny Emperora Constantine no nampiantso ny Konsily Voalohany tao Nicaea mba handaminana ilay olana. Nanamafy tamin’ny fomba hentitra ilay konsily fa Andriamanitra tanteraka i Jesosy, ka “iray fombam-pisiana” amin’ny Ray. Nitarina tatỳ aoriana io Fanekem-pinoana io, tamin’ny Konsily tao Constantinople tamin’ny taona 381. Marihina eto fa napetraka tao anatin’ny tantaran’i Constantine Voalohany ny Fanekem-pinoan’i Nicaea, ary ho raharaha hiadian-kevitra ho an’ilay Constantine farany izany, dia i Constantine Fahiraika ambin’ny folo, izay emperora farany teo amin’ny Fanjakana Bizantina tatsinanana. I Constantine Lehibe, izay ilay voalohany, dia aseho imbetsaka ho lohahevitra ao amin’ny faminanian’ny Baiboly. Izy no mpanapaka tamin’ny fiandohan’ny fanjakana tatsinanana, ka noho izany dia tandindon’ilay mpanapaka tamin’ny fiafaran’ny fanjakana tatsinanana izy. Tsy maintsy homarihin’ny mpandinika ny faminaniana fa singa iray hita ao amin’ny tantara tany am-piandohana sy tany am-piafarana ny Fanekem-pinoan’i Nicaea, raha takany ny foto-kevitry ny alfa sy omega.

Tamin’ny taona 381, dia nohavaozina ny Fanekem-pinoana Nicée ka nampidirina tao ny fotopampianarana momba ny Afofandiovana, ny fotopampianarana momba ny Eokaristia, miaraka amin’ny fanekena ny fampiasana mofo tsy misy masirasira ho an’ny Eokaristia, izay fomba latina. Ny Fanekem-pinoana tamin’ny 381 dia nanaiky ihany koa ny fahatakarana katolika momba ny ota lovàna sy ny fiainana any ankoatra. Nofaranana tamin’ity andalana fototra ity izany: “Faritanay koa fa ny seza masina apostolika sy ny Pontifa Romana no mitana ny laharam-pahamehana ambonin’izao tontolo izao manontolo ary izy no vikarin’i Kristy marina.”

Tamin’ny Filankevitra tao Florence dia nisy dika nohavaozina iray hafa nosoniavina tamin’ny 6 Jolay 1439, 14 taona talohan’ny nahalavoan’i Constantinople tamin’ny 1453 teo an-tanan’ny Tiorka Ottoman. Io firaisana io dia nosoniavina teo ambanin’ny tsindry ara-politika mafy. Nila fatratra fanampiana ara-tafika avy tamin’ny Tandrefana ny Fanjakana Byzantine hiatrehana ny Ottoman izay nandroso. Rehefa niverina tany an-taniny ireo solontena grika, dia nolavin’ny ankamaroan’ny klerjy, ny moanina, ary ny vahoaka tsotra tany Atsinanana tamin-kery ilay fifanarahana. Ny ankamaroan’ireo eveka izay nanao sonia azy dia nanaisotra ny fanohanany tatỳ aoriana. Tsy notanterahina tamin’ny fomba feno velively ilay firaisana ary nolavin’ny Fiangonana Ortodoksa Tatsinanana tamin’ny fomba ofisialy izany tao anatin’ireo taona nanaraka. Tamin’ny fotoana nahalavoan’i Constantinople tamin’ny 1453, dia efa nirodana tamin’ny tena izy ilay firaisana. Matetika no faritan’ny mpahay tantara ho firaisana ara-politika izay tsy nahomby noho ny fanoherana lalina ara-teolojika sy ara-kolontsaina ary avy amin’ny vahoaka izany.

Tamin’ny Konsily Voalohany tao Nicaea tamin’ny taona 325 no nekena ny Fanekem-pinoan’i Nicaea. Voamarika ho dimy taona talohan’ny taona 330 izany, dia ny taona nifaranan’ireo 360 taona ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo, andininy fahefatra amby roapolo, izay aseho ho “fotoana” iray.

Ny taona 31 talohan’i Kristy sy ny taona 330 dia samy manamarika ny “fotoana voatendry” ao amin’ny andininy fahafito amby roapolo sy fahasivy amby roapolo ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo.

Ny fiandohana (330) sy ny fiafarana (1449–1453) amin’ny tsipika ara-paminaniana momba an’i Roma Atsinanana dia asehon’ny emperora voalohany sy farany samy nitondra ny anarana hoe Constantine. Ny alfa sy omega amin’ny tsipika ara-paminaniana momba an’i Roma Atsinanana, izay antsoina hoe Empira Bizantina, dia mifandray amin’ny fiafaran’ireo enimpolo sy telonjato taona nanjakan’i Roma Imperialy tamin’ny fahefana fara tampony, nanomboka tamin’ny ady tao Actium tamin’ny taona 31 talohan’i Kristy ka hatramin’ny taona 330, ary avy eo hatrany amin’ny 1453. Talohan’ny ady tao Actium tamin’ny taona 31 talohan’i Kristy, dia nilaza lainga teo amin’ny latabatra iray i Mark Antony sy Augustus Caesar, nefa tsy nahomby izany. Talohan’ny taona 330, tamin’ny 325, dia nekena ny Fanekem-pinoana Nikeana. Talohan’ny taona 1453 dia nekena ny dika nohavaozina tamin’io Fanekem-pinoana Nikeana io ihany. Talohan’ny taona 31 talohan’i Kristy dia nisy mpanao politika roa nilaza lainga teo amin’ny latabatra iray. Tamin’ny 325 dia nolazaina teo amin’ny latabatra iray ireo lainga ara-panahy. Ireo vavolombelona roa ireo no manondro ireo lainga ara-politika sy ara-panahy izay nekena tamin’ny 1439 tao amin’ny Konsilin’i Florence. Io Fanekem-pinoana Nikeana nohavaozina io dia nantsoina hoe Didy momba ny Firaisana.

Ny mari-dalana voalohany momba ny lainga teo amin’ny latabatra iray dia niseho talohan’ny taona 31 talohan’i Kristy, ary teo amin’ny ankolafy politika roa tao amin’i Roma mpanompo sampy no nitrangan’izany. Ny fotoana voatendry ho an’ireo lainga ireo dia ny taona 31 talohan’i Kristy, ary tamin’izany dia nifanandrina i Augustus, izay tandindon’i Roma, sy ny firaisan’ny lehilahy iray sy vehivavy iray izay nisolo tena an’i Egypta. Ny andiana lainga faharoa dia niseho tamin’ny taona 325, ary ny fotoana voatendry dia ny taona 330. Ny andiana lainga fahatelo dia niseho tamin’ny taona 1439, ary ny fotoana voatendry dia ny taona 1449–1453. Ireo teo amin’ny latabatra tamin’ny taona 1439 dia nisolo tena an’i Roma Andrefana sy i Roma Atsinanana, ka i Roma Atsinanana dia nikatsaka tanjona ara-politika tamin’ny fanekeny fanjohian-kevitra ara-pivavahana. Ny taona 31 talohan’i Kristy, narahin’ny taona 330 ary avy eo ny taona 1453, dia maneho fampiharana telo sosona ny tsipik’i Roma.

Ny fandrahonana ara-politika nateraky ny fiombonan-kery teo amin'i Mark Antony sy Cleopatra dia tandindon'ny fandrahonana ara-panahy nateraky ny fampianaran-diso arianisma tamin'ny taona 325, ary io fandrahonana ara-panahy io kosa dia tandindon'ny fandrahonana ara-politika sy ara-pivavahana nateraky ny Tiorka silamo tamin'ny taona 1439.

Ny fotopampianaran’ny Fanekem-pinoana Niseana dia lainga, ary tsy misy fahamarinana ao aminy. Ny antontan-taratasy nosoniavina tamin’ny 6 Jolay 1439, tao amin’ny Konsily tao Florence, dia nantsoina hoe Didim-piraisana, ary naneho ireo lainga ireo ihany sy lainga fanampiny koa. Rehefa niverina tany Constantinople ireo solontena tamin’ny 1439, dia notoriana tamim-pahatezerana sy fiampangana ho namadika. Niely ny fitenenana hoe: “Aleo ny satroka Tiorka toy izay ny satro-boninahitry ny Papa.”

Ny firaisana dia nosoniavina indrindra satria tena nila mafy fanampiana ara-tafika avy amin’ny Tandrefana hanoherana ny Otomana ny Emperora Bizantina. Raha vao niharihary fa tena kely dia kely (na tsy nisy akory) ny fanampiana ara-tafika ho tonga, dia levona ny fanohanana ny firaisana. Tamin’ny 1450–1451, synoda tatsinanana maro no nandà ny firaisana, ary rehefa lavo i Constantinople tamin’ny 1453, dia nafoy tanteraka ilay firaisana. Ny vokatra faratampony tamin’ny Didim-piraisan’i Florence dia heverin’ny Fiangonana Ortodoksa Tatsinanana ho konsily tsy nahomby sy nolavina. Tsy ekeny ho manan-kery izany. Ny Fiangonana Katolika Romana kosa anefa mbola mihevitra azy ho konsily ekiomenika manan-kery.

Mametraka ny fanjohian-kevitra isika mba hahatakarana ny fomba isehoan’ireo toetra ara-paminanian’ny loza faharoa indray ao amin’ny tantaran’ny loza fahatelo. Ny faminaniana momba ny loza voalohany, izay naharitra dimampolo amby zato taona, dia nanomboka tamin’ny 27 Jolay 1299 ary nifarana tamin’ny 27 Jolay 1449.

Teraka tamin’ny taona 1404 i Constantine XI Palaiologos ary nanjaka nanomboka tamin’ny Janoary 1449 ka hatramin’ny 29 Mey 1453. Izy no emperora farany tao amin’ny Empira Romanina Atsinanana (Bizantina), izay naharitra 1 100 taona mahery. Nitarika tamin-kerim-po ny fiarovana an’i Constantinople izy nandritra ny fahirano nataon’ny Ottoman tamin’ny taona 1453, niaraka tamin’ny mpiaro teo amin’ny 7 000 ka hatramin’ny 8 000 monja, nanohitra ny tafik’i Mehmed II izay nisy miaramila maherin’ny 80 000. Maty teo am-piadiana teny amin’ny mandan’ilay tanàna izy tamin’ny 29 Mey 1453, rehefa resy tamin’ny farany i Constantinople. Tsy nisy faty voamarina tamin’ny fomba azo antoka mihitsy fa azy. Ny fahafatesany no nanamarika ny fiafaran’ny Empira Romanina (ilay fitohizana mivantana farany tamin’ny empira naorin’i Augustus tamin’ny taona 27 talohan’i Kristy).

Tsaroana ao amin’ny tantara grika sy ny lovantsofina Ortodoksa izy ho olo-maherifo — izay antsoina matetika ao amin’ny angano hoe “ny Emperora Marbra” (izany hoe ny finoana fa indray andro any dia hiverina hamonjy an’i Constantinople izy).

I John VIII Palaiologos (1392–1448) no Amperora bizantina faharoa farany, izay nanjaka nanomboka tamin’ny 1425 ka hatramin’ny 1448. Izy no lahimatoan’ny Amperora Manuel II Palaiologos sady zokin’i Constantine XI. Nandritra ny ankamaroan’ny fotoana nanjakany, dia niezaka mafy dia mafy i John VIII hamonjy ny Empira Bizantina efa nadiva ho rava tsy ho resin’ny Otomana. Tamin’ny 1439, dia izy mihitsy no nankany Italia ary nitarika ny Konsilin’i Florence, ka tamin’izany izy sy ny delegasionan’ny Fiangonana Ortodoksa Tatsinanana dia nanaiky vonjimaika ny hiray indray amin’ny Fiangonana Katolika Romana sy ny hanaiky ny Papa ho lohan’ny Fiangonana. I Constantine Lehibe koa dia efa nitarika ny Konsilin’i Nicaea. Nanantena i John VIII fa hitondra fanampiana ara-tafika avy any Andrefana hanoherana ny Tiorka io firaisana tamin’ny fitondran’ny Papa io, saingy tena tsy nankasitrahana tany Constantinople izany firaisana izany, ka tsy nahomby nony farany. Maty tamin’ny 1448 i John VIII (noho ny antony voajanahary), dimy taona monja talohan’ny nahalavoan’i Constantinople tamin’ny 1453. Lasa amperora avy eo i Constantine XI rahalahiny, ary maty teo am-piarovana ilay tanàna.

Rehefa maty i Joany VIII tamin’ny 1448, dia i Konstantino XI rahalahiny no nofidina ho mpandimby azy. Tamin’ny 1448, ny Empira Bizantina dia fanjakana kely mpanompo, ary nanana hery lehibe tamin’ny famaritana izay hipetraka eo amin’ny seza fiandrianana ao Constantinople ny Ottomanina. Tamin’ny 27 Jolay 1449, dia niseho ny zava-nitranga ara-politika iray tena manan-danja tao anatin’ny taona farany nisy ny Empira Bizantina. Efa maty taloha kelin’izany, tamin’ny 1448, ny Emperora Bizantina Joany VIII Palaiologos. I Konstantino XI Palaiologos rahalahiny (ilay emperora farany) dia nambara ho emperora tao Constantinople. Kanefa, talohan’ny niakaran’i Konstantino XI tamin’ny fomba ofisialy teo amin’ny seza fiandrianana, dia nandefa iraka ho any amin’ny Sultana Ottomanina izy, dia i Murad II, ka nangataka alalana hanjaka. Nomen’ny Sultana izany alalana izany, ary tamin’izay ihany vao nosatrohina tamin’ny fomba ara-dalàna sy nekena ho emperora i Konstantino XI. Io fihetsika io dia noheverina ho toy ny fanolorana an-tsitrapo ny fahaleovantenan’i Bizantia. Sambany no niaiken’ny emperora bizantina ampahibemaso fa tsy nanjaka izy afa-tsy tamin’ny alalan’ny fanomezan-dàlan’ny Tiorka Ottomanina. Efatra taona monja tatỳ aoriana, tamin’ny 1453, dia lavo teo an-tanan’ny Ottomanina i Constantinople.

Iraika amby sivifolo sy telonjato taona sy dimy ambin’ny folo andro taorian’ny 27 Jolay 1449, tamin’ny 11 Aogositra 1840, dia nitady fiarovana manoloana an’i Ejipta ny Tiorka tamin’ny fanekeny ho eo ambany fahefan’ireo firenena matanjaka efatra tany Eoropa, ka nahatanteraka ny faminaniana momba ny ora iray sy andro iray sy volana iray ary taona iray. Efa voapetratsika ankehitriny ny fototra ara-lojika ahafahana mampihatra ny loza voalohany sy faharoa amin’ny fotoana hivoahan’ny lalàna momba ny Alahady izay ho avy tsy ho ela. I Petera, amin’ny maha-tandindon’ny efatra arivo amby efatra alina sy iray hetsy azy, dia maneho ny fihetsehan’ny anjely fahatelo, ary i William Miller kosa dia maneho ny fihetsehana ao amin’ny anjely voalohany sy faharoa. Samy mifandray amin’ny “fanalahidy” ireo fihetsehana roa ireo.

Hodinihintsika ao amin’ny lahatsoratra manaraka ny adin’i Ninive, tsy ho toy ny “fanalahidy” manokatra ny lavaka tsy hita noanoa ihany, fa ho toy ny fanalahidy ara-paminaniana mandamina ho filaharana lavorary ny fijoroana ho vavolombelona manontolo ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo koa. Tao amin’ny nofin’i Miller, ny “fanalahidy” niraikitra tamin’ilay vata dia ny fomba fandinihan’i Miller ny Baiboly. Ny fampiasana andinin-teny ho porofo momba ny tantaran’ny Millerita, ampiarahina amin’ny “andalana mifanampy andalana” ao amin’ny tantaran’ny anjely fahatelo, no fanalahidy ahafahan’ny fanalahidin’ny Apokalypsy toko fahasivy mamoha sy mandamina araka ny filaharany ny tantara miafina ao amin’ny hafatra ivelany raketin’ny andininy fahefapolo.

Hokohizintsika ny fandinihantsika amin’ny lahatsoratra manaraka.