Ny “fanalahidy” maneho ny ady tao Ninive ao amin’ny Apokalypsy toko fahasivy dia tanteraka tamin’ny tantara iray niteraka kihon-dalana, ary izany, mazava ho azy, no ataon’ny fanalahidy. Ny ambarako dia izao: tsy fanalahidy ara-tantara nanamarika ny fisandratan’ny finoana silamo ihany ny ady tao Ninive, fa fanalahidy ara-paminaniana koa. Ny fizotran’izany ady izany eo amin’ny lafiny ara-paminaniana dia mampifanaraka ny zotra rehetran’ireo fanjakana ao amin’ny faminanian’ny Baiboly, araka ny voasoritra ao amin’ny Daniela sy ny Apokalypsy, amin’ny toko fahiraika ambin’ny folo ao amin’ny Daniela. Amin’izany no ahafahan’ireo fanjakana rehetra ireo mijoro ho vavolombelona momba ireo andininy enina farany ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo, ary ny zava-dehibe kokoa aza—mamaha ny tombo-kasen’ilay tantara ivelany miafina ao amin’ny andininy fahefapolo.

Ary homeko anao ny fanalahidin’ny fanjakan’ny lanitra; ary na inona na inona fehezinao etỳ an-tany dia ho voafehy any an-danitra; ary na inona na inona vahanao etỳ an-tany dia ho voavaha any an-danitra. Matio 16:19.

Ny Famoahana sy ny Fiakaran’ny Fanjakan’i Mohammed

Ny ady tao Ninive tamin’ny taona 627 dia nanamarika ny fiandohan’ny folo taona farany nisian’ny fahefan’i Persia, izay efa resy noho ny tetikadin’i Roma nomban’ny zavona nentin’ny fitondran’Andriamanitra. Nanamarika ny fotoam-piovan’ny toe-draharaha izany, izay nanombohan’ireo andian-tafika silamo maroben’i Mohammed nihanahery. Nanaisotra sakana iray efa nisy io ady io, sakana izay, araka ny teôria, dia ho nitoetra ihany raha samy nitana ny tanjany i Roma sy i Persia. Samy tsy nitana ny tanjany anefa izy roa.

Fifehezana sy Famotsorana

Ao amin’ny fanehoana ara-paminaniana an’i Islam, dia hitantsika ny faneriterena sy ny famotsorana an’i Islam hatramin’ny fampidirana voalohany indrindra ao amin’ny Soratra Masina, raha nandresy lahatra an’i Abrahama i Saraha mba hanery an’i Hagara sy Ismaela.

Ary hoy Saray tamin’i Abrama hoe: Ho aminao anie ny tsy rariny natao tamiko; izaho no nanome ny ankizivaviko ho eo an-tratranao; ary rehefa hitany fa nanan’anaka izy, dia natao tsinontsinona teo imasony aho; aoka Jehovah hitsara ahy sy ianao. Fa hoy Abrama tamin’i Saray: Indro, eo an-tananao ny ankizivavinao; ataovy aminy araka izay sitrakao. Ary rehefa nampahorian’i Saray izy, dia nandositra niala teo anatrehany izy. Genesisy 16:5, 6.

Na talohan’izany zava-nitranga izany aza, ny antony ampidirana an’i Hagara ao amin’ny fitantarana ara-paminaniana dia satria “nosakanan’ny” Tompo tsy hiteraka i Saraha.

Ary tsy niteraka tamin’i Abrama Saray vadiny; ary nanana ankizivavy mpanompo izy, Egyptiana, Hagara no anarany. Ary hoy Saray tamin’i Abrama: Indro ankehitriny, Jehovah efa nanidy ny kiboko tsy hiteraka; masìna ianao, midira any amin’ny mpanompovaviko; angamba hahazo zanaka avy aminy aho. Ary Abrama nihaino ny tenin’i Saray. Genesisy 16:1, 2.

Ny “fanalahidin’ny” Apokalypsy toko faha-sivy izay nomena an’i Mohammed, ary tatỳ aoriana dia tanteraka tamin’ny alalan’ny adin’i Ninive, dia maneho ny fanesorana ny “fameperana” napetraka tamin’ny finoana silamo amin’izay teboka rehetra ao amin’ny tantara ara-paminaniana.

“Ny anjely dia mihazona ny rivotra efatra, izay aseho ho toy ny soavaly romotra mitady hiala sy hihahaka eo ambonin’ny tany rehetra, mitondra fandringanana sy fahafatesana eo amin’izay lalany.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

Ny “fiakarana sy fianjeran” ny fanjakan’i Mohammed dia aseho, tsy loatra ho toy ny fiakarana sy fianjerana, fa ho toy ny “famotsorana” sy “fameperana.” Rehefa avoaka ara-paminaniana ny finoana silamo, izany famotsorana izany dia naseho tamin’ny alalan’ny adin’i Ninive.

Ny Loza Ihany

Amin’ireo anjomara fito, ireo anjomaran’ny loza mifandray amin’ny finoana silamo ihany no mamakivaky ny tantara amin’ny maha-hery iray mitohy azy, hatramin’ny nampidirana azy ireo voalohany tao amin’ny tantara ara-paminaniana ka hatramin’ny fikatonan’ny fotoam-pahasoavana. Ireo anjomara efatra voalohany nihatra tamin’i Roma Andrefana dia naseho tamin’ny alalan’i Odoacer, Genseric, Attila ilay Hona ary Alaric, ka maneho ara-tandindona hery efatra entin’ny fitondran’Andriamanitra manatanteraka fitsarana amin’ny andro farany, saingy tsy taranaka mivantana avy amin’ireo hery efatra fahiny ireo ny hery mifanitsy aminy amin’ny andro maoderina. Tsy mba toy izany kosa ny amin’ireo anjomaran’ny loza. Raha vao miditra eo amin’ny tantara ny finoana silamo, dia mitohy amin’ny zotra iray tsy tapaka ahitana famotsorana sy fameperana izy mandra-pamotsorana azy tanteraka eo amin’ny fikatonan’ny fotoam-pahasoavana. Raha ny amin’ireo anjomaran’ny loza, dia ny ady tao Ninive no manamarika ilay “fanalahidy” ho amin’ny ‘famotsorana’.

Nikomedia sy ny 27 Jolay 1299

Marina ny namaritan’ireo mpisava lalana ny 27 Jolay 1299 ho fiandohan’ny fe-potoana naharitra dimampolo amby zato taona izay nifarana tamin’ny 27 Jolay 1449, ary io daty io indray no nanombohan’ny fe-potoana naharitra iraika amby sivifolo sy telonjato taona sy dimy ambin’ny folo andro izay nifarana tamin’ny 11 Aogositra 1840.

Tao amin’ny lahatsoratra teo aloha, dia notondrointsika ilay fahirano nanomboka tamin’ny taona 1333 ka hatramin’ny taona 1337, izay nampiharin’i Soltana Orhan Gazi (zanak’i Osman I, mpanorina ny Beylik Ôtômana) tamin’i Nicomedia, rehefa nanao fahirano an’io tanàna bizantina manan-danja io izy. Io fahirano io no namarana ny ady tamin’i Nicomedia izay efa natombok’i Osman rainy. Nanomboka tamin’ny 27 Jolay 1299 ny dimampolo amby zato taona voalaza ao amin’ny Apokalypsy toko fahasivy, andininy fahafolo, ary satria fiandohan’ny faminaniana iray io daty io, dia tokony homarihina ny tantara mifandray amin’izany daty fiandohana izany. I Osman I (mpanorina ny tarana-mpanjaka ôtômana) no rain’i Soltana Orhan Gazi; tamin’ny 27 Jolay 1299 izy no nahazo fandresena lehibe iray tany am-piandohana tamin’ny Empira Bizantina, tao amin’ny Adin’i Bapheus, izay nitranga tao amin’ny faritr’i Nicomedia, akaikin’ny tanànan’i Nicomedia, renivohitra tena nanan-danja teo amin’ny tantara rômanina sy ny tantara bizantina tany am-piandohana.

Ray sy Zanaka

Tamin’ny 27 Jolay 1299, dia resin’ny tafik’i Osman ny tafika bizantina iray notarihin’ny governora teo an-toerana. Heverina ho anisan’ireo fandresena ara-tafika lehibe voalohany azon’i Osman tamin’ny naha-mahaleo tena azy io ady io, taorian’ny nanombohany nanamafy ny fahefany tao Bithynia (any avaratrandrefan’i Anatolia). Nanamarika dingana lehibe teo amin’ny fiovan’ny beylik tiorka kely iray (fanapahana ara-poko) ho fanjakana nihanatanjaka izay hifanandrina amin’ny Bizantina sy handresy ka haka ny faritaniny tatỳ aoriana izany. Io daty io no manamarika ny fiandohan’ny vanim-potoana niroboroboan’ny finoana silamo, izay niafara tamin’ny fananganana ny Empira Otomana rehefa lavo i Constantinople tamin’ny 1453. Nampiasa mpiady ghazi (mpanafika teny amin’ny sisin-tany izay natosiky ny finoana silamo) i Osman, ary tamin’izany no nanomboka nandaminana ireo mpiady ghazi teny amin’ny sisin-tany ho tafika nanana rafitra mirindra kokoa, izay nivoatra tsikelikely, nanomboka tamin’i Osman ka nitohy tamin’i Orhan zanany. Anisan’ny lafiny lehibe hafa amin’ny lova navelan’i Osman ny nahafahan’ny finoana silamo nihazona fananana, tsy toy ny fomba fiadin’ireo mpiady ghazi, izay tsy nahazo afa-tsy ny babo tamin’ny fandreseny, fa tsy mba nahazo faritany mihitsy, noho ny tetik’adiny tsy nirindra izay nifototra tamin’ny fanafihana tampoka narahin’ny fandosirana avy hatrany.

Tamin’ny 27 Jolay 1299, dia nanomboka fampielezan-kevitra tany amin’ny faritr’i Nicomedia i Osman, ary efatra amby telopolo taona tatỳ aoriana dia nanomboka fahirano naharitra efa-taona tamin’ny tanàna renivohitra Nicomedia ny zanany lahy. Ny ray no tany am-piandohana ary ny zanaka no tany amin’ny famaranana. Manomboka ny ady amin’ilay faritra aseho ho Nicomedia ary mifarana amin’ny fahazoana an’i Nicomedia, tanàna renivohitry ny faritra, Nicomedia. Hatramin’ny 1299 ka hatramin’ny 1337 dia fe-potoana valo amby telopolo taona izany, ary ara-paminaniana ny isa hoe “valo amby telopolo” dia maneho fitsanganana.

“Koa mitsangàna ankehitriny hianareo,” hoy Aho, “ka miampità ny lohasahan-driaka Zareda.” Dia nita ny lohasahan-driaka Zareda izahay. Ary ny andro niavianay avy tany Kadesa-barnea mandra-piampitanay ny lohasahan-driaka Zareda dia valo amby telo-polo taona, mandra-pahatapitry ny taranaky ny lehilahy mpiady rehetra tsy ho eo anivon’ny toby, araka izay efa nianianan’i Jehovah taminy. Deoteronomia 2:13, 14.

Ny dimampolo amby zato taona hatramin’ny 27 Jolay 1299 ka hatramin’ny 27 Jolay 1449 dia maneho ny vanim-potoana izay nitarika ho amin’ny fanorenana ny Fanjakana Ottoman, dia ilay loza faharoa ao amin’ny Apokalypsy toko fahasivy. Ny valo amby telopolo taona nanaovana tsikelikely ny fandresena an’i Nikomedia dia nanomboka tamin’ny ray (Osman) ary nifarana tamin’ny zanany lahy (Orhan). Io vanim-potoana io dia mampiseho ny dingana voalohany amin’ny fiakarana miandalana avy amin’ny fanapahana andriana foko iray ho amin’ny fanjakam-panjakana lehibe iray.

Ireo dimampolo amby zato taona nanomboka tamin’ny 27 Jolay 1299 ka hatramin’ny 27 Jolay 1449 dia ahitana fahirano naharitra efa-taona izay manamarika ny fiafaran’ireo valo amby telopolo taona. Ny fakana an’i Nicomedia dia natombok’i Osman, ilay ray, ary novitaina tamin’ny alalan’ny fahirano naharitra efa-taona nanomboka tamin’ny taona 1333 ka hatramin’ny taona 1337—fahirano notanterahin’ny zanak’i Osman.

Rehefa nifarana tamin’ny 27 Jolay 1449 ireo dimampolo amby zato taona, dia nangataka alalana tamin’ny Tiorka mba hiakatra eo amin’ny seza fiandrianana i Constantine faha-XI, ilay emperora bizantina, na i Constantine farany tao Roma Atsinanana. Efa-taona no elanelan’io daty io sy ny nahababoana an’i Constantinople. Nifarana tamin’ny fahirano an’i Constantinople ireo efa-taona ireo, ary maty nandritra izany fahirano izany i Constantine farany. Ny fisandratan’ny finoana silamo dia asehon’ireo valo amby telopolo taona voalohany amin’ilay faminaniana momba ny dimampolo amby zato taona, izay niafara tamin’ny fahirano naharitra efa-taona. Rehefa nifarana ireo dimampolo amby zato taona, dia efa nisandratra aoka izany ny finoana silamo, ka naetrin’ny hery nananan’ny Tiorka tamin’izany fotoana izany i Roma Atsinanana. Efa-taona taorian’ilay fanetrena tamin’ny 27 Jolay 1449, izany hoe tamin’ny 1453, dia babo tamin’ny alalan’ny fahirano i Constantinople. Ny fiafaran’ireo valo amby telopolo taona voalohany dia voamariky ny fahirano iray, ary ny niorenan’ny Empira Ottoman dia voamariky ny fahirano iray.

38 sy 40

Ny isa valo amby telopolo, amin’ny maha-tandindona azy araka ny nanehoan’i Mosesy azy ao amin’ny Deoteronomia, dia maneho ireo valo amby telopolo taona farany tamin’ilay fanamelohana hirenireny tany an-tany efitra nandritra ny efapolo taona. Noho izany, ny isa valo amby telopolo, amin’ny maha-tandindona azy, dia mifandray amin’ny isa efapolo. Azon’i Osman ny faritanin’i Nicomedia tamin’ny 27 Jolay 1299, ary valo amby telopolo taona tatỳ aoriana dia azon’ny zanany lahy ny renivohitr’io faritany io. Samy nantsoina hoe Nicomedia ilay faritany sy ny renivohiny. Ny mpahay tantara dia manondro io ady io ho voalohany amin’ireo dingana ‘roa’ izay manamarika ny tena fiandohan’ny fisandratan’ny Empira Ottoman. Ny dingana faharoa tondroin’ny tantara dia ny ady tao Nicaea tamin’ny 1301. Tao no nahazoan’i Osman, ilay ray, ny faritany nantsoina hoe Nicaea, ary tamin’ny 1331, telopolo taona tatỳ aoriana, dia azon’ny zanany lahy ny renivohitra nantsoina hoe Nicaea, izay renivohitra romanina taloha.

Mikasika ny taona 1299 sy ny ady tao Nicomedia, izay dingana voalohany amin’ireo dingana roa, dia tonga roa taona tatỳ aoriana, tamin’ny 1301, ny dingana faharoa. Ny taona 1299 dia tandindon’ny valo amby telopolo, ary roa taona tatỳ aoriana (efapolo), dia azon’ilay ray ny faritanin’i Nicaea. Ny fifandraisan’ny valo amby telopolo sy ny efapolo tamin’ny nitsanganan’ny Isiraely fahiny haka ny tany nampanantenaina dia hita taratra amin’ny 27 Jolay 1299 sy ny taona 1301. Ireo dingana roa voalohany amin’ny fisandratan’ny fivavahana silamo ireo dia voamariky ny fanafihana ara-tafika izay manomboka amin’ny fakàn’ilay ray ny faritany ary miafara amin’ny fakàn’ilay zanaka ny renivohitr’io faritany io. Rehefa lavo ireo renivohitra roa ireo, dia noho ny fahirano no nahalavo azy ireo. Samy efa renivohitr’i Roma Atsinanana tamin’ny vanim-potoana iray ireo renivohitra roa ireo.

Ny 27 Jolay 1299 sy ny taona 1301 dia samy miafara amin’ny 11 Aogositra 1840, ka maneho ny tantaran’ny taona 1838, fony i Litch namoaka voalohany ny fomba fijeriny sy ny filazany mialoha momba ilay faminaniana momba ny iraika amby sivifolo sy telonjato taona sy dimy ambin’ny folo andro, izay ho tanteraka amin’ny farany amin’ny 11 Aogositra 1840. Ny dingana roa tamin’ny fitsanganan’ireo Millerita dia ny taona 1838 sy 1840.

“Tamin’ny taona 1840 dia nisy fahatanterahan’ny faminaniana iray hafa niavaka izay nanaitra fahalianana be patrana. Roa taona talohan’izany, Josiah Litch, anankiray tamin’ireo mpitandrina lohalaharana nitory ny Fiavian’i Kristy Fanindroany, dia namoaka fanazavana momba ny Apokalypsy 9, izay naminany ny fianjeran’ny Fanjakana Otomana. Araka ny kajikajiny, io fahefana io dia hotorotoroina ‘amin’ny A.D. 1840, indray andro ao anatin’ny volana Aogositra;’ ary andro vitsy monja talohan’ny fahatanterahany dia nanoratra izy hoe: ‘Raha ekena fa ny vanim-potoana voalohany, 150 taona, dia tanteraka marina talohan’ny niakaran’i Deacozes teo amin’ny seza fiandrianana noho ny fanomezan-dàlan’ny Tiorka, ary fa ny 391 taona sy dimy ambin’ny folo andro dia nanomboka tamin’ny fiafaran’ilay vanim-potoana voalohany, dia hifarana amin’ny 11 Aogositra 1840 izany, amin’izay fotoana izay no azo antenaina ho vaky ny herin’ny Otomana ao Constantinople. Ary mino aho fa ho hita fa izany tokoa no zava-misy.’—Josiah Litch, ao amin’ny Signs of the Times, and Expositor of Prophecy, 1 Aogositra 1840.”

“Tamin’ilay fotoana voafaritra indrindra, i Torkia, tamin’ny alalan’ireo ambasadaorony, dia nanaiky ny fiarovan’ireo hery niray dian’i Eoropa, ka tamin’izany no nametrahany ny tenany teo ambanin’ny fifehezan’ireo firenena kristiana. Izany toe-javatra izany dia nanatanteraka tamin’ny fomba marina indrindra ilay faminaniana. Rehefa fantatra izany, dia maro be no resy lahatra ny amin’ny fahamarinan’ireo foto-kevitry ny fanazavana ara-paminaniana noraisin’i Miller sy ireo namany, ary hery manosika mahagaga no nomena ny hetsika momba ny fiavian’i Kristy. Lehilahy nanam-pahaizana sy ambony toerana no niray tamin’i Miller, na tamin’ny fitoriana na tamin’ny famoahana an-tsoratra ny heviny, ary hatramin’ny taona 1840 ka hatramin’ny 1844 dia nivelatra haingana ny asa.” The Great Controversy, 334, 335.

Ny faminanian’i Litch tamin’ny ’38 sy ny fahitany voahitsy tamin’ny ’40 dia ahitana ny fanambarany farany, izay nosoratany tamin’ny 1 Aogositra, folo andro talohan’ilay faminaniana voahitsy. Ny fahatanterahan’ilay faminaniana no nandresy lahatra izao tontolo izao ny amin’ny fahamarinan’ny fomba fiasa marina amin’ny faminaniana ara-Baiboly. Ny valo amby telopolo taona izay nanamarika ny fitsanganan’ny Isiraely fahiny dia nahafaoka koa ireo roa taona hatramin’ny fiampitana ny Ranomasina Mena ka hatramin’ny fikomiana voalohany tao Kadesy.

Satria ireo lehilahy rehetra izay efa nahita ny voninahitro sy ny fahagagana nataoko tany Egypta sy tany an-efitra, nefa efa naka fanahy Ahy impolo izao ka tsy nihaino ny feoko, dia tsy hahita tokoa ny tany izay nianianako homena ny razany izy; ary tsy hisy hahita izany na dia iray aza amin’izay nampahatezitra Ahy. Nomery 14:22, 23.

Izany fikomiana izany dia fantatra ho farany amin’ireo fitsapana folo. Ny fe-potoam-pitsapana roa taona misy fitsapana folo, izay nampiana tamin’ireo valo amby telopolo taona tany an-efitra, dia naneho mialoha ny taona 1838 sy 1840, ary ny taona 1840 dia nahitana fe-potoana folo andro.

Ny fiandohan’ny fisandratry ny finoana silamo niaraka tamin’i Osman tamin’ny 27 Jolay 1299 dia manomboka vanim-potoana valo amby telopolo taona izay mifarana amin’ny fahirano naharitra efa-taona tamin’ny 1337. Ny 27 Jolay 1299 no dingana voalohany amin’ireo dingana roa izay fantatry ny mpahay tantara ho fiandohan’ny fisandratry ny Fanjakana Ottoman, ary ny dingana faharoa dia tamin’ny 1301. Ireo dingana roa tamin’ny adin’i Nicomedia sy Nicaea tamin’ny 1299 sy 1301 dia tandindon’ny 1838 sy 1840. Ny fiandohan’ny faminaniana dia maneho mialoha ny farany.

Samy nitana vonjimaika ny toeran’ny renivohitr’i Roma Atsinanana teo amin’ny tantarany avy i Nicomedia sy i Nicaea. Mazava ho azy fa i Constantinople no lasa renivohitra atsinanana tamin’ny farany, tamin’ny taona 330, ary nitoetra ho izany hatramin’ny taona 1453. I Nicomedia sy i Nicaea dia tandindon’ny fahalavoan’i Constantinople; samy lavo vokatry ny fahirano nataon’ny silamo izy rehetra, fahirano izay nanamarika ny fiafaran’ny hetsika ara-tafika iray izay nifehezan’ny finoana silamo ny faritany aloha, ary avy eo nakany ny renivohitra.

Ny fahirano voalohany naharitra efa-taona, nanomboka tamin’ny 1333 ka hatramin’ny 1337, dia maneho ireo efa-taona nanomboka tamin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453, taona nifaranan’ny faminaniana. Iraika amby sivifolo sy telonjato taona sy dimy ambin’ny folo andro tatỳ aoriana, dia voafehy ny finoana silamo, raha ‘mitsangana’ kosa ny Millerita eo ambanin’ny hery ara-paminaniana asehon’ireo toetra mampiavaka hoe ‘valo amby telopolo sy efapolo’, araka ny aseho ao amin’ny tantara alfa tamin’ny 27 Jolay 1299 sy ny 27 Jolay 1449. Ny fitsanganan’ny finoana silamo sy ny fitsanganan’ireo irak’Andriamanitra amin’ny andro farany dia aseho amin’ny tandindona ara-isa iray izay voarafitra avy amin’ny fifandraisana ara-isa misy eo amin’ny 38 sy ny 40.

Ao amin’ny Ezekiela toko fahafito amby telopolo, ny Islamo no hafatry ny rivotra avy any atsinanana izay tsofina amin’ireo taolana maina efa maty, mba hitsanganany ho tafika mahery. Rehefa tonga ny hafatr’i Ezekiela dia manomboka ny fitsanganana, tahaka ny nitranga teo amin’ny tantaran’ny Millerita tamin’ny 1838 sy 1840. Tonga tamin’ny 9/11 izany hafatra izany, ary amin’ilay lalàn’ny Alahady izay ho avy tsy ho ela dia hitsangana ireo taolana ireo ho tafika mahery. Ny fananganana ny tafik’Andriamanitra ho ilay fiangonana mpandresy amin’ny andro farany dia voasoritra mialoha amin’ny 1838 sy 1840. Ny vanim-potoana manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady dia voasoritra mialoha amin’ny 1840 ka hatramin’ny 1844, nefa izany koa dia manondro mialoha ny vanim-potoana manomboka amin’ny 31 Desambra 2023 ka hatramin’ny fireballs of Nashville.

Roma Atsinanana

Ny vanim-potoana nanomboka tamin’ny nizaran’i Constantine voalohany (ilay Lehibe) ny empira ka hatramin’i Constantine farany dia maneho ny tantara ara-paminanian’i Roma Atsinanana. Noho izany, dia voamariky ny ray sy zanaka ara-paminaniana na ara-panoharana io vanim-potoana ara-paminaniana io, araka ny asehon’ny anaran’izy ireo, na dia tsy nisy rohim-pirazanana mivantana aza teo amin’i Constantine Lehibe sy i Constantine fahiraika ambin’ny folo. Aseho ara-paminaniana amin’ny alalan’ny tandindona alfa sy omega koa i Constantine voalohany sy farany, ary ny ray (alfa) no nifidy an’i Constantinople ho renivohitra, fa ny zanaka (omega) kosa dia maty nandritra ny fahirano, rehefa nifarana ny maha-renivohitra an’i Constantinople. I Constantine voalohany sy farany no manamarika ny vanim-potoana ara-paminanian’i Roma Atsinanana. Ilay vanim-potoana naharitra 150 taona, izay nanomboka tamin’ny 27 Jolay 1299, dia ahitana fe-potoana 38 taona ary mifarana amin’ny fahirano naharitra 4 taona. Io fahirano io dia tandindon’ny vanim-potoana nanomboka tamin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453. Ny fanafihana an’i Nicomedia dia nanomboka tamin’ny fakana an-keriny faritany iray ary nifarana tamin’ny fakana an-keriny ny renivohitr’io faritany io. Tahaka ny tamin’i Constantine voalohany sy farany, dia nanomboka tamin’ny ray iray (ilay voalohany) ny fakana an-keriny an’i Nicomedia ary nifarana tamin’ny zanaka iray (ilay farany).

Efa-taona

Fahirano naharitra efa-taona teo am-piandohan’ilay vanim-potoana dimampolo amby zato taona izay nitarika ho amin’ireo efa-taona nanomboka tamin’ny fanetren-tena nahazo an’i Constantin farany tamin’ny 1449 ka hatramin’ny 1453, fony i Constantinople nohodidinin’ny fahavalo ka lavo. Ny faminaniana ara-potoanan’ny loza faharoa, izay maneho taona enin-jato amby sivy amby telopolo sy andro dimy ambin’ny folo, dia nanomboka tamin’ny 27 Jolay 1449 ary nifarana tamin’ny 11 Aogositra 1840. Izany daty izany no manamarika ny fiandohan’ny vanim-potoana efa-taona iray izay nantsoin-dRahavavy White hoe fanehoana be voninahitry ny herin’Andriamanitra.

“Ilay anjely izay miara-mitambatra amin’ny fanambarana ny hafatry ny anjely fahatelo dia hampahazava ny tany rehetra amin’ny voninahiny. Asa iray maneran-tany sy feno hery tsy fahita no voalaza mialoha eto. Ny hetsika momba ny fiavian’i Kristy tamin’ny 1840–44 dia fanehoana be voninahitra ny herin’Andriamanitra; ny hafatry ny anjely voalohany dia nentina hatrany amin’ny tobim-pitoriana rehetra eran’izao tontolo izao, ary tany amin’ny firenena sasany dia nisy fahalianana ara-pivavahana lehibe indrindra izay efa hita tany amin’ny tany rehetra hatramin’ny Fanavaozana tamin’ny taonjato fahenina ambin’ny folo; nefa mbola ho lavon’ny hetsika mahery eo ambanin’ny fampitandremana farany ataon’ny anjely fahatelo ireo.” The Great Controversy, 611.

Voafehy tamin’ny 11 Aogositra 1840 ny Islam, ary nisy fe-potoana efatra taona izay mifanaraka amin’ny fandatsahana ny Fanahy Masina tamin’ny Pentekosta, sy ny fidinan’ilay anjely mahery ao amin’ny Apokalypsy toko faha-valo ambin’ny folo, rehefa namely ireo “trano lehibe” tao New York ny Islaman’ny loza fahatelo tamin’ny 9/11. Ny 9/11 no manamarika ny fiandohan’ny fotoanan’ny fanombohan-kase ny iray hetsy sy efatra arivo sy efatra alina. Ny fanombohan-kase dia fe-potoana iray, ary ny fiafaran’ny fe-potoanan’ny fanombohan-kase dia mitana ireo toetra mampiavaka ny fiandohan’ilay fe-potoana. Raha nidina Kristy tamin’ny 9/11, dia tandindon’i Mikaela midina hanangana ny vavolombelona roa tamin’ny 31 Desambra 2023 Izy, tamin’izay nanombohan’ny fe-potoana farany amin’ny fanombohan-kase.

Ny fanalahidy izay adin’i Ninive no aseho dia maneho ireo famotsorana samihafa nataon’ny finoana silamo, izay hampietry an’i Roma tatsinanana hatramin’ny 1453. Tao anatin’ilay dimampolo amby zato taona amin’ireo “dimy volana” ao amin’ny andininy faha‑folo, ny fiandohana ary koa ny fiafarana dia samy ahitana fe‑potoana efa‑taona. Ireo fe‑potoana roa samy efa‑taona ireo dia mifandray amin’ny famaranana ny telon-jato iraika amby sivifolo taona sy dimy ambin’ny folo andro, izay nanamarika fe‑potoana efa‑taona nanomboka tamin’ny 1840 ka hatramin’ny 1844, rehefa hampahazavan’i Kristy “ny tany rehetra tamin’ny voninahiny.” Tamin’ny 1844, dia nitsahatra ny fampiharana ny fotoana ara‑faminaniana, satria ny fotoana dia “tsy hisy intsony.”

Ary nianiana tamin’izay velona mandrakizay doria, Izay nahary ny lanitra sy izay zavatra ao aminy, ary ny tany sy izay zavatra ao aminy, ary ny ranomasina sy izay zavatra ao aminy, fa tsy hisy andro intsony. Apokalypsy 10:6.

1333 hatramin’ny 1337, 1449 hatramin’ny 1453, 1840 hatramin’ny 1844

Ireo tsipika telo misy fe-potoana efatra taona ireo dia mifanaraka amin’ny fotoana fanisiana tombo-kase manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady, ary mifanaraka koa amin’ny fraktaly avy amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady izay aseho hatramin’ny 31 Desambra 2023 mandra-panafahana indray ny Islam mba hitondra ny baolina afo ao Nashville.

Ny fraktaly ara-paminaniana nanomboka tamin’ny 31 Desambra 2023 ka hatramin’ireo baolina afo tao Nashville dia naseho ara-tandindona tamin’ny fe-potoana ara-paminaniana telo izay samy naharitra efa-taona ary samy mifanaraka amin’ny fe-potoana fanisiana tombo-kase manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàna momba ny Alahady. Araka izany, dia vavolombelona efatra no mamaritra ny tantara nanomboka tamin’ny 31 Desambra 2023 ka hatramin’ny fanafihana an’i Nashville, ary ny ady tao Ninive no “fanalahidy” ho an’ny tsirairay amin’ireo vavolombelona ireo. Ny 1333, 1449, 1840 ary ny 9/11 dia samy fotoana nitondra fiovana lehibe—“fanalahidy.”

“Misy lesona azo ianarana avy amin’ny tantara tamin’ny lasa; ary asongadina ireo, mba hahatakaran’ny rehetra fa miasa amin’ny tsipika mitovy amin’izay efa nataony hatrizay Andriamanitra. Hita eo amin’ny asany sy eo amin’ireo firenena ankehitriny ny tànany, tahaka izany indrindra koa izay efa nisy hatramin’ny nanambaràna voalohany ny filazantsara tamin’i Adama tao Edena.

“Misy vanim-potoana izay teboka fiolahana eo amin’ny tantaran’ny firenena sy ny fiangonana. Ao amin’ny fitondran’Andriamanitra, rehefa tonga ireo krizy samihafa ireo, dia omena ny fahazavana mifanaraka amin’izany fotoana izany. Raha raisina izany, dia misy fandrosoana ara-panahy; raha lavina kosa, dia manaraka ny fihenan’ny toe-panahy sy ny faharavan-tsambo ara-panahy. Ny Tompo, ao amin’ny Teniny, dia nanambara ny asa mandroso sy manafika ataon’ny filazantsara araka ny nanatanterahana izany tamin’ny lasa, ary mbola hotanterahina amin’ny ho avy, hatramin’ny ady farany famaranana, rehefa hanao ny fihetsiny mahagaga farany ny hery satanika.” Bible Echo, August 26, 1895.

Nikomedia

Taorian’ny nahatongavany ho emperora tamin’ny taona 284, dia nifidy an’i Nicomedia ho renivohitry ny faritra atsinanan’ny Empira Romanina i Diocletian tamin’ny taona 293, rehefa nozarainy ara-dalàna ho Atsinanana sy Andrefana ilay empira, ka naoriny ny rafitra Tetrarkia. I Nicomedia no renivohitra lehibe ara-pitantanana sy ara-tafika tany Atsinanana nandritra ny am-polony taona maromaro. Nampiasain’i Constantine Lehibe ho toby izy io talohan’ny nanapahany hevitra hanorina ny renivohitra vaovao tao Byzantium, tsy lavitra teo (izay novany anarana ho Constantinople tamin’ny taona 330). Na dia efa lasa renivohitra lehibe indrindra aza i Constantinople, dia mbola foibem-paritra lehibe i Nicomedia, izay nanana toerana stratejika teo amin’ny morontsiraka atsinanan’ny Ranomasin’i Marmara. Noho izany, na dia tsy renivohitra maharitra toa an’i Roma na i Constantinople aza i Nicomedia, dia voatendry tamin’ny fomba ofisialy ho renivohitry ny faritra atsinanana izy nandritra ny vanim-potoana tetezamita lehibe iray teo amin’ny tantaran’i Roma. Amin’ny fiandohan’ireo dimampolo amby zato taona, dia voababo ny renivohitra iray an’i Roma Atsinanana, ary amin’ny fiafaran’izany dia voababo koa ny renivohitra iray an’i Roma Atsinanana. Samy nahitana fahirano ireo fandresena roa ireo.

Dioclétien

Ny emperora Diocletian dia nametraka tamin’ny fomba ofisialy an’i Nicomedia ho renivohitry ny tapany atsinanan’ny Empira Romanina rehefa nampihatra ny rafitra Tetrarkia tamin’ny taona 293 izy. Tao anatin’ny rafitra Tetrarkia dia nizara ho tapany andrefana sy tapany atsinanana ny empira, ka samy nanana emperora iray ambony laharana (Augustus) sy emperora iray ambany laharana (Caesar) ireo tapany roa ireo, mba hahafeno ny isa efatra asehon’ny teny hoe ‘tetrarkia’.

Alfa sy Omega

Dioclétien no tandindon’ny omega amin’ny fiangonan’i Smyrna, ary Néron no tandindon’ny alpha. Constantin Lehibe no tandindon’ny alpha amin’ny fiangonan’i Pergamos, ary Justinien no tandindon’ny omega.

Ny fizaràna “ara-dalàna” an’i Roma ho atsinanana sy andrefana (izay tsy naharitra) dia notanterahin’i Diocletian, ary ny fizaràna ara-paminaniana an’i Roma ho atsinanana sy andrefana dia notanterahin’i Constantine. Nandritra ny tantaran’ilay fiangonana ara-tandindona faharoa momba ny fanenjehana, izay asehon’i Smyrna, dia nozaraina ara-dalàna ho atsinanana sy andrefana i Roma; ary tao amin’ny tantaran’ilay fiangonana ara-tandindona fahatelo momba ny fifanarahana marimaritra iraisana, izay asehon’i Pergamos, dia nozaraina ara-paminaniana ho atsinanana sy andrefana i Roma. Ny taona 293 no alfa ary ny taona 330 no omega, ary tamin’ny 11 Mey 330, i Constantine Lehibe dia nanokana an’i Constantinople ho renivohitry ny Empira.

Ny fizarana ara-dalàna nataon’i Diocletian tamin’ny taona 293 dia nirodana noho ny ady an-trano nanaraka izany, izay nitohy hatramin’ny nivoahan’ny Didin’i Milan tamin’ny taona 313. Rehefa navoaka ny Didin’i Milan, izay nanome sata ara-dalàna ny Kristianisma sady namarana ny Tetrarkia raha ny tena izy, dia nirodana ilay rafitra nisy mpitondra efatra niasa nifandrindra, ka nivadika ho fifanandrinana teo amin’ny fahefana lehibe roa (Constantine tany Andrefana sy Licinius tany Atsinanana). Ilay fizarana ara-dalàna, izay nanokatra lalana ho amin’ny firodanana, dia maneho fe-potoana naharitra roapolo taona, nanomboka tamin’ny fizarana iray ka hatramin’ny fizarana iray hafa, ary samy nahatonga ny firodanan’ilay rafitra ireo fizarana roa ireo.

Ny fiangonan’i Smyrna dia nanomboka tamin’i Néron tamin’ny taona 64, raha nampiasain’i Néron ny fahamaizan’i Roma lehibe mba hanenjehana ny Kristiana, izay nampangain’i Néron ho nampirehitra ny afo. I Néron no manamarika ny fiandohan’ny fanenjehana sady tandindon’ny fanenjehana farany amin’ny andro farany. Izany fanenjehana farany izany dia mitohy mandra-pifaran’ny fotoam-pitsarana, rehefa tonga amin’ny fiafarany tsy misy mpanampy ny fahefana papaly. Koa araka izany, ny vanim-potoana voalohan’ny fanenjehana dia nanomboka tamin’ny fandoroana an’i Roma, ary ny fanenjehana farany dia mifarana amin’ny fandoroana an’i Roma.

Ary ireo tandroka folo izay hitanao teo amin’ilay bibidia, dia hankahala ilay vehivavy janga; ary hataony lao sy mitanjaka izy, ka hohaniny ny nofony, ary hodorany amin’ny afo izy. Apokalypsy 17:16.

Nanomboka tamin’ny andron’i Nero, tamin’ny taona 64, ny fiangonan’i Smyrna, rehefa nampiasain’i Nero hanenjehana ny Kristianina ilay hain-trano lehibe tao Roma, ka ireo Kristianina ireo no nampangain’i Nero ho nampirehitra izany afo izany. Roanjato sy dimampolo taona tatỳ aoriana, dia nifarana tamin’ny taona 313 izany, niaraka tamin’ny Didin’i Milan. Io “didy” io no namarana ny fe-potoana roapolo taona izay nanomboka tamin’ny fizarana ara-dalàna nataon’i Diocletian, sady namarana koa ny roanjato sy dimampolo taonan’i Smyrna izay nanomboka tamin’ny andron’i Nero. Ny roanjato sy dimampolo taona nisian’ny fanenjehana, izay asehon’ny fiangonan’i Smyrna sy i Nero, dia nahafaoka ireo folo taona nisian’ny fanenjehana faran’izay mafy naterak’i Diocletian. Ireo folo taona nisian’ny fanenjehana ireo no antsasany farany tamin’ny roapolo taona tamin’ny andron’i Diocletian, izay nanomboka tamin’ny nizarany ara-dalàna ny empira tamin’ny taona 293. Tamin’ny fizaran’i Diocletian ara-dalàna ny empira ho atsinanana sy andrefana tamin’ny taona 293 no nanombohan’ny fe-potoana roapolo taona izay voaforon’ny fe-potoana roa samy naharitra folo taona.

Nozarain’i Diocletian ara-dalàna ho faritra atsinanana sy andrefana ny empira, ka izany dia tandindon’ilay fizarana ara-paminaniana notanterahin’i Constantine. Ny fizarana nataon’i Diocletian dia ho atsinanana sy andrefana, saingy nisy mpanapaka roa tany atsinanana ary mpanapaka roa tany andrefana. Mpanapaka ambony iray sy mpanapaka lefitra iray no nitondra ny faritra tsirairay. Tamin’ny 24 Febroary 303, dia namoaka ny voalohany tamin’ireo ‘didy’ maromaro natao hanoherana ny Kristianina i Diocletian, ka izany no nanamarika ny fiandohan’ny Fanenjehana Lehibe (antsoina koa hoe Fanenjehana nataon’i Diocletian), izay fanenjehana ny Kristianina mafy indrindra sy niely patrana indrindra tao amin’ny Empira Romanina.

Ary soraty ho amin’ny anjelin’ny fiangonana any Smyrna: Izao no lazain’Ilay Voalohany sy Farany, Izay efa maty, nefa velona: Fantatro ny asanao sy ny fahorianao ary ny fahantranao (nefa manan-karena ianao), ary fantatro ny fitenenan-dratsy ataon’izay milaza ny tenany ho Jiosy, nefa tsy izy, fa synagogan’i Satana. Aza matahotra na inona na inona amin’izay hiaretanao: indro, ny devoly hanipy ny sasany aminareo ao an-tranomaizina, mba ho voazaha toetra ianareo; ary hanam-pahoriana hafoloana ianareo: aoka ho mahatoky hatramin’ny fahafatesana ianao, dia homeko anao ny satroboninahitry ny fiainana. Izay manan-tsofina, aoka izy hihaino izay lazain’ny Fanahy amin’ny fiangonana; izay maharesy dia tsy hosimban’ny fahafatesana faharoa. Apokalypsy 2:8–11.

Nitohy teo ambany fitondran’ireo mpandimby an’i Diocletian (indrindra fa i Galerius) ny Fanenjehana Lehibe mandra-pahatongan’ny taona 313, ka nifarana tamin’ny namoahana ny Didim-panjakan’i Milan. I Nero no tandindona alfa amin’ny fanenjehana, izay nanondro mialoha an’i Diocletian ho omega amin’ny fanenjehana tao anatin’ilay vanim-potoana ara-paminaniana nasehon’ny fiangonan’i Smyrna. Nifarana tamin’ny fanambadiana ara-politika sy ny fifanekena teo amin’i Constantine tany andrefana sy i Licinius tany atsinanana ilay fanenjehana. Tamin’ny Febroary 313, dia nihaona tao Milan i Constantine sy i Licinius ary namoaka ny Didim-panjakan’i Milan, izay nanome alalana ny Kristianina (sy ny hafa) hanaraka ny fivavahany nanerana ny empira. Mba hanamafisana ny firaisan’izy ireo ara-politika, dia nanambady an’i Constantia (anabavin’i Constantine iray ray na iray reny aminy) i Licinius nandritra io fihaonana io na teo ho eo tamin’izany fotoana izany. Firaisana ara-politika romanina araka ny fomba nahazatra io fanambadiana io—nanamafy orina ny fifanarahana teo amin’ireo emperora roa ary nanampy tamin’ny fampitoniana vonjimaika ny empira taorian’ny ady an-trano naharitra an-taonany maro. Tsy naharitra anefa izany firaisana izany. Nifampiady i Constantine sy i Licinius tatỳ aoriana, ary resin’i Constantine i Licinius tamin’ny taona 324, ka i Constantine no lasa mpitondra tokana.

Nanomboka tamin’i Nero ka hatramin’i Constantine, dia tanteraka ny fe-potoana ara-paminanian’i Smyrna naharitra dimampolo sy roanjato taona, ary tamin’ny taona 313 no nanomboka ny fiangonan’i Pergamos, ilay fiangonan’ny marimaritra iraisana, ka nifarana tamin’ny fiangonan’i Thyatira tamin’ny taona 538. Ny dimampolo sy roanjato taonan’i Smyrna dia naneho fe-potoanan’ny fanenjehana, ary teo amin’ny fiafaran’ilay fe-potoana manontolo, ny fanenjehana nataon’i Diocletian dia nahatanteraka ny “folo andro” (folo taona) ao amin’ny Apokalypsy, ka ny fe-potoanan’ny fanenjehana mafy indrindra dia maneho fraktalin’ilay fe-potoana manontolo. Ny folo taona dia fraktalin’ny dimampolo sy roanjato taona. Ireo folo taona ireo dia maneho ny omega-n’ny fanenjehana nataon’i Nero, ary tamin’ny fiafaran’ireo taona ireo no nisy ny fizarana omega an’ilay empira ho atsinanana sy andrefana.

Fanambadiana sy Fisaraham-panambadiana

Nanomboka tamin’ny fandoroana an’i Roma tamin’ny taona 64 i Smyrna ary nifarana roan-jato sy dimampolo taona tatỳ aoriana, tamin’ny 313, niaraka tamin’ny Ediktan’i Milan sy ny fanambadiana ara-politika teo amin’ny atsinanana sy andrefana. Ny fractal-n’ny fanenjehana naharitra folo taona dia nanomboka tamin’ny 303 ary nifarana tamin’ny 313, niaraka tamin’ny Ediktan’i Milan sy ny fanambadiana ara-politika teo amin’ny atsinanana sy andrefana. Ny roapolo taona izay nanomboka tamin’ny fizarana ara-dalàna ny atsinanana sy andrefana tamin’ny 293 nataon’i Dioclétien dia nifarana tamin’ny 313, niaraka tamin’ny fanambadiana ara-politika teo amin’ny atsinanana sy andrefana. Ny fifanarahana ara-panambadiana tamin’ny 313 teo amin’ny atsinanana sy andrefana dia nifarana tamin’ny fisaraham-panambadiana tamin’ny 324, rehefa nandresy an’i Licinius avy any atsinanana i Constantin ka tonga mpanapaka tokana an’i Roma. Ny fisaraham-panambadiana ara-paminaniana tamin’ny 324 dia tonga telo taona taorian’ny lalàna alahady voalohany tamin’ny 321.

Ny fito ambin’ny folo taona nanomboka tamin’ny 313 ka hatramin’ny 330 dia manondro fanambadiana ara-politika iray, ny fiafaran’ny fanenjehana izay asehon’i Smyrna sy Nero, ary ny fiandohan’ny fiangonana nanaiky lembenana izay asehon’i Pergamos. Ny fiandohan’i Pergamos tamin’ny 313, tamin’ilay fanambadiana, dia narahin’ny fiandohan’ny fanenjehana izay nanomboka tamin’ny lalàna voalohany momba ny Alahady tamin’ny 321. Izany dia narahin’ilay fisaraham-panambadiana ara-paminaniana tamin’ny 324, izay nampiray ny atsinanana sy ny andrefana ho empira iray teo ambany fahefan’i Constantine. Enina taona tatỳ aoriana, tamin’ny 330, dia niverina indray ara-paminaniana ny fizarana ho atsinanana sy andrefana. Ireo fito ambin’ny folo taona ireo dia maneho ny vanim-potoana alfa an’ny fiangonan’i Pergamos, izay mbola hitohy mandra-pipoitran’ny fiangonan’i Thyatira teo amin’ny tantara ara-paminaniana tamin’ny 538. Io vanim-potoana alfa io dia haneho tantara omega iray eo amin’ny faran’ilay vanim-potoana nanomboka tamin’ny 330 ka hatramin’ny 538. Ny tantara omega an’i Pergamos dia maneho ny vanim-potoanan’ny taona 496, 508 ary 533.

Fito ambin’ny folo taona

Ptolémée tamin’ny adin’i Raphia dia nanjaka “fito ambin’ny folo taona,” ary nisy “fito ambin’ny folo taona” teo anelanelan’ny adin’i Raphia sy ny adin’i Panium. Ireo fito ambin’ny folo taona ireo dia mifanaraka ara-tandindona amin’ireo fito ambin’ny folo taona hatramin’ny 313 ka hatramin’ny 330. Ny roanjato sy dimampolo taonan’i Nero momba an’i Smyrna dia nitarika ho amin’ny fito ambin’ny folo taona voalohany amin’ny fiangonan’i Pergamos, ary mifandray amin’ilay roanjato sy dimampolo taona izay nanomboka tamin’ny didy fahatelo tamin’ny 457 talohan’i Kristy, dia ny fiandohan’ireo 2300 taona ao amin’ny Daniela toko faha-valo sy andininy faha-efatra ambin’ny folo, izay fototra sy andry afovoan’ny Advantisma. Ireo vavolombelona roa amin’ny roanjato sy dimampolo taona dia mifanaraka amin’ireo roanjato sy dimampolo taona amin’ny fanjakana fahenina ao amin’ny faminanian’ny Baiboly, izay nanomboka tamin’ny 1776 ary mifarana amin’ity taona ity, amin’ny 2026.

Ny mpisava lalana tao amin’ny Adventisma dia tsy nahita na nahatakatra ny fito ambin’ny folo taona tamin’ny 313 ka hatramin’ny 330, satria tamin’ny 1844 dia mbola tsy azony akory ny raharaha momba ny Sabata andro fahafito na ny andron’ny masoandro. Kanefa dia fantatr’izy ireo kosa ny dimampolo amby zato taona ao amin’ny andininy faha‑folo ao amin’ny Apokalypsy toko faha‑sivy, ary izany no tonga fiandohan’ny vanim-potoana iray izay nitarika ho amin’ny telon-jato iraika amby sivifolo taona sy dimy ambin’ny folo andro izay nifarana tamin’ny 11 Aogositra 1840. Izany fahatakarana izany no niteraka “fanehoana mahery ny herin’Andriamanitra.”

Tsy nahafantatra ny fisian’ny fe-potoana faharoa maharitra dimampolo amby zato taona ao amin’ny Apokalypsy toko fahasivy ireo mpisava lalana. Ny fahatakarana fototra nananan’izy ireo no sehatra iorenan’ilay “fahazavana vaovao” ao amin’ny Apokalypsy toko fahasivy. Izany fahazavana izany dia sokafan’ny “fanalahidy” avy amin’ny ady tany Ninive. Io “fanalahidy” io no ahafahan’ny mpianatra ny faminaniana mamantatra ireo fanjakana rehetra ao amin’ny faminanian’ny Baiboly izay aseho ao amin’ny Daniela sy ny Apokalypsy: Babylona, Media-Persia, Gresy, ny empira Seleokida sy Ptolemaika, ny fanjakan’i Mohammed; ary ny zava-dehibe kokoa, dia asongadiny ny empiran’i Roma amin’ny famantarana ny fisandratana sy ny fianjerana, tsy ny an’i Roma ihany, fa ny an’ireo fanjakan’i Roma Atsinanana sy Roma Andrefana koa, ary koa ny an’i Etazonia (ilay mpaminany sandoka), ny an’ny fahefana papaly (ilay bibidia) ary ny an’ny Firenena Mikambana (ilay dragona). Ny fisandratana sy ny fianjerana rehetra teo amin’ireo fanjakana ireo dia mijoro ho vavolombelon’ny hetsik’ilay dragona sy ilay bibidia ary ilay mpaminany sandoka, izay mitondra izao tontolo izao ho any Hara-magedona amin’ny farany. Izany hetsika izany no aseho ao anatin’ireo andininy enina farany ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo, ary ny fiandohan’izany hetsika izany kosa no aseho ao amin’ny tantara miafina ao amin’ny andininy fahefapolo.

Ny adin’i Ninive no manome ilay teboka ara-paminaniana enti-mampifanaraka ny fijoroana vavolombelon’ny fanjakana romanina, ny fanjakana romanina tatsinanana sy romanina tandrefana, ary ny Roma papaly, ao anatin’ny filaharan’ireo zava-mitranga amin’ny andro farany. Koa ny adin’i Ninive no fanalahidy izay maneho amin’ny fahafenoany ireo fijoroana vavolombelona ara-paminaniana samihafa momba an’i Roma, ary araka ny andininy faha-efatra ambin’ny folo ao amin’ny Daniela toko faha-iraika ambin’ny folo, dia i Roma no manorina ny fahitana. Ny fanalahidy izay mampiray ireo andalana ireo dia ny adin’i Ninive.

Ao amin’ny lahatsoratra manaraka dia hanomboka hampiray ny lahatsoratra dimy teo aloha isika, izay miresaka ny loza ao amin’ny Apokalypsy toko faha-sivy.