Panium — Nomoro Iraika amby Roapolo

Ny tantara manomboka amin’ny andininy fahenina ambin’ny folo ka hatramin’ny faharoa amby roapolo ao amin’ny Daniela toko faha‑iraika ambin’ny folo dia manomboka sy mifarana amin’ny tandindona momba ny lalàn’ny Alahady. Ny fitovian’ny fiandohana sy ny fiafaran’ilay tsipika dia manondro ny sonian’i Kristy, amin’ny maha Alfa sy Omega Azy. Ara‑faminaniana dia mitaky izany mba hampifanarahana ny andininy faha‑16 amin’ny andininy faha‑22. Rehefa atao izany, dia afindra ao amin’ny tantaran’ny andininy faha‑10 ka hatramin’ny faha‑15 ny tantaran’ny tany be voninahitra, araka ny anehoan’ny tsipikan’ny Makabeo azy.

Ny fikomian’ny Makabeo dia maneho ireo roa amby roa-polo taona izay nanomboka tamin’ny 1776 ka nifarana tamin’ny naha-fanjakana fahenina ao amin’ny faminanian’ny Baiboly an’i Etazonia tamin’ny 1798. Izany dia mampahafantatra ny isa roa amby roa-polo ho tantara mifamatotra mivantana amin’ny fotoanan’ny farany amin’ny 1798, izay no fiandohan’ny andininy faha-efapolo ao amin’ny Daniela toko fahiraika ambin’ny folo.

Ny fifandraisan’ny isa roa amby roapolo amin’ny 1798 dia zava-dehibe tokony ho fantatra. Ny fikomian’ny Makabeo, amin’ny maha-tandindon’ny revolisiona Amerikana azy, dia mampifanaraka ireo revolisiona roa tao amin’ny tany mahafinaritra (ara-bakiteny sy ara-panahy) ho revolisiona izay nandà ny fitondram-panjakan’ny Seleokida sy ny mpanjaka eoropeana, ary koa ny fitondram-piangonan’i Gresy sy Roma. Ao amin’ireo fijoroana vavolombelona ara-tantara roa ireo, i Gresy sy Roma no nisolo tena ny mpanjakan’ny avaratra.

Ny tsipiky ny Makkabeo dia aseho ao amin’ny andininy faha-roa amby roapolo sy telo, nefa izy io dia maneho tantara iray izay nanomboka 33 taona taorian’i Panium ao amin’ny andininy faha-dimy ambin’ny folo, ary zato taona mahery kely talohan’i Pompée ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo. Mifarana amin’ny fitsaran’ny hazo fijaliana io tsipika io, dia fitsarana izay nitohy hatramin’ny taona 70 taor. J.K., na dia io vanim-potoan’ny fitsarana io aza dia ny hazo fijaliana fotsiny no amantarana azy ao amin’ny andininy faha-roa amby roapolo. Ara-paminaniana, ny tsipiky ny Makkabeo, izay maneho ny tany be voninahitra manomboka amin’ny 1776, avy eo 1798 miaraka amin’ny tarana-mpanjaka Hasmoneana ary avy eo ny tarana-mpanjaka Herodiana hatramin’ny hazo fijaliana sy ny taona 70 taor. J.K., dia mifarana ao amin’ny andininy faha-roa amby roapolo ary manomboka amin’ny roa amby roapolo taona manomboka amin’ny 1776 ka hatramin’ny 1798. Ny roa amby roapolo taona manomboka amin’ny 1776 ka hatramin’ny 1798 dia tandindon’ny roa amby roapolo taona manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny 2023 koa, izay nanehoana tandindona ho roa amby roapolo andro ao amin’ny Daniela folo. Ny tsipiky ny Makkabeo dia manomboka sy mifarana amin’ny “roa amby roapolo.”

Ny andininy faha-enina ambin’ny folo ka hatramin’ny faha-roa amby roapolo dia manondro mivantana mpitondra romana efatra ary maneho tsipika iray hafa ao anatin’ireo andininy. Ny tsipika Makabeana dia ampifanarahana araka ny foto-kevitry ny “miverina sady manitatra,” ary ny tsipika romana kosa dia aseho mivantana ao amin’ireo andininy. Nandresy ny roa voalohany tamin’ireo sakana telo i Pompée, raha niakatra teo amin’ny seza fiandrianana i Roma ho fanjakana fahefatra ao amin’ny faminanian’ny Baiboly tamin’ny adin’i Actium tamin’ny 31 tal. J.K. Nanaraka azy i Julius Caesar, Augustus Caesar ary Tiberias Caesar. Jeneraly i Pompée, ary ireo tandindona telo farany dia mifamatotra amin’ny maha-emperora azy ireo.

Ny farany amin’ireo mpanapaka efatra dia maty ao amin’ny andininy faha-roa amby roapolo, teo amin’izay nanomboana an’i Kristy tamin’ny hazo fijaliana; koa tsy maintsy averintsika amin’ny lalàn’ny Alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo ny farany amin’ireo mpanapaka efatra tao Roma. Rehefa atao izany, i Pompey dia haneho ny voalohany amin’ireo marika efatra, ka ny marika fahefatra sy farany kosa mifanaraka amin’ny lalàn’ny Alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo. Ny andininy faha-enina ambin’ny folo dia hasehon’i Tiberiasy Kaisara, ary ny adin’i Panium ao amin’ny andininy faha-dimy ambin’ny folo dia hasehon’i Aogosto Kaisara; ny adin’i Raphia ao amin’ny andininy faha-iraika ambin’ny folo dia i Jolio Kaisara; araka izany dia i Jeneraly Pompey no mariky ny andininy faha-folo sy ny taona 1989.

Izao no manondro fa ny “tantara miafina” ao amin’ny andininy faha-efapolo ao amin’ny Daniela toko faha-iraika ambin’ny folo, dia ilay tantara hatramin’ny firodanan’ny Firaisana Sovietika tamin’ny 1989 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo, dia asehon’ny tsipika faminaniana telo izay hita ao amin’ny tantara asehon’ny andininy faha-folo ka hatramin’ny faha-telo amby roapolo. Ny Makabeo, ireo mpanapaka romanina, ary ireo ady telo nataon’ireo fahefana mpisolo tena an’i Roma.

Ny andininy faha-folo no manamarika ny fiafaran’ilay ady Syriana fahefatra izay nitranga nanomboka tamin’ny 219 ka hatramin’ny 217 tal. J.K., rehefa nivondrona indray Antiochus III Magnus (Lehibe) ho fiomanana mialoha ny ady resahin’ny andininy faha-iraika ambin’ny folo, dia ny adin’i Raphia, izay hasehon’i Julius Caesar. Ny andininy faha-folo dia mampahafantatra ny firodanan’ny Firaisana Sovietika tamin’ny 1989 araka ny aseho ao amin’ny andininy faha-efapolo, ary Pompey dia mifandrindra amin’izany tantara izany. Ny andininy faha-enina ambin’ny folo dia maneho ny fandresena ny tany be voninahitr’i Joda, izay tandindon’ny lalàna Alahady any Etazonia, kanefa i Pompey koa dia mifandrindra amin’ny 1989, ary tamin’ny 1989 dia nandresy ny sakana voalohany nanoloana azy i Roma maoderina, nefa tamin’ny fanaovana izany dia nandresy ara-panahy an’i Amerika Protestanta niaraka tamin’izay koa izy, rehefa namitaka an’i Ronald Reagan mba hanorina firaisana miafina amin’ilay tany be voninahitra. Ny firaisan’ny mpanjaka amin’ilay vehivavy janga avy any Roma dia maneho fijangajangana ara-panahy.

Tamin’ny 1989 no nanombohan’ilay vehivavy janga avy any Roma nivoaka avy ao anatin’ny fitopolo taonany mba hijangajanga amin’ny mpanjaka rehetra amin’ny tany. Ny mpanjaka voalohany dia i Etazonia tamin’ny 1989, fa i Etazonia dia asehon’i Ahaba koa, izay nanambady an’i Jezebela, izay ilay vehivavy janga avy any Tyro ao amin’ny Isaia toko faha-roa-polo amby telo.

Ilay vehivavy janga dia hadinoina tamin’ny “fotoan’ny farany” tamin’ny 1798, rehefa nandray ny feriny mahafaty izy, araka ny aseho ao amin’ny andininy faha-efapolo ao amin’ny Daniela 11. Tamin’ny “fotoan’ny farany” tamin’ny 1989 dia manomboka ny vanim-potoanan’ny fanasitranana ny feriny mahafaty izy amin’ny fijangajangana amin’ilay fanjakana izay ho voalohany hampihatra an-tery ny mariky ny fahefany. Izany fanjakana izany dia nasehon’i Ahaba, sy Frantsa, izay nametraka ny fahefan’ny papa teo ambonin’ny seza fiandrianan’ny tany tamin’ny 538 ary izy no fanjakana lehibe indrindra voalohany nanohana ny fiakaran’ny fahefana papaly. Noho izany antony izany dia antsoina hoe “lahimatoan’ny fiangonana katolika” izy ireo, ary koa hoe “zanakavavy lahimatoan’ny fiangonana katolika.” Frantsa sy Ahaba dia samy manambara ny anjara asan’i Etazonia manomboka amin’ny 1989 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady.

Ao amin’ny Isaia telo amby roapolo, ilay vehivavy janga avy any Tyro, izay ilay vehivavy janga ao amin’ny Apokalypsy fito ambin’ny folo koa, dia ilay manana eo amin’ny handriny voasoratra hoe: Babylona Lehibe. “Hadinona” izy ho an’ny tantaran’i Etazonia, manomboka amin’ny 1798, rehefa nitsahatra tsy ho fanjakana fahadimy amin’ny faminanian’ny Baiboly intsony ny fahefana papaly, dia ilay bibidia avy amin’ny ranomasina ao amin’ny Apokalypsy telo ambin’ny folo. Tamin’izany no nanombohan’i Etazonia ny anjara toerany ho fanjakana fahenina amin’ny faminanian’ny Baiboly, dia ilay bibidia avy amin’ny tany ao amin’ny Apokalypsy telo ambin’ny folo. Farany, i Etazonia dia tonga mpanjaka lehibe indrindra amin’ireo mpanjaka folo ao amin’ny Apokalypsy fito ambin’ny folo. Ny tantara ara-tandindona amin’ny vanim-potoana “fitopolo taona,” dia ny “andron’ny mpanjaka iray,” izay maneho ireo fitopolo taona nanjakan’i Babylona ho fanjakana voalohany amin’ny faminanian’ny Baiboly. Izany dia tandindon’ny tantaran’i Etazonia hatramin’ny 1798 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady, izay anehoana ny tsipika ivelany amin’ny tantara amerikana amin’ny tandroka Repoblikana, ary ny tsipika anatiny kosa amin’ny tandroka Protestanta. Ireo tandroka roa ireo, izay maneho ny fon’ny Lalàm-panorenana manome fisarahana eo amin’ny fitondram-panjakana sy ny raharahan’ny fiangonana, no lohahevitra momba ny hoavin’i Amerika.

Fitopolo taona no voatondro hahadinoana an’ilay vehivavy janga avy any Tyro, ary avy eo, manomboka amin’ny fotoan’ny farany tamin’ny 1989 ka hatramin’ny lalàna alahady, dia manomboka mihira izy. Nanomboka tamin’ny firaisana miafina izany, raha azony teo ambany fahefany ny fivavahan’i Amerika Protestanta, ary nampidininy ny rafitra ara-politikan’ny mpanjakan’ny atsimo tamin’ny firodanan’ny Firaisana Sovietika. Vanim-potoana fitopolo taona izay mifarana ao anatin’ny tantara iray izay i Antiochus Lehibe no mijoro eo afovoan’ny fe-potoana fito ambin’ny folo taona, voazarazara ho folo sy fito, ka rehefa ampitomboina dia mitovy amin’ny “fitopolo.” Tamin’ny fiandohan’ny roa-jato sy dimampolo taona ivelany izay nifarana teo anelanelan’i Raphia sy Panium, dia manomboka ny faminaniana ara-potoana anatiny momba ny telo amby roan-jato taona miaraka amin’ny herinandro “fitopolo” voatendry ho an’ny olon’i Daniela. Tamin’ny faran’ireo herinandro fitopolo ireo, tamin’ny taona 34 taor. J.K., dia nisaraka tamin’Andriamanitra mandrakizay i Israely fahiny amin’ny maha-vahoaka voafidiny ao amin’ny fanekena azy, ary tamin’izany Andriamanitra dia efa niditra tao amin’ny fanambadiana tamin’ny ampakarina Kristiana Azy sady naninjitra ny tànany ho amin’ny Jentilisa.

Tamin’ny 207 BC, Antiochus dia mijoro eo afovoan’ny “fito-polo,” ka manondro ny fiafaran’ny satan’ny fireneny izay nankasitrahana ho ilay “tany be voninahitra,” toerana izay nofidiny hananganana an’i Isiraely maoderina. Ny fiafaran’i Etazonia amin’ny maha-fanjakana fahenina azy eo amin’ny lalàna alahady no fiafaran’ny “fito-polo taona” ao amin’i Isaia. Ny tsipika roa-jato sy dimam-polo taona momba an’i Antiochus dia manondro ny fifaranan’ny fotoam-pahasoavana ho an’ny tandroka Repoblikana ao Etazonia, mialoha indrindra ny lalàna alahady ao amin’ny andininy fahenina ambin’ny folo. Ny roa arivo sy telon-jato taona izay nifarana tamin’ny nanombohan’ny fitsarana tamin’ny 22 Oktobra 1844 dia tandindon’ny fotoana hifaranan’ny fitsarana eo amin’ny lalàna alahady. Ny roa arivo sy telon-jato taona dia manomboka amin’ny fito-polo herinandro izay manondro ny fiafaran’i Isiraely ara-bakiteny amin’ny maha-vahoaka nofidin’Andriamanitra azy. Ny fiafaran’ny vanim-potoana manontolo roa arivo sy telon-jato taona dia mifarana amin’ny fihetsiketsehana protestanta, ka ny fihetsiketsehana adventa no mitondra izany mandra-pahatongan’ny lalàna alahady. Rehefa averina ny varavarana mihidy tamin’ny 1844, dia hihidy amin’ny tandroka Repoblikana sy ny tandroka protestanta ary ny bibidia ara-panjakana ny varavarana.

Ho an’i Antiochus, ny fijoroany eo anelanelan’ny fe-potoana folo sy fito dia midika fijoroana eo amin’ny faran’ny fotoam-pitsapana nomena azy. Mifarana amin’ny lalàna Alahady ny fotoam-pitsapana ho an’ny fitondram-panjakan’i Etazonia, izay ilay bibidia avy amin’ny tany; nefa ny fotoam-pitsapan’ny tandroka Repoblikana dia mifarana alohan’ny lalàna Alahady.

Ny fiteny hoe “fitopolo heny fito” no hany toerana ao amin’ny Baiboly anehoana isa amin’ny endrika fampitomboana tahaka izao. Ny hoe “fitopolo heny fito” dia ireo efajato sy sivifolo taona izay “voatendry” ho an’ny firenen’i Daniela. Izany no fitopolo herinandro izay manomboka ny telo arivo sy roanjato, ary amin’ny faran’ny dimampolo amby roanjato taona avy amin’io teboka fanombohana io ihany dia tonga eo afovoan’ny folo sy fito i Antiokosa. Eo i Antiokosa Lehibe no mijoro amin’ny asa farany amin’ny tantarany ao amin’ny tantara masina an-tsehatry ny fifanandrinana lehibe.

Ny varavarana mihidy tamin’ny 1844 dia maneho ny varavarana mihidy amin’ny lalàn’ny Alahady, ary alohan’ny lalàn’ny Alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo dia manomboka ny fe-potoana fito taona miaraka amin’i Antiochus izay manamarika ny faran’ny fanjakany, ary avy eo dia mifarana ny fanjakany amin’ny famaranana ireo fito taona. Ny fe-potoana fito taona dia maneho ny fotoam-pitsapana amin’ny sarin’ilay bibidia, ary manomboka amin’ny lalàn’ny Alahady voalohany tamin’ny 321 izany fe-potoana izany. Alohan’ny lalàn’ny Alahady voalohany, izay tandindon’ny lalàn’ny Alahady farany, dia misy fe-potoana folo taona izay manomboka amin’ny didy. Tamin’ilay “didy” tamin’ny 313 no nanombohan’ny fitsapana asehon’ny folo taona, avy eo dia nandany ny lalàn’ny Alahady voalohany i Antiochus ary nifarana ny fotoam-pahasoavan’ilay tandroka Repoblikana. Amin’ny faran’ireo fito taona dia tonga i Panium sy ny lalàn’ny Alahady, ka miteraka ny fizarazarana atsinanana sy andrefana tamin’ny taona 330.

Nandresy ny tany be voninahitra i Pompée ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo, nefa tao anatin’ilay fe-potoana roa taona, hatramin’ny 65 ka hatramin’ny 63 talohan’i Kristy, i Pompée, ho fahatanterahan’ny Daniela toko faha-valo sy andininy faha-sivy, dia tena nandresy tokoa ny “atsinanana” sy ny “[tany] be voninahitra,” ka naneho mialoha ilay fandresena indroa ao amin’ny andininy faha-efapolo sy ny taona 1989.

Ny sakana fahatelo ho an’i Roma jentilisa dia ho tanterahin’i Aogosto Kaisara, izay fantatra amin’ny nananganany ny Triumvirate romana ofisialy voalohany, maneho ny firaisana ara-telozoro ofisialy voalohany tao Roma. Eo amin’ny famantarana fahatelo amin’ny mpitondra romana no asiana marika amin’ny fomba ofisialy ao amin’ny tantaran’i Roma ny firaisana ara-telozoro. Ao amin’ny lalàn’ny Alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo no anorenana ny firaisana ara-telozoro misy ny dragona sy ny bibidia ary ny mpaminany sandoka, ary avy eo dia averina apetraka eo amin’ny toerany any Sinara ilay voron’ny faharatsiana, araka izay asehon’i Zakaria.

Augustus Kaisara no namorona ny Triumvirat romanina ofisialy voalohany, nefa antsoin’ny mpahay tantara hoe Triumvirat faharoa izany, satria Julius Kaisara koa dia namorona Triumvirat, saingy tsy Triumvirat ofisialin’ny fitondram-panjakana romanina izany. Ny fifandraisan’i Julius sy Augustus Kaisara amin’ny maha-tandindon’ny firaisana in-teloan’ny dragona sy ny bibidia ary ny mpaminany sandoka amin’ilay lalàn’ny Alahady izay ho avy tsy ho ela, dia aseho amin’ny alalan’i Julius eo am-piandohan’ny hetsika hampiharana ny lalàna momba ny Alahady sy i Augustus eo amin’ny farany. Io fifandraisana ara-paminaniana io koa dia asehon’ny fahirano nataon’i Cestius tamin’ny taona 67, izay narahin’ny fahirano nataon’i Titus taorian’izany. Julius dia Cestius ary Augustus dia Titus. Julius sy Augustus dia maneho ilay firaisana in-telo, ary Cestius sy Titus kosa dia maneho fahirano.

Ny vanim-potoana izay anombohan’ny hetsika ho amin’ny lalàna Alahady ara-paminaniana tamin’ny taona 313 dia tamin’ny Didy tao Milan. Avy eo, tamin’ny 321, teo afovoan’ilay fe-potoana fito ambin’ny folo taona, dia tonga ny lalàna Alahady voalohany. Ny dingana fahatelo amin’ny fizaràna ny fanjakana ho atsinanana sy andrefana, izay maneho ny fizaràna ao Etazonia ho amin’ireo izay mandray sy ireo izay tsy mandray ny mariky ny bibidia na ny tombo-kasen’Andriamanitra, dia ny taona 330. Misy andiana lalàna Alahady izay mitondra mankamin’ny lalàna Alahady iray, ary ny 321 no maneho ny lalàna Alahady voalohany, izay mitondra mankany amin’ny lalàna Alahady farany amin’ny 330.

Tsy tahaka ny roa-polo amby dimampolo sy roanjato taonan’i Antiochus, ny roa-polo amby dimampolo sy roanjato taonan’i Nero dia manondro fe-potoana valo taona, dia ny afovoan’ilay lalàna alahady voalohany, ary avy eo sivy taona. Fitsipika mifanindran-dàlana, Antiochus sy Nero dia manondro fe-potoana roa izay asehon’ny mari-pamantarana telo. Amin’ireo tsipika roa ireo, ny mari-pamantarana voalohany sy farany dia mitovy: didy iray tany am-piandohana izay nomarihin’ny fanambadiana iray izay nifarana tamin’ny fisaraham-panambadiana, ary ady teo amin’ny mpanjakan’ny avaratra sy ny mpanjakan’ny atsimo tany am-piandohana sy tany amin’ny fiafarana. Ny lalàna alahady voalohany tamin’ny 321 eo afovoany dia tsy maintsy eo no ijoroan’i Antiochus. Izy dia mijoro eo amin’ny famaranana fizahan-toetra iray asehon’ny folo taona, ary ilay fizahan-toetra dia maneho an’i Antiochus ho ilay fahavalo izay avy amin’ny fito, raha manangana sarin’ilay bibidia izay ilay fahavalo avy amin’ny fito izy. Mandritra izany fotoana izany, ireo efatra arivo amby efatra alina amby iray hetsy dia mandalo fizahan-toetra iray ka miova avy amin’ny fiangonan’i Laodikia fahafito ho amin’ny fiangonana fahavalo sy Filadelfia.

Amin’ny lalàna alahady voalohany no anombohan’ny fananganana ny sary, ary mifarana amin’ilay lalàna alahady ao amin’ny Apokalypsy toko faha-telo ambin’ny folo, andininy faha-iraika ambin’ny folo izany, dia andininy iray izay mampifanohitra ny fiandohan’i Etazonia amin’ny maha-zanak’ondry azy sy ny fiafarany amin’ny maha-dragona azy. Ny telo ambin’ny folo dia tandindon’ny fikomiana, ary ny tandindon’ny fikomiana ao anatin’ny hevitr’andininy faha-iraika ambin’ny folo, sy i Etazonia miteny tahaka ny dragona, dia ny mariky ny bibidia; fa ny tandindon’ireo manana ny tombokasen’Andriamanitra kosa dia ny isa iraika ambin’ny folo. Ny Apokalypsy 13:11 dia manondro ny fisarahana eo amin’ireo izay mandray ny mariky ny bibidia sy ireo izay mandray ny tombokasen’Andriamanitra amin’ny lalàna alahady, rehefa miteny tahaka ny dragona i Etazonia.

Ny sarin’ny biby amin’ny fotoam-pitsapana dia manana famantarana manokana izay manondro ny fahatongavany, sady mampiseho mialoha koa ny fiafarany. Hatramin’i Noa ka hatramin’ny fetin’ny trompetra dia tsy miova mandrakizay Andriamanitra; mandrakariva Izy no manambara mialoha ny fotoam-pitsapana alohan’ny hahatongavany. Ao amin’ny teniny ara-paminaniana no ahitana ireo fanambarany. Ny ankamaroan’ny Advantista (heveriko) dia tsy mahalala fa nisy fahirano roa tamin’ny fandravana an’i Jerosalema, na koa fa ny andro nitrangan’ny fandravana farany dia io andro io ihany tamin’ny taona izay nandravan’i Nebokadnezara an’i Jerosalema sy ny tempoly tamin’ny voalohany—fotoan’ny alfa. Mety tsy ho fantany koa fa tamin’ny fotoana nisy ireo fety masina no nanombohan’ireo fahirano ary tamin’ny fety masina no nifarany, na koa fa telo taona sy tapany ny faharetan’ny fahirano. Raha tsy fantany ireo zava-misy ireo, dia toa tsy azo inoana loatra fa ho hitany fa i Julius Caesar no manamarika ny fiandohan’ny fotoam-pitsapana momba ny sarin’ny biby amin’ny fanehoana lavorary indrindra azy. Ny tiako holazaina amin’ny hoe “fanehoana lavorary” dia ny fahatanterahany farany.

Ireo vanim-potoana io ihany no aseho manomboka amin’ny 1888 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady, ary avy eo indray manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady; nefa ny fahatanterahana lavorary ny vanim-potoana ara-paminaniana momba ny fananganana ny sarin’ilay bibidia, araka ny anehoana izany tamin’i Constantin Lehibe tao anatin’ny vanim-potoana 313 ka hatramin’ny 330, dia manomboka amin’ny fitondran’ny filoha fahavalo hatramin’ny fotoan’ny farany tamin’ny 1989.

Avy amin’ny lalàna Alahady voalohany no hivelaran’ny vanim-potoam-pitsapana momba ny Sabata sy ny Alahady, ao anatin’ny fe-potoana asehon’ny fito taona an’i Antiochos. Ny fito taona amin’ny tsipik’i Antiochos ampitomboina amin’ny sivy taona amin’ny tsipik’i Nero dia mitovy amin’ny telo amby enimpolo, ary tamin’ny 63 talohan’i Kristy i Pompée no nandresy ny tany be voninahitra ho fahatanterahan’ny andininy faha-enina ambin’ny folo ao amin’ny Daniela toko faha-iraika ambin’ny folo. Amin’ny lalàna Alahady dia mpanjaka sivy no hanaiky an’i Etazonia ho ilay mpanjaka lohany indrindra amin’ny mpanjaka folo izay manaiky hanolotra ny fanjakany ho an’ilay mpijangajanga avy any Tyro, izay amin’izany dia hijangajanga amin’ny mpanjaka rehetra amin’ny tany.

Mifanaraka amin’ny rafitra ara-paminaniana ao amin’ny fanoharana ny amin’ireo virijiny folo, dia tanteraka tamin’ny 1989 ny fanambadian’ilay bibidia sy ilay mpaminany sandoka, nefa amin’ny lalàn’ny Alahady no anamasinana tanteraka izany fanambadiana izany. Ny endriny mitovy amin’izany tantara izany amin’ny ambaratonga fractal dia ny vanim-potoanan’ny fitsarana ny velona, izay nanomboka tamin’ny 2001, tamin’ny 9/11. Hatramin’izay teboka izay ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady, dia tanterahina amin’ny vahoakan’Andriamanitra ao amin’ny fanekena ny fitsarana, ary koa amin’ny tany izay nonenan’izy ireo ho fahatanterahan’ny faminanian’ny faneken’i Abrahama, dia ny fotoam-pitsapana ny sarin’ny bibidia, izay sady fotoam-pamehezana ny iray hetsy sy efatra amby efapolo arivo koa. Amin’izany vanim-potoana izany no itsarana ny fiangonana Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito Laodiseana, ary avy eo dia itsarana ireo izay milaza tena ho virijiny. Noho izany dia itsarana ilay tandroka Protestanta, ary itsarana izany mandritra ilay vanim-potoana izay nanombohana tamin’ny fitsarana ny antoko Demokraty an’ilay tandroka Repoblikana mandra-pahatongan’ny 2024, izay anaovana ankehitriny ny fitsarana ny Repoblikana amin’ilay tandroka repoblikana. Ny governemanta ara-panorenana no ilay bibidia mitondra ireo tandroka roa, ary amin’ny lalàn’ny Alahady no itsarana azy.

Hatramin’ny taona 1989 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady dia aseho ao anatin’ny fraktaly iray manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady izany; nefa ny fahatanterahana tonga lafatra amin’ny fananganana ny sarin’ny bibidia dia hita ao amin’ilay filoha fahavalo, izay avy amin’ny fito. Ny fito ambin’ny folo taonan’i Néron dia fraktaly iray amin’ny tantara manomboka amin’ny 9/11 ka hatramin’ny lalàn’ny Alahady. Toy izany koa ny fito ambin’ny folo taonan’i Antiochus. Ny fanambadian’i Reagan sy ilay firaisana miafina dia tanteraka amin’ny alalan’ny firaisana miharihary ao anatin’ny fe-potoam-piasan’ilay filoha fahavalo. Ny voalohany amin’ireo fanambadiana alfa sy omega dia nosoloan-teny tamin’ny alalan’ny Patriot Act tamin’ny taona 2001, raha novàna ho lalàna romana ny lalàna anglisy. Ny fanambadian’ny didin’i Milan no manamarika ny fiandohan’ny fahatanterahana tonga lafatra amin’ny fananganana ny sarin’ny bibidia. Ny rafiny dia miorina amin’ny rafitry ny fanambadian’ny virjiny folo, ary maneho ny fanambadiana sandoka izay mitranga mandritra ny fanambadiana marina.

Ny sarin’ny bibidia amin’ny fotoam-pitsapana dia maneho ny “fitsapana” izay tsy maintsy lalovantsika alohan’ny “hanisiana tombo-kase” antsika. Ny tranon’Andriamanitra no tsaraina aloha, ary avy eo amin’ny lalàn’ny Alahady dia tsaraina ireo izay any ivelan’ny tranon’Andriamanitra. Ny vanim-potoanan’ny fitsarana farany, na ao amin’ny tranon’Andriamanitra izany na avy eo amin’ilay vahoaka betsaka, dia manomboka amin’ilay lalàn’ny Alahady voalohany. Hisy lalàn’ny Alahady voalohany any Etazonia izay hanamarika ny fiandohan’ny fahatanterahana lavorary sy farany ny vanim-potoanan’ny fitsapana momba ny sarin’ny bibidia, izay avy eo mifarana amin’ilay lalàn’ny Alahady izay manatanteraka ny Apokalypsy 13:11. Izany lalàn’ny Alahady izany no lalàn’ny Alahady farany ao amin’ny tany be voninahitra. Ny lalàn’ny Alahady farany ao amin’ny tany be voninahitra no lalàn’ny Alahady voalohany eto amin’izao tontolo izao, ka manamarika ny fotoam-pitsapana momba ny sarin’ny bibidia ho an’izao tontolo izao. Ny fotoam-pitsapana ho an’izao tontolo izao dia manomboka amin’ilay lalàn’ny Alahady any Etazonia ao amin’ny andininy faha-iraika ambin’ny folo amin’ny toko fahatelo ambin’ny folo. Rehefa “miteny” tahaka ny dragona i Etazonia amin’ilay lalàn’ny Alahady ho avy tsy ho ela, ny andininy faha-12 sy ny manaraka ao amin’io toko io dia maneho ny fotoam-pitsapana eran-tany momba ny sarin’ny bibidia.

Noho izany, zava-dehibe ny mahita ilay faminaniana roanjato sy dimampolo taona momba an’i Nero, izay mifarana amin’ireo fito ambin’ny folo taona manomboka amin’ilay didy tamin’ny 313, arahin’ny lalàn’ny Alahady voalohany tamin’ny 321, avy eo ny fizaràn’ny atsinanana sy andrefana tamin’ny 330. Ny dingana telo amin’ny tsipik’i Nero dia momba ny fanenjehana, i Nero no mariky ny fanenjehana ary ilay fe-potoana 250 taona dia maneho ny fiangonan’i Smyrna izay nifarana tamin’ny 313 rehefa tonga ilay fiangonana nanao marimaritra iraisana. Ny dingana fahatelo dia manamarika ny faran’ny fanjakana iray, koa rehefa ampiharina amin’i Etazonia izany dia maneho ny lalàn’ny Alahady sy ny fifindrana avy amin’ny fanjakana fahenina ho amin’ny fanjakana fahafito sy fahavalo. Rehefa ampiharina amin’izao tontolo izao, ilay mari-pamantarana fahatelo dia ny fifaranan’ny fotoam-pitsarana ho an’ny olombelona, izay nasehon’ny tandindona tamin’ny fifaranan’ny fotoam-pitsarana ho an’i Etazonia teo am-piandohan’ny vanim-potoan’ny fizahan-toetra ho an’izao tontolo izao momba ny sarin’ny bibidia.

Izany no antony ahafahan’i Aogosto Kaisara, ilay fahatelo amin’ireo mpanapaka romana efatra izay mitondra mankany amin’ny lalàn’ny Alahady, sary asehon’ny hazo fijaliana, araka izay ambara ao amin’ny andininy faha-roa amby roapolo, misolo tena ny hazo fijaliana, na dia tsy maintsy harahin’i Tiberias aza izy, izay misolo tena ny hazo fijaliana koa. Ny fotoam-pitsapana momba ny sarin’ny bibidia dia fitsapana roa sosona, izay mitsapa ny tany aloha, ary avy eo ny ranomasina. Ny tany dia i Etazonia, ary ny ranomasina dia izao tontolo izao.

Ny fitsapana momba ny sarin’ilay bibidia dia miteraka fitomboan-droa eo amin’ireo famantarana; izay ny alfa amin’ny vanim-potoana faharoa dia sady ny omega amin’ny vanim-potoana voalohany koa. Ny taona 321 no lalàna alahady voalohany teo amin’ny tantara ara-paminaniana, ary ao anatin’ireo fito ambin’ny folo taona izay manondro ny fotoana fitsapana momba ny sarin’ilay bibidia, ny 321 no lalàna alahady voalohany tany Etazonia izay mitarika ho amin’ilay lalàna alahady omega amin’ny fotoana fitsapana momba ny sarin’ilay bibidia ao amin’ny tany be voninahitra. Kanefa ny 321 dia sady lalàna alahady voalohany ho an’izao tontolo izao koa, koa ny taona 321 no manamarika ny afovoan’ny fiandohana sy ny fiafaran’ny fotoana fitsapana momba ny sarin’ilay bibidia. Ny 313 no fiandohana, ary didy ny fiandohana, izay tandindon’ny lalàna alahady. Ireo fito ambin’ny folo taona an’i Néron dia manondro vanim-potoanan’ny fitomboan-kery misesy eo amin’ireo lalàna alahady mandra-pahatongan’ny famaranana ny androm-pitsapana ho an’ny olombelona.

Ny didy dia tandindon’ny lalàna alahady voalohany izay mitondra ho amin’ny fifaranan’ny fotoam-pahasoavana. Noraisin’i Pompey i Joda ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo, ka tandindon’ny lalàna alahady izany; ary i Julius Caesar no namorona ny Triumvirate voalohany, na dia firaisana an-telo tsy ofisialy aza izany, dia mbola marihin’ny mpahay tantara ho ny voalohany ihany. Ny tandindon’i Julius Caesar ny firaisana an-telo ao amin’ny lalàna alahady dia naneho mialoha ny Triumvirate ofisialin’i Augustus Caesar, izay narahin’i Tiberias teo amin’ny hazo fijaliana. Ireo mpitondra romanina efatra ireo dia samy tandindon’ny lalàna alahady avokoa, tahaka izany koa ireo dingana telo rehetra tao anatin’ny fito ambin’ny folo taona nanjakan’i Nero.

Pompey dia mifanandrify amin’ny 1989; Julius dia mifanandrify amin’ny andininy faha‑iraika ambin’ny folo; Augustus dia mifanandrify amin’ny andininy faha‑dimy ambin’ny folo, ary Tiberias amin’ny andininy faha‑enina ambin’ny folo. Ny tantaran’i Julius ao amin’ireo andininy ireo dia ahitana ny fidirany tany Egypta sy i Cleopatra. Averin’i Marc Antony indray io tantara io. Marc Antony no jeneralin’i Julius Caesar lehibe indrindra tamin’ny fotoana namonoana an’i Julius tamin’ny tsatoka antsy telo amby roapolo. Ny isa telo amby roapolo dia maneho ny lalàn’ny Alahady, ary ny fahafatesan’i Julius tamin’ny ratra telo amby roapolo dia fanjakana iray mifarana amin’ny lalàn’ny Alahady. Avy eo dia namorona ny Triumvirate ofisialy voalohany i Marc Antony sy Augustus Caesar ary Marcus Lepidas mba hamaly faty ny fahafatesany. Ny iray tamin’ireo fahefana telo miray ireo, dia i Marc Antony, izay hamerina ny fihaonan’i Julius tamin’i Egypta sy i Cleopatra.

Na i Julius na i Marc Antony dia samy tandindon’i Roma, ary i Cleopatra kosa dia tandindon’i Egypta sy Gresy. Izy no nisolo tena ny fitondrana grika tao Egypta, samy tandindon’ilay dragona izy ireo, fa i Julius sy i Marc Antony kosa dia tandindon’ilay bibidia. Amin’ny maha-vehivavy ao anatin’ilay fifandraisana azy, i Cleopatra no fiangonana, ka i Julius sy i Marc Antony no fanjakana. I Cleopatra dia maneho vehivavy iray izay indroa nisaraka tamin’ireo mpanjaka romana mpifankatia taminy; voalohany tamin’ny 1798 ary faharoa amin’ny famaranana ny fotoam-pahasoavana, rehefa tonga amin’ny farany izy ka tsy misy hanampy azy. Ny faharavany farany dia tamin’ny adin’i Actium tamin’ny 31 tal. J.K. I Augustus Caesar no mpandresy tamin’ny adin’i Actium, koa hitantsika fa maty tany Egypta i Pompey, i Julius dia nifandray tamin’i Cleopatra tany Egypta, izay nohamafisina fanindroany tao amin’ny tantaran’i Marc Antony, ary avy eo i Augustus Caesar no namarana izany fifandraisana izany tao Actium. I Actium dia manondro ny lalàn’ny Alahady, satria tamin’ny adin’i Actium no nesorina ny sakana fahatelo ho an’i Roma, ary nanomboka nanapaka nandritra ny enimpolo sy telonjato taona i Roma mpanompo sampy imperialy, ho fanatanterahana ny Daniela 11:24.

Nalain’i Pompey ny sakana roa voalohany ary i Aogosto ny fahatelo.

Pompey dia 1989, ilay marika voalohany amin’ireo fahefana politika telo izay tsy maintsy horesen’i Roma maoderina eo am-panarenana ny feriny mahafaty. Ny Firaisana Sovietika, arahin’i Etazonia ary koa ny Firenena Mikambana ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo ao amin’ny Daniela toko faha-iraika ambin’ny folo. Politika sy ara-pivavahana ny adin’ny fahefana papaly, ary ara-paminaniana dia resy ny fahefana ara-pivavahana ao Etazonia rehefa tanteraka ilay firaisana miafina nataon’i Reagan sy ny papa Jaona Paoly II. Ny kendren’ny fitondrana papaly dia ahitana sakana politika telo sy fahefana ara-pivavahana telo. Tamin’ny 1989 dia voafafa ny iray tamin’ireo fahefana politika telo; ny Protestantisma, amin’ny maha-teny tena izy azy izay midika hoe manohitra an’i Roma, dia voafafa koa tamin’ny alalan’ny filohan’i Etazonia tao amin’io tantara io ihany. Ny fahefana politika telo dia ny Firaisana Sovietika, Etazonia ary ny Firenena Mikambana; ary ny kendrena ara-pivavahana dia ny Protestantisma, miaraka amin’ireo fivavahana samihafa an’ilay dragona, izay heverina ho spiritisma avokoa. Ny fivavahana telo izay mitarika izao tontolo izao ho amin’i Hara-magedona dia ny Protestantisma nihemotra, ny Katolisisma ary ny spiritisma; ary ny ady anatiny ao amin’ny fahefana papaly eo amin’ny foto-pisainana mpandala ny nentin-drazana sy ny liberaly ao anatin’ny fiangonany, miaraka amin’ireo fisarahana ao amin’ny Katolisisma ortodoksa, dia sakana ara-pivavahana iray; ary ny sakana ara-pivavahana roa hafa tsy maintsy resin’ny Katolisisma dia ny Protestantisma nihemotra sy ny spiritisma. Voafafa ny Protestantisma tamin’ny 1989.

Raha sarahina amin’ny ezaka ataony handresena ireo hery ara-pivavahana ivelan’ny fivavahany manokana ny tolona anatiny ao amin’ny Katolisisma, araka ny anehoana izany ao amin’ireo faminaniana katolika samihafa izay avy amin’ny hafatr’i Fatima, dia ny fandreseny alpha tamin’ny Protestantisma no fiaraha-miombon’antoka miafin’i Reagan, ary ny fandreseny omega dia ilay fiaraha-miombon’antoka ampahibemaso tamin’ny 2025. Ny tolony tamin’ireo fiangonana ortodoksa koa dia aseho ho nanomboka tamin’ny fandresena voalohany tamin’ny 1989 ka hatramin’ny fandresena farany tao Panium.

Pompeia dia mifanaraka amin’ny 1989, ary ireo fandresena roa azony tamin’ny “atsinanana sy ny tany mahafinaritra,” araka ny amantaràn’i Daniela azy ao amin’ny toko faha-valo sy andininy faha-sivy, dia maneho ny fandresena ara-panahy sy ara-politikan’ny papa teo ambonin’ilay Firaisana Sovietika taloha, ary ny fandresena ara-panahy niaraka taminy teo ambonin’ilay tany be voninahitra, dia ny Protestantisma milaza tena. Julius Caesar dia ho resy ao Raphia, tahaka an’i Antiochus III, ary tahaka an’i Zelenskyy koa. Julius no lohahevitry ny andininy faha-fito ambin’ny folo ka hatramin’ny faha-sivy ambin’ny folo, ary avy eo dia mitsangana i Augustus Caesar amin’ny maha-mpanangona hetra azy. Tiberias Caesar no manjaka tamin’ny fotoanan’ny hazo fijaliana, koa i Tiberias no lalàna Alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo.

Izany no mampifanaraka an’i Augustus amin’i Panium ao amin’ny andininy faha-dimy ambin’ny folo, ary ny adin’i Raphia ao amin’ny andininy faha-iraika ambin’ny folo amin’i Julius. Ny adin’i Panium no ady lehibe fahatelo maneran-tany izay manomboka kely mialoha ny lalàna alahady ao amin’ny andininy faha-enina ambin’ny folo, nefa avy eo miova ho adin’i Actium. Panium no ady an-tanety (Etazonia) ary Actium no ady an-dranomasina (izao tontolo izao). Augustus dia aseho ao Panium ao amin’ny firafitry ny mpanapaka romana efatra, ary izy no tena mpitarika tao Actium. Tao Panium, Antiokosa dia niady tamin’i Egypta, izay niray dina tamin’i Roma, ary tao Actium, Augustus dia niady tamin’i Egypta (Kleopatra) izay niray dina tamin’i Roma (Marka Antony). Midika izany fa i Pompey no misolo tena ny andininy faha-efapolo hatramin’ny 1989 ary i Tiberias no misolo tena ny lalàna alahady ao amin’ny andininy faha-iraika amby efapolo. Tonga tamin’ny 2014 i Julius Caesar, rehefa nanomboka ny Ady Okrainiana izay naseho mialoha tamin’ny alalan’ny adin’i Raphia tamin’ny 217 tal. J.K.

Izany dia manondro fa ny andininy faha-17 ka hatramin’ny faha-22 dia manomboka amin’ny 1989 ary mifarana amin’ny lalàn’ny Alahady, ka noho izany dia ilay tantara mifanaraka amin’ilay “tantara miafina” ao amin’ny andininy faha-40. Ny tsipika ara-paminanian’ny Makabeo dia mifanaraka koa amin’io “tantara miafina” io indrindra. Ny tsipiky ny mpitondra romanina dia manondro an’i Roma maoderina, ilay bibidia ao amin’ny Apokalypsy 16, ary ny tsipiky ny Makabeo kosa dia mamaritra ny tany be voninahitra, dia ilay mpaminany sandoka ao amin’ny Apokalypsy 16. Ny tsipiky ny ady telo dia manondro ny fandresena ny mpanjakan’ny atsimo, dia ilay dragona ao amin’ny Apokalypsy 16.

Ireo andalana telo ireo dia maneho ireo hery telo izay mitarika izao tontolo izao ho any Armagedona, ary aseho ao amin’ny andininy faha-efapolo izy ireo ho ny mpanjakan’ny atsimo, ny dragona, ny mpanjakan’ny avaratra, ny bibidia, ary ny kalesy sy ny mpitaingin-tsoavaly ary ny sambo dia ilay mpaminany sandoka. Ireo andalana telo manomboka amin’ny andininy faha-folo ka hatramin’ny faha-telo amby roapolo dia maneho ireo hery telo ao amin’ny tantara miafina ao amin’ny andininy faha-efapolo, izay tsy inona na tsy latsaka noho ny fanoharana mitohy momba ireo foto-kevitra telo aseho ao amin’ny tantara miseho ampahibemaso ao amin’ny andininy faha-efapolo.

Ny andininy voalohany ka hatramin’ny fahefatra dia manondro ny “fotoan’ny farany” tamin’ny 1989, ary koa ireo filoha valo-n’i Etazonia nanomboka tamin’io teboka fanombohana io, ka mifarana amin’ilay filoha fahavalo farany sady lavitra noho ny hafa amin’ny harena. Ao amin’ny andininy fahefatra, izany mpanjaka izany dia tonga mpanjakan’izao tontolo izao, araka ny asehon’i Aleksandra Lehibe, i Ahaba mpanjaka, ireo mpanjaka folo ao amin’ny Apokalypsy toko faha-17, ireo foko folo ao amin’ny Salamo faha-83, ary ireo firenena folo aseho ho tandindon’izao tontolo izao ao amin’ilay dingana voalohany indrindra amin’ny faneken’Andriamanitra tamin’i Abrama ao amin’ny Genesisy 15:18–21.

Ny andininy voalohany ka hatramin’ny fahefatra dia maneho ny tantara nanomboka tamin’ny taona 1989 ka hatramin’ilay firaisana in-telo sosona eo amin’ny lalàna alahady ao amin’ny andininy faha-efatra amby efapolo, ary noho izany dia mifandrindra amin’ireo mpanapaka romana efatra ireo, amin’ny tsipiky ny Makabeo, ary amin’ireo ady telo ao amin’ny andininy faha-folo ka hatramin’ny faha-dimy ambin’ny folo, izay miara-mamorona ny tantara miafina ao amin’ny andininy faha-efapolo.

Ny andininy dimy ka hatramin’ny sivy dia mametraka tsipika ara-paminaniana izay maneho tanteraka ny tantara nanomboka tamin’ny 538 ka hatramin’ny 1798, ary manome ny lojika ara-tantara sy ara-paminaniana hahatakarana ny lanjan’ny fotoan’ny farany ao amin’ny andininy faha-efapolo. Izany lojika izany no manazava ny andininy faha-folo ho valifaty noho ny tantaran’ny andininy dimy ka hatramin’ny sivy, ary amin’ny fanaovana izany dia faritany ny lojikan’ny 1989. Midika izany fa ny andininy iray ka hatramin’ny telo amby roapolo ao amin’ny Daniela toko faha-iraika ambin’ny folo dia maneho tsipika ara-paminaniana dimy izay mifandrindra amin’ny tantara miafina ao amin’ny andininy faha-efapolo. Ny andininy efatra voalohany dia momba an’i Trump, ilay filoha fahavalo izay avy amin’ny fito, izay voatendry ho mpanjakan’ny mpanjaka folo ao amin’ny fanjakana fahafito ao amin’ny Apokalypsy toko faha-17.

Ny andininy fahadimy ka hatramin’ny fahafolo dia manondro ny tantara mitondra hatrany amin’ny 1798 sy mandroso hatrany amin’ny 1989, izay tantaran’ny andininy faha-efapolo. Ny andininy faha-folo ka hatramin’ny faha- dimy ambin’ny folo kosa dia manondro tantaran’ny ady ankolaka telo izay nanomboka tamin’ny 1989, ny faharoa nanomboka tamin’ny 2014, avy eo nitsangana tamin’ny 2015 ilay filoha manankarena indrindra. Novonoina tamin’ny 2020 io filoha manankarena indrindra io, ary tamin’ny 2022 dia niitatra ny adin’i Raphia, ary avy eo niverina tamin’ny 2024 ilay filoha manankarena indrindra, ary tamin’ny 2025 dia samy notokanana na ny lohan’ilay bibidia na ny lohan’ny sarin’ilay bibidia.

Hohazavaina ao amin’ny lahatsoratra manaraka ireo zavatra ireo.