ဒံယေလအနာဂတ္တိကျမ်း — အမှတ် ၁၈၀

Uriah Smith သည် “ရောမသည် ဘီစီ 162 ခုနှစ်တွင် ဘုရားသခင်၏လူမျိုးဖြစ်သော ယုဒလူတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းအားဖြင့် ဆက်နွယ်လာခဲ့သည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ထိုနေ့စွဲကို ဘီစီ 161 ခုနှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ Smith သည်လည်း ထိုစာအုပ်တစ်အုပ်တည်း၌ပင် ဘီစီ 161 ခုနှစ်ကို နှစ်ကြိမ် ရည်ညွှန်းထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဘီစီ 162 ခုနှစ်ဟူသော ဤရည်ညွှန်းချက်သည် စာလုံးမှားတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ် ယူဆသည်။

အခန်းငယ် ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့သည် ဘီစီ ၂၁၇ ခုနှစ်တွင် ရာဖိအာစစ်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အောင်ပွဲနှင့် ထိုအပြီးအကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် အန္တီယိုကပ်စ် ၃ မဟာ ဦးဆောင်သော ဆေလူးစစ် အင်ပါယာနှင့် ဘုရင် တော်လမီ ၄ ဖိလိုပေတာ ဦးဆောင်သော အီဂျစ်၏ တော်လမီနိုင်ငံတို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

နောက်ထပ် ဆယ့်ခုနစ်နှစ်အကြာ၊ ခရစ်မပေါ်မီ ၂၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပာနီယမ်စစ်ပွဲသည်လည်း ဆယ်လျူစစ်နိုင်ငံတော်နှင့် ပတိုလမီးနိုင်ငံတော်အကြားတွင် ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။

မက္ကဘီပုန်ကန်မှုသည် ခရစ်မပေါ်မီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ ယုဒဘာသာရေးကျင့်ဝတ်များကို နှိပ်ကွပ်ဖျက်သိမ်း၍ ဂရိယဉ်ကျေးမှုကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းရန် ဆဲလျူစစ် အင်ပါယာ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆန့်ကျင်သော ယုဒလူမျိုးတို့၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်သည်။

ဟနုက္ကာကာလ၌ ဂုဏ်ပြုအောက်မေ့သော သမိုင်းဖြစ်ရပ်ကို အမှတ်အသားပြုသည့် ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ဒုတိယဗိမာန်တော်၏ ပြန်လည်သန့်ရှင်းအပ်နှံခြင်းသည် အ.မ.က. ၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် အခန်းငယ် ၂၃ တွင် ဖော်ပြထားသော “မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း” မတိုင်မီ သုံးနှစ်က ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဗိမာန်တော်ကို မသန့်ရှင်းစေဘဲ ညစ်ညူးစေခဲ့သကဲ့သို့ ယုဒလူမျိုးတို့၏ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးများကိုလည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် အန္တီယိုခပ်စ် ၄ အီပိဖာနီးစ် ဦးဆောင်သည့် ဆဲလျူစစ် အင်ပါယာ၏ တပ်ဖွဲ့များကို မက္ကဘီတို့က အောင်မြင်စွာ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုဖြင့် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရပြီးနောက် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဟနုက္ကာက ဂုဏ်ပြုအောက်မေ့သည့် ထိုအောင်ပွဲနောက် မကြာမီတွင် အန္တီယိုခပ်စ် ၄ အီပိဖာနီးစ် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ သမိုင်းတွင် ထိုအချိန်မှစ၍ ဆီးရီးယားအာဏာ၏ ဆုတ်ယုတ်ကျဆင်းမှု စတင်လာသည်ကိုလည်း အမှတ်အသားပြုသည်။

ခရစ်မတိုင်မီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင် (ထိုအချိန်သည် Panium စစ်ပွဲ၏အချိန်လည်း ဖြစ်သည်) ရောမသည် ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ ပရောဖက်ပြု သမိုင်းထဲသို့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် မိမိကိုယ်ကို ထည့်သွင်းဝင်ရောက်လာသည်။ ထိုနေရာ၌ ထိုရူပါရုံကို တည်ထောင်ပေးသော သင်္ကေတ ရှိသည်။ ထိုသမိုင်းအတွင်း ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ရှိသော ဩဇာသက်ရောက်မှုသည် နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင်ဆောင်ရွက်သော အသင်းတော်တစ်ရပ်၏ သင်္ကေတဖြစ်သော ယေဇဗေလ၏ အမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ ယေဇဗေလသည် မိမိခင်ပွန်း အာဟပ်က ဧလိယ၏ လက်ဖြင့် သူမ၏ ပရောဖက်တို့ သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ရှမာရိမြို့၌ ရှိနေခဲ့သည်။ ဟေရောဒိအာသည် သူမ၏ သမီး ဆာလိုးမေက ဟေရုဒ်ကို ဆွဲဆောင်သိမ်းသွင်းခဲ့သော ဟေရုဒ်၏ မွေးနေ့ပွဲ၌ မရှိခဲ့ပေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်းတွင် တုရုမြို့၏ ပြည့်တန်ဆာမအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသော ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစနစ်ကို သင်္ကေတဆန်သော ခုနစ်ဆယ်နှစ်ကာလ၏ အဆုံးတိုင်အောင် မေ့လျော့ထားခြင်းခံရသည်။ ထို့နောက် သူမသည် မြေကြီး၏ ဘုရင်တို့ထံ လှည့်ဖြားမှု၏ သီချင်းများကို စတင်သီဆိုလေသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၂၀၀ ခုနှစ်သည် နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များတွင် သူမက ဘုရင်တို့ထံ ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် သီဆိုစတင်သောအချိန်ကို ပုံစံတင်ဖော်ပြပြီး၊ ယင်းသည် အခန်းငယ် ၁၆ တွင် ကိုယ်စားပြုထားသကဲ့သို့ မကြာမီ ရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ မတိုင်မီ အနည်းငယ်အလိုတွင် ဖြစ်သည်။

ခရစ်မတိုင်မီ 161 မှ 158 ခုနှစ်အတွင်း ယုဒလူမျိုးတို့၏ “မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း” မတိုင်မီ၊ မက္ကဘီတို့သည် ခရစ်မတိုင်မီ 164 ခုနှစ်တွင် ဟနုက္ကာအားဖြင့် အမှတ်တရပြုလျက်ရှိသကဲ့သို့ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်သန့်ရှင်းအပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် သုံးနှစ်အကြာတွင်လည်း ဆီးရီးယားလူမျိုးတို့နှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခအလယ်၌ပင် မက္ကဘီယုဒလူမျိုးတို့သည် အထောက်အပံ့ရရှိရန် ရောမနိုင်ငံထံသို့ ဆက်သွယ်တောင်းခံခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ရောမနှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော “မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း” သည် နောက်ဆုံးသောကာလရှိ ဘုရားသခင်၏ ပရောဖက်ပြုချက်ကို လေ့လာသူတို့အတွက် ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်ချက်တစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ “မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း” ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အချိန်ကို ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ ရှေ့ဆောင်များက ထိုသမိုင်းကို ခရစ်မတိုင်မီ ၁၅၈ ခုနှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ Miller သည် မှန်ကန်သလော၊ သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မှန်ကန်ကြသလော။ Miller သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၁၅၈ ခုနှစ်သို့ နှစ်ပေါင်း ခြောက်ရာ ခြောက်ဆယ့်ခြောက်နှစ် (၆၆၆) ကို ပေါင်းထည့်၍၊ “နေ့စဉ်” ကို ဖယ်ရှားခဲ့သော ခရစ်နှစ် ၅၀၈ သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင် ရှာဖွေစူးစမ်းကြည့်ပါစေ၊ ယုဒလူမျိုးများနှင့် ရောမလူမျိုးများအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းသည် ခရစ်မတိုင်မီ ၁၅၈ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟူသော သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားကို တွေ့ရှိရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲမည်ဖြစ်ပြီး၊ အမှန်တကယ်ဆိုလျှင် မဖြစ်နိုင်သလောက်ပင် ဖြစ်မည်။

ဆယ့်ခြောက်ပိုဒ်သည် တနင်္ဂနွေနေ့ပညတ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုမတိုင်မီက သမိုင်း၌ ရောမသည် ခန့်မှန်းမြင်ကွင်းကို တည်ထောင်ရန် ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာသည်။ မက္ကာဘီးပုန်ကန်မှုသည် ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုဒိန်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် သူတို့သည် ဘီစီ ၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်သန့်ရှင်းအပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဘီစီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ဘီစီ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိ ယုဒလူမျိုးတို့သည် ရောမအာဏာနှင့် ပဋိညာဉ်တစ်ရပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ဘီစီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ဘီစီ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိကာလသည် “မဟာမိတ်” ကို တည်ထောင်ရန် လိုအပ်ခဲ့သော အချိန်ကာလတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤနားလည်မှုသည် “မဟာမိတ်” ကို သမိုင်းပညာရှင်များ၏ သက်သေခံချက်နှင့် ကိုက်ညီစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးသကဲ့သို့၊ ထာဝရဘုရား၏ လက်တော်က ညွှန်ကြားခဲ့ပြီး မပြောင်းလဲသင့်သော ဇယားနှင့်လည်း ကိုက်ညီစေသည်။

သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ဖော်ပြချက်အရ၊ ခရစ်တော်မတိုင်မီ ဒုတိယရာစုအတွင်း ယုဒနှင့် ရောမကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်းနိုင်ငံများအကြား သဘောတူစာချုပ်များကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းသည့် လုပ်ငန်းစဉ်သည် သက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၊ သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ၊ နှင့် ပါဝါချိန်ခွင်လျှာဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားလေ့ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းစဉ်သည် တစ်ဖက်က အခြားတစ်ဖက်နှင့် သဘောတူစာချုပ် သို့မဟုတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့စည်းရေးကို ထူထောင်လိုကြောင်း စိတ်ဝင်စားမှု ဖော်ပြခြင်းဖြင့် စတင်လေ့ရှိသည်။ ယုဒနှင့် ရောမ၏ ဖြစ်ရပ်တွင်မူ၊ ယုဒဘက်က တရားဝင် မဟာမိတ်ဖွဲ့စည်းရေးကို အဆိုပြုရန် ရောမနှင့် ပထမဦးစွာ ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။

အဆိုပြုချက်ကို ပို့ဆောင်ကာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများကို စတင်ရန် သံတမန်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရောမမြို့သို့ သံအမတ်များ သို့မဟုတ် ကိုယ်စားလှယ်များကို စေလွှတ်၍ ထိုမြို့၏ ခေါင်းဆောင်များ သို့မဟုတ် ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တွေ့ဆုံစေခြင်း ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ စတင်ပြီးနောက် နှစ်ဖက်စလုံးသည် အဆိုပြုထားသော စာချုပ်၏ သတ်မှတ်ချက်များကို ဆွေးနွေးကြလိမ့်မည်။ ဤအရာတွင် အစည်းအဝေးအကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခြင်း၊ သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ သဝဏ်လွှာများ အပြန်အလှန် ဖလှယ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ဆွေးနွေးမှုများကို ချောမွေ့စေရန် အလယ်အလတ် ကိုယ်စားပြုသူများ သို့မဟုတ် ညှိနှိုင်းဖျန်ဖြေသူများ ပါဝင်လာနိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများအတွင်းတွင် ဖက်တစ်ဖက်စီသည် အခြားဖက်က အဆိုပြုထားသော သတ်မှတ်ချက်များကို သုံးသပ်စဉ်းစားမည်ဖြစ်ပြီး၊ တန်ပြန်အဆိုပြုချက်များ တင်ပြခြင်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ချက်အချို့ကို ပြင်ဆင်ပေးရန် တောင်းဆိုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဂရုပြုစဉ်းစားသုံးသပ်မှုများ၊ အကြံပေးများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်း၊ ထို့ပြင် အဆိုပြုထားသော စာချုပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် အားနည်းချက်များကို အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

နှစ်ဖက်စလုံးသည် ထိုစာချုပ်၏ သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့ပါက၊ နှစ်ဖက်လုံးက သဘောတူထားသော စည်းကမ်းချက်များနှင့် အခြေအနေများကို ဖော်ပြသတ်မှတ်ထားသော တရားဝင်စာတမ်းကို ပြင်ဆင်ရေးဆွဲမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ထိုစာချုပ်ကို နိုင်ငံအသီးသီး၏ သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက အတည်ပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ရောမ၏ အခြေအနေတွင်၊ ဤသည်မှာ အထက်လွှတ်တော် သို့မဟုတ် အခြား အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အတည်ပြုချက်ကို ပါဝင်စေနိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ ယုဒ၌လည်း၊ ထိုစာချုပ်သည် ၎င်း၏ ခေါင်းဆောင်မှုအဖွဲ့ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ အတည်ပြုချက်ကို လိုအပ်ဖွယ်ရှိသည်။ အတည်ပြုပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက်၊ ထိုစာချုပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်မည်ဖြစ်ပြီး၊ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ၎င်း၏ သတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာရန် မျှော်လင့်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အမျိုးမျိုး၊ အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များ၊ ကုန်သွယ်ရေးဆက်ဆံမှုများ သို့မဟုတ် စာချုပ်တွင် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော အခြား သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံမှု ပုံစံများကို ပါဝင်စေနိုင်သည်။

ခရစ်တော်မဖွားမီ ဒုတိယရာစုတွင်၊ အရှေ့ မြေထဲပင်လယ်ဒေသ၌ တည်ရှိသော ယုဒပြည်မှ အီတလီအလယ်ပိုင်း၌ တည်ရှိသော ရောမမြို့သို့ ခရီးသွားခြင်းသည်၊ အထူးသဖြင့် ရှေးခေတ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနည်းလမ်းများ၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလျှင်၊ ခက်ခဲပြီး အချိန်ကြာမြင့်သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်မည်ဖြစ်သည်။ ယုဒပြည်နှင့် ရောမမြို့အကြား အကွာအဝေးမှာ ရွေးချယ်သော ခရီးလမ်းကြောင်းအတိအကျအပေါ် မူတည်၍ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁,၅၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၉၃၀ မှ ၁,၂၄၀ မိုင်) အထိ ရှိသည်။ ရှေးခေတ်တွင် ပင်လယ်ခရီးစဉ်သည် ကုန်းလမ်းခရီးစဉ်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး ပိုမိုထိရောက်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ပင်လယ်ခရီးစဉ်သည် လွှမ်းမိုးနေသော လေတိုက်နှုန်းနှင့် လေဦးတည်ရာအပေါ် မူတည်နေသည်။ ယုဒပြည်ရှိ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုမှ အီတလီရှိ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုသို့ (ဥပမာ၊ ရောမမြို့၏ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော Ostia) သင်္ဘောဖြင့် သွားလာခြင်းသည်၊ လေအခြေအနေ၊ ပင်လယ်ရေစီးကြောင်းနှင့် အသုံးပြုသည့် ရေယာဉ်အမျိုးအစားကဲ့သို့သော အချက်များအပေါ် မူတည်၍၊ ရက်သတ္တပတ် အတော်များများ ကြာနိုင်သည်။

ယုဒေအာမှ ရောမမြို့သို့ မြေပြင်လမ်းကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားရခြင်းသည် ပိုမိုနှေးကွေး၍ ပင်ပန်းခက်ခဲသော အရာဖြစ်မည်။ ခရီးသွားသူများသည် တောင်တန်းများ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ မြစ်များ အပါအဝင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အမျိုးမျိုးကို ဖြတ်သန်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဓားပြများနှင့် ရန်လိုသော နယ်မြေများကဲ့သို့သော အတားအဆီးများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ခြေလျင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မြင်းဆွဲရထားဖြင့်သော်လည်းကောင်း သွားလာပါက လပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ထို့ပြင် လမ်းများ၏ အခြေအနေ၊ တည်းခိုရာနှင့် အနားယူစခန်းများ ရရှိနိုင်မှု၊ လမ်းခရီးတစ်လျှောက် အနားယူ၍ လိုအပ်သည့် ရိက္ခာနှင့် ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းရန် လိုအပ်မှု စသည့် အချက်များကြောင့်လည်း ခရီးကြာချိန်သည် သက်ရောက်မှု ခံရမည်ဖြစ်သည်။

မက္ကဘီယန် ယုဒလူမျိုးတို့သည် ရောမနှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ရယူရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ၊ သူတို့သည် ရောမမြို့သို့ သံတမန်များကို ပို့ဆောင်ရမည်ဖြစ်ခဲ့မည်။ ထိုသံတမန်များကို ရောမအာဏာပိုင်များက လက်ခံပြီးနောက်၊ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကာလတစ်ရပ် ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ သီအိုရီအရ—အကြောင်းမူကား တိကျသေချာသော မှတ်တမ်းမရှိသဖြင့်—စာချုပ်ကို တရားဝင် အတည်ပြုဖွဲ့စည်းပြီးသည်နှင့် ယုဒပြည်သို့ ပြန်လည်ယူဆောင်သွားကာ အတည်ပြုချက် ရယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ယုဒလူမျိုးတို့၏ လက်ခံမှုကို အတည်ပြုရန် ရောမသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရဖွယ် ရှိခဲ့မည်။ ထိုအချိန်ကာလအတွင်း မဟာမိတ်ဖွဲ့စည်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် တစ်နှစ်အတွင်း အပြီးသတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရန်မှာ လုံးဝနီးပါး မဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ “မဟာမိတ်စာချုပ်” သည် က.မ.မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ က.မ.မီ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်သော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟူသော နားလည်ချက်သည်၊ ဆယ့်ခြောက်ပိုဒ်ပါ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေသို့ ဦးတည်စေသော သမိုင်းကြောင်းကို သတ်မှတ်ဖော်ပြသည့် အခြားသော ပရောဖက်ပြုချက်အကြောင်းအရာများနှင့်လည်း ကိုက်ညီသည်။

သမိုင်းပညာရှင်အားလုံးက မက္ကဘီယန် ယုဒလူမျိုးတို့က စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်ဟု သဘောတူညီကြသော “မဟာမိတ်စာချုပ်” တစ်ရပ်သည် ဘီစီ ၁၆၁ ခုနှစ်တွင် ယုဒပြည်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိမိတို့၏ပုန်ကန်ထကြွမှု စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်နေခဲ့ရသော စီးရီးယားလူမျိုးတို့ကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် ယုဒလူမျိုးတို့က အထောက်အပံ့ရရှိလိုကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပုန်ကန်ထကြွမှုကို ယုဒယဇ်ပုရောဟိတ် မတ္တသိယနှင့် ၎င်း၏ သားငါးယောက်၊ အထူးသဖြင့် ယုဒ မက္ကဘီးက ဆဲလျူးစစ် မင်းအုပ်ချုပ်သူ အန္တီအိုကပ်စ် ၄ အီပီဖနီးစ်က ချမှတ်ထားသော ဟယ်လေးနစ်သွင်းခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းက မီးထိုးပေးခဲ့သည်။ ထိုမူဝါဒများတွင် ယုဒဘာသာရေးအကျင့်အကြံများကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ဂရိဓလေ့ထုံးစံများ၊ ယုံကြည်ချက်များကို မဖြစ်မနေ လက်ခံကျင့်သုံးစေရန် အတင်းအကျပ်ပြုမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ပုန်ကန်ထကြွမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးသော အကြောင်းအရင်းမှာ မတ္တသိယသည် ဂရိဘုရားတစ်ပါးအား ယဇ်ပူဇော်ရန် ထုတ်ပြန်ထားသော အမိန့်ကို လိုက်နာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည့် မိုးဒိန်ရွာ၌ ဖြစ်ပွားသော အဖြစ်အပျက်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ “မိုးဒိန်” ဟူသောအမည်သည် “ကြေညာသည်” သို့မဟုတ် “ကန့်ကွက်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဟေဗြဲစကားလုံး “modi’a” မှ ဆင်းသက်လာသည်။ မိမိ၏ ကန့်ကွက်မှုအတွင်း မတ္တသိယသည် ယဇ်ပူဇော်ရန် ချက်ချင်းဆောင်ရွက်တော့မည့် ယုဒလူမျိုး ဘာသာဖောက်ပြန်သူတစ်ဦးကို သတ်ခဲ့ပြီး၊ သူနှင့် သူ၏သားတို့သည် တောင်ကုန်းများသို့ ထွက်ပြေးကာ ဆေလူးစစ်တပ်များကို ဆန့်ကျင်သော ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ်ကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ မက္ကဘီပုန်ကန်ထကြွမှုသည် နှစ်အတော်ကြာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း မက္ကဘီတို့သည် ဆေလူးစစ်တပ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ်များကို ဆန့်ကျင်၍ တိုက်ပွဲအများအပြားတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ အင်အားအရေအတွက်နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းအရ အလွန်အမင်း နည်းပါးလျက်ရှိသော်လည်း မက္ကဘီတို့သည် အရေးပါသည့် အောင်ပွဲများစွာကို ရရှိခဲ့ကြသည်။

ဆဲလျူစစ် အင်ပါယာသည် ဂရိတို့၏ ဘာသာတရားကို ယုဒလူမျိုးများအပေါ် အတင်းသွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဂရိတို့သည် နောက်ဆုံးသော ကာလ၏ ဂလိုဘယ်လစ်များကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ သူတို့၏ ဘာသာတရားကို ယခုလက်ရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းအပေါ် ဘဏ်စနစ်၊ အဓိကသတင်းမီဒီယာ၊ ပညာရေးဗဟိုဌာနများ၏ ဂလိုဘယ်လစ်အင်အားစုများနှင့် တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများကို အတင်းအကျပ် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စေခြင်းအားဖြင့် အမျိုးသားကွဲပြားချက်များကို ဖြိုဖျက်ပစ်နေမှုတို့ကနေ လက်ရှိ အတင်းအကျပ် ချမှတ်လျက်ရှိသော “woke-ism” ထဲတွင် ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ အန္တီယိုခပ်စ် အဲပီဖာနီးစ်သည် ဂရိဘာသာတရားကို ယုဒလူမျိုးများအပေါ် အတင်းချမှတ်နေစဉ်တွင်၊ သူ၏ ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသော ယုဒလူမျိုးအချို့လည်း ရှိခဲ့သည်။ မက္ကဘီတို့သည် ဂရိဘာသာတရားကို ဆန့်ကျင်နေသော ဖောက်ပြန်ယုဒလူမျိုး အုပ်စုတစ်စုကို ကိုယ်စားပြုသော်လည်း၊ ဂရိဘာသာတရားကို အတင်းအကျပ် အကောင်အထည်ဖော်သည့် လုပ်ငန်းကို ထောက်ခံအားပေးနေသော ဖောက်ပြန်ယုဒလူမျိုး အခြားအုပ်စုတစ်စုလည်း ရှိခဲ့သည်။

အခန်းငယ် ဆယ့်ခြောက်သည် မကြာမီ ရောက်ရှိလာမည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊ နဂါး၊ သားရဲနှင့် အတုအယောင် ပရောဖက်တို့၏ သုံးမျိုးပေါင်းစည်းမှုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုသမိုင်းကာလမတိုင်မီ၌ အခန်းငယ် ဆယ့်သုံးမှ ဆယ့်ငါးအထိ ရှိပြီး၊ ထိုအခန်းငယ်များအတွင်း အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ စစ်ပွဲ သုံးရပ်သည် အခန်းငယ် ဆယ် (1989)၊ အခန်းငယ် ဆယ့်တစ်နှင့် ဆယ့်နှစ် (ယူကရိန်းစစ်ပွဲ) နှင့် ပာနီယမ်စစ်ပွဲမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပာနီယမ်စစ်ပွဲသည် ဦးချိုနှစ်ချောင်းရှိသော မြေသားရဲက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒီများ၏ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အယူဝါဒများအပေါ် အောင်မြင်လွှမ်းမိုးသော စစ်ပွဲတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

ထိုစစ်ပွဲ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံးသမ္မတသည် ဆယ့်တစ်နှင့် ဆယ့်နှစ် အခန်းငယ်များ၌ ဖော်ပြထားသော ပူတင်၏ အောင်ပွဲနှင့် ထို့နောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြိုလဲမှု၏ အကျိုးဆက်များကို ကိုင်တွယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သူသည် ရုရှား၏ ပြိုလဲမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော နောက်ဆက်တွဲအကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖြေရှင်းရန် NATO သို့မဟုတ် ကုလသမဂ္ဂနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုမဟာမိတ်၏ သမိုင်းအတွင်း၌ပင် Panium စစ်ပွဲ၌ ကုလသမဂ္ဂနှင့် ပါဝင်ဆင်နွှဲမည်ဖြစ်သည်။ အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ တတိယစစ်ပွဲသည် အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ ပထမစစ်ပွဲကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေးအင်အားအောက်တွင် ပြိုလဲသကဲ့သို့၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒီများသည် “perestroika” ဟူသော ဂေါ်ဘာချော့ဖ်၏ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုအရာများသည် နောက်ဆုံးတွင် ဆိုဗီယက်စနစ်၏ ပြေကွဲပျက်ယွင်းခြင်းနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံးဖျက်သိမ်းခြင်းသို့ အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

တတိယစစ်ပွဲကို ပထမစစ်ပွဲအားဖြင့် ပုံဖော်ပြသထားပြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေးဖိအားတို့မှတဆင့် Reagan ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော Trump သည် “perestroika” ဟု ခေါ်သော ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းအတွင်းသို့ ကုလသမဂ္ဂကို အတင်းအကျပ် ပို့ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် ကုလသမဂ္ဂဖြစ်သည့် ဘုရင်ဆယ်ပါး၏ စနစ်၏ ခေါင်းပေါ်၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို တင်ထားမည်ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲအတွင်း ထို့နောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစနစ်သည် Trump က ထိုအချိန်တွင် အောင်နိုင်လျက်ရှိသော စနစ်၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည်ဟု တောင်းဆိုလျက် မိမိကိုယ်ကို သမိုင်းအတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ဝင်ရောက်လာမည်ဖြစ်သည်။

ထိုတူညီသောသမိုင်းအတွင်းတွင် Trump သည် Abraham Lincoln အား ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် အတင်းအကျပ် ခံခဲ့ရသကဲ့သို့၊ မိမိကိုလည်း ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် အတင်းအကျပ် ခံရမည့် အတွင်းပိုင်း ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရလိမ့်မည်။ ထိုပြည်တွင်းစစ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အပ္ပသကာယ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့အကြားတွင် ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်။ အတန်းတစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံရေးပါတီနှစ်ရပ်စလုံးအတွင်းရှိ တိုးတက်ဝါဒီ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒီများဖြစ်ကြပြီး woke-ism ၏ ဘာသာတရားနှင့် ဒဿနကို လက်ခံထားသူများက ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အခြားအတန်းတစ်ရပ် (MAGA-ism) သည် မိမိတို့ကို စစ်မှန်သော Protestant များဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံကြသော်လည်း၊ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် ထိုဂုဏ်အင်္ဂါကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။

သမ္မတ၏အုပ်စုကို MAGA-ဝါဒက ကိုယ်စားပြုထားပြီး၊ ၎င်းသည် စစ်မှန်သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်ဟု လွဲမှားစွာ ဆိုထားသော အဆိုအပေါ် အခြေပြုထားသည်။ Woke-ဝါဒ၏ အဆိုမှာ Mother Earth ၏ ဘာသာတရား၊ New Age နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို တည်ထောင်သူဘိုးဘေးများ၏ ခေတ်ဟောင်းအယူအဆများဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ စံနှုန်းများအရ လက်ရှိတည်ရှိနေသော အခြေအနေများဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ကျင့်သုံးရမည်ဟု ယုံကြည်သော အမြင်ဖြစ်သည်။

မတ္တသိယ (Trump) သည် ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုဒိန်၌ စတင်ခဲ့သော ပုန်ကန်မှုဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ ဂလိုဘယ်လစ်-ပရိုဂရက်ဆစ် ဒီမိုကရက်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို အဆုံးသတ်မည်။ ထို့နောက် Trump သည် ဟနုက္ကာကို စောင့်ထိန်းကျင်းပခြင်းဖြင့် အမှတ်ရစေသည့် မက္ကဘီတို့က ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်သန့်ရှင်းအပ်နှံခဲ့သော ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၄ ခုနှစ်၏ သမိုင်းကို ထပ်မံပြန်လည်ဆောင်ရွက်မည်။ ထို့နောက် ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ကာလအတွင်း Trump သည် ဘာသာရေးအာဏာနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာတို့အကြား မတရားသော ဆက်နွှယ်မှုတစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်ပြသသော ရုပ်ပုံတစ်ရုပ်ဖြစ်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်၏ ရုပ်ပုံကို တည်ဆောက်ရန် နောက်ဆုံး တွန်းအားပေးမှုကို စတင်မည်။ ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၅၈ ခုနှစ်တွင် ပဋိညာဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်မည်ဖြစ်ပြီး မကြာမီ ရောက်ရှိလာမည့် အခန်းငယ် ၁၆ ၏ တနင်္ဂနွေဥပဒေကို အတည်ပြုကျင့်သုံးမည်။

ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ တွင် ပထမဦးစွာ ရောမသည် နိုင်ငံရေးအရ အာဏာကို မည်သို့ လက်ဝယ်ရယူသည်ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ထို့နောက် ဒံယေလသည် ထိုတူညီသော သမိုင်းကိုပင် ပြန်လည်ဖော်ပြကာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ရှင်းလင်းလျက်၊ ထိုတူညီသော သမိုင်းအတွင်း ရောမသည် ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်နှင့် မည်သို့ ဆက်ဆံသည်ကို ဖော်ပြသော မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို ထည့်သွင်းပြထားသည်။ အပိုဒ် ၁၆ မှ ၁၉ အထိတွင် ပဂန်ရောမသည် ကမ္ဘာကို အုပ်စိုးထိန်းချုပ်ရန် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော အတားအဆီး သုံးရပ်ကို ပုံဖော်ပြထားသည်။ အပိုဒ် ၁၆ တွင် ဆီးရီးယားသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆၅ ခုနှစ်၌ ပဂန်ရောမ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ယုဒပြည်သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ပေါမ်းပေ၏ လက်ဖြင့် သိမ်းပိုက်ခံခဲ့ရသည်။ အပိုဒ် ၁၆ သည် ရောမသည် ဘုန်းအသရေပြည့်စုံသော ပြည်၌ ရပ်တည်ရမည့် အချိန်ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ထိုသို့ ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် အခန်းတူ၏ အပိုဒ် ၄၁ တွင်ပါရှိသော တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေကို အမျိုးအစားတင်၍ ပုံဆောင်ဖော်ပြနေသည်။

သိမ်းပိုက်ခြင်း၏ သမိုင်းသည် ဘီစီ ၆၃ ခုနှစ် [၁၈၆၃ ခုနှစ်နှင့် အပြိုင်] တွင် ယေရုရှလင်မြို့အတွင်း၌ ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားနေသော အလယ်ကာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို မှတ်သားထားရန် အရေးကြီးသည်။ Uriah Smith က “Pompey သည် Pontus ဘုရင် Mithridates ကို ဆန့်ကျင်သော မိမိ၏ စစ်ဆင်ရေးမှ ပြန်လာစဉ်၊ Judea ၏ ရာဇပလ္လင်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်သူနှစ်ဦးဖြစ်သော Hyrcanus နှင့် Aristobulus တို့သည် အပြင်းအထန် အားပြိုင်လျက် ရှိခဲ့ကြသည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

“Hyrcanus” နှင့် “Aristobulus” ဟူသော အမည်နှစ်ခုစလုံးသည် ဂရိမူလအစရှိသော အမည်များဖြစ်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဟယ်လင်နစ္စတစ်ခေတ်နှင့် ဟက်စမိုနီယန် မင်းဆက်ကာလရှိ ယုဒလူမျိုးသမိုင်းအခြေအနေတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှုကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ “Hyrcanus” သည် ဂရိစကားလုံး “Hurkanos” မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုစကားလုံးမှာ ပါရှန်ဘာသာရှိ “ဝံပုလွေ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “hurkan” မှ မူလဖြစ်နိုင်သည်။ Hyrcanus သည် ဟက်စမိုနီယန် အုပ်ချုပ်သူအများအပြားက ခံယူခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်။ “Aristobulus” သည် “အကောင်းဆုံး အကြံပေးသူ” သို့မဟုတ် “အကောင်းဆုံး အတိုင်ပင်ခံ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ Aristobulus သည်လည်း ဟက်စမိုနီယန် အုပ်ချုပ်သူအများအပြားက ခံယူခဲ့သော အမည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ “Hyrcanus” နှင့် “Aristobulus” နှစ်ခုစလုံးသည် ဟက်စမိုနီယန်ခေတ်အတွင်း ယုဒလူမျိုးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်နွှယ်သော အမည်များဖြစ်ကြသည်။ သူတို့သည် ယုဒပြည်ရှိ ဟက်စမိုနီယန် နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တိုးချဲ့ပြန့်ပွားမှု၌ အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်သူများဖြစ်ကြသည်။ ခရစ်တော်၏ အချိန်ကာလ၌ ဟက်စမိုနီယန် နိုင်ငံတော်၏ ပရောဖက်ဆိုင်ရာ ဆက်ခံသူများနှင့် ကိုယ်စားလှယ်များမှာ ဖာရိရှဲများ ဖြစ်ကြသည်။

ပေါင်ပေသည် ယေရုရှလင်မြို့ကို အောင်နိုင်သည့်အခါ၊ နိုင်ငံရေးအုပ်စုနှစ်စုလုံးသည် ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုဒေအင်က ကိုယ်စားပြုသော ပုန်ကန်ထကြွမှု၏ခေတ်သို့ မိမိတို့၏ မူလအစကို ပြန်လည်ဆက်နွှယ်ကြသည်။ ပေါင်ပေသည် ထိုပုန်ကန်မှုအတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းခံရသောအခါ၊ သူသည် ယေရုရှလင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ အာရစ္စတိုဘူလု၏ နိုင်ငံရေးအုပ်စုကလည်း သူ့ကို ခုခံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဟိုင်ကာနု၏ အုပ်စုကမူ ပေါင်ပေအား မြို့တံခါးများ ဖွင့်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပေါင်ပေသည် ယေရုရှလင်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် စတင်ခဲ့ပြီး သုံးလအကြာတွင် ယေရုရှလင်မြို့သည် ရောမ၏ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် အစဉ်အမြဲ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

အခန်းငယ် ဆယ့်ကိုးသို့ရောက်သောအခါ တတိယဖြစ်၍ နောက်ဆုံးဖြစ်သော အတားအဆီးဖြစ်သည့် အီဂျစ်သည် ရောမအင်ပါယာ၏ လက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အခန်းငယ် နှစ်ဆယ်တွင် ခရစ်တော်၏ မွေးဖွားခြင်းကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ထိုမှစ၍ ဒန်နီယေလ်သည် ထိုသမိုင်းအတွင်း ရောမအင်ပါယာက ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်နှင့် မည်သို့ ဆက်ဆံမည်ကို တင်ပြစတင်သည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်တစ်နှင့် နှစ်ဆယ့်နှစ်တို့တွင် ခရစ်တော်သည် လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်၌ ရိုက်သတ်ခြင်းကို ခံတော်မူသည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးတွင် ဘီစီ 161 မှ 158 အတွင်း စတင်ခဲ့သော မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဖော်ထုတ်ပြသထားသည်။ ယင်းသည် “ကျွန်ုပ်တို့၌ ရှင်ဘုရင်မရှိ၊ ကဲသာသာရှိ၏” ဟု ဖောက်ပြန်သော ယုဒလူတို့ ကြေညာခဲ့သည့် လက်ဝါးကပ်တိုင်အကြောင်း ဖော်ပြသော အခန်းငယ်များ၏ ချက်ချင်းနောက်တွင် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မက္ကဘီတို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ဖောက်ပြန်သော ယုဒလူတို့၏ မျိုးဆက်သည် ဂရိဘာသာရေး ဒဿန၏ ဝင်ရောက်ထိုးဖောက်မှုများကို ခုခံတားဆီးခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုသို့ပြုရာတွင် ရောမနှင့် မသန့်ရှင်းသော ဆက်နွယ်မှုတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ထိုသူတို့၏ မျိုးဆက်အကြောင်းသည် လက်ဝါးကပ်တိုင်၏ သမိုင်းကို ဖော်ပြသော အခန်းငယ်၏ နောက်တွင် ဆက်လက်ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ ထိုနေရာ၌ သူတို့၏ မသန့်ရှင်းသော ဆက်နွယ်မှု၏ အသီးအပွင့်ကို အပြည့်အဝ ထင်ရှားပြသထားသည်။

အကျဉ်းချုပ်ခံရသောနှစ်ခုနစ်ဆယ်အပြီး၌ တည်ဆောက်ခဲ့သောဗိမာန်တော်သို့ ရှက်ခိနာသည် မည်သည့်အခါမျှ ပြန်လည်မရောက်လာခဲ့ပေ။ မလာခိက ကြေညာခဲ့သော နောက်ဆုံးပရောဖက်ဆိုင်ရာသက်သေခံချက်သည် ခရစ်မတိုင်မီ ငါးရာစုအလယ်ပိုင်းခန့်တွင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ မက္ကဘီတို့သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဂရိဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဆန့်ကျင်၍ ထကြွလာမည့်ကာလမတိုင်မီ ရာနှင့်ချီသောနှစ်များတစ်လျှောက် ဘုရားသခင်၏ မြင်သာသောတည်ရှိခြင်းလည်းမရှိ၊ ပရောဖက်ဆိုင်ရာသက်သေခံချက်လည်း မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့၏ပုန်ကန်ထကြွမှုအစပိုင်းတွင်၊ ပုလေမေနှင့် ဘုရင် ဥဇျာ တို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်၏အခန်းကဏ္ဍကို ဖြည့်ဆည်း၍ ဗိမာန်တော်၌ ပူဇော်သက္ကာပြုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့စဉ်က ပြုလုပ်လိုခဲ့သည့် ထိုပုန်ကန်မှုကိုပင် ၎င်းတို့က အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။

ယောနသန် အပ္ဖုစ် (Jonathan Maccabeus ဟုလည်း သိကြသည်) သည် မက္ကဘီးယန် ပုန်ကန်ရေးကို အစပြုခဲ့သော မတ္ထသိယ၏ သားများအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဆေလူးစစ် အင်ပါယာကို ဆန့်ကျင်သော ယုဒလူမျိုးတို့၏ ပုန်ကန်ရေးကို ဦးဆောင်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူ၏အစ်ကို ယုဒ မက္ကဘီးသည် စစ်မြေပြင်၌ သေဆုံးပြီးနောက်၊ ယောနသန်သည် မက္ကဘီးယန်တပ်ဖွဲ့များ၏ ခေါင်းဆောင်မှုကို လက်ခံယူခဲ့သည်။ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှုအပြင်၊ ယောနသန်သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း၏ တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ယုဒလူမျိုးတို့၏ ဝိညာဉ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ခေါင်းဆောင်နှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ဟူသော ယောနသန်၏ နှစ်မျိုးသော အခန်းကဏ္ဍသည် ယုဒသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်ကို မှတ်သားစေခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဟာစမိုးနီးယန် မင်းဆက်အတွင်း နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး အာဏာကို နှစ်မျိုးလုံး တစ်စုတစ်စည်းတည်း ခိုင်မာစွာ စုစည်းပေးခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုသည် ယုဒလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့ပြီး၊ ယုဒပြည်၌ ဟာစမိုးနီးယန် အုပ်စိုးမှုကို တည်ထောင်ရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

ရပ်ဖိယာစစ်အောင်ပွဲအပြီး၌ ပ်တိုလမီသည် ကျူးလွန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော အပြစ်တည်းဟူသည် မက္ကဘီတို့၏ ပုန်ကန်မှု အစပိုင်း၌ပင် အမှန်တကယ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုအပြစ်သည် ဘုရင် ဥဇ္ဇိယ၏ ကာလ၌ ယဇ်ပုရောဟိတ်တို့က တော်လှန်တားဆီးခဲ့သော အပြစ်တည်းဟူသော်လည်း၊ မက္ကဘီတို့က ဘုရားသခင်၏ ဗိမာန်တော်ဆိုင်ရာ အမှုတော်ဆောင်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်သည်ဟု ပေါ်ပေါက်စွာဆိုခဲ့ခြင်းမှာ အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်တို့ ပေါင်းစည်းခြင်း၏ လမ်းလွဲ၍ ပုန်ကန်သော ထင်ရှားပေါ်လွင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းသည် ယနေ့ ဘိုင်ဒင်၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ woke-ism ၏ ဝင်ရောက်ထိုးဖောက်မှုများကို ဆန့်ကျင်၍ ထရမ့်အား ထောက်ခံရန် စုရုံးလှုပ်ရှားနေသော ဘာသာပျက် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ ပုန်ကန်ခြင်းကို နိမိတ်ပြလျက်ရှိသည်။

သမ္မာကျမ်းစာသည် သူတို့ကို သူတို့၏အသီးအနှံအားဖြင့် သိရမည်ဟု သင်ပေးထားသည်။ ခရစ်တော်၏အချိန်ကာလ၌ ရှိခဲ့သော ဖာရိရှဲတို့သည် မတ္တသိယမှ စတင်ခဲ့သော ဟက်စမိုနီယန် မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကျန်ရစ်သော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မတ္တသိယနှင့် သူစတင်ခဲ့သော ပုန်ကန်တော်လှန်မှုသည် ဖာရိရှဲဝါဒ၏ အသီးအနှံများကို ထုတ်ဖော်ပေးခဲ့သကဲ့သို့၊ “Make America Great Again” ဟူသော အယူအဆကို ထောက်ခံနေသော သစ္စာပျက်သော ပရိုတက်စတင့်များလည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကသည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ဘုရားကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ကို အပြန်အလှန် ခွဲထားစေရန်ဖြစ်သည်ဟု နားလည်ထားခဲ့စဉ်က ကြီးမြတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဟနုကာပွဲတော်ဖြင့် အမှတ်တရ ကျင်းပလေ့ရှိသော အောင်ပွဲက ကိုယ်စားပြုသည့် အတုအယောင် အံ့ဖွယ်အမှု၏ အချိန်တွင်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းရေး လှုပ်ရှားမှုသည် ပွင့်လင်းစွာ ပေါ်ထွက်လာလိမ့်မည်။

ဤလေ့လာချက်ကို နောက်ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက်ဖော်ပြသွားမည်။