ဒံယေလကျမ်း - အမှတ် ကိုးဆယ့်သုံး

ဒံယေလကျမ်းက ထိုဗျာဒိတ်ကို တည်ထောင်သောသူမှာ ရောမပင်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ ဝီလျံ မီလာက ဤအချက်ကို သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည့်အခါ၊ မီလာအိုက် သမိုင်းကြောင်းရှိ ပရိုတက်စတန်များက ထိုသဘောကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များတွင်လည်း ထိုဗျာဒိတ်ကို တည်ထောင်သောသူမှာ ရောမပင်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် လောဒိကာအခြေအနေရှိ အက်ဒ်ဗင်တစ်ဝါဒသည် “သင်၏လူမျိုးထဲမှ ဓားပြများ” သည် အန်တီအိုခပ် အီပိဖနိစ်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည့် လဲကျသွားသော ပရိုတက်စတန်အမြင်ကို ယခု ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ မီလာအိုက်သမိုင်းကြောင်း၌ ကျော်ဖြတ်ခြင်းခံရလျက်ရှိသော ပဋိညာဉ်လူမျိုးသည် ယနေ့ ကျော်ဖြတ်ခြင်းခံရလျက်ရှိသော နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များ၏ ပဋိညာဉ်လူမျိုးက ယခု ဆန့်ကျင်နေသကဲ့သို့၊ အလားတူ အမှန်တရားတစ်ရပ်တည်းကိုပင် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ရှောလမုန်က ဤအကြောင်းကို ကောင်းစွာ ဆိုခဲ့သည်။

ပရောဖက်ပြုချက်အရ ရောမ၏ ပေါ်ထွန်းသရုပ်သဏ္ဍာန် သုံးမျိုးရှိပြီး၊ ပထမနှစ်မျိုးသော ပေါ်ထွန်းသရုပ်သဏ္ဍာန်တို့က တတိယသရုပ်သဏ္ဍာန်၏ လက္ခဏာအင်္ဂါများကို ဖော်ထုတ်ပြသကြသည်။ အကြောင်းမူကား သမ္မာတရားသည် သက်သေခံနှစ်ဦး၏ သက်သေခံချက်ပေါ်၌ တည်မြဲအတည်ပြုရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ပဂန်ရောမ၏ ဘာသာရေးသည် ပဂန်ဝါဒဖြစ်ပြီး၊ ပဂန်ဝါဒသည် စစ်မှန်သော ဘာသာတရား၏ အတုအယောင်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အတုငွေကို နားလည်သဘောပေါက်သည့် အဓိပ္ပာယ်အတိုင်း အတုအယောင်ဟု ဆိုရလောက်အောင် မဟုတ်ပေ၊ အကြောင်းမူကား ပဂန်ဝါဒသည် စစ်မှန်သော ဘာသာတရားနှင့် အမှန်အားဖြင့် ဆင်တူခြင်း မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အမြင်အရ ၎င်းတွင် အတုအယောင်ဆန်သော လက္ခဏာများ ရှိသည်။ ရောမမြို့သည် ယေရုရှလင်မြို့၏ အတုအယောင်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် ယေရုရှလင်ရှိ ဗိမာန်တော်၏ အတုအယောင်ဖြစ်သော ဗိမာန်တစ်ဆောင် (Pantheon) ရှိသည်။ ပဂန်ဝါဒ၏ ဘာသာရေးအကျင့်အကြံများသည် သန့်ရှင်းစေခြင်း မခံရသော၊ နတ်ဆိုးဆန်သော အရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် စာတန်၏ အတုအယောင် ဘာသာရေးအကျင့်အကြံများကို ကိုယ်စားပြုနေသည်။ ပဂန်ရောမ၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အား Pontifex Maximus ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ “Pontifex Maximus” ဟူသော ခေါင်းစဉ်သည် မူလက ရှေးရောမတွင် ရောမနိုင်ငံတော် ဘာသာရေး၏ အကြီးဆုံး ယဇ်ပုရောဟိတ်ကို ရည်ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ မူလအစသည် ရောမသမ္မတနိုင်ငံ အစောပိုင်းကာလအထိ ပြန်လည်ဆက်နွယ်နေသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ၊ ၎င်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး အာဏာတို့နှင့် ဆက်စပ်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့ခေတ် ရိုမန်ကက်သလစ် အသင်းတော်ရှိ Pope အသုံးပြုသော ခေါင်းစဉ်အဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

ပဂန်ရောမ၏ အကြီးဆုံးယဇ်ပုရောဟိတ်၏ ဘွဲ့အမည်မှာ Pontifex Maximus ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်ချုပ်သော ရောမ၏ အကြီးဆုံးယဇ်ပုရောဟိတ်၏ ဘွဲ့အမည်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းမှာ “အမြင့်ဆုံး ပွန်တိဖ်တို့အနက် အကြီးမြတ်ဆုံးသူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်အသုံးအနှုန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ သူသည် ရောမနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာတရားတွင် အကြီးဆုံးယဇ်ပုရောဟိတ်ဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် Jupiter ဘုရား၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်း၌ အဓိကတာဝန်ယူသူ ဖြစ်သည်။ Pontifex Maximus သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများကို အရေးပါစွာ ကိုင်ဆောင်ထားပြီး၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားအမျိုးမျိုးကို ကြီးကြပ်ခြင်းနှင့် ရောမဘာသာရေးပြက္ခဒိန် စနစ်တကျ လည်ပတ်နိုင်စေရန် သေချာစေခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ Pontifex Maximus သည် ရောမဘာသာတရား၏ အခမ်းအနားကျင့်စဉ်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ထုတ်၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသော ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည့် College of Pontiffs (Collegium Pontificum) ၏ ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။

အယူမှားရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းအာဏာရောမ နှစ်မျိုးစလုံး၏ အထက်တန်းယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းသည် Pontifex Maximus ဖြစ်ခဲ့သဖြင့်၊ ယနေ့ခေတ် ရောမ၏ ခေါင်းဆောင်၏ ဘွဲ့အမည်လည်း သဘာဝအလျောက် Pontifex Maximus ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်။ အယူမှားရောမ၏ ဘာသာတရားသည် အယူမှားဘာသာဖြစ်ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းအာဏာရောမ၏ ဘာသာတရားသည်လည်း အယူမှားဘာသာ ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုတိုင်လည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းကို ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံအသွင်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နောက်ဆုံးကာလ၏ ယနေ့ခေတ် ရောမ၏ ဘာသာတရားသည်လည်း ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံအသွင်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော အယူမှားဘာသာပင် ဖြစ်လိမ့်မည်။

အယူမှားအယူဝါဒရှိသော ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာပိုင် ရောမတို့သည် မိမိတို့ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးရမည့် အချိန်ကာလတစ်ခုစီ သီးသန့်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဒံယေလကျမ်း အခန်း ၁၁၊ အခန်းငယ် ၂၄ ၌ ဖော်ပြထားသော အချိန်ဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက် ပြည့်စုံစေရန်အတွက် အယူမှားအယူဝါဒရှိသော ရောမသည် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်တိုင်တိုင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးရမည်ဖြစ်သည်။

အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေး၏ အကြောင်းအရာမှာ အယူမှား ရောမဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အခန်းငယ် ဆယ့်ခြောက်တွင် သူတို့သည် အကြောင်းအရာအဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ အခန်းငယ် သုံးဆယ့်တစ်တိုင်အောင်လည်း အကြောင်းအရာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအခန်းငယ်များကို နောင်လာမည့် ဆောင်းပါးများတွင် ကျွန်ုပ်တို့ အထူးသဖြင့် ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်သော်လည်း၊ ဤနေရာ၌မူ ပရောဖက်ပြုချက်က အယူမှား ရောမသည် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည်ဟု ဖော်ထုတ်ထားသည်ကိုသာ ညွှန်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသည်မှာ ရောမက မိမိတို့၏ “devices” ကို “the strong holds” အပေါ် “even for a time” “forecasting” လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ “against” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံး၏ အမှန်တကယ် အဓိပ္ပာယ်မှာ “from” ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအခန်းငယ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ရောမသည် “the strong holds” မှ ကမ္ဘာကို ဦးဆောင်အုပ်ချုပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို “the strong holds” ဆိုသည်မှာ ရောမမြို့ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသို့ အုပ်ချုပ်မည့် ကာလမှာ “a time” ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလသည် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

ဘီစီ ၃၁ ခုနှစ်၊ အက်တီယမ်စစ်ပွဲ၌ ပဂန်ရောမသည် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးခြင်းကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်အထိ ထိုသို့ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တိုင်သည် အင်ပါယာ၏ မြို့တော်ကို ရောမမြို့၏ ခိုင်ခံ့သောခံတပ်မှ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနောက် အင်ပါယာသည် မိမိ၏ နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသော ကျဆင်းမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ ရောမမြို့သည် ပဂန်ရောမအတွက် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ “ခိုင်ခံ့သောခံတပ်” ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုမြို့မှ အုပ်စိုးနေစဉ်၌ ယင်းသည် မအောင်မြင်နိုင်သော အင်အားဖြစ်ခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တိုင်၏ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနောက် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲများတွင် ရောမမြို့သည် ဂျန်ဆဲရစ်နှင့် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော ဘာဘေးရီးယန်းလူမျိုးစုများ၏ တိုက်ခိုက်မှု ပစ်မှတ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုသူတို့ကို ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၈ ၏ ပထမတံပိုးလေးလုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။

ဤအကြောင်းကြောင့် ဒံယေလအခန်းကြီး ၁၁၊ အခန်းငယ် ၃၁ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာကို ထောက်မပေးရန် ထကြွလာခဲ့သော “လက်ရုံးများ” (အယူမှားရောမ) သည် ပထမဦးစွာ “ခွန်အား၏ သန့်ရှင်းရာဌာန” ကို ညစ်ညူးစေခဲ့သည်။ ရောမမြို့သည် အယူမှားရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာရောမ နှစ်မျိုးလုံးအတွက် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ “ခွန်အား၏ သန့်ရှင်းရာဌာန” ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား ခရစ်နှစ် ၃၃၀ တွင် အယူမှားအာဏာကို ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သို့ လွှဲပြောင်းလိုက်သဖြင့် ရောမမြို့သည် အင်အားတက်လာနေသော ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာရောမအတွက် ကျန်ရစ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်းအခန်းကြီး ၁၃၊ အခန်းငယ် ၂ တွင် နဂါး (အယူမှားရောမ) သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာရောမအား ၎င်း၏ “ရာဇပလ္လင်” ကို ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။ “ရာဇပလ္လင်” ဆိုသည်မှာ အာဏာတစ်ခုက အုပ်စိုးရာနေရာကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၅၃၈ မှ ၁၇၉၈ အထိ ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာရောမသည် “ကာလတစ်ကာလ” အတွက် အယူမှားရောမ အထွတ်အထိပ်အုပ်စိုးခဲ့သကဲ့သို့ အထွတ်အထိပ်အာဏာဖြင့် အုပ်စိုးခဲ့သည်။

ပရောဖက်ပြုချက်သည် ဘုရားမသိသော ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမတို့သည် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည့် သီးသန့်ကာလတစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်ပြသပြီး၊ ထိုသို့ အုပ်စိုးကြသောအခါ ၎င်းတို့၏ အာဏာစင်တာဖြစ်သော ရောမမြို့မှပင် အုပ်စိုးကြမည်ဖြစ်သည်။ ဘုရားမသိသော ရောမ၏ မချိုးဖောက်နိုင်သကဲ့သို့သော အင်အားသည် ရောမမြို့ကို စွန့်ခွာသည့်အခါ အဆုံးသို့ ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအဖြစ်သည် အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးတွင် “အချိန်” ဟူ၍ ကိုယ်စားပြုထားသော သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်၏ အဆုံးကို မှတ်သားပေးခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အုပ်စိုးမှု နှစ်တစ်ထောင်နှစ်ရာခြောက်ဆယ်သည် 1798 ခုနှစ်တွင် အဆုံးသို့ ရောက်သောအခါ၊ နပိုလီယံသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ရောမမြို့မှ ဖယ်ရှားစေခဲ့ပြီး၊ သူသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရာ၌ သေဆုံးခဲ့သည်။

ဘုရားမသိသော ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမတို့သည် နောက်ဆုံးသောကာလများ၌ ခေတ်သစ်ရောမသည် သတ်မှတ်ထားသော ပရောဖက်ပြုကာလတစ်ရပ်အတွင်း အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည်ကို တည်ထောင်ပြသကြသည်။ “အချိန်မရှိတော့” သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးသောကာလများ၌ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကာလသည် သီးသန့်သတ်မှတ်ထားသော ကာလတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ မကြာမီ ပေါ်ထွက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေမှ စတင်ကာ၊ မိက္ခေလသည် ရပ်တည်၍ “မတရားသောသူသည် မတရားသကဲ့သို့ပင် နေစေ။ ညစ်ညူးသောသူသည် ညစ်ညူးသကဲ့သို့ပင် နေစေ။ ဖြောင့်မတ်သောသူသည် ဖြောင့်မတ်သကဲ့သို့ပင် နေစေ။ သန့်ရှင်းသောသူသည် သန့်ရှင်းသကဲ့သို့ပင် နေစေ” ဟု ကြေညာသောအချိန်၊ လူသားတို့၏ ကရုဏာကာလ ပိတ်သိမ်းသည့်တိုင်အောင် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။

ရောမမြို့ရှိ ကော်လော့စီယမ်၌ အယူမှားရောမသည် မိမိ၏ သွေးစွန်းသမိုင်းတစ်လျှောက် ခရစ်ယာန်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစိုးမိုးခဲ့သော အမှောင်ခေတ်များအတွင်း သက်သေခံ၍ အသက်ပေးခဲ့သော သူတော်စင်တစ်ရာသန်းကို ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်က သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း ခရစ်ယာန်သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းထားကြသော်လည်း၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်သည် ထိုဆိုချက်ကို ငြင်းဆိုကာ ခန့်မှန်းအရေအတွက်ကို ငါးဆယ်သန်းခန့်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ အယူမှားရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာရောမတို့ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသူများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ်ရောမသည်လည်း နောက်ဆုံးသောကာလ၌ ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသော လူမျိုးတော်ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မည်ဖြစ်သည်။

ပဂန်ရောမသည် လောကကို အုပ်စိုးရန် လက်သို့ယူစဉ် ပထဝီအနေအထားဆိုင်ရာ အတားအဆီး သုံးရပ်ကို အောင်မြင်ကျော်လွှားခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမသည်လည်း လောကကို အုပ်စိုးရန် လက်သို့ယူစဉ် ပထဝီအနေအထားဆိုင်ရာ အတားအဆီး သုံးရပ်ကို အောင်မြင်ကျော်လွှားခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ရောမသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင် (ဘုရားမဲ့ဝါဒီ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ) ကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ မကြာမီလာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေ အချိန်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အားဖြင့် ဂုဏ်အသရေရှိသောပြည် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) ကို ဖြိုချမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းသည် အီဂျစ်ကို (ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကို) အောင်မြင်လိမ့်မည်။

ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ အပိုဒ် ၄၁ တွင် ဖော်ပြထားသော “ဘုန်းထင်ရှားသောပြည်” သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သင်္ကေတဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ပေးသည့် အမှန်တရားကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက်၊ ယုဒအနွယ်၏ ခြင်္သေ့တော်သည် နောက်ဆုံးကာလ၏ ပရောဖက်ပြုချက်ကို လေ့လာသော ကျောင်းသားများအား ပရောဖက်ပြုချက်၏ သုံးဆအသုံးချခြင်းဆိုင်ရာ နိယာမကို ဖွင့်ပြတော်မူခဲ့သည်။ ထိုနောက်ဆုံးအပိုဒ် ခြောက်ပိုဒ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အလင်းကို ဒံယေလကျမ်း၌ “နေ့စဉ်” ဟု ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသော သမိုင်းကို ဒံယေလ ၁၁:၃၁ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ဤအခန်း၏ နောက်ဆုံးအပိုဒ် ခြောက်ပိုဒ်ပေါ်သို့ အသုံးချခြင်းအားဖြင့် တည်ထောင်ထားပြီးဖြစ်သည်။ မီလာ၏ ပရောဖက်ပြု ခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်၏ သော့ချက်ဖြစ်လာခဲ့သော ထိုအခြေခံကျောက်တုံးအမှန်တရား (“နေ့စဉ်”) သည်လည်း နောက်ဆုံးကာလ၏ ပရောဖက်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မီလာ၏ မူဘောင်သည် ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခဲ့သော ပျက်စီးစေသည့် အာဏာနှစ်ရပ်ဖြစ်သည့် အယူဝါဒမဲ့ဘုရားမဲ့ခြင်းနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အပေါ် အခြေပြုထားပြီး၊ နောက်ဆုံးကာလ၏ မူဘောင်သည် နောက်ဆုံးကာလ၌ ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသော ပျက်စီးစေသည့် အာဏာ သုံးရပ်အပေါ် အခြေပြုထားသည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိလာသော အသိပညာ၏ တိုးပွားခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည့် ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ နောက်ဆုံး ခြောက်ပိုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသော အသိပညာတိုးပွားခြင်းသည်၊ ဟိဒေကယ် မြစ်အားဖြင့်လည်း ကိုယ်စားပြုထားသကဲ့သို့၊ အမှန်တရား၏ ရန်သူများက ဆန့်ကျင်တားဆီးခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန့်ကျင်မှုကြောင့် ပရောဖက်ပြုချက်ကို သုံးဆ အသုံးချခြင်း၏ နိယာမကို နားလည်သဘောပေါက်လာရပြီး၊ ထိုနိယာမကို အစပိုင်း၌ ရောမ၏ သုံးဆ အသုံးချမှုအဖြစ်သာ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအရာပင် ပရောဖက်ပြု သမိုင်း၏ ရူပါရုံကို တည်ဆောက်ပေးသော အဓိကအကြောင်းအရာဖြစ်သည်။

ရောမ၏ သရုပ်သကန်သုံးမျိုးကို သုံးဆင့်အသုံးချခြင်းအားဖြင့် ပဂံရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းအာဏာရောမတို့၏ ဘာသာရေးသည် ပဂံဝါဒဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် သူတို့၏ ဘာသာရေးကို Pontifex Maximus ဟူသော ဘွဲ့အမည်ခံထားသော လူတစ်ဦးက အုပ်ချုပ်နေကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြသည်။ ရောမ၏ ထိုသရုပ်သကန်နှစ်မျိုးက သတ်မှတ်ထားသော ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ရပ်အတွင်း အထွတ်အထိပ်အာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည့် အစမပြုမီ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အင်အားသုံးခုကို ဖယ်ရှားပစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် သူတို့သည် မိမိတို့၏ ခိုင်ခံ့ရာ သန့်ရှင်းရာဌာနဖြစ်သော ခုနစ်တောင်ကုန်းရှိသော ရောမမြို့မှ အုပ်စိုးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြသည်။ ထို့ပြင် ထိုနှစ်မျိုးလုံးက ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိလူတို့ကို သူတို့က ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့ကြောင်း သက်သေခံခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဤသက်သေနှစ်ပါးအပေါ် အခြေခံ၍ ခေတ်သစ်ရောမ၏ ဘာသာရေးသည် ပဂံဝါဒဖြစ်မည်ကို၎င်း၊ သူမသည် Pontifex Maximus ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို ဆောင်သော ရောမပုပ်ရဟန်းက ဦးဆောင်ညွှန်ကြားမည်ကို၎င်း ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိကြသည်။

မဟာပြည့်တန်ဆာမသည် အာဏာကို သိမ်းပိုက်၍ အမြင့်ဆုံးသော အုပ်စိုးမှုကို ပြုမီ၊ ခေတ်သစ် ရောမသည် အတားအဆီး သုံးခုကို ကျော်လွှားရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအတားအဆီးများအနက် ပထမတစ်ခုမှာ အတိတ်သမိုင်း၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဥရောပ၌ ရောမ၏ အာဏာကို ဆန့်ကျင်တားဆီးခဲ့သော ရောမ၏ ဘုရားမဲ့ ရန်သူဖြစ်သည့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပျက်သုဉ်းသွားခြင်းဖြင့် ထိုအတားအဆီးကို ဖယ်ရှားပြီးဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုသော အတားအဆီးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ မကြာမီ ရောက်ရှိလာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေကြောင့် ဖြိုချခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ကုလသမဂ္ဂသည် မိမိ၏ အာဏာကို ခေတ်သစ် ရောမထံသို့ အချိန်တိုအတွင်း ပေးအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အပြည့်အဝ နန်းတင်ခံရပြီးသောအခါ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။

ဒံယေလကျမ်းနှင့်၊ အထူးသဖြင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၈ သည်၊ ခေတ်သစ် ရောမကို မှန်ကန်စွာနားလည်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသော ရောမ၏ ပရောဖက်ပြု သဘောလက္ခဏာများကို ပေးထားသည်။ ထိုသဘောလက္ခဏာများအနက် တစ်ရပ်မှာ၊ ခရစ်နှစ် ၃၃၀ တွင် ကွန်စတန်တင်က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အတိုင်း ရောမအင်ပါယာကို အရှေ့နှင့် အနောက်ဟူ၍ ခွဲဝေခြင်းဖြစ်သည်။ အယူမှားရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်စိုးသော ရောမကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း စဉ်းစားကြည့်လျှင်လည်း၊ ရောမ၏ နှစ်ဖက်သဘောသဘာဝကို ထင်ဟပ်ပြောဆိုနေသည်။ အနောက်ရောမနှင့် အရှေ့ရောမကို ပေါ်ပေါက်စေခဲ့သော ကွန်စတန်တင်၏ ခွဲဝေမှုသည်၊ အယူမှားရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်စိုးသော ရောမတို့အတွက် ဒုတိယသက်သေတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ကွန်စတန်တင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် နိုင်ငံရေးအာဏာကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘာသာရေးအသင်းတော်အာဏာကို ချန်ထားခဲ့သည်။ အယူမှားရောမသည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးပညာကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်စိုးသော ရောမသည် အသင်းတော်အုပ်ချုပ်ရေးကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ဒံယေလ ၂ ၏ သံနှင့် မြေစေးအားဖြင့် သို့မဟုတ် ဒံယေလ ၈ ၏ အထီးချိုနှင့် အမချိုအားဖြင့် သို့မဟုတ် ဒံယေလ ၇ ၏ သားကောင်တိရစ္ဆာန်များနှင့် ဒံယေလ ၈ ၏ သန့်ရှင်းရာဌာနဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်များအားဖြင့် ပုံဆောင်ပြထားသည့်အတိုင်း၊ အရှေ့သည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးပညာ ဖြစ်ပြီး၊ အနောက်သည် အသင်းတော်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ်ရောမသည်လည်း သဘောသဘာဝအားဖြင့် နှစ်ဖက်ပါဝင်သော အရာဖြစ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၊ သံနှင့် ရွှံ့၊ ထို့ပြင် ဘာသာရေးအာဏာပညာနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာပညာတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော အစုအဖွဲ့တစ်ရပ်ဖြစ်မည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ရောမသည် သဘောသဘာဝအားဖြင့် သုံးဖက်ပါဝင်သော အရာလည်း ဖြစ်သည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၈ တွင် အနောက်ရောမနှင့် အရှေ့ရောမတို့သည် အမှန်တကယ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ကေတအရလည်းကောင်း၊ သုံးပိုင်းခွဲခြားခံခဲ့ရသည်။ အရှေ့ရောမမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကွန်စတန်တင်းသည် မိမိ၏ နိုင်ငံကို မိမိ၏ သား သုံးယောက်အား အမှန်တကယ် ခွဲဝေပေးခဲ့ပြီး၊ အနောက်ရောမမှာမူ ရောမအင်ပါယာက အသုံးပြုခဲ့သော အစိုးရဖွဲ့စည်းပုံ သုံးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုသော နေ၊ လ၊ ကြယ်တို့ဖြင့် သင်္ကေတအရ ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ်ရောမသည် ဘာသာရေးအာဏာပညာနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာပညာ ဟူသော နှစ်ဖက်ပါဝင်သော အရာဖြစ်သော်လည်း၊ နဂါး၊ သားရဲနှင့် မိစ္ဆာပရောဖက်တို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော သုံးဖက်ပေါင်းစည်းမှုကိုလည်း ကိုယ်စားပြုမည်ဖြစ်သည်။

ပဂံရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဆိုင်ရာ ရောမတို့၏ ထင်ရှားပေါ်လွင်မှုများသည် နောက်ဆုံးခေတ် မော်ဒန်ရောမ၏ ရှုပ်ထွေးနက်နဲသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ မကြာမီ ထွက်ပေါ်လာမည့် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော သုံးမျိုးပေါင်းစည်းမှုသည် ကမ္ဘာကို အာမာဂက်ဒုန်သို့ ပို့ဆောင်စေသည်။ ယင်းသည် အသင်းတော်နှင့် အစိုးရတို့၏ ပေါင်းစပ်မှုကို သင်္ကေတပြုသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ “သားရဲ၏ ရုပ်ပုံ” ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဦးခေါင်းမှာ မိမိ၏ တန်ခိုးအာဏာ၏ အခြေစိုက်ရာဖြစ်သော ရောမမြို့မှ အုပ်စိုးသော Pontifex Maximus ဖြစ်သည်။ အပြစ်၏ လူ၏ အရပ်ဘက်အာဏာကို ကုလသမဂ္ဂက ပံ့ပိုးပေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ အန္တိခရစ်၏ သုံးမျိုးဖြစ်သော်လည်း နှစ်မျိုးသဘောဆောင်သော စနစ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အတင်းအကျပ်ပြု လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကြီးအား လက်ခံစေရန် အတင်းအဓမ္မ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းကြီး ၁၃၊ အခန်းငယ် ၂ ၌ ပဂံရောမ (နဂါး) သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်ချုပ်မှုအား “မိမိ၏ တန်ခိုး၊ မိမိ၏ ပလ္လင်၊ နှင့် ကြီးမားသော အာဏာ” ကို ပေးခဲ့သကဲ့သို့၊ ပဂံရောမအားဖြင့် ပုံဆောင်ပြထားသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည်လည်း မော်ဒန်ရောမအတွက် ထိုအလုပ်သုံးမျိုးကို အတူတကွ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ပလ္လင်သည် တောင်ခုနစ်လုံးရှိသော ရောမမြို့အတွင်းရှိ ဗာတီကန်မြို့တော် ဖြစ်ပြီး၊ အာဏာသည် ကုလသမဂ္ဂ ဖြစ်ကာ၊ တန်ခိုးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်ချုပ်မှုကို “မိမိအဆုံးသို့ ရောက်လာမည်ဖြစ်၍၊ မည်သူမျှ သူ့ကို မကူညီကြ” မည့်နေရာသို့ ကမ္ဘာကို အတူတကွ ဦးဆောင်ပို့ဆောင်ကြသည်။

ဤလေ့လာမှုကို နောက်ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်။