ပာနီယုမ် — အမှတ် ဆယ့်ကိုး

ဒံယေလအခန်း ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၁၀ မှ ၁၆ အထိကို မှန်ကန်စွာ ပိုင်းခြားနားလည်ရန်သော့ချက်မှာ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် The Time of the End မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေခဲ့စဉ်၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်သုံးဆယ်ကျော်က အသုံးပြုခဲ့သော အခြေခံပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ အသုံးချချက်များ၌ တွေ့ရှိရသည်။ နှစ်သုံးဆယ်အကြာတွင် သခင်သည် ၁၈၃၁ ခုနှစ်၌ Millerite သတင်းစကားကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခဲ့သကဲ့သို့ အခြားသော ပရောဖက်ပြုသတင်းစကားတစ်ခုကိုလည်း စနစ်တကျ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြခဲ့သည်။ ဤနှစ်သုံးဆယ်၏ omega သမိုင်း၌ စနစ်တကျ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ရမည့် သတင်းစကားကို Josiah Litch ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အစ္စလာမ်နှင့်ဆိုင်သော ယခင်သတင်းစကားတစ်ရပ်ကို ပြင်ဆင်ခြင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ Samuel Snow ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော closed door သတင်းစကားကို ပြင်ဆင်ထားသော သတင်းစကားအဖြစ်လည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုထားပြီး၊ ထိုအရာသည် အပျိုကညာဆယ်ပါး ပုံဥပမာ၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်သည် မိမိ၏ တရားစီရင်ခြင်းအမှုကို အဆုံးသတ်နေစဉ် စစ်ဆေးကာလ၏ တဖြည်းဖြည်း ပိတ်သွားသော တံခါးများအကြောင်း သတိပေးချက်နှင့်အတူ ပါဝင်သော အစ္စလာမ်ဆိုင်ရာ သတင်းစကားတစ်ရပ်ကို ကြေညာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသတင်းစကားမှာ နှစ်ဆင့်ပါဝင်သော သတင်းစကားဖြစ်ပြီး၊ အတွင်းပိုင်းလိုင်းနှင့် အပြင်ပိုင်းလိုင်းတို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကာ၊ ထိုလိုင်းနှစ်ခုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယေရှုခရစ်၏ ဖွင့်ပြခြင်းကဲ့သို့ ပရောဖက်ပြုချက်တစ်ရပ်ကို တံဆိပ်ဖြည်ဖွင့်လှစ်သည့်အခါ အမြဲတစေ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော အဆင့်သုံးဆင့် စမ်းသပ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်၏ ပထမအဆင့်နှစ်ဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။

“အဆုံးကာလ” မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၈၉ ခုနှစ် အဆုံးကာလ၌ တံဆိပ်ဖွင့်လှစ်ခံရသော ဒန်ယေလအခန်းကြီး ၁၁ ၏ နောက်ဆုံး ခြောက်ပိုဒ်၌ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် အမေရိကန်၏ အနာဂတ်နှင့်ဆိုင်သော အခြေခံ အနှစ်ချုပ်ကို ပါဝင်ထားသည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းသည် အများပြည်သူမှတ်တမ်းတွင် နှစ်သုံးဆယ်တိုင်တည်ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ မဂ္ဂဇင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရာတစ်ရပ်မှာ အထူးသဖြင့် ယူကရိန်းတွင် ကက်သလစ်ဝါဒ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်ရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒတို့အကြားရှိ ဘာသာရေးပဋိပက္ခဖြစ်ကြောင်းကို မည်သူမျှ မမြင်ခဲ့ကြ။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်ကာလမှစသော ထိုဘာသာရေးစစ်ပွဲသည် ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်၌ သူတို့နှစ်ဦးစလုံး ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သော ပုန်ကန်မှုအရ ပတိုလမဲနှင့် ဩဇိယတို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် ပူတင်၏ ဘာသာရေးကျဆုံးမှု၏ နောက်ခံအခြေအနေကို ရှင်းပြသည်။ ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်သည် ပတိုလမဲ၏ ဗိမာန်တော်မဟုတ်ဘဲ ဩဇိယ၏ ဗိမာန်တော်ဖြစ်သည်။ ပူတင်နှင့် ဇယ်လင်စကီတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် တူညီသော ဗိမာန်တော်ကို မတူညီသော နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ညစ်ညမ်းစေကြသည်။ တစ်ဦးမှာ အီဂျစ်လူအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဦးမှာ ယုဒလူအဖြစ်ဖြစ်သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ဘက်၏ မင်းကြီးကို ဆန့်ကျင်ရုန်းကန်နေခဲ့သော အသင်းတော်မှာ ကက်သလစ်အသင်းတော်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ရမည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်၏ ဘုရားမဲ့ဝါဒက မြောက်ဘက်၏ မင်းကြီးအား သေစေနိုင်သောဒဏ်ရာကို ပေးအပ်ခဲ့သဖြင့်၊ အထူးသဖြင့် ယူကရိန်း၌ ကက်သလစ်အသင်းတော်အပေါ် ဘုရားမဲ့ဝါဒက ရှည်လျားစွာ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုအတွက် ပုပ်ရဟန်းအာဏာက ပြန်လည်လက်တုံ့ပြန်မည်မဟုတ်ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုနိုင်မည်နည်း။ ထို့ထက် အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ ယူကရိန်းနှင့်ဆိုင်သော ဤရှင်းလင်းသောသက်သေခံချက်သည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ထုတ် စာစောင်တစ်စောင်မှ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုစာစောင်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၏ သမိုင်းအကြောင်းကို 世俗သမိုင်းပညာရှင်များအား ကိုးကားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယခု သခင်သည် အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ ဝှက်ထားသောသမိုင်းကို ဖွင့်လှစ်တော်မူနေချိန်တွင်၊ ရာဖိယစစ်ပွဲနှင့် ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များ၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို ပေးရန် အော်သဒောက်စ်အသင်းတော်နှစ်ရပ်အကြားရှိ ရုန်းကန်မှုကို ညွှန်ပြတော်မူပြီးဖြစ်ကာ၊ လွန်ခဲ့သော သုံးဆယ်နှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့သော The Time of the End မဂ္ဂဇင်း၌လည်း လိုအပ်သော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုများကို ထည့်သွင်းထားပြီးဖြစ်သည်။

နပိုလီယံ၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းသည် လီနင်၊ စတားလင်နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ စနစ်တို့၏ တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးလာခြင်းနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ တောင်ပိုင်းနိုင်ငံတော်သည် မိမိ၏ မြို့တော်ကို ရုရှားသို့ ရွှေ့ပြောင်းသောအခါ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အဓိက တော်လှန်ရေးနှစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမတော်လှန်ရေးမှာ ဇာဘုရင်ကို ဖြုတ်ချခဲ့သောကြောင့် “ရုရှားတော်လှန်ရေး” ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အရာဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ထိုနှစ်တည်းတွင်ပင် ဘော်လ်ရှီဗစ် တော်လှန်ရေးက ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တိုင်အောင် ကြာမြင့်သော ပြည်တွင်းစစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။

တောင်ဘက်၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ရှင်ဘုရင်အဖြစ် ရုရှား၏ အစပြုခြင်းသည် ပြည်တွင်းစစ်သို့ ဦးတည်စေသော တော်လှန်ရေး နှစ်ဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နိုင်ငံများ၏ ပေါင်းစည်းမဟာမိတ်တစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခြင်းသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းသည်လည်း အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ဘာလင်တံတားနံရံကို ဖြိုချခြင်းဖြင့် စတင်ကာ၊ ထို့နောက် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဖျက်သိမ်းခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ တောင်ဘက်၏ ရှင်ဘုရင်ဖြစ်သော ရုရှား၏ နောက်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဗလာဒီမီယာ ပူတင်ကို ရုရှား၏ ပထမဆုံး အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သော ဗလာဒီမီယာ လီနင်က ပုံဆောင်ခဲ့သည်။

“Vladimir” သည် “ကြီးမြတ်သော ခေါင်းဆောင်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ “Putin” သည် “လမ်းခရီး” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “Lenin” သည် “ကြီးမြတ်သော မြစ်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း၊ Vladimir Lenin သည် မိမိ၏ အမှန်တကယ် နာမည်ဖြစ်သော Vladimir Ilyich Ulyanov ကို ဖုံးကွယ်ရန် “Lenin” ဟူသော အမည်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ “Ilyich” သည် “ဧလိယ၏သား” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ “Ulyanov” သည် “နုပျိုသော ဧလိယ၏သား” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ဘီစီ ၂၁၇ ခုနှစ် ရာဖိယစစ်ပွဲအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော သမိုင်းလမ်းကြောင်း၌ ရုရှား၏ ကြီးမြတ်သော ခေါင်းဆောင်ကို ရုရှား၏ ပထမခေါင်းဆောင်က ပုံဆောင်ထားခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ဗလာဒီမီးယာ လီနင်အဖြစ် အင်အားကြီး မြစ်၏ ကြီးမြတ်သော ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော်လည်း မိမိ၏ အမည်ကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်။ အမည်သည် စရိုက်လက္ခဏာ၏ သင်္ကေတဖြစ်သဖြင့် ဗလာဒီမီးယာက မိမိ၏ အမည်နှစ်ခုကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်းသည် “ဘုရားသခင်သည် ယေဟောဝါဖြစ်တော်မူသည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဧလိယအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသော စရိုက်လက္ခဏာထက် နိုင်ငံရေးအယူအဆ၏ ကြီးမားသော မြစ်တစ်စင်းကို ရွေးချယ်သော စရိုက်လက္ခဏာကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဘုရားမရှိဝါဒ၏ အမြစ်မှာ ဘုရားသခင်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားမရှိဝါဒသည် တောင်ဘက်မင်း၏ အဓိက စရိုက်လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ လီနင်၏ ဒုတိယနှင့် တတိယ ပေးအပ်သော အမည်တို့သည် ဧလိယနှင့် သူ၏သားကို အလေးပေးဖော်ပြကြပြီး၊ တောင်ဘက်မင်းအဖြစ် ရုရှား၏ အဆုံးသတ်ကို ရာဖိယစစ်ပွဲ၌ အောင်ပွဲရခဲ့သော ပတိုလေမီ ၄ က ကိုယ်စားပြုထားသည်။ သို့သော် ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ် ပါနီယံစစ်ပွဲ၌ အန်တီအိုခပ် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ ပတိုလေမီ၏ ငါးနှစ်အရွယ်သားက ထိုအခါ အုပ်စိုးနေခဲ့သည်။ လီနင်၏ မူလအမည်နှစ်ခုသည် ဧလိယနှင့် သူ၏သားကို သတ်မှတ်ပြသပြီး၊ ပတိုလေမီနှင့် သူ၏သားတို့နှင့် ကိုက်ညီစေသည်။ ဧလိယနှင့် သူ၏သားသမီးတို့ထံသို့ ပေးအပ်သော သတင်းစကားသည် “ထာဝရဘုရား၏ ကြီးမြတ်၍ ကြောက်မက်ဖွယ်သော နေ့ရက်” မတိုင်မီ၊ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုနေရာသည် ရာဖိယနှင့် ပါနီယံ စစ်ပွဲများတည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။

ဒံယေလ ၁၁ ၏ ၁၁ ကြိမ်မြောက် အပိုဒ်၌ ဥဇ္ဇိယနှင့် ပတိုလမေ၏ သက်သေခံချက်တို့သည် ကိုက်ညီကြ၏။ ဥဇ္ဇိယသည် မိမိပုန်ကန်မှုနှင့် နူနာရောဂါ ခံရပြီးနောက် ၁၁ နှစ် အသက်ရှင်ခဲ့သော်လည်း၊ ပတိုလမေသည် စုစုပေါင်း ၁၇ နှစ် အုပ်စိုးခဲ့၏။ ထို ၁၇ နှစ်သည် အပိုဒ် ၁၁ နှင့် အပိုဒ် ၁၅ အကြားရှိ စစ်ပွဲနှစ်ခုပတ်လည်ကာလ၏ နှစ်ရေအရေအတွက်နှင့် တူညီပေသည်။ ဘီစီ ၄၅၇ တွင် အစပြုသော နှစ် ၂၅၀ ပရောဖက်ပြုချက်သည် ထိုစစ်ပွဲနှစ်ခုပြတ်ကြား အလယ်ဗဟိုဖြစ်သော ဘီစီ ၂၀၇ တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့၏။ ရာဖိအာပြီးနောက် ၁၀ နှစ်နှင့် ပေနီအမ်မတိုင်မီ ၇ နှစ် ဖြစ်သည်။ ပတိုလမေ ၄ ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ဘီစီ ၂၂၁ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် ဘီစီ ၂၀၄ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့်၊ ပတိုလမေ၏ ၁၇ နှစ်သည် ရာဖိအာမှ ပေနီအမ်အထိရှိသော ၁၇ နှစ်ကာလနှင့် တူညီသော လမ်းကြောင်းမဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင် ၆၄ ခုနှစ်တွင် နေရိုနှင့်အတူ အစပြု၍ ၃၁၃ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်သော နှစ် ၂၅၀ ပရောဖက်ပြုချက်၏ နိဂုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ထို ၁၇ နှစ်နှင့်လည်း တူညီသည်မဟုတ်ပေ။ ၃၁၃ ခုနှစ်မှ ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေဥပဒေ ၃၂၁ ခုနှစ်အထိ ၈ နှစ်ရှိ၏။ ထို့နောက် ၉ နှစ်အကြာ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တိုင်းသည် နိုင်ငံတော်ကို အရှေ့နှင့် အနောက် ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့၏။

အလွန်မဝေးသော အနာဂတ်တွင် ပူတင်နှင့် ရုရှားသည် ယူကရိန်းကို အနိုင်ယူကြမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ပထောလမဲနှင့် ဥဇ္ဇိယ၏ ခြေရာများသည် အခန်းငယ် ၁၂ ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော သမိုင်းတွင် ပြန်လည်ထင်ဟပ်စပြုမည်။ သမ္မာကျမ်းစာပါ သက်သေခံနှစ်ဦးက ပူတင်အတွက် နောက်ဆုံးအကျပ်အတည်းသည် ဘုရားကျောင်းနှင့် အစိုးရ ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းတစ်ရပ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်မည်ဟု ပြထားသည်။ သူတို့၏ ပုန်ကန်မှုသည် ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်၌ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခဲ့သဖြင့်၊ ဤအချက်က ဥဇ္ဇိယ၏ ဗိမာန်တော်နှင့် ဘာသာရေးကို ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ကိုးကားချက်၏ အမှတ်အသားအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။

“အစိမ်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော Zelenskyy သည် မိခင်မြေကို ကိုးကွယ်သော အစိမ်းရောင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုအားဖြင့် သင့်လျော်စွာ ကိုယ်စားပြုထားသော ၎င်းတို့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အစီအစဉ်ရှိသည့် ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအယူဝါဒစွဲ ဗျူရိုကရက်များ၏ ကြိုးဆွဲရုပ်တစ်ရုပ် ဖြစ်သည်။ Zelenskyy သည် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ခြင်းမှာ သင့်လျော်လှပေသည်၊ အကြောင်းမူကား သူသည် အခြားသော အာဏာများ၏ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ “အစိမ်း” ဟူသော သူ၏အမည်အဓိပ္ပာယ်က လူသားသမိုင်း၏ စစ်တုရင်ဘုတ်ပေါ်တွင် သူ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို လမ်းညွှန်နေသော နိုင်ငံရေးဒဿနကို ခွဲခြားဖော်ပြနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ Zelenskyy အတွက် အရှုံးပေးရမည့် အဆုံးသတ်သည် အလွန်နီးကပ်လျက်ရှိသည်။

ဤနောက်ဆုံးသမိုင်းကာလ၌ ဥဇိယနှင့် ပတိုလမေ၏ ပုန်ကန်မှုသည် တစ်ဖန်ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပြသခံရလိမ့်မည်။ သို့သော် ပတိုလမေ (ပူတင်) သည် Panium စစ်ပွဲမတိုင်မီ လေးနှစ်ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ တောင်ဘက်ဘုရင်၏ နောက်ဆုံးအုပ်စိုးရှင်ကိုမူ အကျင့်ပျက်၍ အရည်အချင်းမပြည့်ဝသော အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်များ အဆက်မပြတ် ကိုင်တွယ်အုပ်စိုးနေကြသော အသက်ငါးနှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။

ပတိုလမီ ၅ သည် ဘီစီ ၂၀၄ ခုနှစ်တွင် (သူ၏ဖခင်၏ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်သော သေဆုံးမှုနောက်ပိုင်း) နန်းတက်သောအချိန်၌ အသက် ၅ နှစ်မှ ၆ နှစ်ခန့်သာ ရှိသေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အုပ်စိုးမှုကာလအတွင်း ပတိုလမီ နိုင်ငံတော်မှာ အရည်အချင်းမပြည့်မီသော သို့မဟုတ် အကျင့်ပျက်သော အုပ်ထိန်းအစိုးရများ ဆက်တိုက်ပေါ်ပေါက်မှုကြောင့် လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းမရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ပထမ အုပ်ထိန်းအစိုးရကာလမှာ ဘီစီ ၂၀၄ မှ ၂၀၂ အထိ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလသည် ပတိုလမီ ၄ ၏ သေဆုံးမှုကို ဖုံးကွယ်ထားပြီး သူ၏မိခင် အာစီနိုအီ ၃ ကို သတ်ဖြတ်လိုက်သည့်နောက် ဖြစ်သည်။ နန်းတွင်းအကြိုက်တော်များဖြစ်သော ပတိုလမီ ၄ လက်ထက်တွင် ကာလရှည်ကြာ အမှုထမ်းခဲ့သော ဝန်ကြီး ဆိုစီဘီယုစ်နှင့်၊ ပတိုလမီ ၄ ၏ မယားငယ် အာဂသိုကလီယာ၏ အစ်ကို အာဂသိုကလိစ်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို အုပ်ထိန်းမင်းများအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကို အုပ်ထိန်းစောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည့် အလိုတော်စာတမ်းတစ်စောင်ကို အတုပြုလုပ်ခဲ့သည် သို့မဟုတ် တင်ပြခဲ့ကြပြီး၊ ငယ်ရွယ်သော ဘုရင်ကို အာဂသိုကလီယာနှင့် သူမ၏ မိသားစု၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ ထားရှိကာ၊ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်လာနိုင်သူများကို ဖယ်ရှားရှင်းလင်းခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး၏ အများစုကို ဆိုစီဘီယုစ်က ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဘီစီ ၂၀၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အဂါသို့ကလိစ်သည် အာဏာလွှမ်းမိုးသော အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်လာသဖြင့် အပြောင်းအလဲတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သူသည် ကာမဂုဏ်အလိုလိုက်ခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမကျွမ်းကျင်မှုတို့ကြောင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မုန်းတီးခံရသည်။ အလက်ဇန်ဒြီးယားမြို့တွင် ပြည်သူလူထုအုံကြွမှုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ နာမမည်အရသာ ဘုရင်ဖြစ်နေသော ကလေးဘုရင်၏ သဘောတူညီမှုကို ရရှိထားသကဲ့သို့ပင်၊ လူအုပ်က သူ့ကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဆက်ခံသော အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်များမှာ ပေလူစီယမ်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး တလေပိုလီမုစ် ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် အာရစ်စတိုမီနီးစ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ပေနီယမ်စစ်ပွဲအချိန်သို့ ရောက်သောအခါ၊ ထိုနိုင်ငံသည် ဤသို့ အလှည့်ကျ ပြောင်းလဲနေသော အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်း အကြံပေးများ၏ လက်အောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။

ပာနီယမ် စစ်ပွဲတွင် ပတိုလမဲဘက်မှ တပ်ဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင် ပတိုလမဲ ၅ က မဟုတ်ဘဲ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအုပ်ထိန်းမှုကာလအောက်တွင် ခန့်အပ်ထားသော အိတ်တိုလီယာပြည်သား စစ်ဗိုလ်ချုပ် စကိုပါစ်က စစ်မြေပြင်တွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ လူငယ်ဘုရင်တွင် အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ထိန်းချုပ်နိုင်မှု မရှိခဲ့ပါ—ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ စစ်ရေးမဟာဗျူဟာ၊ နှင့် နိုင်ငံတော်တစ်ရပ်လုံး၏ အားနည်းချက်တို့သည် အုပ်ထိန်းမင်းများ၏ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းပျက်ကွက်မှု၊ အတွင်းပိုင်းပုန်ကန်ထကြွမှုများ (ဥပမာ အီဂျစ်ဒေသခံတို့၏ ထကြွပုန်ကန်မှုများ) နှင့် နန်းတွင်းအကြံအစည်လှည့်ကွက်များမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤမတည်ငြိမ်မှုကြောင့် အန္တီအိုခတ် ၃ မဟာမင်းသည် ပာနီယမ်၌ စကိုပါစ်ကို ပြတ်ပြတ်သားသား အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ယုဒပြည်အပါအဝင် ကိုယ်လီ-ဆီးရီးယားကို ပတိုလမဲတို့၏ အုပ်စိုးမှုမှ အမြဲတမ်း လက်သိမ်းရယူခဲ့သည်။

သမိုင်းပညာရှင်များသည် ပတိုလမီ လေးမြောက်၏ သေဆုံးမှုသည် အဆိပ်ခတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်နိုင်ချေရှိကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြပြီး၊ ထိုအယူအဆသည် ဗလာဒီမီးယား လီနင်၊ ဂျိုးဇက် စတာလင် နှင့် တောင်ဘက်၏ မိဖုရား ကလီယိုပတ်ထရာတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ ခန့်မှန်းချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ပူတင်သည် ယူကရိန်းစစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်သော်လည်း၊ ထို့နောက် သူ၏ အဆုံးသတ်သည် ယခင်က ဆိုဗီယက်ယူနီယံက ယူကရိန်းအသင်းတော်အပေါ် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုကို အကောင်အထည်ဖော်လိုသော သူ၏ ဆန္ဒဖြင့် စတင်လာသည်။ ထိုထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖယ်ရှားခဲ့သောအခါ၊ ထိုအမှုသည် မြောက်ဘက်၏ မင်းကြီးက တောင်ဘက်၏ မင်းကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း၏ သင်္ကေတဖြစ်ခဲ့သည်။

ယူကရိန်းသည် အရှေ့ဆလဗ် အော်သိုဒေါက်စ်ယုံကြည်မှု၏ ပုခက်လွှာဖြစ်သည်။ ဗလာဒီမီးယား မဟာမင်း၏ ဗတ္တိဇံခံယူမှုသည် ခရစ်နှစ် ၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ကီးယက်ဗ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကွန်စတန်တီနိုပယ် ပြိုလဲသွားပြီးနောက် မော်စကိုသည် “တတိယ ရောမ” ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို မိမိအတွက် တောင်းဆိုကာ၊ ယူကရိန်းကို ၎င်း၏ “ကာနွန်အရ သတ်မှတ်ထားသော နယ်မြေ” အဖြစ်ပါဝင်စေသည့် ရုရှားမြေတစ်ဝှမ်းလုံး၏ တရားဝင် အမွေဆက်ခံသူနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် မိမိကိုယ်ကို နေရာချထားခဲ့သည်။

“လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း၊ ယုံကြည်ခြင်းတစ်ရပ်တည်း” ဟူသော ဆောင်ပုဒ်နှင့်အညီ မော်စကို ပက်ထရီးယားကိတ်သည် ယူကရိန်းကို ရုရှားနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာအရ ခွဲမရနိုင်သော အရာအဖြစ် အမြဲမြင်တွေ့လာခဲ့ပြီး၊ ထိုစကားစုကို ပူတင် ကိုယ်တိုင်လည်း အကြိမ်ကြိမ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယူကရိန်းကတော့ အထူးသဖြင့် 2014/2022 နောက်ပိုင်းမှစ၍ မော်စကို၏ ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်မှုကို စစ်မှန်သော ဝိညာဉ်ရေးမိခင်မှုအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ ကိုလိုနီဆန်သောနှင့် အင်ပါယာဆန်သော အုပ်စိုးချုပ်ကိုင်မှုအဖြစ် ပိုမိုမြင်လာသည်။ 2026 ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အော်သိုဒေါက်စ် ဖွဲ့စည်းပုံ နှစ်ရပ် ရှိနေသည်။ တစ်ရပ်မှာ ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်ဖြစ်ပြီး၊ 2019 ခုနှစ်မှစ၍ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့၏ အီကျူမေနီကယ် ပက်ထရီးယား့ခ် ဘာသိုလိုမယူးထံမှ လွတ်လပ်သော အနေအထား ရရှိခဲ့သည်။ ကိယက်ဗ်တွင် ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်ကို စစ်မှန်သော အမျိုးသားအသင်းတော်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

ဖတ်ရှုသူ သတိပြုရမည်မှာ—ယူကရိန်း၏ အော်သိုဒေါက်စ် ဘုရားကျောင်းသည် ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် ဘုရားကျောင်းနှင့် မတူညီသော ဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် ဘုရားကျောင်းသည် ရုရှား၏ အော်သိုဒေါက်စ် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး၊ ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် ဇယ်လင်စကီးက ၎င်းကို တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ ဗာတီကန်သည် ဇယ်လင်စကီး၏ လက်ရှိ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော တိုက်ခိုက်မှုများကို ဆန့်ကျင်သော်လည်း၊ အခန်းငယ် ၁၂ ၏ ပုန်ကန်ထကြွမှုဖြစ်သော ပူတင်၏ ပုန်ကန်မှုသည် ရာဖိအာတွင် သူ၏ အောင်ပွဲနောက် လိုက်လာသောအရာဖြစ်ပြီး၊ မကြာသေးမီကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားမည့်အရာ မဟုတ်ဘဲ၊ အနာဂတ်တွင်သာ ဖြစ်ပေါ်မည့်အရာဖြစ်သည်။

ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ မော်စကိုအဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု၏ နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေတွင်၊ ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်က ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလတွင် အပြည့်အဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း၊ ယူကရိန်း နိုင်ငံတော်၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ (DESS) ကမူ ၎င်းသည် မော်စကိုနှင့် ကနုန်းတရားအရလည်းကောင်း ဥပဒေအရလည်းကောင်း ဆက်လက် ဆက်နွယ်လျက်ရှိကြောင်းကို ထပ်တလဲလဲ အခိုင်အမာ တင်ပြခဲ့သည်။ ယူကရိန်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် (Zelenskyy လက်မှတ်ရေးထိုး၍) ရုရှား အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော် (“ရန်လိုကျူးကျော်သူနိုင်ငံ” ၏ အသင်းတော်) နှင့် ဆက်နွယ်သော မည်သည့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းကိုမဆို ပိတ်ပင်သည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်အား ဆက်နွယ်မှုများကို အပြည့်အဝ ဖြတ်တောက်ရန် ညွှန်ကြားထားပြီး၊ ထိုသို့ မပြုပါက ၎င်း၏ ကိယက်ဗ် မက်ထရိုပိုလစ်အား တရားရုံးအမိန့်ဖြင့် ဖျက်သိမ်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းအချိန်အထိ၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ဝင်ရောက်ရှာဖွေမှုများ၊ ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်သို့ ဘုရားကျောင်းနယ်ပယ်များ လွှဲပြောင်းခြင်းများ (၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ ၁,၃၀၀ ကျော်)၊ တရားရုံးအမှုများ၊ နှင့် ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာများ ရှိနေကြောင်းကို ကုလသမဂ္ဂ ကျွမ်းကျင်သူများက သတိပေးမှုများ ရှိနေသည်။

ဗာတီကန်သည် ယူကရိန်း သြသဒေါက်စ် အသင်းတော်အား အတင်းအကျပ် ဖျက်သိမ်းခြင်း မည်သို့မဆိုကို လူသိရှင်ကြား ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ရုရှားနှင့် ပူတင်သည် ယင်းကို ကာနွန်အရ တရားဝင်သော သြသဒေါက်စ် ယုံကြည်မှုအပေါ် ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းဟု ပုံဖော်ကြပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု မည်သည့်အရာ၌မဆို “ရုရှား သြသဒေါက်စ် အသင်းတော်များ” ကို ကာကွယ်ပေးရန်ကို ထင်ရှားပြတ်သားသော တောင်းဆိုချက်တစ်ရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းထားကြသည်။ ရုရှား၏ ဝါဒဖြန့်ချိရေးသည် ယူကရိန်း သြသဒေါက်စ် အသင်းတော်နှင့် ၎င်းအပေါ် ယူကရိန်း နိုင်ငံတော်က ပြုလုပ်သော တိုက်ခိုက်မှုများကို “နာဇီဝါဒ” ဟုလည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ “နာဇီဖယ်ရှားရေး” အကြောင်းပြချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဟုလည်းကောင်း အစဉ်တစိုက် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

ပူတင်သည် ရဲရင့်အတင့်အတယ်ဖြင့် “ဗိမာန်တော်ထဲသို့ ဝင်၍” ယူကရိန်း အော်သိုဒေါက်စ်အသင်းတော်အပေါ် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ အပြည့်အဝ အာဏာပိုင်စိုးမှုကို တောင်းဆိုမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယူကရိန်းအသင်းတော် ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ရပ်လုံးကို မော်စကို၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ကျိုးနွံစေရန် ကြိုးပမ်းကာ၊ ရုရှား အော်သိုဒေါက်စ် ကမ္ဘာ၏ တရားဝင် ဝိညာဉ်ရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကြောင်းကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုမည်။

ဤအရာသည် ပတိုလမီက အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာနထဲသို့ ဝင်ရောက်သကဲ့သို့ တိကျမှန်ကန်စွာ ဆင်တူညီမျှသော အရာဖြစ်ပြီး၊ ဥဇ္ဇိယာမှာ ဇယ်လင်စကီးက နံ့သာပေါင်းကို မီးရှို့ရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် တူ၏။ ပတိုလမီ၏ ပုန်ကန်မှုသည် အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာန၌ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဥဇ္ဇိယာ၏ ပုန်ကန်မှုမှာ သန့်ရှင်းရာဌာန၌ ဖြစ်ခဲ့သည်။ “နယ်စပ်မျဉ်း” ၏ အောင်ပွဲကြောင့် မာနတက်နေသော တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် နာဇီဝါဒ၏ ကိုယ်စားပြုအင်အားကို အဆုံးသတ်ပြီးနောက်၊ ဘာသာရေးနယ်ပယ်တစ်ခုတည်းသာ ပိုင်ဆိုင်သော အရပ်သို့ ကျော်လွန်ဝင်ရောက်သည်။ ထို့နောက် ရုတ်တရက် ဘုရားသခင်၏ အစီအမံတော်ကြောင့် နှိမ့်ချခြင်းတစ်ရပ် ရောက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပူတင်သည် မြင်ကွင်းမှ ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည် (ပတိုလမီ ၄ သည် ဘီစီ ၂၀၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သကဲ့သို့)။ “အားနည်းသော ဆက်ခံသူများ၏ ကာလ” ဟုခေါ်သော အာဏာလွတ်လပ်ကွက်ပြီးနောက်၊ မြောက်ဘက်ရှင်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော အင်အားဖြင့် ပြန်လာကာ အခန်းငယ် ၁၅ တွင် ဖော်ပြထားသော ခေတ်သစ် ပာနီယုမ်တိုက်ပွဲ၌ အောင်မြင်လိမ့်မည်။

ရာဖိယနှင့် ပေနီအမ် စစ်ပွဲများသည် တစ်ကြောင်းပေါ်တစ်ကြောင်းအဖြစ် အပြန်အလှန်ပေါင်းစည်းသွားသော သမိုင်းတွင် ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလသည် သုံးကြိမ် ပေါ်ပေါက်သည်။ မီလန်အမိန့်တော်မှစ၍ အရှေ့နှင့် အနောက် အင်ပါယာရာဇပလ္လင်များကို အိမ်ထောင်ရေးအားဖြင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး၊ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ခွဲထုတ်၍ ကွာရှင်းသွားသည်အထိ ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလ ဖြစ်သည်။ စတင်ခြင်းနှင့် အဆုံးသတ်ခြင်းအဖြစ်ရှိသော ထိုဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလသည် ဆက်နွှယ်နေသော အခြားပရောဖက်ပြုကာလနှစ်ရပ်၏ မှတ်တိုင်များဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၆၄ ခုနှစ်၌ နေရိုမှစတင်၍ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုကာလတစ်ရပ်ကို မှတ်သားထားပြီး၊ ထိုကာလသည် ကွန်စတန်တိုင်း မဟာမင်း၏ သမိုင်း၌ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ နေရို၏ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုကာလမှ ကွန်စတန်တိုင်းက ကိုယ်စားပြုသော အပေးအယူသို့ ကူးပြောင်းမှုသည် စမုရနအသင်းတော်မှ ပေရဂမုန်အသင်းတော်သို့ ကူးပြောင်းမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ ၃၁၃ ခုနှစ်နှင့် မီလန်အမိန့်တော်သည် စမုရနအသင်းတော်၏ အဆုံးကို ဖော်ညွှန်းပြီး၊ ထိုဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလ၏ အဆုံးသည် ၃၃၀ ခုနှစ်ဖြစ်ကာ၊ ထိုနှစ်သည် ဒံယေလ ၁၁:၂၄ ၏ နှစ်ပေါင်း သုံးရာခြောက်ဆယ် ပရောဖက်ပြုချက်၏ ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်သည်။

၃၁၃ ခုနှစ်နှင့် မီလန်အမိန့်တော်မှစသော ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလသည် ပရောဖက်ပြုချက်တစ်ရပ် ပြည့်စုံခြင်းဖြင့် အစပြုပြီး၊ အခြားပရောဖက်ပြုချက်တစ်ရပ် ပြည့်စုံခြင်းတွင် အဆုံးသတ်သည်။ အစကို သတ်မှတ်ပေးသော ပထမပရောဖက်ပြုချက်၏ ပြည့်စုံခြင်းသည် စမြုနအသင်းတော်မှ ပေရဂမုအသင်းတော်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းကို ဖော်ထုတ်ပြသပြီး၊ ထိုဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလ၏ အဆုံးကို သတ်မှတ်ပေးသော ပရောဖက်ပြုချက်သည် ရောမနိုင်ငံကို အရှေ့ရောမနှင့် အနောက်ရောမဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ ထိုဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလကို တိကျသတ်မှတ်ထားသော ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ဆိုင်ရာ ကြေညာချက်တစ်ရပ်ဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ပရောဖက်သမိုင်းအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဒုတိယအသင်းတော်ကို တတိယအသင်းတော်မှ ခွဲခြားသည့် alpha သည် နှစ်ပေါင်း ၃၆၀ ဆိုင်ရာ အချိန်ပရောဖက်ပြုချက် ပြည့်စုံချိန်တွင် အင်ပါယာကို အရှေ့နှင့် အနောက်ဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ ထိုပရောဖက်ပြုချက်နှစ်ရပ်သည် ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်ပေးပြီး၊ ဆယ့်ခုနစ်သည် မှန်ကန်သော ပရောဖက်ပြု သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ပါက၊ သက်သေခံနှစ်ဦး သို့မဟုတ် သုံးဦး၏ သက်သေအပေါ် အခြေခံသော တရားဝင်သော ပရောဖက်ကာလတစ်ရပ်အဖြစ် တည်ထောင်ခံရရန် လိုအပ်သည်။

ထိုသက်သေများသည် ဘီစီ ၄၅၇ ခုနှစ်တွင် စတင်သော အခြား ၂၅၀ နှစ်ကာလတစ်ခုအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ ထိုရက်စွဲ၌ ဒാനိယေလ ၈:၁၄ ၏ ၂,၃၀၀ နှစ် ပရောဖက်ပြုချက်သည် စတင်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၅၇ ခုနှစ်သည် ပရောဖက်ပြုရာ စတင်မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အတည်ပြုထားသော ပရောဖက်ပြုရာ လမ်းမှတ်တိုင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုမှ အနာဂတ်သို့ ၂၅၀ နှစ် ဆန့်ထုတ်လိုက်လျှင် ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရာဖိယာစစ်ပွဲနှင့် ပေနီယံစစ်ပွဲတို့အကြားရှိ သမိုင်းကာလဖြစ်သည်။ ရာဖိယာစစ်ပွဲနှင့် ပေနီယံစစ်ပွဲတို့ကို ခွဲထုတ်၍ မရနိုင်၊ အကြောင်းမူကား ထိုစစ်ပွဲနှစ်ခုစလုံးတွင် အန်တီအိုကပ်စ် မဟာမင်း ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂၁၇ ခုနှစ်ရှိ ရာဖိယာစစ်ပွဲမှ ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်ရှိ ပေနီယံစစ်ပွဲအထိသည် ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလ ဖြစ်သည်။ ၂,၃၀၀ နှစ် ပရောဖက်ပြုချက်သည် အစတွင် အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်ကို ဖော်ပြထားသည်၊ ထိုအခါ တတိယအမိန့်တော်ကြောင့် ယုဒ၏ အမျိုးသား အချုပ်အခြာအာဏာ ပြန်လည်ထူထောင်ခံရသည်။ ထို့နောက် အဆုံးတွင်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုအခါ ခရစ်တော်သည် သန့်ရှင်းရာဌာနမှ အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာနသို့ ရွှေ့ပြောင်းတော်မူခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်သည် ယုဒပြည်အပေါ် အီဂျစ်၏ အုပ်ချုပ်မှုမှ ဘုန်းကြီးသောပြည်အပေါ် ဆယ်လူးစစ် မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်မှုခေတ်သို့ ပြောင်းလဲသည့် အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်ပြောင်းလဲမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဘုန်းကြီးသောပြည်အပေါ် ဆယ်လူးစစ်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုခေတ်သည် ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မက္ကာဘီတော်လှန်ရေးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကြာသော နီရိုခေတ်သည် ကွန်စတန်တိုင်အင် မဟာ၏ သမိုင်းတွင် အဆုံးသတ်ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲနှစ်ခုအကြား အဆုံးသတ်သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ သည် အန်တီယိုခတ် မဟာ၏ သမိုင်းဖြစ်သည်။ ရာဖီယာစစ်ပွဲ၌ ပတိုလမီ ၄ သည် အန်တီယိုခတ် မဟာကို အနိုင်ယူခဲ့ပြီး၊ ပတိုလမီသည် ဆယ့်ခုနစ်နှစ် တိုင်အောင် အုပ်စိုးခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကာလနှစ်ခုစလုံးတွင် ထင်ရှားကွဲပြားသော ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ထိုနှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကာလနှစ်ခုစလုံးသည် “မဟာ” ဟု သိကြသော အုပ်စိုးရှင်တစ်ဦး၏ သမိုင်း၌ အဆုံးသတ်ကြသည်။ ထိုနှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကာလနှစ်ခုစလုံးသည် တည်ထောင်ထားပြီးဖြစ်သော ပရောဖက်ပြုရာ မှတ်တိုင်တစ်ခု၌ စတင်ကြပြီး၊ တည်ထောင်ထားပြီးဖြစ်သော ပရောဖက်ပြုရာ မှတ်တိုင်တစ်ခု၌ပင် အဆုံးသတ်ကြသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၇၇၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၅၀ နှစ်အကြာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့သို့ ရောက်စေသည်။ ထိုနေ့တွင် အမေရိကကို “ကြီးမြတ်” အောင် ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် ရှာဖွေနေသူဟု လူသိများသော ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် ထို ၂၅၀ နှစ်ကို အခမ်းအနားကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၄၅၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ၂၅၀ နှစ်ကာလနှင့် ဆင်တူစွာ၊ ယူကရိန်းစစ်ပွဲနှင့် တတိယကမ္ဘာစစ်ဟု ခေါ်ဝေါ်သိရှိကြသော ခေတ်သစ် Raphia နှင့် Panium စစ်ပွဲများ၏ သမိုင်းအလယ်ပိုင်းတွင် အဆုံးသတ်သည်။ တောင်ပိုင်းဘုရင်၏ အုပ်စိုးချိန်၊ ပထမတနင်္ဂနွေဥပဒေကာလ၊ နှင့် Raphia စစ်ပွဲမှ Panium စစ်ပွဲအထိ ကာလတို့သည် တူညီသော ပရောဖက်ပြုသမိုင်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလ သုံးခုကို ပေးစွမ်းသည်။ ၂၅၀ နှစ်ကာလ သုံးခုစလုံးသည် တူညီသော ပရောဖက်ပြုသမိုင်းများအတွင်း တပြိုင်နက်တည်း ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထို ၂၅၀ နှစ်ကာလ သုံးခုသည် ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် ဆက်စပ်သော သမိုင်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ပရောဖက်ပြုအမှန်တရား၏ မျဉ်းကြောင်း သုံးကြောင်းကို တည်ထောင်ပေးသည်။ သူသည် Constantine the Great သို့မဟုတ် Antiochus the Great အဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။

၂၅၀ နှစ်စီရှိသော မျဉ်းသုံးကြောင်းသည် နောက်ဆုံးကာလများကို ကွဲပြားသော်လည်း အပြန်အလှန်ဖြည့်ဆည်းပေးသော ပုံဖော်ချက်သုံးရပ်ကို ပေးစွမ်းသည်။ နီရိုး၏မျဉ်းသည် သားရဲ၏ရုပ်ပုံ ဖွဲ့စည်းပုံ၏ ပရောဖက်ဆိုင်ရာလက္ခဏာသဘောများကို အတိအကျ ဖော်ပြသည့် အလျှော့ပေးညှိနှိုင်းခြင်း၏ တစ်ဆယ့်ခုနစ်နှစ်တာ သမိုင်းကို သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။

သားရဲ၏ ပုံရိပ်သည် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်တို့၏ ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်ပြီး၊ ထိုဆက်ဆံရေး၌ အသင်းတော်က အုပ်ချုပ်ထိန်းချုပ်သော အနေအထားရှိသည်။ ပုဂံဘာသာကို ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ပေါင်းစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ကွန်စတန်တိုင်၏ အလျှော့ပေးညှိနှိုင်းမှုသည် နောက်ဆုံးကာလတို့၏ အလျှော့ပေးညှိနှိုင်းမှုအတွက် စံပြဥပမာ ဖြစ်သည်။

တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေသို့ ဦးတည်စေခဲ့သော၊ ထို့ပြင် နောက်တစ်ကြိမ်လည်း တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေသို့ ဦးတည်စေမည့် အလျော့အတင်းလက်လျှော့မှု၏ တိုးတက်ဖြစ်စဉ်ကို ၃၁၃ မှ ၃၃၀ အထိ ဆယ့်ခုနစ်နှစ်တာကာလဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားပြီး၊ ၃၂၁ ခုနှစ်ရှိ ပထမတနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ထိုသမိုင်း၏ အလယ်မှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အစတွင် အရှေ့နှင့် အနောက်၏ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု ရှိခဲ့ပြီး၊ အဆုံးတွင် အရှေ့နှင့် အနောက်၏ ကွာရှင်းခြင်း ရှိခဲ့သည်။ ပထမတနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေသည် ပုန်ကန်မှုကို ကိုယ်စားပြုသော အလယ်သင်္ကေတမှတ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဟီဘရူးအက္ခရာ၏ ဆယ့်သုံးမြောက်အက္ခရာကို ပထမအက္ခရာက ရှေ့မှ ဦးဆောင်၍၊ အက္ခရာစဉ်၏ နှစ်ဆယ့်နှစ်မြောက်နှင့် နောက်ဆုံးအက္ခရာက နောက်မှ လိုက်ပါလာသောအခါ ဟီဘရူးစကားလုံး “အမှန်တရား” ကို ဖွဲ့စည်းသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ အစ၌ရှိသော ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် အဆုံး၌ရှိသော ကွာရှင်းခြင်းသည် အိုမီဂါအက္ခရာနှင့် သဘောတူညီမှုရှိသော အယ်လဖာအက္ခရာကို ဖော်ပြသည်။ နီရိုဖြင့် စတင်ခဲ့သော နှစ် ၂၅၀ ကာလတွင် ခရစ်တော်၏ လက်မှတ်သင်္ကေတ ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များ၌ လက်ရှိအမှန်တရားနှင့် ဆိုင်သော အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ပြောဆိုနေသည်။

ဘီစီ ၄၅၇ ခုနှစ်တွင် အစပြုသော ၂၅၀ နှစ်ကာလသည် ရာဖိယမှ ပေနီယမ်အထိ ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ကာလအတွင်း ရပ်တည်နေသော အန္တီယိုခတ်စ် မဟာမင်းအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုအနုပညာကို အလေးပေးဖော်ပြနေသည်။ ဤအရာကို နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုအနုပညာဟု ကျွန်ုပ်တို့ နားလည်ကြသည်မှာ၊ ဘီစီ ၄၅၇ ခုနှစ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၂,၃၀၀ ဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက်တစ်ရပ်လည်း အစပြုခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို ၂,၃၀၀ နှစ်ကာလသည် ကယ်တင်ခြင်းအတွက် ဘုရားသခင်၏ အမှုတော်ကို ပြောဆိုသော အတွင်းပိုင်း ပရောဖက်ပြုချက်မျဉ်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အသင်းတော်အုပ်ချုပ်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ရပ်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ နေရိုနှင့်အတူ အစပြုခဲ့သော ၂၅၀ နှစ်ကာလနှင့် မတူဘဲ၊ ဘီစီ ၄၅၇ ခုနှစ်တွင် အစပြုသော ကာလသည် အမေရိကကို ဦးစွာကြီးမြတ်စေပြီး ထို့နောက် ကမ္ဘာကြီးကို ကြီးမြတ်စေရန် ကြိုးပမ်းနေသော နောက်ဆုံး အမေရိကန် သမ္မတ၏ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍကို ကိုင်တွယ်ဖော်ပြနေသည်။ ထိုသမ္မတသည် ငြိမ်းချမ်းခြင်း နှစ်တစ်ထောင်ရှိသော ရွှေခေတ်တစ်ခေတ်ဆိုင်ရာ မှားယွင်းသော ကက်သလစ် အယူအဆကို မြှင့်တင်လျက်ရှိသည်။

ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းဆယ့်သုံးတွင် ဖော်ပြထားသော မြေကြီးသားရဲဖြစ်သည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ သည်၊ သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဆဋ္ဌမနိုင်ငံ၏ နိဂုံးကို ဖော်ညွှန်းထားပြီး၊ ထိုနိုင်ငံသည် စစ်ပွဲအလယ်၌ စတင်ခဲ့သကဲ့သို့ စစ်ပွဲအလယ်၌ပင် အဆုံးသတ်လေသည်။ သမိုင်း၌ အောင်နိုင်သူတို့က ထိန်းသိမ်းခံရသော သမိုင်းမှတ်တမ်းကို သတ်မှတ်ကြသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒီ နဂါး၏ အင်အားပေးမှုခံရသော ဒီမိုကရက်များက လက်ရှိ အာဏာမဲ့မှုနှင့် ဖရိုဖရဲအခြေအနေကို တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်အဖြစ် မြင်ကြပြီး၊ စကားသာများ၍ လုပ်ဆောင်မှုမရှိသော ရီပတ်ဘလီကန်များက လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေသော ဤသမိုင်းအခြေအနေကို ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ်အဖြစ် မြင်ကြသည်။ ဒီမိုကရက်များသည် သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်၌ ဖော်ပြထားသော နဂါး၏ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ ရီပတ်ဘလီကန်များကို ဖောက်ပြန်သော ပရိုတက်စတင့်များအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်၊ သို့မဟုတ် ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းဆယ့်ခြောက်တွင် ယောဟန်၏ အသုံးအနှုန်းအရ ဆိုလျှင်၊ သူတို့သည် မိစ္ဆာပရောဖက် ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲတစ်ရပ်ဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲတစ်ရပ်ဖြင့်ပင် အဆုံးသတ်လေသည်။ ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီသည် ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ်၌ပင် အဆုံးသတ်ကြသည်။ ရီပတ်ဘလီကန်များသည် ဒီမိုကရက်များက တော်လှန်ရေးဟု ခေါ်ဆိုသော ပြည်တွင်းစစ်ကို မြင်ကြသည်။

နောက်ဆုံး ရီပတ်ဘလီကန် သမ္မတဖြစ်သော ထရမ့်သည်၊ ပြည်တွင်းစစ်၏ ပြင်ပသမိုင်း၌ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သော ပထမ ရီပတ်ဘလီကန် သမ္မတ၏ ပရောဖက်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လင်ကွန်း၏ ပြင်ပ ပြည်တွင်းစစ်သည်လည်း၊ ၁၈၆၃ ခုနှစ်၌ အဆုံးသတ်ခဲ့သော ဟေရှာယ အခန်း ၇၊ အခန်းငယ် ၈ ၏ ပရောဖက်ပြုချက်၏ အတွင်းသမိုင်းလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်၊ ထိုနှစ်မှာပင် လွတ်မြောက်ရေး ကြေညာစာတမ်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သော နှစ်ဖြစ်သည်။ ပါတီနှစ်ရပ်အကြား ကွဲပြားချက်သည် အဓိကကျပြီး အခြေခံကျသော ပရောဖက်ဆိုင်ရာ သဘောတရားတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကာဣနနှင့် အာဗေလထံမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ခရစ်တော်၏ အချိန်ကာလ၌ ကာဣန၏ အမျိုးအစားနှစ်မျိုးဖြစ်သော ဇဒ္ဒုကဲများနှင့် ဖာရိရှဲများအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုခံခဲ့ရကာ၊ ထိုသူတို့သည် အာဗေလတစ်ဦးကို သတ်ရန် ဖြစ်ကြသည်။

ဖာရိရှဲများနှင့် ဆဒ္ဒုကဲများသည် ကွဲပြားသောအကြောင်းရင်းများကြောင့်ဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့၏ မေရှိယကို ကားတိုင်တင်သတ်ရန် သဘောတူခဲ့သောသူများကို ကိုယ်စားပြုသည်—အကြောင်းရင်းကွဲပြားသော်လည်း သဘောတူညီချက်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဖာရိရှဲများသည် ပညတ်တရားကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြောင်း ခံယူဖော်ပြခဲ့သော်လည်း၊ ရီပတ်ဘလီကန်များကဲ့သို့ပင် အမှန်တကယ် မပြုခဲ့ကြ။ ဖာရိရှဲများသည် မူလ ဘုရားသခင်ပေးသော ပညတ်တရားကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြောင်း ခံယူဖော်ပြခဲ့သော်လည်း၊ ထိုပညတ်တရားကို မိမိတို့၏ အမြင်ကျဉ်းမြောင်း၍ ဘက်လိုက်သော ယုတ္တိအတွေးအခေါ်ဖြင့် အနက်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဖာရိရှဲများအတွက် မူလပညတ်တရားသည် ရီပတ်ဘလီကန်များအတွက် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်—မိမိတို့ ထောက်ခံကြောင်း ဆိုထားသော်လည်း အမှန်တကယ် မထောက်ခံသော ထိုဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကိုပင် ဆိုလိုသည်။ ဆဒ္ဒုကဲများသည် ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးတော်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဖာရိရှဲများထက် သေးငယ်သော ဂိုဏ်းဖြစ်သော်လည်း၊ ခရစ်တော်၏ အချိန်က ယုဒပြည်၏ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အခြေအနေတစ်ရပ်လုံးကို ဆဒ္ဒုကဲများက ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဒီမိုကရက်များသည် ရီပတ်ဘလီကန်များထက် သေးငယ်သော ဂိုဏ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ အာဏာတွင် ဆက်လက်တည်မြဲနိုင်ရန် လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှု ပြုရမည့်အထိ သေးငယ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့သည် အာဏာတွင် ဆက်လက်တည်မြဲနေကြသေးသည်၊ အကြောင်းမူကား လူတိုင်းအတွက် တန်းတူညီမျှသော တရားမျှတမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြောင်း ခံယူဖော်ပြသော ၎င်းတို့၏ ပြိုင်ဘက်များသည် မိမိတို့ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြောင်း ဆိုထားသော ပညတ်တရား၏ အခြေခံသဘောတရားများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဘာမှမပြုကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

နေအောက်၌ အသစ်သောအရာမရှိသကဲ့သို့၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ နိုင်ငံရေးပါတီနှစ်ပါတီသည်လည်း ဖာရိရှဲတို့နှင့် စဒ္ဒုကဲတို့ကဲ့သို့ပင် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ မြင်ကွင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကြသည်။ ဤပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော တိုက်ဆိုင်ညီညွတ်ချက်များစွာလည်း ရှိသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် သန့်ရှင်းခြင်းကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် ရန်ဘက်များဖြစ်သော်လည်း ပေါင်းစည်းလာကြသော မသန့်ရှင်းသည့် အာဏာနှစ်ရပ်၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုကို သင်မြင်မှသာလျှင်၊ ထိုအခါ ပတိုလေမီနှင့် ဥဇျာကို မှန်ကန်သော အလင်းရောင်အောက်တွင် သင်မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ဘုရင်နှစ်ပါးစလုံးသည် တစ်ခုတည်းသော ဗိမာန်တော်၌ ယဇ်ပူဇော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ အီဂျစ်မှလာသော ပတိုလေမီသည် နဂါးဆိုင်ရာ အာဏာတစ်ရပ်—ဒီမိုကရက်ပါတီ—ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ယုဒပြည်၏ ဘုရင်ဖြစ်သော ဥဇျာသည် ဘုန်းအသရေထွန်းလင်းသော ပြည်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသူသည် ဖောက်ပြန်သွားသော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၊ သို့မဟုတ် မိစ္ဆာပရောဖက်—ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ—ဖြစ်သည်။

နဂါးနှင့် မိစ္ဆာပရောဖက်တို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ကရမေလတောင်ပေါ်၌ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံပြပုံစံအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ထိုတောင်ပေါ်၌ အာဟပ်သည် နဂါးကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး၊ ယေဇဗေလ၏ ဘာလဘုရားနှင့် အာရှ်တရုတ်၏ ပရောဖက်များသည် ဧလိယာကို ဆန့်ကျင်၍ ရပ်တည်ခဲ့သော မိစ္ဆာပရောဖက်များကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ကြသည်။ ယေဇဗေလဖြစ်သော သားရဲသည် ရှမာရိ၌ နောက်ကွယ်မှ လှုပ်ရှားလျက် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ နဂါးသည် မိစ္ဆာပရောဖက်နှင့် ပူးပေါင်းသည့် ပုံစံကိုလည်း လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်တွင် ပဂန်ရောမနှင့် ယုဒလူမျိုးတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုခဲ့သကဲ့သို့၊ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ၌ ဒီမိုကရက်များနှင့် ရီပတ်ဘလီကန်များ၏ ပေါင်းစည်းမှုအားဖြင့်လည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်လာမည်။ ပေါင်းစည်းထားသော အာဏာ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို မြေကြီးသားရဲ၏ ရီပတ်ဘလီကန်ချိုအတွင်းရှိ ဒီမိုကရက်များနှင့် ရီပတ်ဘလီကန်များအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ ထို မသန့်ရှင်းသော နိုင်ငံရေးအာဏာနှစ်ရပ်ကို ကာဣန်အားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားပြီး၊ အာဗေလ၏ အစဉ်အဆက်၌လည်း နှစ်မျိုးခွဲခြားမှုတစ်ရပ် ရှိလေသည်။

ကာဣန်၏ ပြင်ပမျိုးရိုးနှင့် ဆက်စပ်၍ အာဗေလ၏မျိုးရိုးသည် အတွင်းပိုင်းမျိုးရိုးဖြစ်ပြီး၊ ကညာအတန်းအစားနှစ်မျိုးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဖြစ်သော မြေသားရဲ၏ ပရိုတက်စတင့်ချို၏ တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုကို ၁၇၉၈ ခုနှစ်၌ သမ္မာကျမ်းစာပရောဖက်ပြုချက်၏ ခြောက်မြောက်နိုင်ငံအဖြစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းလာသောအချိန်၊ စာဒိအသင်းတော်မှ စတင်သည့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သန့်စင်ဖယ်ရှားခြင်းများ၏ အစဉ်အဆက်တစ်ရပ်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ စာဒိသည် အသက်ရှင်သည်ဟု အမည်တပ်ခံထားသောကြောင့် ထင်ရှားသော်လည်း အမှန်အားဖြင့် သေပြီးဖြစ်သော အသင်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ၁၇၉၈ ခုနှစ်အရောက်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏အသင်းတော်မှ ခွဲထွက်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းခွဲများသည် ရောမသို့ ပြန်လည်လှည့်ပြန်နေကြပြီးဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်များကို “ခရစ်ယာန်” ဟူ၍ ပထမဆုံး အန္တိအုတ်မြို့၌ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

ဧဖက်အသင်းတော်သည် “ခရစ်ယာန်” ဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့ပြီး၊ ထိုအရာက နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရသော စမုရနာအသင်းတော်သို့ ဦးတည်စေခဲ့ကာ၊ ထို့နောက် ပေရဂမုန်၏ သမိုင်း၌ အလျှော့အတင်းပြုသော အသင်းတော်က လိုက်လာခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်က ရာဇပလ္လင်ကို ယူသိမ်းသောအခါ၊ ခွဲခြားခြင်းတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုခွဲခြားခြင်းကြောင့် ဘုရားသခင်၏ စစ်မှန်သောအသင်းတော်ကို တောကန္တာရရှိ အသင်းတော်အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ရောမအသင်းတော်သည် သွာတိရဖြစ်သည်။ တစ်ထောင့်နှစ်ရာခြောက်ဆယ်နှစ်ကြာသော တောကန္တာရကာလ၏ အဆုံးတွင်၊ ပရိုတက်စတန့်စနစ်၏ အသင်းတော် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ပရိုတက်စတန့် ချိုသည် ဘုရားသခင်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများနှင့် သန့်စင်ဖယ်ရှားမှုများ၏ အစဉ်လိုက်အားဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခံရသည်။

ပရိုတက်စတန်ဝါဒသည် 1517 ခုနှစ်တွင် မာတင်လူသာက သူ၏ သီဆိုချက် 95 ချက်ကို တံခါးပေါ်၌ ချိတ်တင်ခဲ့သောအချိန်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ “23” နှစ်အကြာ 1540 ခုနှစ်တွင် ယေရှုအသင်းတော်အမိန့်အဖွဲ့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ 2013 ခုနှစ်တွင် ဟဗက္ကုတ်၏ ဇယားများ၏ 95 ကြိမ်မြောက်နှင့် နောက်ဆုံးတင်ပြချက်ကို တံခါးပေါ်၌ ချိတ်တင်ခဲ့ပြီး၊ 2013 ခုနှစ် မတ်လ 13 ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံး ယေရှုအသင်းတော်ဝင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ရာထူးသွင်းတော်မူခဲ့သည်။ မာတင်လူသာသည်ပင် ထိုသမိုင်းအတွင်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယိုအားဖြင့် ဘုရားကျောင်းအသိုင်းအဝိုင်းမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ စဉ်းစားကြည့်လော့…

၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် စာဒိအသင်းတော်သည် “ပရိုတက်စတန့်” ဟူသော အမည်ကို ကိုင်စွဲထားသည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ရောမဘက်သို့ ပြန်လှည့်ခြင်းအားဖြင့် သူတို့သည် မိမိတို့၏ အမည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ပျက်ကွက်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် မီလာရိုက် အက်ဒဗင်တစ်ဝါဒက ပရိုတက်စတန့်ဝါဒ၏ မီးရှူးတိုင်ကို လက်ခံယူခဲ့သောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဣသရေလ၏ ပထမဘုရင် ယေရောဗောင်ကို ဆန့်ကျင်၍ ပြစ်တင်ခြင်းတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ကြသည်။ ယုဒအမျိုးအနွယ်အတွင်း၌ ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ ဗိမာန်တော်ကို ထားရှိတော်မူခဲ့ရာ၊ ထိုယုဒအမျိုးအနွယ်နှင့် သွေးချင်းဆက်နွယ်သော လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ဘုရင်ဖြစ်သူ ယေရောဗောင်ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ယေရောဗောင်သည် မိမိလူမျိုး၏ ယခင်ကျွန်ဘဝကို ကိုယ်စားပြုသော ဘာသာရေးအပေါ် အခြေခံလျက် အတုအယောင်တစ်ရပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုဇာတ်လမ်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သဘောအားလုံးနှင့်အတူ၊ သားရဲရုပ်တုတစ်ခုကို ထူထောင်ခဲ့သော အာရုန်၏ အခြေခံပုန်ကန်မှုကို ပြန်လည်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မီလာရိုက် အက်ဒဗင်တစ်ဝါဒသည် မိမိတို့၏ အပ်နှံခြင်းအခမ်းအနားတွင်၊ ဘုရားသခင် ကျိန်းဝပ်တော်မူရာ သန့်ရှင်းရာဌာနတော်သို့ စစ်မှန်သော ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းကို ဆက်လက်ညွှန်ပြရန် သူ၏ မလိုလားမှုကို ပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ယေရောဗောင်သည် ဗေသလနှင့် ဒန်တို့ကို ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၏ အာရုံစိုက်ရာဖြစ်စေလိုခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် ခရစ်တော်ကို လိုက်၍ အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာနတော်အတွင်းသို့ မဝင်လိုကြသော စာဒိရှိသူတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

မီလာရ်အဒဗင့်ဝါဒသည် ရောမ၏ဘာသာတရားသို့ ပြန်လည်လှည့်ဝင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊ မီလာ၏သတင်းစကားကို ပယ်ချခဲ့ခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့သည် မိစ္ဆာပရောဖက်များဖြစ်ကြောင်း ယခုပင် ဖော်ထုတ်ခံထားရသောသူတို့၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အငြင်းပွားချက်များကိုပင်၊ ခုနစ်ကာလဆိုင်ရာ ပရောဖက်သတင်းစကားကို မိမိတို့ပယ်ချမှုအား တရားမျှတစေရန် မိမိတို့၏ သီအိုလောဂျီဆိုင်ရာ ဆရာများအဖြစ် လက်ခံယူခဲ့သည်။ မီလာရ်အဒဗင့်ဝါဒသည်လည်း နားမထောင်သော ပရောဖက်ကဲ့သို့ပင် ဘုရားသခင်၏ လမ်းညွှန်မှုကို လိုက်နာမည့်အစား မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လမ်းကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ပရောဖက်သမိုင်း၌ ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်မှစ၍ ပညာရှိနှင့် မိုက်မဲသော အပျိုကညာတို့အား စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် သန့်စင်ဖယ်ရှားခြင်း အမှုအရာအားလုံးတွင် မိုက်မဲသောသူတို့ ရွေးချယ်သည့် လမ်းသည်၊ မိမိတို့ကို ကယ်နုတ်ထုတ်ဆောင်ခဲ့သော မြေ၏ ကိုးကွယ်မှုသို့ ပြန်လည်သွားရောက်သည့် လမ်းဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ပြောသကဲ့သို့ “လမ်းအားလုံးသည် ရောမသို့ ရောက်သည်။” ယေရမိ၏ ရှေးလမ်းများမှတစ်ပါး။

ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်ကို ကတိတော်ရှိသော ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ရန် မိုးရှေသည် အဲဂုတ္တုပြည်သို့ ပြန်လာခြင်းအားဖြင့် ပုံရိပ်တင်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ချုပ်နှောင်ခံရသောပြည်မှ ထွက်လာပြီးနောက် ဘုရားသခင်သည် မိမိရွေးချယ်ထားသော လူမျိုးတော်အား မိမိ၏ ပညတ်တရားကို ပေးရန် ရည်ရွယ်တော်မူခဲ့သည်။ မိုးရှေ၏ လမ်းကြောင်းနှင့် ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ လမ်းကြောင်း၌ ကယ်တင်လွတ်မြောက်ခြင်းအပြီး ချက်ချင်းပင် ပုန်ကန်မှုသည် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် အသက်ရှင်သောနာမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း William Miller ၏ သတင်းစကားရောက်လာသည့်အချိန်တွင် သေပြီးသားဖြစ်နေသော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည့် Sardis ကို စမ်းသပ်တော်မူခဲ့သည်။ 1844 ခုနှစ်တွင် သန့်စင်ဖယ်ရှားခြင်း နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမတစ်ကြိမ်မှာ မိမိတို့သည် ပရိုတက်စတင့်များဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း သေပြီးသားဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသက်သေပြခံရသော Sardis အသင်းတော်၏ သန့်စင်ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ထိုနှစ်တည်း၌ပင် မိုက်ကယ်လ်လာဝါဒခံယူသူများသည်လည်း အပျိုကညာဆယ်ယောက်၏ ဥပမာတော် ပြည့်စုံစေရန်အတွက် သန့်စင်ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဒီမိုကရက်များနှင့် ရီပတ်ဘလီကန်များသည် နိုင်ငံရေးအုပ်စုနှစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုနှစ်ရပ်သည် ပေါင်းစည်း၍ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၁၃ ၌ ဖော်ပြထားသော မြေကြီးသားရဲ၏ ရီပတ်ဘလီကန်ချိုကို ဖွဲ့စည်းထားကြသည်။ ပညာရှိကညာများနှင့် မိုက်မဲသောကညာများသည် ဘာသာရေးအုပ်စုနှစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုနှစ်ရပ်သည် ပေါင်းစည်း၍ မြေကြီးသားရဲ၏ ပရိုတက်စတင့်ချိုကို ဖွဲ့စည်းထားကြသည်။ ပညာရှိကညာများသည် အန္တိအုတ်မြို့၌ ပထမဦးဆုံးပေးအပ်ခံခဲ့ရသော အမည်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ပညာရှိကညာများသည် ခရစ်ယာန်များဖြစ်ကြသော်လည်း၊ အမည်တစ်ခုကို လက်ခံရရှိမည်ဟူသော ကတိတော်ကို ရရှိထားသော ဖိလဒေလဖိမြို့သားများလည်း ဖြစ်ကြသည်။

ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူတို့ကို “Christian” ဟု ပထမဆုံးအကြိမ် အန္တိအုတ်မြို့၌ အမည်ပေးတော်မူခဲ့ပြီး၊ တစ်သိန်းလေးသောင်းလေးထောင်တို့၏ လာအိုဒိကယ လှုပ်ရှားမှုသည် တစ်သိန်းလေးသောင်းလေးထောင်တို့၏ ဖိလဒေလဖိ လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသော သမိုင်းသည်လည်း အန္တိအုတ်မြို့၏ အမည်ပေးခြင်းခံရသူဖြစ်သော အန္တိအုတ်ကပ်စ် မဟာမင်းကြီး၏ သမိုင်းပင် ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ရာဖိယစစ်ပွဲနှင့် ပနီယမ်စစ်ပွဲတို့အကြား နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကာလ၏ အဆုံး၌ ကိုယ်စားပြုထားခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။

ဤအကြောင်းအရာများကို နောက်ဆောင်းပါး၌ ဆက်လက်ဖော်ပြသွားမည်။