ပေနီယံ — အမှတ် နှစ်ဆယ်သုံး

ဒံယေလအခန်းကြီး ၁၁၊ အပိုဒ် ၂၄ သည် ပဂံရောမအင်ပါယာက အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည့်ကာလကို “အချိန်” ဟူသော စကားလုံးဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အသုံးချမှုတွင် “အချိန်” တစ်ခုသည် ၃၆၀ နှစ်ကို ကိုယ်စားပြု하며၊ ထိုနှစ်များသည် ခရစ်မပေါ်မီ ၃၁ ခုနှစ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရှေးခေတ်သမိုင်း၏ အကျော်ကြားဆုံး ရေတပ်စစ်ပွဲဖြစ်သည့် အက်တီယမ်စစ်ပွဲမှ စတင်ခဲ့သည်။ ထို့ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး မဟာဗျူဟာအရ ပိုမိုရှုပ်ထွေးနက်ရှိုင်းသော အခြားရေတပ်စစ်ပွဲများလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း၊ မာ့ခ် အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာတို့နှင့် ဆက်နွှယ်နေခြင်းကြောင့် အက်တီယမ်သည် အထင်ကရဆုံး ရေတပ်စစ်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒံယေလ ၁၁:၄၀ ပြည့်စုံခြင်းအနေဖြင့် ဘာလင်တံတိုင်း ပြိုလဲသွားမှုနှင့်လည်းကောင်း၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းကြီး ၁၈ ပြည့်စုံခြင်းအနေဖြင့် ၉/၁၁ ၏ အမြွှာမျှော်စင်များနှင့်လည်းကောင်း သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှု၌ ဆင်တူသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်ကို ပြည့်စုံစေရန် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များကို ရွေးချယ်သည့်အခါ၊ အများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည့် ပရိသတ်၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရောက်ရှိစေမည့် ပုံစံဖြင့် ထိုသို့ ပြုတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ယူရိယာ စမစ်သည် အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးတွင် ဖော်ပြထားသော ရောမနှင့် မက္ကဘီတို့အကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းအပေါ် မိမိ၏ သုံးသပ်ချက်များကို အခန်းငယ်ရှိ လူအနည်းငယ်အကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခြင်းဖြင့် နိဂုံးချုပ်သည်။

Smith သည် ဆက်လက်၍ ဘီစီ ၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော Actium စစ်ပွဲကို သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်ကာလ၏ အစပြုချက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်ငါးကို ကိုးကားပြီးနောက် Smith သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။

ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာအရ Actium ၏စစ်ပွဲသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ဖော်ထုတ်ညွှန်ပြသည်။ အကြောင်းမှာ Smith က ဖော်ပြသကဲ့သို့၊ ၎င်းသည် ပဂံရောမ၏ “စကြဝဠာအနှံ့ အုပ်စိုးမှု” ကို တည်ထောင်ပေးခဲ့သော ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အတားအဆီး သုံးခုအနက် တတိယအတားအဆီးကို အောင်နိုင်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပဂံရောမ၌ ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဆိုင်ရာ ရောမ၏ တတိယအတားအဆီးကို ရောမမြို့မှ ဖယ်ရှားနှင်ထုတ်လိုက်သောအခါတွင်သာ ၅၃၈ ခုနှစ်၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဆိုင်ရာ ရောမ၏ “စကြဝဠာအနှံ့ အုပ်စိုးမှု” သည် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုသက်သေ နှစ်ပါးသည် မျက်မှောက်ခေတ် ရောမက သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်၌ ဖော်ပြထားသော ဆဋ္ဌမနှင့် သတ္တမနိုင်ငံတော်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုသို့ပြုရာတွင် ၎င်း၏ တတိယအတားအဆီးကိုလည်းကောင်း အောင်နိုင်သည့် နေရာနှင့် အချိန်၌ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအကြောင်းကို ပြောဆိုကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် သင်္ကေတဆိုင်ရာ လေးဆယ့်နှစ်လကြာကာလအတွက် “စကြဝဠာအနှံ့ အုပ်စိုးမှု” ကို တည်ထောင်ပေးသည်။

ရောမ၏ ဩဂတ်တုစ်က အီဂျစ်နှင့် ကလီယိုပတ်ထရာကို ဆန့်ကျင်၍ ဆင်နွှဲခဲ့သော စစ်ပွဲ၏ ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် မာ့ခ် အန်ထိုနီ၏ ပုန်ကန်မှုကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ မဖြစ်မနေလိုအပ်ချက်အရ တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေ၌ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသော ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကို ကိုယ်စားပြုရမည်ဖြစ်သည်။

အက်တီယမ်၌ ရောမသည် ပုန်ကန်သော ယောက်ျားတစ်ဦးနှင့် မသန့်ရှင်းသော မိန်းမတစ်ဦးတို့၏ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် အီဂျစ်ကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာတို့၏ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုသည် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ ပေါင်းစည်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အက်တီယမ်၌ ဩဂတ်စတင်း၏ ရောမသည် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ မသန့်ရှင်းသော ပေါင်းစည်းမှုဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အင်အားတစ်ရပ်ကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် ရောမ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော အန်တိုနီနှင့် မိတ်ဖက်ပြုထားသည့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသော အသင်းတော်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ယူရိယာ စမစ်က အန်တိုနီသည် “အီဂျစ်၏ အကျင့်ပျက် ဘုရင်မ ကလီယိုပတ်ထရာ၏ လှည့်ကွက်များနှင့် မက်မောဖွယ်အလှတရားများ၏ သားကောင်ဖြစ်သွားခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့၊ ကလီယိုပတ်ထရာသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးအပေါ် အုပ်စိုးသူဖြစ်ခဲ့သည်။ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာတို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ မဟာမိတ်ဆက်စပ်မှုက၊ ထိုဆက်ဆံရေးအတွင်း အုပ်ချုပ်သော တန်ခိုးအာဏာသည် ကလီယိုပတ်ထရာဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ ပေါင်းစည်းမှုသည်၊ ဆက်ဆံရေးအပေါ် အမျိုးသမီးက ထိန်းချုပ်အုပ်စိုးနေသော အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ ပေါင်းစည်းမှုဟူသော သားရဲ၏ ရုပ်ပုံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ အက်တီယမ်သည် မကြာမီ ရောက်ရှိလာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေကို ပုံရိပ်ပြုခဲ့သည်။

Augustus သည် မကြာမီရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို အောင်နိုင်မည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာကို ကိုယ်စားပြုသည်။ Marc Antony သည် မြေသားတိရစ္ဆာန်၏ ရီပတ်ဘလီကန် ဦးချိုဖြစ်ပြီး Cleopatra သည် ပရိုတက်စတင့် ဦးချိုဖြစ်သည်။ Antony နှင့် Cleopatra တို့သည် မကြာမီရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေ၌ အတူတကွပေါင်းစည်းကာ နဂါးကဲ့သို့ ပြောဆိုကြသည်။ Cleopatra နှင့် Antony နှစ်ဦးစလုံးသည် နဂါးအာဏာ၏ သင်္ကေတများဖြစ်ကြပြီး၊ တနင်္ဂနွေဥပဒေ၌ ၎င်းတို့ အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းချိတ်ဆက်သည့်အခါ—၎င်းတို့သည် နဂါးကဲ့သို့ ပြောဆိုကြသည်။

ဂရိနှင့် အီဂျစ် နှစ်နိုင်ငံလုံးသည် ပရောဖက်ပြုချက်အရ နဂါးတန်ခိုးကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ အန်တိုနီလည်း နဂါးတန်ခိုးကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ဒန်နီယေလ အခန်းကြီး ၁၁ တွင် အီဂျစ်သည် တောင်ဘက်ဖြစ်ပြီး ဂရိသည် အနောက်ဘက်ဖြစ်သည်။ အလက်ဇန်ဒါ၏ နိုင်ငံတော်သည် အပိုင်းလေးပိုင်း ခွဲဝေခံရပြီးနောက် အီဂျစ်ကို ပတိုလမေ ပထမက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပတိုလမေ ပထမသည် ပရောဖက်ပြုချက်အရ တောင်ဘက်၏ ပထမဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကလီအိုပတ်ထရာသည် အီဂျစ်ပြည်ရှိ ပတိုလမေ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပတိုလမေကို အလက်ဇန်ဒါ မဟာ၏ မွေးဖွားရာဒေသဖြစ်သော မက်ဆီဒွန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။

မက်စီဒွန်သည် ဂရိပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ မိမိတို့၏ မျိုးရိုးအရင်းအမြစ်သည် ဂရိဒဏ္ဍာရီဆန်သော သူရဲကောင်းများထံမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂရိပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့ပြ-နိုင်ငံများက မက်စီဒိုးနီးယားလူမျိုးများကို တောင်ပိုင်းဂရိ၏ ဟယ်လင်နစ်လူမျိုးများထက် ပိုမို ရိုင်းစိုင်းသောသူများဟု မှတ်ယူကြသည်။ မက်စီဒိုးနီးယားတို့သည် ဘုရင်စနစ်အုပ်ချုပ်မှုရှိခဲ့ကြပြီး၊ အေသင်၊ စပါးတာ၊ သီးဘ်စ်၊ ကိုရင်သုစသည်တို့ကဲ့သို့သော တောင်ပိုင်းမြို့ပြ-နိုင်ငံများ (poleis) သည် ဂရိပြည်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အီဂျီယန်ကျွန်းများတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဤ poleis များသည် မကြာခဏ ဒီမိုကရေစီစနစ်၊ အိုလီဂါခီစနစ်၊ သို့မဟုတ် ရောစပ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တို့ကို ကျင့်သုံးလေ့ရှိကြသော်လည်း၊ မက်စီဒွန်သည် အာဏာကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော ဘုရင်စနစ်ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာသော မင်းဆက်တော်ဝင်မျိုးရိုး (Argeads) ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် ဟယ်လင်နစ်များဖြစ်ကြပြီး၊ ရောမသည် သမိုင်းမြင်ကွင်းပေါ်သို့ ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဟယ်လင်နစ်များကို ဂရိလူမျိုးများဟု အမည်တပ်ခဲ့သည်။ ကလီယိုပက်ထရာသည် ပတိုလမိုင်အစ်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးအုပ်စိုးရှင်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် မက်စီဒွန်ဒေသ၊ သို့မဟုတ် ဂရိပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဂရိလူမျိုးတို့၏ မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဘုရင်မျိုးနွယ်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် အလက်ဇန္ဒား၏နိုင်ငံကို လေးပိုင်းခွဲဝေခဲ့ချိန်၌ ပတိုလမီ ပထမဖြင့် စတင်ခဲ့သော ပတိုလမီနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးအုပ်စိုးရှင်ဖြစ်သည်။ အက်တီယမ်စစ်ပွဲ၌ စာသားအတိုင်း “တောင်ဘက်၏ရှင်ဘုရင်” ဖြစ်သော ပတိုလမီနိုင်ငံသည် ၎င်း၏အဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနောက် “တောင်ဘက်၏ရှင်ဘုရင်” သည် ဝိညာဉ်ရေးအရ အီဂျစ်ဖြစ်လာပြီး၊ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း၌ ဘုရားမဲ့ဝါဒဆန်သော ပြင်သစ်က ယင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

အလက်ဇန်းဒါး၏ နိုင်ငံကို ခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ စာရိတ္တအရ အီဂျစ်အစစ်အမှန်သည် တောင်ဘက်၏ မင်းကြီးအစစ်အမှန် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝိညာဉ်ရေးရာ အီဂျစ်ကိုမူ ပကတိ ဦးတည်ရာအရ မဟုတ်ဘဲ အီဂျစ်၏ ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ လက္ခဏာဂုဏ်အင်များအားဖြင့် တောင်ဘက်၏ မင်းကြီးအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် ထိုနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးသော ပတိုလမိုင်အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သောကြောင့်၊ ပရောဖက်ပြုချက်အရ ဂရိ (အနောက်) နှင့် အီဂျစ် (တောင်) တို့၏ နှစ်မျိုးဆိုင်ရာ အင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လာမည့်သူ၊ ထို့ပြင် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ တောင်ဘုရင်ဖြစ်မည့်သူမှာ ပြင်သစ်ဖြစ်ပြီး၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၁၁ တွင် အီဂျစ်နှင့် စောဒုံအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသော နှစ်မျိုးဆိုင်ရာ အင်အားတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ စောဒုံ၏ ကာမလိုက်စားသော အကျင့်ဆိုးသည် အနောက်ဘက်ရှိ ကလီယိုပတ်ထရာ၏ ကာမလိုက်စားမှုနှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့၊ တောင်ဘက်ရှိ ကလီယိုပတ်ထရာသည် အီဂျစ်၏ ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ကိုက်ညီသည်။ တောင်ဘက်၏ နောက်ဆုံး အက္ခရာအနက်အတိုင်းရှိသော ဘုရင်၏ နှစ်မျိုးဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝသည် တောင်ဘက်၏ ပထမ ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ ဘုရင်နှင့် ကိုက်ညီနေသည်။

Actium စစ်ပွဲသည် အန်တိုနီ၏ ရောမနဂါးနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာ၏ တောင်နှင့် အနောက်၏ နဂါးတို့ ပေါင်းစည်းထားသော မသန့်ရှင်းသည့် မဟာမိတ်ဖြစ်သည်။ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာတို့သည် အသင်းတော်တစ်ရပ်နှင့် နိုင်ငံတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသဖြင့်၊ ရောမ၏ ဩဂုတ်တုစ်က Actium ကို အောင်နိုင်ခြင်းသည် သားရဲ၏ရုပ်ပုံကို ပုံဆောင်ဖော်ပြသော မသန့်ရှင်းသည့် နှစ်ဆပေါင်းစည်းမှုအပေါ် ရောမက အသာစီးရ၍ အောင်နိုင်သည့် အောင်ပွဲကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့နောက် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်အကြာတွင်၊ ဒံယေလ ၁၁:၂၄ ၏ ပြည့်စုံခြင်းအနေဖြင့်၊ ကွန်စတန်တိုင်းသည် ရောမကို အရှေ့နှင့် အနောက်ဟူ၍ ခွဲခဲ့ပြီး၊ ရောမ၏ မိန်းမကို အနောက်ဘက်တွင် ထားကာ ရောမ၏ ယောက်ျားကို အရှေ့ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ တောင်နှင့် အနောက်ကို အောင်နိုင်ခြင်းသည် Actium စစ်ပွဲတွင် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်ဟူသော “ကာလ” တစ်ခုအပြီး၌ ဖြစ်ပေါ်မည့် အရှေ့နှင့် အနောက်၏ ခွဲခြားခြင်းကို ပုံဆောင်ပြသခဲ့သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တွေ့ဆုံတိုက်ခိုက်မှုတစ်ရပ်တွင် အန်တိုနီအား အရှေ့ရောမကို ပေးခဲ့ပြီး ဩဂုတ်တုစ်အား အနောက်ကို ပေးခဲ့သဖြင့်၊ Actium သည် အရှေ့နှင့် အနောက်ကို အတူတကွ ယူဆောင်လာခဲ့သော်လည်း “ကာလ” တစ်ခုအတွက်သာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ယေရှုသည် အဆုံးကို အစနှင့်အစဉ်မပြတ် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြတော်မူသဖြင့်၊ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်တွင် အက်တီယမ်ကို အနိုင်ယူခြင်းသည် ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် အင်ပါယာကို အရှေ့နှင့် အနောက်ဟူ၍ ခွဲဝေခဲ့ခြင်း၏ ပုံရိပ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်ရှိ အက်တီယမ်သည် ၃၃၀ ခုနှစ်၌ အဆုံးသတ်သော နှစ်ပေါင်း ၃၆၀ ကာလအတွင်းရှိ အိုမေဂါ၏ အာလဖာဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်နှင့် ၃၃၀ ခုနှစ် နှစ်ရပ်လုံးသည် ဒံယေလ ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၁၆ နှင့် ၄၁ တွင် ကိုယ်စားပြုထားသကဲ့သို့ မကြာမီ ရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေကို ပုံဆောင်ဖော်ပြကြသည်။

ရောမမြို့၏ အန်တိုနီသည် တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်၏ ကလီယိုပတ်ထရာနှင့် ကိုက်ညီပေါင်းစည်းလျက်၊ သားရဲ၏ရုပ်တု၏ နှစ်ဆပေါင်းစည်းမှုအတွင်း သုံးဆမဟာမိတ်ဖွဲ့မှုတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်သည်လည်း တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီပြီး၊ ထို့ကြောင့် Actium နှင့် 330 တို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီသည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်၌ ဂျူးများ (ပျက်စီးသွားသောအသင်းတော်) သည် ရောမ (နိုင်ငံအာဏာ) နှင့် ပူးပေါင်း၍ ခရစ်တော်ကို သတ်ဖြတ်ကြရာတွင် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံအာဏာ၏ နှစ်ဆပေါင်းစည်းမှုတစ်ရပ်ကို ဖော်ပြထားသည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်ရှိ ထိုပေါင်းစည်းမှုတွင် တတိယပါတီကို “အဘ၏သား” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော အမည်ရှိသည့် အတုခရစ်တော်ဖြစ်သော Barabbas က ကိုယ်စားပြုသည်။ ခရစ်တော်ကို စစ်မှန်သော ပရောဖက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင်၊ Barabbas သည် သင်္ကေတအရ အတုအယောင်ပရောဖက်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ရောမသည် အန်တိုနီဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်၏ ကလီယိုပတ်ထရာသည် ဂျူးများနှင့် Barabbas ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

လက်ဝါးကပ်တိုင်သည် ကာမေလတောင်ပေါ်ရှိ ဧလိယနှင့်လည်း ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်။ ထိုနေရာ၌ ရွေးချယ်ရသည်မှာ မည်သူသည် စစ်မှန်သော ပရောဖက်ဖြစ်၍၊ မည်သူသည် မမှန်ကန်သော ပရောဖက်ဖြစ်သည်ဟူသော အမှုဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မမှန်ကန်သော ပရောဖက်သည် နှစ်မျိုးတစ်စုံတစ်ရာသော သင်္ကေတဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဗာလ၏ ပရောဖက်များနှင့် တောအုပ်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်များတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဗာလသည် အမျိုးသား ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ တောအုပ်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် အမျိုးသမီး ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သော အာရှတရုတ်ကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်၌ ယုဒလူတို့သည် အမျိုးသမီး ဘုရားဖြစ်သော အာရှတရုတ်ဖြစ်ကြပြီး၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၏ လူသား၏ အတုဖြစ်သော ဘာရဗ္ဗာသည် အမျိုးသား ဘုရားဖြစ်သော ဗာလဖြစ်သည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် တောင်ဘုရင်မလည်း ဖြစ်၍ အနောက်ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ အန်တိုနီသည် ရောမ၏ ပုံရိပ်ဖြစ်ပြီး၊ ယူလီယပ်စ်အား လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို လက်စားချေရန် ကျိန်ဆိုထားသော သုံးဖက်ဆိုင် သုံးဦးအုပ်ချုပ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယူလီယပ်စ်သည် ဒဏ်ရာ နှစ်ဆယ့်သုံးချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့ခြင်းမှာ ဒံယေလ ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၀ ပြည့်စုံခြင်းအရ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းအဖွဲ့စနစ် ရရှိခဲ့သော သေစေတတ်သည့် ဒဏ်ရာကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အက်တီယမ်တွင် ဩဂတ်စတင်းသည် ထိုသေစေတတ်သည့် ဒဏ်ရာ၏ ပြန်လည်ပျောက်ကင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာ သေဆုံးသောအခါ ထိုဒဏ်ရာသည် ပျောက်ကင်းသွားသည်။ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရာတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ သားရဲ၏ ပုံရိပ်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ထိုပုံရိပ်သည် မြေသားရဲနှင့် ၎င်း၏ ချိုနှစ်ချောင်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သုံးဖက်ဆိုင် ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အန်တိုနီသည် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကလီယိုပတ်ထရာသည် အခြား အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အန်တိုနီ၏ ရောမဖြစ်စေ၊ ကလီယိုပတ်ထရာ၏ အီဂျစ်နှင့် ဂရိဖြစ်စေ၊ သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်၏ ဆဋ္ဌမနိုင်ငံ အဆုံးသတ်သည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေကာလတွင် ၎င်းတို့သည် အတူတကွ သေဆုံးကြသည်။ ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်အရ၊ အန်တိုနီနှင့် ဆက်နွှယ်သော ကလီယိုပတ်ထရာသည် ဘုရားကျောင်းရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတို့၏ ရောနှောမှုကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ထိုဘုရားကျောင်းရေးသည် ဆွဲဆောင်လှည့်ဖြားကာ နိုင်ငံရေးကို ထိန်းချုပ်လျက်ရှိသည်။

ပရောဖက်ပြုသော အခြားအဆင့်တစ်ခု၌၊ Cleopatra ၏ Julius Caesar နှင့် Marc Antony တို့နှင့်ရှိသော ဆက်နွှယ်မှုသည် Cleopatra ၏ အသင်းတော်ဆိုင်ရာ လိမ္မာနည်းပညာနှင့် ရောမအင်ပါယာ၏ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုနည်းပညာတို့ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နေသော အချိန်ကာလ နှစ်ကြိမ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ Daniel အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၀ ပြည့်စုံခြင်းအရ၊ သူမ၏ ပထမ သင်္ကေတဆိုင်ရာ သေခြင်းဖြစ်သော 1798 ခုနှစ်၌ Julius က သူမကို စွန့်ပစ်ခဲ့၏။ ထို့နောက် Daniel အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၅ ပြည့်စုံခြင်းအရ၊ Actium ၌ ကူညီမည့်သူ တစ်ဦးမျှမရှိဘဲ သူမသည် မိမိ၏ အဆုံးသို့ ရောက်လာသည်။ အခန်းငယ် ၄၀ သည် ပျောက်ကင်းရမည့် သူမ၏ ပထမ သေစေတတ်သော ဒဏ်ရာ၏ alpha ဖြစ်ပြီး၊ အခန်းငယ် ၄၅ ၏ omega သည် သူမ၏ ဒုတိယနှင့် နောက်ဆုံး သေခြင်းကို ခံယူရသော နေရာဖြစ်သည်။

အခန်းငယ် ဆယ့်ခြောက်မှ နှစ်ဆယ့်နှစ်အထိ ဖော်ပြထားသော ရောမအာဏာလေးရပ်ကဲ့သို့ပင်၊ သမ္မာကျမ်းစာဆိုင်ရာ သင်္ကေတအဖြစ် ကလီယိုပတ်ထရာသည်လည်း အခြေအနေအရ အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးထက်ပို၍ ရှိသည်။ ဘုရင်ဆန်သော ထောက်ပံ့မှုကို ဖယ်ရှားလိုက်သည့် 1798 ခုနှစ်တွင် ယူလီယပ်သည် သူမကို စွန့်ခွာခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ၌ သူမ၏ သေစေနိုင်သော အနာသည် ကုသပျောက်ကင်းသော်လည်း၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းကြီး ဆယ့်ခုနစ်၏ ဘုရင်ဆယ်ပါးကမူ နောက်ဆုံးတွင် သူမကို မီးဖြင့် ဖျက်ဆီးကြလိမ့်မည်။ ထိုအချိန်၌ သူမသည် ဒုတိယနှင့် နောက်ဆုံးသော သေခြင်းကို ရင်ဆိုင်ရလိမ့်မည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် ဖာရော၏ အဲဂုတ္တုပြည်၏ ဘုရားမရှိဝါဒနှင့် ဂရိ၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဒဿနတို့က ကိုယ်စားပြုထားသော နှစ်မျိုးနှစ်ထပ် သဘောသဘာဝ၏ သင်္ကေတတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သူမ၏ နှစ်မျိုးနှစ်ထပ်သော သဘောသဘာဝသည် အဲဂုတ္တုပြည်၏ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုပညာနှင့် ဂရိ၏ အသင်းတော်ရေးရာ အုပ်ချုပ်မှုပညာတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဂရိ၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဒဿနကို ပားသေနွန်ဟု ခေါ်သော သူမ၏ ဗိမာန်တော်အတွင်း ရုပ်တုအဖြစ် တည်ထားကိုးကွယ်ခံရသော ဂရိ နတ်သမီး အသီနာက ကိုယ်စားပြုသည်။ အသီနာသည် ဉာဏ်ပညာ၏ သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ မိန်းမတစ်ဦးအဖြစ် သူမသည် ဘုရားသခင်ထံမှ ပညာပေးခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော လူ့ပညာရေးဆိုင်ရာ ဘာသာတရားကို ကိုယ်စားပြုသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ချိုနှစ်ချောင်းမှာ ရီပဘလီကန်ဝါဒနှင့် ပရိုတက်စတန်ဝါဒ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုနှစ်ခုကို ပြင်သစ်၌ အီဂျစ်နှင့် စောဒုံအားဖြင့် ပုံဆောင်ပြထားခဲ့သည်။ အီဂျစ်သည် နိုင်ငံရေးအတတ်ပညာဖြစ်ပြီး စောဒုံသည် အသင်းတော်အတတ်ပညာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရီပဘလီကန်ဝါဒသည် အီဂျစ်နှင့် ကိုက်ညီပြီး၊ ပရိုတက်စတန်ဝါဒသည် စောဒုံနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ရီပဘလီကန်ဝါဒသည် အီဂျစ်ဖြစ်ပြီး၊ ပရိုတက်စတန်ဝါဒသည် စောဒုံနှင့် ဂရိ ဖြစ်သည်။ လူသားဆိုင်ရာပညာရေး၏ သင်္ကေတမှာ ဂရိနတ်ဘုရားမ အေသီနာ ဖြစ်ပြီး၊ သူမ၏ ဘုရားကျောင်းမှာ ပါသီနွန်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ထို၏ အမွှာတူကို တင်နက်စီပြည်နယ်၊ နက်ရှဗီးလ်မြို့ရှိ ပါသီနွန်ဘုရားကျောင်း၌ တွေ့ရသည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကာလ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ရီပဘလီကန်ချိုနှင့် ပူးပေါင်းသည့် ဖောက်ပြန်သော အသင်းတော်၏ သင်္ကေတကို ကလီယိုပတ်ထရာ၊ အာရှတရုတ်၊ ဆာလုံးမေ နှင့် စောဒုံတို့အားဖြင့် ကိုယ်စားပြထားသည်။

ကလီယိုပတ်ထရာသည် ဖာရော၏ ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ဂရိလူမျိုးတို့၏ ဘာသာရေးကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ ဘုရားမဲ့ဝါဒဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်နှင့် တွဲဖက်လာသော ဘာသာရေးမှာ ဂရိပညာရေးကို ကိုးကွယ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယေရှုသည် အဆုံးကို အစနှင့် ဆက်စပ်၍ အစဉ်အမြဲ ဖော်ပြတော်မူပြီး၊ ဥယျာဉ်အတွင်း စားရန် တားမြစ်ထားသော သစ်ပင်မှာ ကောင်းမကောင်းကို သိကျွမ်းခြင်း၏ သစ်ပင်ဖြစ်ကာ၊ ထိုသစ်ပင်သည် Sister White က “higher education” ဟု ခေါ်သော ဂရိအတွေးအခေါ်၏ ဘာသာရေးကို ပုံဆောင်ညွှန်ပြသည်။ ထိုအရာသည် ခရစ်တော်နှင့် စာတန်တို့အကြား ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှုတွင် စစ်မှန်သော ပညာရေး၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးပြီး အတုအယောင်ဖြစ်သောအရာအဖြစ် ကလီယိုပတ်ထရာ၏ ဂရိပညာဉာဏ်ဘာသာရေးကို ဖော်ထုတ်၍ အလေးပေးထားသည်။

တင်နက်စီပြည်နယ်၊ နက်ရှ်ဗီးလ်မြို့ကို “တောင်ပိုင်း၏ အက်သင်” ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ကလီယိုပတ်ရာမှာလည်း တောင်ပိုင်း၏ နောက်ဆုံးသော အက္ခရာအရ မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်း၏ နောက်ဆုံးမိဖုရားသည် နောက်တစ်ပါးဖြစ်သော၊ ထို့ပြင် ပထမဆုံးသော ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ တောင်ပိုင်းဘုရင်ကို ပုံဆောင်ထားပြီး၊ ထိုအရာသည် ဘုရားမရှိဝါဒဆိုင်ရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ပြည့်စုံခဲ့သည်။ ဘုရားမရှိဝါဒဆိုင်ရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ပုံဆောင်ထားပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တင်နက်စီပြည်နယ်၊ နက်ရှ်ဗီးလ်မြို့ရှိ “တောင်ပိုင်း၏ အက်သင်” ၌ အက်သီနာ နတ်သမီးအတွက် ပါသီနွန်ဗိမာန်တော်ကို သင်္ကေတအရ ကိုယ်စားပြုထားသည်။ ထိုဗိမာန်တော်သည် နက်ရှ်ဗီးလ်မြို့၊ West End 2500 တွင် တည်ရှိသည်။ အမှတ်နှစ်ဆယ့်ငါးသည် မဿဲ နှစ်ဆယ့်ငါးရှိ ဥပမာသုံးပုဒ်၏ ပိတ်ထားသောတံခါးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ “တောင်” နှင့် “အနောက်” နှစ်ရပ်လုံး၏ မိဖုရားဖြစ်သော ကလီယိုပတ်ရာသည် တောင်ပိုင်း၏ အက်သင်တွင် မိမိ၏ “အဆုံး” သို့ ရောက်လာသည်။

Actium၊ Cleopatra၊ Augustus နှင့် Antony တို့ကို စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် Daniel အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၂၄ မှ ၃၀ အထိသို့ ပြန်လာကြသည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်၏ အမရှင်းလင်းဆုံး အပိုင်းမှာ “သူတို့သည် စားပွဲတစ်လုံး၌ ထိုင်၍ မုသာစကားများကို ပြောကြလိမ့်မည်” ဟု ဆိုထားသည့်နေရာဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။

ထိုအခန်းငယ်၌ သတ်မှတ်ထားသောအချိန်မှာ ၃၃၀ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အခန်းငယ် ၂၄ ၏ “အချိန်” ၏အဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုသတ်မှတ်ထားသောအချိန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွက် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ကိုယ်စားပြုသကဲ့သို့၊ ကမ္ဘာလောကအတွက် လူသားတို့၏ စမ်းသပ်ကာလပိတ်သိမ်းခြင်းကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေမတိုင်မီ၊ အကြံဆိုးပြုရန် စိတ်နှလုံးထားသော ရှင်ဘုရင်နှစ်ပါးသည် စားပွဲတစ်လုံးတည်း၌ အချင်းချင်း မုသားစကားများ ပြောဆိုကြလိမ့်မည်။ ဒံယေလ ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၁၆ နှင့် ၄၁ တို့၌ ဖော်ပြထားသော တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေမတိုင်မီ၊ ရှင်ဘုရင်နှစ်ပါးသည် စားပွဲတစ်လုံးတည်း၌ မုသားစကားများ ပြောဆိုကြလိမ့်မည်၊ သို့သော် သူတို့၏ မုသားစကားများသည် မအောင်မြင်ကြ။ အချင်းချင်း မုသားစကားပြောဆိုသော ထိုရှင်ဘုရင်နှစ်ပါးသည် မည်သူတို့နည်း။ ထိုအကြောင်းအရာကို မဖြေကြားမီ၊ ဤအတွဲ၌ ယခင်က ကျွန်ုပ်တို့ ဆွေးနွေးခဲ့ပြီးသော သင်္ကေတအချို့ကို ပြန်လည်သတိပေးလိုပါသည်။

ရောမအုပ်ချုပ်သူ လေးဦးသည် ၎င်းတို့ကို စဉ်းစားသုံးသပ်သော အခြေအနေအရ ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ သင်္ကေတအမျိုးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ရောမအုပ်ချုပ်သူများ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သင်္ကေတအနေဖြင့် အခြေခံအားဖြင့် ရှေးယုဒ၏ ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ သမိုင်းကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ ယင်းသမိုင်းသည် ဆေလျူးစစ်တို့၏ အုပ်စိုးမှုအောက်မှ ရောမတို့၏ အုပ်စိုးမှုအောက်သို့ ကူးပြောင်းသွားသည့် ကာလဖြစ်သည်။

ပေါင်ပေသည် စစ်သူကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သော ရောမအုပ်ချုပ်သူ သုံးဦးလုံးမှာ စီဇာများဖြစ်ကြသည်။ ဂျူလီယပ်စ်သည် ဩဂတ်စတပ်စ်နှင့် ဆက်နွှယ်ရာ၌ သုံးပါးစု နှစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထိုနှစ်ရပ်မှာ ပထမတစ်ရပ်သည် တရားဝင်မဟုတ်သော သုံးဦးပေါင်းမဟာမိတ်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယတစ်ရပ်မှာ တရားဝင်သော သုံးဦးပေါင်းမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်သူ လေးဦးစလုံးသည် အချို့သော အကြောင်းအရာဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၌ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ ပေါင်ပေသည် ဘုန်းတန်ခိုးရှိသောပြည်ကို အောင်သိမ်းခဲ့သည်။ ဂျူလီယပ်စ်မှာ ဓားထိုးဒဏ်ရာ နှစ်ဆယ့်သုံးချက်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုခံရသူဖြစ်၍ ပထမကောင်းကင်တမန်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ သူသည် ပထမဆုံး စီဇာဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် တတိယကောင်းကင်တမန်ကိုလည်း ပုံဆောင်သည်၊ ထိုသူမှာ တိဘေရိယဖြစ်သည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်၌ရှိသော တိဘေရိယသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကိုလည်း နှစ်ဆယ့်သုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ အကြောင်းမှာ နှစ်ဆယ့်သုံးသည် အပြစ်ဖြေငြိမ်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လက်ဝါးကပ်တိုင်သည် ခရစ်တော်၏ ဘုရားသဘောတရားကို ကျွန်ုပ်တို့၏ လူသားသဘောနှင့် ပေါင်းစည်းတော်မူသော အမှုတော်၌ အလွန်မရှိမဖြစ်အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂျူလီယပ်စ်နှင့် တိဘေရိယတို့သည် နှစ်ဆယ့်သုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ပထမနှင့် တတိယသတင်းစကားများဖြစ်ကြသည်။

Julius သည် ဟောလီးဝုဒ်ဒဏ္ဍာရီများတွင် မကြာခဏ ပုံဖော်ထားသကဲ့သို့ ရိုမန်းတစ်ဆန်သော ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်ဘဲ၊ အာဏာကိုသာ မျက်နှာမူ၍ မညှာမတာ လိုက်စားသောသူ ဖြစ်သည်။ Tiberias သည် Julius ထက်ပင် ပို၍ ဆိုးရွားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏ ယုတ်မာဆိုးသွမ်းမှုကိုပင် ထိုအခန်းငယ်တွင် ဖော်ပြထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဟေဗြဲအက္ခရာစဉ်၏ နောက်ဆုံးအက္ခရာသည် နှစ်ဆယ့်နှစ်ဖြစ်ပြီး ပထမအက္ခရာသည် တစ် ဖြစ်သည်။ alpha သည် omega ထက် သေးငယ်ပြီး Tiberias ၏ ယုတ်မာဆိုးသွမ်းမှုကို ဟေဗြဲအက္ခရာစဉ်၏ နောက်ဆုံးအက္ခရာကို ဆိုလိုသော အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်နှစ်တွင် တွေ့ရသည်။ Julius နှင့် Tiberias တို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ယုတ်မာသူ နှစ်ဦး၏ အကြားတွင် Augustus ရှိခဲ့သည်။ Augustus သည် ရောမအင်ပါယာ၏ အာဏာနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတို့၏ ဘုန်းအသရေ အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ပထမနှင့် တတိယ သတင်းစကားတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် သူကို ပုန်ကန်မှု၏ သင်္ကေတဖြစ်သော အက္ခရာ ဆယ့်သုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ Augustus သည် ရောမသမိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံး ပုန်ကန်မှုဖြစ်သော Antony နှင့် Cleopatra တို့၏ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းခြင်းအားဖြင့် မိမိ၏ နိုင်ငံတော်ကို တည်မြဲစေခဲ့သည်။

ဩဂတ်တပ်စ်သည် တတိယအတားအဆီးကို အောင်နိုင်ခဲ့သော ရောမအာဏာဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့ပြုရာ၌ သူသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူသည် ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်း ၁၃ ၏ ပုန်ကန်မှုကာလဖြစ်သော သင်္ကေတဆိုင်ရာ လလေးဆယ့်နှစ်လုံးအတွင်း အုပ်စိုးသော ရောမအာဏာလည်းဖြစ်သည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေမတိုင်မီ အနေအထားတွင် ပွန်ပေသည် 1798 နှင့် 1989 နှစ်ခုလုံးကို ကိုယ်စားပြုသဖြင့်၊ ပွန်ပေသည် ဒန်နီယေလ အခန်း ၁၁ ၏ ပုဒ်မ ၁၀ ပြည့်စုံခြင်းအရ၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ 219 မှ 217 အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးရီးယား စစ်ပွဲ စတုတ္ထကို အဆုံးသတ်စေသော အန်တီအိုကပ်စ် မဂ္ဂနပ်စ်၏ သင်္ကေတဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ယူလီယပ်စ် ဆီဇာသည် ပုဒ်မ ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့၊ နယ်စပ်စစ်ပွဲ၊ အဓိကအားဖြင့် ခရစ်တော်မပေါ်မီ 217 ခုနှစ် ရာဖီးယာစစ်ပွဲနှင့် ကိုက်ညီစွာ တန်းညှိထားသည်။ ထိုနေရာ၌ ယူလီယပ်စ်သည်လည်း အန်တီအိုကပ်စ် မဂ္ဂနပ်စ်ပင် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဩဂတ်တပ်စ် ဆီဇာလည်း ပုဒ်မ ၁၅ ၏ ပေနီယမ်စစ်ပွဲတွင် အန်တီအိုကပ်စ် မဂ္ဂနပ်စ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပုဒ်မ ၁၆ တွင် တီဘေးရီးယပ်စ်သည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုနေရာ၌ သူသည် အန်တီအိုကပ်စ် မဂ္ဂနပ်စ်မဟုတ်ဘဲ ပွန်ပေဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမူကား ယေရှုသည် အဆုံးကို အစဖြင့် အမြဲဖော်ပြတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုပုဒ်မသည် ဆယ်လျူစစ် အင်ပါယာ၏ အဆုံးကို မှတ်သားထားပြီး၊ ထိုအရာသည် သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်၌ ဆဋ္ဌမမြောက်နိုင်ငံတော်ဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အဆုံးကို ပုံဆောင်ပြသသည်။

ရောမအုပ်စိုးရှင်လေးပါးနှင့်ပတ်သက်၍ ထပ်မံညှိနှိုင်းထားရမည့် အချက်များရှိသေးပြီး၊ ထိုမျဉ်းသည် အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ ဝှက်ထားသော သမိုင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးပါ မက္ကဘီမျဉ်းသည်လည်း အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ ဝှက်ထားသော သမိုင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထို့နောက် အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးတွင် ပဂံ အင်ပါယာရောမ၏ ဇာတ်ကြောင်းကို ကာလတစ်ခု—သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်—ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးမှ အခန်းငယ် သုံးဆယ်တိုင်အောင် ကိုယ်စားပြုထားသော ရောမသမိုင်းမျဉ်းသည်လည်း အခန်းငယ် လေးဆယ်၏ ဝှက်ထားသော သမိုင်းကို ဖော်ပြသော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအရာသည် အခန်းငယ် သုံးဆယ့်တစ်တွင် အဆုံးသတ်သွားသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာတွင် အကြောင်းအရာသည် ပဂံရောမမှ ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမသို့ ပြောင်းလဲသွားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပဂံရောမသည် ထိုအခန်းငယ်အတွင်း၌ ရှိနေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုနေရာတွင် ၎င်းကို သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်၏ စတုတ္ထနိုင်ငံအဖြစ် မကိုယ်စားပြုတော့ဘဲ၊ 538 ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းအာဏာကို ရာဇပလ္လင်ပေါ်သို့ တင်ပေးခဲ့သော နိုင်ငံရေးအာဏာအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ 538 ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းအာဏာက တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သဖြင့်၊ အခန်းငယ် သုံးဆယ့်တစ်သည် အခန်းငယ် ဆယ့်ခြောက်နှင့် လေးဆယ့်တစ်တို့နှင့် ညှိနှိုင်းလျက်ရှိသည်။ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးသည် အက်တီယမ်စစ်ပွဲနှင့် ထိုမျဉ်းနှင့် ဆက်စပ်သော သမိုင်းကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။

အခန်းငယ် ၂၄ သည် ဟေးသင် ရောမသည် နှစ်ပေါင်း သုံးရာခြောက်ဆယ်ကာလတိုင်အောင် အချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးရန် စတင်သောအချိန်ကို ဖော်ပြလျက်ရှိပြီး၊ ထို့နောက် အခန်းငယ် ၃၁ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဆိုင်ရာ ရောမသည် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင့်နှစ်ရာခြောက်ဆယ်ကာလတိုင်အောင် အချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးရန် စတင်သည်။ ထိုမျဉ်း၏ အစနှင့် အဆုံးနှစ်ဖက်စလုံးတွင် အာလဖနှင့် အိုမေဂါဖြစ်တော်မူသော ခရစ်တော်၏ လက်မှတ်အမှတ်အသား ပါရှိသည်။ ထိုအခန်းငယ်များအတွင်း၌ မာက် အန်တိုနီ၊ ကလီယိုပတ်ထရာနှင့် အော်ဂတ်စတပ် စီဇာတို့၏ သမိုင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရသည်။ အခန်းငယ် ၁၆ တွင် ဟေးသင် ရောမသည် ဘီစီ ၆၅ ခုနှစ်၌ ဆဲလျူဆစ် အင်ပါယာကို အနိုင်ယူခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဘီစီ ၆၃ ခုနှစ်၌ ယုဒကိုလည်း အနိုင်ယူခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၁ ခုနှစ်၌ အက်တီယမ်ဟူသော တတိယအတားအဆီးသည်၊ ဘီစီ ၆၅ ခုနှစ်၌ ဆဲလျူဆစ်တို့၏ ပထမအတားအဆီးများက ပုံဆောင်ခဲ့သကဲ့သို့၊ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အဆုံးသတ်ကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ ပထမဖြစ်တော်မူသောသူနှင့် နောက်ဆုံးဖြစ်တော်မူသောသူ၏ လက်မှတ်အမှတ်အသားကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရှိကြသည်။ ဘီစီ ၆၅ ခုနှစ်သည် အတားအဆီးသုံးခုအနက် ပထမအတားအဆီးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် မြောက်ဘက်ဘုရင်ကို အနိုင်ယူခြင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၁ ခုနှစ်သည် အတားအဆီးသုံးခုအနက် တတိယအတားအဆီးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တောင်ဘက်ဘုရင်ကို အနိုင်ယူခြင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ အတားအဆီးသုံးခုအနက် အလယ်အတားအဆီးဖြစ်သော ယုဒသည်၊ ပွန်ပေက ဘီစီ ၆၃ ခုနှစ်၌ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ ယေရုရှလင်မြို့ရိုးများအတွင်း ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားလျက်ရှိနေခဲ့သည်။ ဒုတိယအတားအဆီးသည် ပုန်ကန်ခြင်း၏ သင်္ကേതဖြစ်သည်။

၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်စိုးသော ရောမအတွက် တတိယအတားအဆီးသည် ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခံရလေသည်။ ထိုအတားအဆီးမှာ ဂေါသ်တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုနေရာ၌ပင် သမ္မာကျမ်းစာပရောဖက်ပြုချက်၏ ပဉ္စမနိုင်ငံတော်သည် စတင်လေသည်။ စတုတ္ထနိုင်ငံတော် အဆုံးသတ်သည့် နေရာ၌ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် စတုတ္ထနိုင်ငံတော်သည် ၎င်း၏ တတိယအတားအဆီး၌ စတင်ခဲ့သကဲ့သို့၊ ဆယ်လျူစစ်နိုင်ငံတော်၏ ပထမအတားအဆီးတွင် ပုံဆောင်ထားခဲ့သည့်အတိုင်း၊ အဲဂုတ္တုနိုင်ငံတော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့လေသည်။ ဤအရာက အခန်းငယ် ၂၄ မှ ၃၀ အထိ၌ တွေ့ရသော ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ သက်သေခံချက်သည် အခန်းငယ် ၄၀ ၏ လျှို့ဝှက်သမိုင်းအတွင်း၌လည်း တည်နေရာချထားရမည့် အစဉ်တန်းတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် မာ့ခ် အန်တိုနီ၊ ကလီယိုပတ်ထရာ၊ ဂျူလီယက်စ် စီဇာ၊ ပွန်ပေ၊ နှင့် ဩဂတ်စတပ်စ် စီဇာတို့က ကိုယ်စားပြုထားသော မျိုးစုံသော ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို စဉ်းစားသုံးသပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးလေသည်။

ထို့ကြောင့်၊ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးမှ သုံးဆယ်အထိရှိသော ကျမ်းပိုဒ်အပိုင်းတွင် “သူတို့သည် စားပွဲတစ်လုံးတည်း၌ မုသာစကားများကို ပြောကြသောအခါ” ဟု ဆိုသည့်အချက်သည် အမိန့်တော်၏ အဓိပ္ပာယ်မရှင်းလင်းဆုံးသော အပိုင်း ဖြစ်သလော?

ယူရိယာ စမစ်က ထိုမင်းနှစ်ပါးကို မာ့ခ် အန်တိုနီနှင့် ဩဂတ်စတပ်စ် စီဇာဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။

အော့ကတေးဗီးယားသည် မိမိ၏ အန်တိုနီနှင့်သော အိမ်ထောင်ရေးကို ပေါင်းစည်းခြင်း၏ အာမခံတစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြသခဲ့သောအခါ၊ ထိုအရာသည် အစောပိုင်း၌ အခန်းကြီး ၁၁ တွင် ဟယ်လင်နစ်ခေတ်အတွင်း ဘီစီ 252 ဝန်းကျင်၌ ဘီရီနီစီနှင့် ဆဲလျူစစ်ဘုရင် အန်တီယိုကပ်စ် II သီအော့စ်တို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဖြင့် ပုံဆောင်ကြိုတင်ဖော်ပြထားခဲ့သော အိမ်ထောင်ဖက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။ ဘီရီနီစီသည် ပတိုလမီ II ဖီလာဒဲလ်ဖပ်စ်၏ သမီးဖြစ်သည်။ အော့ကတေးဗီးယားနှင့် ဘီရီနီစီတို့သည် သံတမန်ရေးရာ အိမ်ထောင်ရေးများကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ ပရောဖက်ပြုချက်အရဆိုလျှင် စာချုပ်များကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အခန်းငယ် ၅ မှ ၁၀ အထိသည် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံတို့အကြားရှိ သံတမန်ရေးရာ အိမ်ထောင်ရေး၏ သမိုင်းကို ဖော်ပြပြီး၊ မတ်ခ် အန်တိုနီနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဩဂတ်စတပ်စ် စီဇာဟု လူသိများလာသော အော့ကတေဗီယန်တို့က ထိုအိမ်ထောင်ရေးကို စီစဉ်ခဲ့ကြသည့်အခါ၊ ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတော်ကိုလည်း အရှေ့နှင့် အနောက်အဖြစ် ခွဲဝေခဲ့ကြသည်။

ဘရုန်ဒီစီယမ် သဘောတူစာချုပ် (ခရစ်မပေါ်မီ ၄၀ ခုနှစ်) သည် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားလုနီးပါး အခြေအနေနောက်ပိုင်း ဒုတိယ တြိဝိရတ်အတွင်း တင်းမာမှုများကို ဖြေရှင်းရန် မတ်ခ် အန်တိုနီနှင့် အော့ကတာဗီယန် (နောက်ပိုင်း ဩဂတ်စတပ်စ်) တို့အကြား ညှိနှိုင်း၍ ရရှိခဲ့သော အခြေချသဘောတူညီမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရောမအုပ်ချုပ်နယ်မြေများကို ခွဲဝေပေးခြင်း (အန်တိုနီအား အရှေ့ပိုင်း၊ အော့ကတာဗီယန်အား အနောက်ပိုင်း) ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အန်တိုနီသည် အော့ကတာဗီယန်၏ ညီမဖြစ်သော အော့ကတာဗီယာနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ထိုသဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ ၃၉ ခုနှစ်တွင် မူလ ငါးနှစ်သက်တမ်းရှိ တြိဝိရတ်၏ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသွားခဲ့ရာ၊ အန်တိုနီသည် သင်္ဘော ၃၀၀ ကျော်နှင့်အတူ အီတလီသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သော်လည်း အစပိုင်းတွင် ဘရုန်ဒီစီယမ်၌ ကမ်းတက်ခွင့် မရခဲ့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် တာရန်တမ်၌ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်။ အန်တိုနီ၏ စစ်တပ်သည် အော့ကတာဗီယန်၏ စစ်တပ်နှင့် မတိုက်ခိုက်လိုခြင်း၊ ထိုနည်းတူ အော့ကတာဗီယန်၏ စစ်တပ်ကလည်း အန်တိုနီ၏ စစ်တပ်နှင့် မတိုက်ခိုက်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အချိန်ကြာမြင့်စွာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုများအပြီးတွင် အော့ကတာဗီယန်သည် ထိုနေရာသို့ လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အော့ကတာဗီယာသည် အရေးပါသော ကြားဝင်ညှိနှိုင်းသူ အခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဆက်စ်တပ်စ် ပွန်ပေးကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အန်တိုနီက အော့ကတာဗီယန်ကို ထောက်ခံပံ့ပိုးစေရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် တြိဝိရတ်ကို နောက်ထပ် ငါးနှစ်သက်တမ်း (ခရစ်မပေါ်မီ ၃၂ ခုနှစ်အထိ) အတွက် အသစ်တဖန် သက်တမ်းတိုးခဲ့ကြပြီး၊ အန်တိုနီက အော့ကတာဗီယန်အား သင်္ဘော ၁၂၀ ပေးအပ်ကာ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ကတိပြုထားသော တပ်ဖွဲ့များကို ရရှိမည်ဟု သဘောတူခဲ့သော်လည်း (ထိုတပ်ဖွဲ့များကို နောက်ပိုင်းတွင် အော့ကတာဗီယန်က မပေးအပ်ခဲ့ပေ)။

ခရစ်မတိုင်မီ ၃၂ ခုနှစ်တွင် ဆန့်ကျင်ဖက်နှစ်ဦးအကြား ပွင့်လင်းထင်ရှားသော ကွာဟပြတ်တောက်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကြော်ငြာသဘောဆောင်သော ဝါဒဖြန့်မှုများ၊ အန်တိုနီ၏ အရှေ့ပိုင်းကို ဦးတည်အာရုံစိုက်ခြင်း (ကလီယိုပတ်ထရာနှင့်အတူ) နှင့် အောက်တေးဗီယန်၏ အနောက်ဘက်၌ အာဏာစုစည်းခိုင်မာစေခြင်းတို့ကြောင့် နှစ်ဖက်ဆက်ဆံရေးသည် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ အက်တီယမ်မတိုင်မီ အန်တိုနီက နောက်ပိုင်းတွင် တင်သွင်းလာသော ညီလာခံအဆိုပြုချက်များကို အောက်တေးဗီယန်က ပယ်ချခဲ့သည်။

မြောက်ဘက်ရှင်ဘုရင် (Antiochus) နှင့် တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင် (Ptolemy) တို့အကြားရှိ သံတမန်ရေးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတွင် သတို့သမီးကို တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင်က ပေးအပ်ခဲ့သကဲ့သို့၊ Antony (အရှေ့) နှင့် Octavian (အနောက်) တို့အကြားရှိ သံတမန်ရေးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတွင်လည်း သတို့သမီးကို အနောက်ဘက်က ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သံတမန်ရေးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု နှစ်ရပ်စလုံး ပျက်ကွက်သွားခဲ့ပြီး၊ သမီး သို့မဟုတ် ညီမကို ပေးအပ်ခဲ့သော ဘက်သည် နောက်ဆုံးတွင် ထိုစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့သော အာဏာပိုင်အပေါ် အောင်ပွဲရခဲ့သည်။

ဆဲလျူစစ် အင်ပါယာ၏ အဆုံးကာလ၌၊ စားပွဲတစ်ခုတည်း၌ မုသားစကားများ ပြောဆိုခဲ့ကြသော တတိယ စာချုပ်တစ်ရပ် ရှိခဲ့သည်။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် ပဉ္စမ ဆီးရီးယား စစ်ပွဲ (202–195 BC) ၏ နောက်ခံအခြေအနေတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် အန်တီယိုခတ်စ် III မက်ဂ်နပ်စ်သည် ဘီစီ 204 ခုနှစ်၌ ပတိုလမီ IV ဖီလိုပေတာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပတိုလမိုင် ဘုရင်နိုင်ငံ၏ အားနည်းမှုကို အခွင့်ကောင်းယူခဲ့သည်။ ပတိုလမီ V အီပီဖာနီးစ် (ပတိုလမီ V) သည် ကလေးအရွယ် (အသက် 5–6 နှစ်ခန့်) တွင် နန်းတက်ခဲ့သဖြင့်၊ အီဂျစ်နိုင်ငံသည် အုပ်ချုပ်ရေးအစားထိုးများ၏ လက်အောက်တွင် ကျရောက်ကာ အတွင်းပိုင်း မငြိမ်မသက်မှု၊ ဒေသခံ ပုန်ကန်မှုများနှင့် ပြင်ပမှ ခြိမ်းခြောက်မှုများအပေါ် အားနည်းလျက် ရှိနေခဲ့သည်။

အန္တိအုတ်ကပ် မဂ္ဂနုသည် ပနီယုမ်တိုက်ပွဲ (ဘီစီ ၂၀၀) ကဲ့သို့သော အောင်ပွဲများအပြီးတွင် Coele-Syria၊ ပါလက်စတိုင်းနှင့် အာရှအသေးပိုင်းရှိ ပတိုလမိအုပ်ချုပ်သော နယ်မြေအများစုကို ယခင်ကတည်းက ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သည်။ အီဂျစ်ကို အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ခြင်းသည် ရောမတို့၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သဖြင့် (အကြောင်းမှာ ရောမသည် ၎င်းအား ဒေသအချို့သို့ မဝင်ရောက်ရန် ဖိအားပေးလျက်ရှိသောကြောင့်) သူသည် “ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ” အနေအထားဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အိမ်ထောင်ဖက်မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို လိုက်စားခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၉၇/၁၉၅ တွင် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေသော ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အန္တိအုတ်ကပ် မဂ္ဂနုသည် မိမိ၏ ငယ်ရွယ်သော သမီး Cleopatra I Syra (Cleopatra Syra ဟုလည်း ခေါ်သည်) ကို ကလေးအရွယ်ဖြစ်သော Ptolemy V နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့ပြီး ထို့နောက် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည် (လက်ထပ်ပွဲကို ဘီစီ ၁၉၃ တွင် Raphia ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ် Ptolemy သည် အသက် ၁၆ နှစ်ရှိပြီး Cleopatra သည် ၁၀ နှစ်သာရှိသေးသည်)။

ဤအရာကို ရက်ရောသော အပြုအမူတစ်ရပ်အဖြစ် ပုံဖော်တင်ပြခဲ့သည်။ အန်တီအိုခတ်စ်သည် မိမိကိုယ်ကို လူငယ်ဘုရင်၏ မိတ်ဖက်နှင့် “ကာကွယ်သူ” အဖြစ် နေရာချထားကာ၊ အာရှဒေသ၌ ရရှိထားသော အကျိုးအမြတ်များကို ထိန်းသိမ်းထားရင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို အာမခံခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်ခြင်းကြောင့် သူသည် မိမိ၏ သမီးအားဖြင့် အီဂျစ်အပေါ် သွယ်ဝိုက်သော သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည် (သူမသည် ဆဲလျူစစ်မျိုးရိုးအမြစ်များအပေါ် သစ္စာရှိနေ၍ ပတိုလမိုင်မင်းဆက် နန်းတွင်း၌ ဆီးရီးယားဘက်လိုလားသော အသံတစ်သံအဖြစ် ဆောင်ရွက်လိမ့်မည်ဟု သူမျှော်လင့်ခဲ့သည်)။ သို့ရာတွင် ထိုလှည့်ကွက်သည် ပြန်၍ မိမိကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ကလီယိုပတ်ထရာသည် မိမိဖခင်ဘက်မဟုတ်ဘဲ မိမိခင်ပွန်းနှင့် အီဂျစ်ဘက်၌ ရပ်တည်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့ဖြင့် အန်တီအိုခတ်စ်၏ ရေရှည်ထိန်းချုပ်မှုကို အားနည်းစေခဲ့သည်။ ဤအရာသည် Brundisium သဘောတူညီချက် (40 BC) ကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့၊ ရောမအဖြစ်အပျက်များနှင့်လည်း နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။

အန်တိုနီသည် စစ်မဖြစ်မီနီးပါးအခြေအနေနောက်တွင် ပြိုင်ဘက်အာဏာစုများကို ချုပ်နှောင်ရန် အောက်တေးဗီယန်၏ ညီမဖြစ်သော အောက်တေးဗီယာကို လက်ထပ်ခဲ့သကဲ့သို့၊ အန်တီယိုခပ်စ်သည်လည်း ယာယီငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နယ်မြေခွဲဝေမှုကို တရားဝင်အတည်ပြုရန် မိမိ၏ သမီးကို ပတိုလမေ V နှင့် ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည် (ဆီလျူးစစ်တို့သည် မြောက်ဘက်တွင် သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများကို ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပတိုလမေကမူ တောင်ဘက်ရှိ အီဂျစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်)။

အန်တီအိုခပ်သည် မိသားစုဆက်နွယ်မှုများမှတစ်ဆင့် ကလေးဘုရင် ပတိုလမီ ၅ အပေါ် အမှန်တကယ် အုပ်ထိန်းသူတစ်ဦးကဲ့သို့ ပြုမူခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် အော့ကတေဝီယန် (နှင့် သုံးဦးမဟာမိတ်အဖွဲ့) သည် အာဏာလစ်ဟင်းမှုများ သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်အာဏာယှဉ်ပြိုင်မှုများ၏ အလယ်၌ မိမိတို့ကိုယ်ကို နေရာချထားခဲ့ပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ နှစ်ခုစလုံး၌ “ပိုမိုအားကောင်းသော” ပုဂ္ဂိုလ် (အန်တီအိုခပ်/အော့ကတေဝီယန်) သည် သွေးသားဆက်နွယ်မှုအားဖြင့် အားနည်းထိခိုက်လွယ်သော တစ်ဖက်အပေါ် ဩဇာအသာစီး ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အစီအစဉ်နှစ်ရပ်စလုံးသည် ကာလတို ငြိမ်သက်တည်ငြိမ်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သော်လည်း အခြေခံရှိနေသည့် အယုံအကြည်ကင်းမဲ့မှုကြောင့် ရေရှည်တွင် “မအောင်မြင်” ခဲ့ကြပေ—ကလီယိုပတ်ရာသည် အဲဂုတ္တုပြည်ဘက်ကို လိုလားသဖြင့် (အန်တီအိုခပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပျက်စီးစေ၍)၊ အန်တိုနီ၏ အရှေ့ပိုင်းအပေါ် အာရုံစူးစိုက်မှု (ကလီယိုပတ်ရာ ၇ ကြောင့်) သည် အော့ကတေဝီယန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြိုကွဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများ၏ လက်အောက်တွင် Ptolemy V ၏ မသက်မသာနိုင်သော အရွယ်မရောက်သေးသည့်အုပ်ချုပ်မှုသည် Julius Caesar သေဆုံးပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော မတည်ငြိမ်မှုနှင့် (Triumvirate ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် အာဏာလုယက်ပွဲများသို့ ဦးတည်သည့်) တိုက်ရိုက်တူညီနေသည်။ Berenice ကို Antiochus နှင့် ထိမ်းမြားစေခြင်းသည် Daniel အခန်းကြီး ၁၁ တွင် Seleucid အင်ပါယာ၏ သမိုင်းအစကို အမှတ်အသားပြုခဲ့ပြီး၊ Antiochus Magnus ၏ သမီးကို အီဂျစ်ဘက် ကလေးဘုရင်နှင့် ထိမ်းမြားစေခြင်းသည် Seleucid အင်ပါယာ၏ အဆုံးကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ Marc Antony ၏ Octavia နှင့်သော ထိမ်းမြားမှု အဆုံးသတ်ခြင်းသည် Ptolemaic နိုင်ငံ၏ အဆုံးကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ ပဋိညာဉ်လူမျိုးအဖြစ် Judah ၏ အဆုံးသတ်မှုသည် ကပ်တိုင်ပေါ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထို ယုဒနိုင်ငံတော်သည် Maccabees နှင့် သူတို့က ရောမနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော မဟာမိတ်စာချုပ်ဖြင့် အစပြုခဲ့သည်။ ဤပရောဖက်ပြုလိုင်းများအားလုံးကို Daniel အခန်းကြီး ၁၁ ၏ ဇာတ်ကြောင်းအတွင်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အခန်းငယ် ၄၀ ၏ ဖုံးကွယ်ထားသော သမိုင်းနှင့် ကိုက်ညီကြသည်။ အခန်းငယ် ၅ မှ စတင်လျှင် Berenice ၏ သဘောတူစာချုပ်ကို တွေ့ရပြီး၊ ထိုစာချုပ်က Antiochus the Great နှင့် သူ၏ သမီး Cleopatra Syra ၏ သဘောတူစာချုပ်သို့ ဦးတည်သွားကာ၊ ထိုအရာသည် အခန်းငယ် ၂၃ ၏ Maccabees သမိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်သည်။ Maccabees တို့သည် Seleucid မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးပိုင်းအဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော Antiochus Epiphanes ကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ ထိုလိုင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာကြသည်။

Antiochus Epiphanes သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၈ ခုနှစ်၊ ဆီးရီးယားစစ်ပွဲ အကြိမ်ခြောက်အတွင်း အလက်ဇန္ဒြီးယားအနီး အီဂျစ်ပြည်၌ ရှိခဲ့သော Antiochus ဖြစ်သည်။ Antiochus Epiphanes သည် အီဂျစ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အလက်ဇန္ဒြီးယားကို သိမ်းပိုက်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။ Ptolemaic အုပ်စိုးရှင်တို့သည် အကူအညီအတွက် ရောမထံ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ရောမသည် အထက်လွှတ်တော်၏ နောက်ဆုံးသတိပေးချက်ကို ပို့ဆောင်ရန် Popillius Laenas ကို (တပ်မတော်မပါ၊ အနည်းငယ်သော အဖော်အပါးနှင့်သာ) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်ဆုံးသတိပေးချက်မှာ Antiochus သည် အီဂျစ်နှင့် Cyprus မှ ချက်ချင်း ဆုတ်ခွာရမည်၊ မဟုတ်လျှင် ရောမနှင့် စစ်ဖြစ်ရမည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ Antiochus သည် ထိုစာကို လက်ခံရရှိပြီးနောက် မိမိ၏ အကြံပေးများနှင့် တိုင်ပင်ရန် အချိန်တောင်းသောအခါ၊ တင်းကျပ်၍ အမိန့်အာဏာပြင်းထန်သူဟု ဖော်ပြခံရသော Popillius သည် မိမိ၏ လမ်းလျှောက်တုတ်ကိုယူကာ ဘုရင်၏ ခြေဖဝါးပတ်လည် သဲပေါ်တွင် စက်ဝိုင်းတစ်ခု ဆွဲလေ၏။ ထို့နောက် သူက “ထိုစက်ဝိုင်းအပြင်သို့ သင် မထွက်မီ၊ အထက်လွှတ်တော်ရှေ့၌ ကျွန်ုပ် တင်ပြနိုင်မည့် အဖြေကို ပေးပါ” ဟု ကြေညာလေသည်။

အဓိပ္ပာယ်မှာ ထင်ရှားပြတ်သားလှ၏။ အန္တီယိုခုစ်သည် ရောမ၏ တောင်းဆိုချက်များကို လိုက်နာရန် သဘောတူညီမှုမပြုဘဲ ထိုဝိုင်းအတွင်းမှ ထွက်ခွာ၍မရနိုင်ခဲ့သဖြင့်၊ သဘောတူညီချက်မရှိဘဲ ထိုဝိုင်းကို ကျော်ဖြတ်ခြင်းသည် စစ်ပွဲကို ဆိုလိုမည်ဖြစ်သည်။ အံ့ဩထိတ်လန့်၍ အရှက်ကွဲသွားသော အန္တီယိုခုစ်သည် ခဏတာ တွန့်ဆုတ်နေသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် လိုက်နာရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်ပြည်မှ မိမိ၏ တပ်ဖွဲ့များကို ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစေကာ ဆီးရီးယားသို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။ ဤသတ္တိရှိသော သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ အရေးယူမှုသည် (ရောမ၏ တိုးပွားလာသော အာဏာကျော်ကြားမှုက အားဖြည့်ပေးလျက်) တိုက်ပွဲမဖြစ်ဘဲ ဆုတ်ခွာမှုကို အတင်းအကျပ် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အရှေ့ဘက် မက်ဒီတာရေးနီးယန်းဒေသ၌ ရောမ၏ ပေါ်ထွန်းလာသော လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းကို “သဲပေါ်တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်း ဆွဲခြင်း” ဟူသော စကားရပ်၏ အစပြုရာအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိုးကားလေ့ရှိကြသည် (သို့သော် အမှန်တကယ်မှာ မျဉ်းမဟုတ်ဘဲ ဝိုင်းတစ်ဝိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်)။

Antiochus Epiphanes သည်လည်း ဒန်ယေလ ၁၁ ၏ ဆယ်လေးမြောက်အခန်းငယ်တွင် မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်၍ ကျဆုံးကာ ဗျာဒိတ်ရူပါရုံကို တည်ထောင်သော တန်ခိုးအာဏာဟူသည့် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ နားလည်ချက်အဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အန်တီအိုခုစ် ၄ အဲပီဖာနီးစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ၁၇၅–၁၆၄ ခုနှစ်များအတွင်း အုပ်စိုးခဲ့ပြီး၊ ဆဲလျူးဆစ်မင်းဆက်ဘုရင် ဆယ့်သုံးပါးအနက် အဋ္ဌမမြောက်ဘုရင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဟယ်လင်နစ် ယဉ်ကျေးမှုကို အတင်းအကျပ် ပြဋ္ဌာန်းကာ၊ ဂရိဘာသာရေးအကျင့်များအောက်တွင် မိမိအင်ပါယာကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ ၁၆၉ ခုနှစ်တွင် သူသည် ဗိမာန်တော်ကို လုယူဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး၊ ယုဒလူမျိုးတို့၏ ဘာသာရေးအကျင့်များဖြစ်သော အရေဖျားဖြတ်ခြင်း၊ ဥပုသ်နေ့စောင့်ထိန်းခြင်း၊ တော်ရာကို လေ့လာခြင်းတို့ကို တားမြစ်ခဲ့ကာ၊ အယူမှားဘုရားများအား ယဇ်ပူဇော်ရန် အတင်းအကျပ် ပြုစေခဲ့သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ ၁၆၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူသည် ဗိမာန်တော်အတွင်းရှိ ယုဒလူမျိုးတို့၏ မီးရှို့ရာယဇ်ပလ္လင်အပေါ်၌ အယူမှားပလ္လင်တစ်ခုကို (ဇုစ်အတွက်) တည်ဆောက်၍၊ အခြားသော မသန့်ရှင်းသော အပြုအမူများနှင့်အတူ ဝက်တစ်ကောင်ကို ယဇ်ပူဇော်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ညစ်ညမ်းဖျက်ဆီးခြင်းသည် ဘာသာတရားကို သစ္စာရှိစွာ စောင့်ထိန်းသော ယုဒလူမျိုးတို့အတွက် နောက်ဆုံးသည်းမခံနိုင်သော အခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမူကား ၎င်းတို့သည် ထိုအမှုကို ဗိမာန်တော်၏ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်မှုနှင့် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တရားကို အဆုံးစွန်ဆုံး ချိုးဖောက်မှုအဖြစ် မြင်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်ကြောင့် မာတ္ထာသိယား (မိုဒီအိန်မြို့မှ ယဇ်ပုရောဟိတ်တစ်ပါး) သည် အယူမှားဘုရားများအား ယဇ်ပူဇော်ရန် ဆဲလျူးဆစ်အရာရှိတစ်ဦး၏ အမိန့်ကို ငြင်းပယ်ပြီး၊ သစ္စာဖောက်ယုဒလူတစ်ဦးနှင့် ထိုအရာရှိကို သတ်၍၊ မိမိသားများနှင့်အတူ (နောင်တွင် မက္ကဘီးများ ဖြစ်လာမည့်သူများ) တောင်ကုန်းများသို့ ထွက်ပြေးသွားသောအခါ ချက်ချင်းပင် ခုခံတော်လှန်မှု မီးလောင်ပေါက်ကွဲလာခဲ့သည်။ ထိုအမှုက ခရစ်မပေါ်မီ ၁၆၇–၁၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း ယုဒဘာသာရေးကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ရည်ရွယ်သော တောတွင်းစစ်ဆင်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကို မီးစတင်လောင်ကျွမ်းစေခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ယုဒ မက္ကဘီးဦးဆောင်မှုအောက်၌ ခရစ်မပေါ်မီ ၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်အပ်နှံသန့်ရှင်းစေခြင်း (ဟန်နုကာ) သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။

ဆဲလျူစစ်အင်ပါယာ၏ အစနှင့် အဆုံး၌ အရှေ့နှင့် အနောက် သို့မဟုတ် မြောက်နှင့် တောင် ဟူသော ကွဲပြားမှု၏ အင်္ဂါရပ်ကို ပါဝင်စေသည့် သံတမန်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော အရေးပါသည့် စာချုပ်တစ်ရပ် ရှိခဲ့သည်။ ဆဲလျူစစ်အင်ပါယာ ယုတ်လျော့လာစဉ် အန်တီအိုကပ်စ် အီပီဖန်နီးစ်သည် မြင့်တက်လာနေသော ရောမအာဏာ၏ သင်္ကေတဖြစ်လာပြီး၊ မက္ကဘီတို့၏ အမျက်ဒေါသ၏ အာရုံစိုက်ရာလည်း ဖြစ်လာသည်။ နောက်ပိုင်း သမိုင်းကာလတွင် သူသည် ဗျာဒိတ်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတကို တည်ထောင်ပေးသော အတုအယောင် သင်္ကေတဖြစ်လာသည်။ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၂၂ တွင် ဖော်ပြထားသော အာဏာသည် ပဋိညာဉ်၏ မင်းသား ကျိုးပဲ့ခြင်းခံရသောအခါ ကျိုးပဲ့သွားသည်။

အန္တီယိုကတ်စ် အီပီဖာနီး၏ အုပ်စိုးမှုသည် ခရစ်တော်၊ “ပဋိညာဉ်တော်၏ မင်းသား” သည် လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်တွင် “ချိုးဖျက်ခြင်းခံရ” မီ အနှစ်နှစ်ရာနီးပါးအကြာ၊ ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၄ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့ မှတ်သားလိုသည်မှာ ဆဲလျူစစ် အင်ပါယာသည် နှစ်ဖက်အကြား လှည့်ဖြားမှုရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသော သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ ပဋိညာဉ်အိမ်ထောင်တစ်ရပ်ဖြင့် အစပြု၍ ထိုသို့သော ပဋိညာဉ်အိမ်ထောင်တစ်ရပ်ဖြင့်ပင် အဆုံးသတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အန္တီယိုကတ်စ် အီပီဖာနီး၏ အုပ်စိုးစဉ်အတွင်း မက်ကဘီ ပုန်ကန်မှု စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အမေရိကန် တော်လှန်ရေး၏ ပုံရိပ်သဏ္ဍာန်တစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မက်ကဘီတို့၏ သမိုင်း၌ ဆဲလျူစစ် အာဏာကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် သူတို့၏ ရုန်းကန်မှုတွင် ရောမနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အရေးပါသည့် ပဋိညာဉ်တစ်ရပ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုပဋိညာဉ်ကို တိုက်ရိုက် ဖော်ညွှန်းသော ကျမ်းပိုဒ်သည် ရောမသည် ပဋိညာဉ်စားပွဲဝိုင်းတွင် လှည့်ဖြားစွာ ပြုမူခဲ့သည်၊ သို့မဟုတ် မုသာစကားများ ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု တိုက်ရိုက် ဖော်ပြထားသည်။

အခန်းငယ် လေးဆယ်၌ ဖော်ပြထားသော အဆုံးကာလမတိုင်မီ ရှေ့ပြေးသည့် ပရောဖက်ပြုချက် လမ်းကြောင်းတိုင်းတွင် ချိုးဖောက်ခံရသော ပဋိညာဉ်တစ်ရပ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ အခန်းငယ် သုံးဆယ်၌ပါရှိသော “သန့်ရှင်းသော ပဋိညာဉ်ကို စွန့်ပယ်ကြသောသူတို့” ဟူသည့် စကားအပေါ် Uriah Smith က မှတ်ချက်ပြုရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

ဒံယေလအခန်း ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၅ သည် တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင်က သံတမန်ရေး သဘောတူညီချက်၏ သင်္ကေတအဖြစ် သတို့သမီးတစ်ဦးကို ပေးအပ်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုသဘောတူညီချက်ကို နောက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်ရှင်ဘုရင်က ချိုးဖောက်ခဲ့သော သမိုင်းကြောင်းလိုင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုသည် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ မြောက်ဘက်ရှင်ဘုရင်ကို နပိုလီယံ၏ ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ တောင်ဘက်ရှင်ဘုရင်က လက်တုံ့ပြန်ခဲ့ခြင်း၏ ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အခန်းငယ် ၅ မှ ၉ အထိရှိ ချိုးဖောက်ခံရသော သဘောတူစာချုပ်သည် နပိုလီယံ၏ ချိုးဖောက်ခံရသော Tolentino စာချုပ်ကို ပုံဖော်ပြသခဲ့ပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကလည်း NATO ၏ ချိုးဖောက်ခံရသော သဘောတူစာချုပ်ရှိကြောင်း ပူတင်၏ အခိုင်အမာဆိုချက်ကို ပုံဖော်ပြသခဲ့သည်။ နပိုလီယံ၏ လက်တုံ့ပြန်မှုသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပူတင်က ယူကရိန်းအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော လက်တုံ့ပြန်မှု၏ ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ လေးကြိမ်မြောက် ဆီးရီးယားစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေသော Antiochus Magnus ၏ အခန်းငယ် ၁၀ ပါ လက်တုံ့ပြန်မှုသည် ၁၇၉၈ ခုနှစ်ရှိ နပိုလီယံနှင့်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ရှိ ပူတင်နှင့်လည်းကောင်း ကိုက်ညီသည်။ ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်ရှိ အခန်းငယ် ၁၅ ၏ Panium စစ်ပွဲနောက်တွင်၊ Antiochus သည် မြေပြင်ပေါ်၌ စစ်တပ်ကို အသုံးမပြုဘဲ အီဂျစ်ကို မိမိ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရန် လျှို့ဝှက်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သံတမန်ရေး လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတစ်ရပ်ကို စီစဉ်ခဲ့သည်။ Antiochus Magnus ၏ ရာဇပလ္လင်သည် သူ၏သားထံသို့ လွှဲပြောင်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုသားသည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုကြောင့် Antiochus Magnus ၏ အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သော Antiochus Epiphanes သည် ရာဇပလ္လင်တော်သို့ တက်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဂရိဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ဘာသာတရားကို အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ သူ၏ လုပ်ရပ်များသည် မက္ကာဘီပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ထိုပုန်ကန်မှုက အခန်းငယ် ၂၃ တွင် ဖော်ပြထားသော ရောမနှင့် လှည့်ဖြားသော သဘောတူစာချုပ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ အခန်းငယ် ၂၄ သည် အယူမှားရောမကို မိတ်ဆက်ပေးပြီး Antony နှင့် Augustus တို့၏ လိမ်လည်မှုများပြည့်သော စားပွဲကို ဖော်ထုတ်ပြသသည်။ အခန်းငယ် ၃၀ တွင် အယူမှားရောမသည် သန့်ရှင်းသော ပဋိညာဉ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့သူများဟု မှတ်သားထားသော ပုပ်ရဟန်းမင်းအသင်းတော်နှင့် ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုသို့ ဝင်ရောက်သည်။

အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေးမှ သုံးဆယ်အထိသည် ပဂန်ရောမ၏ သက်သေခံချက်ဖြစ်ပြီး၊ အခန်းငယ် သုံးဆယ့်တစ်မှ လေးဆယ်အထိသည် ပုပ်ရဟန်းအာဏာရောမ၏ သက်သေခံချက်ကို ဖော်ပြသည်။ ဒန်နီယေလ အခန်းကြီး ၁၁ အခန်းငယ် ၁ မှ စ၍ အခန်းငယ် ၄၀ အထိရှိ စာကြောင်းတိုင်းသည် အခန်းငယ် ၄၀ ၏ လျှို့ဝှက်သမိုင်း၌ အသုံးချထားသော ပရောဖက်ပြုချက်၏ စာကြောင်းတစ်ကြောင်းစီကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဆဲလျူစစ်နိုင်ငံ၏ လိုင်း၊ ပတိုးလမိတ်နိုင်ငံ၏ လိုင်း၊ မက္ကဘီများ၏ ယုဒနိုင်ငံ၏ လိုင်း၊ ပဂန်ရောမ၏ လိုင်းနှင့် ပုပ်ရဟန်းအာဏာရောမ၏ လိုင်းတို့အားလုံးသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ၏ သမိုင်းကို သရုပ်ဖော်ပြသကြသည်။ ထိုလိုင်းတစ်ခုစီသည် ထိုသမိုင်း၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ဖောက်ဖျက်ခံရသော စာချုပ်တစ်ရပ်ကို သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ထားကြသည်။

ဒံယေလအခန်းကြီး ၁၁ ၏ဗျာဒိတ်ရူပါရုံကို တည်ထောင်သတ်မှတ်ပေးသောအရာမှာ ရောမဖြစ်ပြီး၊ အယောင်ဆောင်ဘုရားမဲ့ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရောမတို့၏ လှည့်ဖြားမှုဖြင့်ပြုလုပ်သော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ စာချုပ်များကို တိုးတက်ဖော်ဆောင်လာသော အရာများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရောမသည် မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာဖြစ်သော်လည်း ကွဲပြားခြားနားသော ပရောဖက်ပြုချက်ကာလများအတွက် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးခြင်းမတိုင်မီ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အရာများအဖြစ်လည်းကောင်း အမှတ်အသားပြုထားသည်။ အင်အားနှစ်ရပ်စလုံးသည် မိမိတို့၏ သာလွန်အာဏာဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက်ကာလ၏ အစကို တတိယအတားအဆီးကို ကျော်လွှားအောင်မြင်သည့်အချိန်၌ စတင်သည်ဟု အမှတ်အသားပြုခဲ့ကြသည်။ မကြာမီရောက်လာမည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ တနင်္ဂနွေဥပဒေမတိုင်မီ၌ အင်အားနှစ်ရပ်အကြား လှည့်ဖြားမှုဆိုင်ရာ စာချုပ်တစ်ရပ် ရှိလိမ့်မည်။ အင်အားနှစ်ရပ်သည် တောင်ဘုရင်နှင့် မြောက်ဘုရင်အဖြစ် လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ကြိမ်မှာ ယုဒ၏ ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်သောပြည်နှင့် ရောမအကြား၊ တစ်ကြိမ်မှာ ရောမသုံးဦးအုပ်ချုပ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုအကြား၊ တစ်ကြိမ်မှာ အယောင်ဆောင်ဘုရားမဲ့ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရောမအကြား ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရောမနှင့်သက်ဆိုင်သော လှည့်ဖြားမှုစာချုပ်နှစ်ရပ်လုံးတွင်၊ ၎င်းသည် ရောမအင်ပါယာ၏ တစ်ဝက်နှင့် တစ်ဝက်အကြား စာချုပ်တစ်ရပ်ပမာဏသာ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်၏ အန်တိုနီဖြစ်စေ၊ အနောက်ဘက်၏ ဩဂတ်စတပ်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အရှေ့ဘက်၏ အယောင်ဆောင်ဘုရားမဲ့ရောမနှင့် အနောက်ဘက်၏ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရောမဖြစ်စေ ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘုရင်နှင့် တောင်ဘုရင်အကြား လှည့်ဖြားမှုစာချုပ် လေးရပ်၊ အရှေ့ဘုရင်နှင့် အနောက်ဘုရင်အကြား နှစ်ရပ်၊ မကြာမီ မြောက်ဘုရင်ဖြစ်လာမည့် အင်အားနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်သောပြည်အကြား တစ်ရပ်။

ဤသို့ဖြင့် ဒံယေလကျမ်းနှင့်ဆိုင်သော ကျွန်ုပ်တို့၏ ပထမတင်ပြချက်ကို အဆုံးသတ်ပါသည်။ Panium စီးရီးသည် ဒံယေလကျမ်းနှင့်ဆိုင်သော စီးရီး၏ နိဂုံးချုပ်ကို ကိုယ်စားပြုသကဲ့သို့၊ ၎င်းသည် လာမည့်ဆောင်းပါးတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက်သုံးသပ်မည့် အခန်းငယ် ၄၀ ၏ လျှို့ဝှက်သမိုင်းအတွက် မိတ်ဆက်လည်း ဖြစ်ပါသည်။