ပန်နီယံ — အမှတ် ငါး

ဒန်ယေလအုပ်သည် ထူးကဲသော ပရောဖက်ပြု ဇာတ်ကြောင်းတစ်ရပ်ကို ဖွင့်ဟပြသလျက်ရှိပြီး၊ အခန်း ၂ မှ သတ္တုရုပ်တု၏ ရူပါရုံမှစ၍ အခန်း ၁၁ ရှိ ဘုရင်များအကြား ရှုပ်ထွေးနက်နဲသော ပဋိပက္ခများအထိ၊ “ထပ်တလဲလဲဖော်ပြ၍ ပိုမိုချဲ့ထွင်ဖော်ပြခြင်း” ဟူသော သဘောတရားကို ၎င်း၏ ရူပါရုံများတစ်လျှောက် အမျှင်သဖွယ် ချည်နှောင်ထားသည်။ ဤဖွဲ့စည်းပုံအတွင်း၌ ဆွဲဆောင်မှုကြီးမားသော အထောက်အထားတစ်ရပ် ပေါ်ထွက်လာသည်မှာ၊ ကရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်ရှိ အက်တီယမ်စစ်ပွဲသည်၊ ကရစ်မတိုင်မီ ၃၀ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်၏ ကျဆုံးခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ကာ၊ ဒန်ယေလ ၁၁:၂၅၊ ၂၆ ၏ အရေးပါသော ပြည့်စုံခြင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်၊ အယူမှား ရောမ၏ နှစ်ပေါင်း ၃၆၀ ကြာ အာဏာအထက်စီးမှု၏ အရုဏ်ဦးကို အမှတ်အသားပြုသည်။

ဒံယေလ ၁၁ သည် ဘီစီ ၃၂၃ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန်းဒါး မဟာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပေါ်ထွန်းလာသော အင်ပါယာများ၏ ထွန်းကားမှုနှင့် ကျဆုံးမှုတို့ဖြင့် စတင်သည်။ သို့ရာတွင်၊ အခန်းငယ် ၁၄ သို့ ရောက်သောအခါ အလှည့်အပြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဘီစီ ၂၀၀ ခန့်တွင် အန္တီယိုခုစ် ၃ (Magnus) သည် ကလေးဘုရင် ပတိုလမီ ၅ နှင့် ပန်နီယမ် စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်နေစဉ်၊ ရောမသည် ပတ်သက်မှုမရှိသော ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးမျှသာ အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ “သင်၏လူမျိုးကို လုယက်သောသူများ” အဖြစ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်လာခဲ့သည်။ ဟယ်လင်နစ်ကမ္ဘာ၏ မငြိမ်မသက်မှုများအလယ်တွင် အီဂျစ်၏ ဂျုံထောက်ပံ့မှုကို လုံခြုံစေရန် စိုးရိမ်ပူပန်နေသော ရောမသည် ဒုတိယ မက်ဆီဒိုးနီးယန်း စစ်ပွဲ (ဘီစီ ၂၀၀–၁၉၇) အတွင်း မိမိ၏ ဩဇာအာဏာကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ဖြင့် ၎င်း၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍအတွက် အခြေခံအဆင့်ကို ခင်းကျင်းပေးခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဘီစီ 63 ခုနှစ်သို့ ရောက်လာသောအခါ၊ ပုဒ်မ 16 သည် Pompey က ယေရုရှလင်မြို့ကို အားဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး၊ အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာနထဲသို့ ဝင်ကာ “ဘုန်းအသရေကြီးသောပြည်” အပေါ် ရောမ၏ အုပ်စိုးမှုကို ထင်ရှားစွာ အတည်ပြုသည့်အခါ ပြည့်စုံလာသည်။ ထိုမှစ၍ ပုဒ်မ 17 မှ 22 အထိတွင် ရောမခေါင်းဆောင်များ၏ အစဉ်အဆက်ကို ခြေရာခံဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ Pompey ၏ အရှေ့ဘက် စစ်ဆင်ရေးများ၊ Julius Caesar ၏ အောင်နိုင်မှုများနှင့် ဘီစီ 44 ခုနှစ်ရှိ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ Augustus Caesar ၏ အခွန်ကောက်ခံမှုကို တိုးမြှင့်သည့် အစိုးရကာလ (လုကာ 2:1 တွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့) သည် အေဒီ 14 ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်ခြင်း၊ နှင့် “ပဋိညာဉ်တရား၏ မင်းသား” ကို ချိုးဖျက်ခံရသော အေဒီ 31 ခုနှစ်၌ ခရစ်တော်၏ ကားတိုင်တင်သတ်ခြင်းကို Tiberius က စောင့်ကြည့်အုပ်ချုပ်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ယေရုရှလင်ရှိ Pompey မှ အေဒီ 70 ခုနှစ် ယေရုရှလင်ရှိ Titus အထိ ဆက်လက်သွားသော ပရောဖက်ပြုခြင်း၏ လမ်းကြောင်းသည် ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်အပေါ် ရောမ၏ အုပ်စိုးမှုကြီးမားခြင်း၏ အစဉ်အလာကို ထုတ်ဖော်တင်ပြထားသည်။

ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးက ဗိမာန်တော်ကို မသန့်ရှင်းစေခြင်းဖြင့် အစပြု၍ ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးက ဗိမာန်တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် အဆုံးသတ်သို့ ရောက်သည်အထိ၊ ထိုအရာသည် အာလဖာနှင့် အိုမီဂါ၏ အမှတ်လက္ခဏာကို ဖော်ပြပေးသည်။ မသန့်ရှင်းစေခြင်းဖြင့် အစပြုပြီး ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်သော သမိုင်းမျဉ်း၌လည်း မိမိကိုယ်တိုင်အကြောင်း “ဤဗိမာန်တော်ကို ဖျက်ဆီးကြလော့၊ သုံးရက်အတွင်း ငါသည် ပြန်လည်တည်ဆောက်မည်” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သော ထိုတစ်ပါး၏ မသန့်ရှင်းစေခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းတို့ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ အမှန်တရားသည် ဟေဗြဲအက္ခရာ၏ ပထမ၊ တစ်ဆယ့်သုံးမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးအက္ခရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ပွန်ပေဖြင့် အစပြု၍ တိတုဖြင့် အဆုံးသတ်သော မျဉ်းသည် ခရစ်တော်သည် ပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုရန် ကြွလာတော်မူခဲ့သော သီတင်းပတ်၏ အလယ်တည့်တည့်၌ ထူထောင်ထားခဲ့သော လက်ဝါးကပ်တိုင်သုံးတိုင်၏ အလယ်တိုင်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည့် ဗိမာန်တော်ဖျက်ဆီးခြင်းအလယ်ပိုင်းတစ်ခုကိုလည်း ပါဝင်စေသည်။ အခန်းငယ်ဆယ့်ခြောက်မှ နှစ်ဆယ့်နှစ်အထိသည် အမှန်တရား၏ အမှတ်လက္ခဏာကို ဆောင်ထားသော ပရောဖက်ပြုမျဉ်းတစ်ကြောင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အခန်းငယ်များက ကိုယ်စားပြုထားသော သမိုင်းအတွင်း အရေးကြီးသော ပရောဖက်ပြုမျဉ်းအချို့ ရှိသော်လည်း၊ ထိုမျဉ်း၏ အဓိကအကြောင်းအရာမှာ ယုဒလူမျိုးတို့အပေါ် ရောမ၏ အာဏာလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်သည်။

အခန်းငယ် ၂၃ သည် ယုဒပ် မက္ကဗဲဦးဆောင်သော ယုဒလူမျိုးတို့က ရောမနှင့် မဟာမိတ်ပဋိညာဉ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၁–၁၅၈ နှစ်ကာလသို့ ပြန်လည်လှည့်ကာ “ထပ်မံဖော်ပြ၍ ပိုမိုချဲ့ထွင်” ထားသည် (1 Maccabees 8)။ ဤအရာသည် ရောမ၏ ထူးခြားသော အင်ပါယာတည်ဆောက်ရေး မဟာဗျူဟာ—စာချုပ်များနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုများအားဖြင့် အောင်နိုင်ခြင်း—ကို ထင်ရှားစေပြီး၊ ယင်းနည်းလမ်းသည် ၎င်းမတိုင်မီ အင်ပါယာများ၏ နည်းလမ်းနှင့် ကွဲပြားသည်။ အခန်းငယ် ၂၄ သည် ဤအဆင့်ကို အဆုံးသတ်ကာ၊ ရောမသည် “ခံတပ်များမှ၍ မိမိ၏ အကြံအစည်များကို တစ်ကာလတိုင်အောင် ကြိုတင်ကြံစည်လိမ့်မည်” ဟု မှတ်သားထားသည်။

“against” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးကို “from” ဟူသော စကားလုံးအဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ ရောမသည် ၎င်း၏ အကြံအစည်များကို “from” ဟူ၍ ကြိုတင်ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအခန်းငယ်ရှိ “from” ဟူသော စကားလုံးသည် အင်ပါယာ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးနှလုံးချက်ဖြစ်သော ရောမမြို့ကို ၎င်း၏ မဟာဗျူဟာများ၏ အခြေစိုက်ရာအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။ “အချိန်” သည် ပရောဖက်ဆိုင်ရာအရ ၃၆၀ နှစ်ဖြစ်ပြီး၊ အက်တီယမ်ပြီးနောက် ဘီစီ ၃၀ ခုနှစ်တွင် အဲဂုတ္တုပြည် ကျဆုံးသောအချိန်မှ စတင်ကာ၊ ကွန်စတန်တိုင်သည် ရောမကို စွန့်ခွာ၍ ကွန်စတန်တီနိုပယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သည့် အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်သည်။

အခန်းငယ် ၂၅ နှင့် ၂၆ တို့သည် အက်တီယမ်ကိုယ်တိုင်ကို တိုက်ရိုက်အာရုံစိုက်ထားသည်။

ခရစ်မပေါ်မီ ၃၁ ခုနှစ်တွင် “မြောက်ဘုရင်” အဖြစ် ရောမကို ကိုယ်စားပြုသော အော့ကတေးဗီယန်သည် “တောင်ဘုရင်” ဖြစ်သော ကလီယိုပတ်ထရား၏ အီဂျစ်ကို ဆန့်ကျင်၍ မဟာနောက်တပ်တိုက်ပွဲကြီးတစ်ရပ်၌ မိမိ၏ တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းချထားခဲ့သည်။ အန်တနီနှင့် ကလီယိုပတ်ထရား၏ “အလွန်ကြီးမား၍ အင်အားကြီးသော တပ်မတော်” သည် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ “အကြံအစည်များ” (အဂရစ်ပပါ၏ စစ်နည်းဗျူဟာများ) နှင့် သစ္စာဖောက်မှုများ—အန်တနီ၏ မဟာမိတ်များဘက်မှ ပြောင်းလဲထွက်ခွာခြင်းများနှင့် တိုက်ပွဲအလယ်တွင် ကလီယိုပတ်ထရား၏ ဆုတ်ခွာသွားခြင်း—ကြောင့် ပျက်စီးလဲကျသွားခဲ့သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ ၃၀ ခုနှစ်အရောက်တွင် အီဂျစ်သည် ရောမ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး၊ ထိုအရာက ပဂန်ရောမ၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းမဲ့သော အုပ်စိုးမှုကို အစပြုစေခဲ့သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ ၃၀ ခုနှစ်မှ ခရစ်နှစ် ၃၃၀ အထိ ရေတွက်သော ဤနှစ် ၃၆၀ ကာလသည် ဒေနီယေလ ၈:၁၁ တွင် ပရောဖက်ပြုထားသကဲ့သို့၊ ကွန်စတန်တိုင်၏ ပြောင်းရွှေ့မှုကြောင့် ထိုမူလအမာခံကို “ချလိုက်သည်” တိုင်အောင်၊ မိမိ၏ မူလအမာခံကို ဗဟိုပြုထားသော ရောမ၏ အသာစီးအုပ်ချုပ်မှုနှင့် ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်။

ကွန်စတန်တိုင်သည် ရောမမြို့ကို စွန့်၍ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို ရွေးချယ်သောအခါ၊ ရောမမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အသင်းတော်က ရောမမြို့က ကိုယ်စားပြုသော အာဏာရာထူးကို သိမ်းယူနိုင်ရန် အာဏာလစ်ဟင်းမှုတစ်ရပ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်သည် ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းကြီး ၁၃ ၏ အပိုဒ် ၂ ကို ပြည့်စုံစေခဲ့သည်။

ဒံယေလ ၈ တွင် “သန့်ရှင်းရာဌာန” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော ဟီဘရူးစကားလုံး မတူညီသော နှစ်လုံးသည် ဒံယေလကျမ်းအတွင်းရှိ သန့်ရှင်းရာဌာန၏ ဇာတ်ကြောင်းကို ခွဲခြားဖော်ပြပေးသည်။ ဒံယေလကျမ်းသည် ခရစ်တော်နှင့် စာတန်အကြားရှိ စစ်ပွဲကို ခရစ်တော်နှင့် စာတန်၏ မြေကြီးပေါ်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်များအားဖြင့် ပုံဖော်တင်ပြထားသည်။ ဒံယေလကျမ်း၏ အစပိုင်း၌ စာတန်၏ မြေကြီးပေါ်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ဗာဗုလုန်သည် ယေရုရှလင်ကို အောင်နိုင်သည်၊ ထို့နောက် အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၅ တွင် ယေရုရှလင်သည် ဗာဗုလုန်ကို အောင်နိုင်သည်။ ယေရုရှလင်မြို့နှင့် ဗာဗုလုန်မြို့တို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော နိုင်ငံများသည် “ခွန်အား၏ သန့်ရှင်းရာဌာနများ” ဖြစ်ကြသည်။ ဗာဗုလုန်မြို့နှင့် ယေရုရှလင်မြို့တို့သည် နှစ်မြို့စလုံး ခွန်အား၏ သန့်ရှင်းရာဌာနများဖြစ်ကြပြီး၊ နှစ်မြို့စလုံးတွင် မိမိတို့၏ ဗိမာန်တော်များ ရှိကြသည်။ ပန်သီယွန်ဗိမာန်တော်သည် ရောမမြို့တွင် ရှိပြီး၊ ယေရုရှလင်ရှိ ဗိမာန်တော်သည် ပရောဖက်ပြုဇာတ်ကြောင်းအတွင်း ထိုအရာနှင့် ကိုက်ညီသော အပြိုင်ဖြစ်သည်။ ဗာဗုလုန်နှင့် ရောမမြို့တို့သည် ယေရုရှလင်၏ အတုအယောင်များ ဖြစ်ကြသည်။

ဒံယေလ ၈ ၌ ဟေဗြဲစကားလုံး နှစ်လုံးရှိသည်။ ပထမစကားလုံးမှာ အခန်းငယ် ၁၁ တွင်ပါသော “miqdash” ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာ၌ ဦးချိုငယ်သည် (အယူဝါဒမဲ့ ရောမ) မိမိ၏ “သန့်ရှင်းရာဌာန၏ တည်ရာ” (ရောမမြို့) ကို ချပစ်လေသည်။ ထိုအရာသည် ကွန်စတန်တိုင်န်က အေဒီ ၃၃၀ တွင် နေရာပြောင်းရွှေ့သောအခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အခြားစကားလုံးမှာ အခန်းငယ် ၁၃၊ ၁၄ တို့တွင်ပါသော “qodesh” ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာ၌ ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းရာဌာနသည် နေ့ရက် ၂၃၀၀ အပြီး၌ သန့်စင်ခြင်းကို စောင့်လျက်ရှိသည်။ စကားလုံးနှစ်လုံးစလုံးကို “သန့်ရှင်းရာဌာန” ဟု ဘာသာပြန်ဆိုထားသော်လည်း “miqdash” သည် ဘုရားသခင်၏ ခံတပ်ကိုဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အယူဝါဒမဲ့ ခံတပ်ကိုဖြစ်စေ ကိုယ်စားပြုနိုင်သော်လည်း၊ “qodesh” ကိုမူ သမ္မာကျမ်းစာ၌ ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းရာဌာနကိုသာ ကိုယ်စားပြုရန် အသုံးပြုထားသည်။

ဒံယေလ ၁၁:၃၁ တွင် “ခွန်အား၏ သန့်ရှင်းရာဌာန” (ရောမမြို့) သည် ဘာဘေးရီးယားများနှင့် ဗန်ဒယ်လ်များက ရောမမြို့သို့ စစ်မက်ကို ယူဆောင်လာသောကြောင့် ညစ်ညမ်းခြင်းခံရသည်။ ထိုအခန်းငယ်ရှိ “လက်နက်တပ်များ” သည် ကလိုဗစ်ဖြင့် ၄၉၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ အော့စထရိုဂော့သ်များကို မြို့မှ နှင်ထုတ်သည့် ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမသည် အပြည့်အဝ အသာစီးရလာသည်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။

Actium မှ စတင်သော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အစဉ်အလာသည် ၃၃၀ ကို ကျော်လွန်၍ ဆက်လက်သက်ရောက်သည်။ အခန်းငယ် ၃၀ ရှိ “ခိတ္တိမ်၏ သင်္ဘောများ” သည် ၄၅၅ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့ကို လုယူဖျက်ဆီးခဲ့သော Genseric ၏ လက်အောက်ခံ Vandals များကို ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုအဖြစ်အပျက်က အနောက်ရောမ၏ ပြိုကွဲပျက်စီးမှုကို အချက်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမသည် ထမြောက်လာ၍ ၅၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၈ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၂၆၀ နှစ်ကြာကာလဖြစ်ပြီး၊ Napoleon ၏ ဗိုလ်ချုပ် Berthier က Pius VI ကို ဖမ်းဆီးခြင်းအားဖြင့် “သေစေသော အနာ” ကို ရောက်စေခဲ့သည့်အချိန်ထိ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၃၀ မှ အေဒီ ၃၃၀ အထိ ကြာမြင့်သော အယူဝါဒမပါသော ရောမ၏ ၃၆၀ နှစ်ကာလသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ ရောမ၏ ၁၂၆၀ နှစ်ကာလကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေပြီး၊ နှစ်ခုစလုံးသည် တတိယအတားအဆီးတစ်ခု (အီဂျစ်၊ Ostrogoths) ကျဆုံးသည့်အချိန်တွင် စတင်ကြသည်။

ခေတ်သစ် “မြောက်ဘက်၏ရှင်ဘုရင်” သည် အခန်းငယ် ၄၀ တွင် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစနစ်သည် Reagan ၏ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ (ရထားစီးတပ်၊ သင်္ဘောများ၊ မြင်းစီးသူများအဖြစ် သင်္ကေတပြထားသည်) “တောင်ဘက်၏ရှင်ဘုရင်” ဖြစ်သော USSR (ဘုရားမဲ့ဝါဒ/ကွန်မြူနစ်ဝါဒ) ကို ဖြုတ်ချသည်။ အခန်းငယ် ၄၁ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစနစ်က “ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်သောပြည်” ကို အောင်နိုင်ကြောင်း—ပရိုတက်စတင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ကက်သလစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ပြောင်းလဲစေကြောင်း—သတ်မှတ်ဖော်ပြထားပြီး၊ အခန်းငယ် ၄၂၊ ၄၃ တို့တွင် အီဂျစ်အားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော ကုလသမဂ္ဂသည် ကုလသမဂ္ဂ (နဂါး)၊ ဗာတီကန် (သားရဲ) နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (မိစ္ဆာပရောဖက်) တို့ပါဝင်သော သုံးဆိုင်ညီညွတ်မှုသို့ အလျှော့ပေးအပ်နှံလျက်၊ ကမ္ဘာကြီးကို အာမဂေဒုန်သို့ ဦးတည်စေကြောင်း သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ အခန်းငယ် ၄၅ တွင် “ကူညီမည့်သူ တစ်ဦးမျှမရှိဘဲ” ဤအာဏာ၏ အဆုံးသတ်ကို ကြိုတင်ဟောထားပြီး၊ ၎င်း၏ ဒဏ်ရာမှာ အခန်းငယ် ၄၁ တွင် ပြန်လည်ပျောက်ကင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ အဆုံးကံကြမ္မာမှာ အခန်းငယ် ၄၅ တွင် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ခံရသည်။

ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်ရှိ Actium သည် အခန်းငယ် ၂၅ နှင့် ၂၆ တို့၏ အာရုံစိုက်ရာဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရောမသည် မိမိ၏ သန့်ရှင်းရာ-ခံတပ်မှ အနှစ် ၃၆၀ ကြာ အုပ်စိုးမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ အခန်းငယ် ၁၄ ကို သတိပေးချက်တစ်ရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားလျှင်၊ အခန်းငယ် ၁၆ မှ အခန်းငယ် ၃၁ တွင် ပါပယ်ရောမသို့ ကူးပြောင်းသည့်အထိ ဖော်ပြထားသော မူရင်းရောမ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် မူရင်းရောမ၏ ပြည့်စုံသော လိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုလိုင်းကို အပိုင်းသုံးပိုင်း ခွဲထားသည်။ အခန်းငယ် ၁၆ မှ ၂၂ အထိသည် ရောမက ရှေးဣသရေလ်အပေါ် အာဏာလွှမ်းမိုးခဲ့သည့် လိုင်းဖြစ်သည်။ အခန်းငယ် ၂၃ နှင့် ၂၄ သည် စစ်တပ်အင်အားနှင့် တွဲဖက်၍ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းများနှင့် စာချုပ်များအားဖြင့် အောင်နိုင်ခဲ့စဉ် ရောမက အသုံးပြုခဲ့သော အင်ပါယာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းကို သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။ အခန်းငယ် ၂၄ မှ အခန်းငယ် ၃၁ ၏ နောက်ဆုံးဖော်ပြချက်အထိသည် ရောမက မိမိကိုယ်ကို မြှောက်တင်ခဲ့သော ကာလတစ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုင်းတစ်ကြောင်းဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ကျဆုံးမှုတစ်ရပ် လိုက်လာသည်။

“သတ်မှတ်ထားသော အချိန်” သည် နှစ် ၃၃၀ တွင် ၃၆၀ နှစ်ကာလ၏ အဆုံးသတ်ဖြစ်သည်။ အခန်းငယ် ၂၇ မှ အခန်းငယ် ၃၁ ၏ နောက်ဆုံးစကားပိုဒ်အထိ—ပျက်စီးသွားစေသော ရွံရှာဖွယ်အရာအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသော ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ အာဏာကို ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ရာဇပလ္လင်ပေါ်၌ တင်ထားခဲ့သည့် အချိန်ကို ဖော်ပြသည့် ထိုအပိုင်းသည်—အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်မှု ၃၆၀ နှစ်ကာလ၏ အခြေအနေအတွင်းရှိ အယူမှားရောမ၏ သမိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုနောက်တွင် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းသွားသော ၂၀၈ နှစ်ကာလက ဆက်လက်လာသည်။

ထို့ကြောင့် အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်လေး၌ ဖော်ပြထားသော “အချိန်” သည် မြောက်မင်း၏ အာဏာနယ်ပယ်ထဲသို့ တောင်မင်းကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ဘီစီ ၃၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး၊ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်မင်းသည် အရှေ့နှင့် အနောက်ဟူ၍ ကွဲပြားသွားခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် ပုဂံရောမသည် တဖြည်းဖြည်း ပြိုကွဲပျက်စီးသွားသည်။ ပုဂံရောမ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း အဆင့်ဆင့်နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ချက် အမျိုးမျိုးတို့သည် ပရောဖက်ပြုချက်ကို လေ့လာသူအား ဘုရားသခင်၏ ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်ကို အသိအမှတ်ပြုနိုင်စေသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အခြေခံမှတ်တိုင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဒံယေလ ၁၁ အခန်း၏ အခန်းငယ် ဆယ့်လေး ပြည့်စုံခြင်းအရ၊ ရောမသည် ရူပါရုံကို တည်စေပြီး၊ ထိုသို့ တည်စေသော နည်းလမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ၎င်း၏ လဲကျခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအခန်းငယ်တွင် “လည်း သင်၏လူတို့အနက် ဓားပြတို့သည် ရူပါရုံကို တည်စေရန် မိမိတို့ကိုယ်ကို မြှောက်တင်ကြလိမ့်မည်။ သို့ရာတွင် သူတို့သည် လဲကျကြလိမ့်မည်” ဟု ဆိုထားသည်။

ရောမသည် ခိတ္တိမ်၏ သင်္ဘောများ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရပြီး၊ ထို့နောက် တောင်ဘက်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ၊ ယခင်အဖြစ်ကဲ့သို့လည်း မဟုတ်၊ နောက်အဖြစ်ကဲ့သို့လည်း မဟုတ်ခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ဤနေရာမှစ၍ ရောမတန်ခိုး၏ ကျဆုံးမှုကို ပုံဖော်ဖော်ပြနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်း အခန်းကြီး ၈ တွင် တွေ့ရသော ခုနစ်တံပိုးတို့အနက် ပထမလေးတံပိုးသည် အနောက်ရောမကို နောက်ဆုံးတွင် ၄၇၆ ခုနှစ်၌ အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဓိက အင်အားကြီးလေးရပ်ကို အထူးသဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ သင်၏လူတို့အထဲမှ လုယက်သူတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို မြှောက်တင်၍ ကျဆုံးကြသောအခါ ထိုရူပါရုံကို တည်ထောင်ထားသည်။ ထိုပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ရူပါရုံကို ရောမ၏ ကျဆုံးမှု အဆောက်အအုံပေါ်တွင် ပုံဖော်ပြထားသည်။ အနောက်ဘက် အယူမှားရောမသည် ၃၃၀ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်အထိ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းရောမသည် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပဉ္စမနှင့် ဆဋ္ဌမတံပိုး၏ သမိုင်းတွင် အရှေ့ရောမသည် ၁၄၅၃ ခုနှစ်၌ အော်တိုမန်တူရကီတို့လက်သို့ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှု သုံးရပ်သည် သင်၏လူတို့အထဲမှ လုယက်သူတို့အားဖြင့် တည်ထောင်ထားသော ရူပါရုံ၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ကျမ်းချက်၌ “သင်၏လူမျိုးထဲက ဓားပြများသည်လည်း ရူပါရုံကို တည်စေရန် မိမိတို့ကို မြှောက်တင်ကြလိမ့်မည်။ သို့ရာတွင် သူတို့သည် လဲကျကြလိမ့်မည်” ဟု ဆိုထားသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်အထိ အယူမှားရောမသည် လောကအပေါ် မိမိ၏ အထွတ်အထိပ် အာဏာဖြင့် “မိမိတို့ကို မြှောက်တင်ကြ” သည်။ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်အထိ အယူမှားရောမသည် ဘုရားသခင်၏ ဗိမာန်တော်၌ ထိုင်၍ မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်သော အပြစ်၏လူ ထိုင်နေရာယူရန် ပြင်ဆင်စေရန် လဲကျသွားခဲ့သည်။ အေဒီ ၅၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၈ ခုနှစ်အထိ ပုပ်ရဟန်းမင်း အာဏာသည် “မိမိတို့ကို မြှောက်တင်ကြ” သည်၊ ထို့နောက် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် သူတို့သည် လဲကျကြသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်အထိ အနောက်ရောမသည် မိမိကို ရောမအင်ပါယာ၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်ဟု “မြှောက်တင်” ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်မှ ၄၇၆ ခုနှစ်အထိ လဲကျသွားခဲ့သည်။ အေဒီ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တိုင်သည် ကွန်စတန်တီနိုပယ်ကို အရှေ့ရောမ၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်ဟု မြှောက်တင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၄၅၃ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ရောမသည် လဲကျခဲ့သည်။ ရောမ၏ ကိုယ်စားပြုပုံစံ အမျိုးမျိုး၏ ကာလပိုင်းအသီးသီးတွင် ရောမသည် မိမိကို မြှောက်တင်သော ကာလတစ်ခုစီ ရှိပြီး၊ ထို့နောက် ၎င်း၏ လဲကျခြင်းကို ဖော်ပြသော ကာလတစ်ခု လိုက်လာသည်။ အကြောင်းမှာ “သင်၏လူမျိုးထဲက ဓားပြများသည်လည်း ရူပါရုံကို တည်စေရန် မိမိတို့ကို မြှောက်တင်ကြလိမ့်မည်။ သို့ရာတွင် သူတို့သည် လဲကျကြလိမ့်မည်” ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

“ဓားပြများ” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော ဟီဘရူးစကားလုံးကို “ဖောက်ခွဲသူများ” ဟု ဘာသာပြန်ခြင်းက ပိုမိုသင့်လျော်သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အမြစ်စကားလုံး၏ မူလအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သော — ဖောက်ဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးနှောင့်ယှက်ခြင်း — နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စွာ ကိုက်ညီသော်လည်း “ဓားပြများ” ဟူသော အနက်သည် (ခိုးယူမှုကိုသာ ညွှန်ပြသဖြင့်) ထိုမူလအဓိပ္ပာယ်ကို တိတိကျကျ မဖော်ပြနိုင်ပေ။ ဤဝေါဟာရသည် ပစ္စည်းဥစ္စာကိုသာ ခိုးယူသူများကို မဆိုလိုဘဲ၊ နယ်နိမိတ်များ၊ ပညတ်တရားများ၊ သို့မဟုတ် ပဋိညာဉ်များကို ချိုးဖောက်ဖျက်ဆီးသူများကို ညွှန်ပြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာပရောဖက်ပြုချက်၌ ရောမသည် ဖောက်ခွဲသူဖြစ်သော်လည်း၊ အခန်းငယ် တဆယ့်လေးတွင် “ဓားပြများ” ဟု ဘာသာပြန်ထားသည်။ ဒံယေလ အခန်းကြီး ၂ တွင် ရောမသည် သံနိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် အခန်းကြီး ၇ တွင်လည်း စတုတ္ထသားရဲသည် ရောမပင် ဖြစ်သည်။

စတုတ္ထသားရဲ—ရောမ—သည် “သံ” သွားများရှိ၏။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဒုတိယအခန်း၌ သံအဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသော ထိုစတုတ္ထနိုင်ငံတော်တစ်ပါးတည်းပင်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခန်းငယ် ၇ ၌ ရောမ၏ စတုတ္ထသားရဲသည် “အပိုင်းပိုင်း ချိုးဖဲ့” ၏၊ ထိုသို့ အပိုင်းပိုင်း ချိုးဖဲ့သောအခါ “ကျန်ရစ်သမျှကို မိမိ၏ ခြေတို့ဖြင့် နင်းချေ” ၏။ ရောမ၏သားရဲသည် သံနိုင်ငံတော်ဖြစ်ပြီး၊ အပိုင်းပိုင်း ချိုးဖဲ့ခြင်းနှင့် ကျန်ရစ်သမျှကို နင်းချေခြင်းဟူသော လက္ခဏာသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၏ လုပ်ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ရှေးဣသရေလအပေါ် သက်ရောက်စေခဲ့သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းသည် “နိမိတ်လက္ခဏာ” တစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ရှေးဣသရေလလူမျိုးတို့၏ ပုန်ကန်မှုကြောင့် သူတို့အပေါ်သို့ ရောက်လာသော ကျိန်ခြင်းများသည် “နိမိတ်လက္ခဏာနှင့် အံ့ဖွယ်အရာ” ဖြစ်၍၊ “သင်၏မျိုးနွယ်အပေါ်၌လည်း အစဉ်အမြဲ” တည်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထိုကျိန်ခြင်းကို “မျက်နှာကြမ်းသော လူမျိုးတစ်မျိုး” အားဖြင့် သူတို့အပေါ်သို့ ဆောင်ကြဉ်းရမည်ဖြစ်သည်။ အခန်း ၇ တွင် “အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ချိုးဖျက်၍ ကျန်ကြွင်းသောအရာကို နင်းချေ” သော သံသွားများရှိသည့် သားရဲသည် အလက်ဇန်းဒါး၏ နိုင်ငံတော်ကွဲပြားမှုမှ ပေါ်ထွက်လာသော စတုတ္ထနိုင်ငံတော်လည်း ဖြစ်၏။ မောရှေနှင့် တရားဟောရာကျမ်း၌ တွေ့ရသကဲ့သို့ပင်၊ ထိုနိုင်ငံတော်သည် ရှေးဣသရေလလူမျိုးတို့ နားမလည်နိုင်သော ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဒံယေလ အခန်း ၈ တွင် ဖော်ပြသော ရောမနိုင်ငံတော်သည် မျက်နှာကြမ်းသော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သကဲ့သို့၊ မတူညီသော ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော လူမျိုးတစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။

“သင်၏လူမျိုးမှ လုယက်သူများ (ချိုးဖောက်သူများ)” သည် ရူပါရုံကို တည်စေကြ၏; သူတို့သည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ချီးမြှောက်ကြပြီး၊ ထို့နောက် လဲကျကြ၏။ စတုတ္ထ သံမဏိနိုင်ငံသည် မိစ္ဆာရိုမအင်ပါယာဖြစ်၍၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ချီးမြှောက်နေစဉ် အလွန်အမင်း အုပ်စိုးခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံး၌ ၎င်း၏ လဲကျခြင်းသည် ရူပါရုံကို တည်စေသော ပရောဖက်ပြုလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူတို့ကို “ချိုးဖောက်သူများ” ဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏လူတို့ကို ချေမှုန်းနင်းချေကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဤလေ့လာချက်ကို နောက်ဆောင်းပါး၌ ဆက်လက်တင်ပြမည်။