ပေရဂံအသင်းတော်သည် ၃၁၃ ခုနှစ်တွင် မီလန်အမိန့်ပြန်တမ်း ထုတ်ပြန်ချိန်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ ပါ စတုတ္ထမြောက် သဘောတူစာချုပ်အရ ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုသည် ကွန်စတန်တီယာနှင့် လီစီနီယပ်စ်တို့အကြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အနောက်ပိုင်းဧကရာဇ် မဟာကွန်စတန်တိုင်းသည် ကွန်စတန်တီယာကို အရှေ့ပိုင်းဧကရာဇ် လီစီနီယပ်စ်အား သဘောတူစာချုပ်အရ သတို့သမီးအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တီယာသည် ကွန်စတန်တိုင်း၏ ဖတူမိကွဲညီမဖြစ်ပြီး၊ သူမ၏ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ပွဲကို ထိုအမိန့်ပြန်တမ်း ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် တစ်ပါတည်း ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုထိမ်းမြားလက်ထပ်ရေး သဘောတူစာချုပ်သည် ရေရှည်မတည်တံ့ခဲ့ဘဲ၊ ထို့နောက် ပြည်တွင်းစစ် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တီယာသည် ပြည်တွင်းစစ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး လီစီနီယပ်စ်နှင့်အတူ ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တိုင်းက လီစီနီယပ်စ်ကို အနိုင်ရပြီးနောက် လီစီနီယပ်စ်၏အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် ကွန်စတန်တိုင်းထံ အသနားခံခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တိုင်းသည် အစပိုင်းတွင် လီစီနီယပ်စ်ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကွပ်မျက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တီယာကိုယ်တိုင်မူ ထို့နောက် ၃၃၀ ပြည့်နှစ်ခန့်အထိ ကွန်စတန်တိုင်း၏ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်။

ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ ပါ စတုတ္ထမြောက် စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှုသည် ၃၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပေရဂံက ကိုယ်စားပြုသော ပုံဆောင်ကာလကို အစပြုစေခဲ့ပြီး၊ ပေရဂံအသင်းတော်၏ ကာလသည် ၅၃၈ ခုနှစ်၌ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာစက်က ရာဇပလ္လင်ကို ရယူချိန်တွင် စတင်ခဲ့သည့် သွာတိရအသင်းတော်၏ ကာလတိုင်အောင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၅၃၈ ခုနှစ်သည် ပေရဂံကာလ အဆုံးသတ်သည့်နှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အသင်းတော်က ရောမ၏ လောကီအာဏာပိုင်များနှင့် ပရောဖက်ပြုချက်သဘောဆောင်သော စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှုမှတစ်ဆင့် ရာဇပလ္လင်ပေါ်၌ နေရာယူခဲ့သဖြင့်၊ ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ ပါ ပဉ္စမမြောက် စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်ပေါ်သည့်နှစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ပေရဂံကာလသည် ၃၁၃ ခုနှစ်၌ အာလဖ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းရေးစာချုပ်တစ်ရပ်ဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၅၃၈ ခုနှစ်၌ ဩမေဃ စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှုတစ်ရပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံက ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်လိုက်သောအခါ၊ ဥရောပဘုရင်များသည် မိမိတို့၏ သတို့သမီးဖြစ်သော ပုပ်ရဟန်းမင်းအသင်းတော်ကို ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်။

ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ သတို့သမီး သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းနှင့် ကွာရှင်းခံရခြင်းတို့ကို ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ တွင် တော်လမီနှင့် ဆဲလူးဆစ် အင်ပါယာတို့အကြား အထမြောက်ခဲ့သော ပထမဦးဆုံး စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကပင် ကြိုတင်ပုံဆောင်ထားခဲ့သည်။ အခန်းငယ် ၆ မှ ၈ အထိ၏ ပြည့်စုံချက်အဖြစ်၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၂၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ တော်လမီ ဖီလာဒဲလ်ဖပ်စ် (တောင်ပြည်ရှင်ဘုရင်) သည် ဒုတိယ ဆီးရီးယားစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် မိမိ၏သမီး ဗေရနိတ်ကို ဒုတိယ အန်တီအိုခပ်စ် သီအော့စ် (မြောက်ပြည်ရှင်ဘုရင်) နှင့် ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်အရ အန်တီအိုခပ်စ်သည် မိမိ၏ဇနီး လာအိုဒီစီနှင့် သူမ၏သားများကို စွန့်ပယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၂၄၆ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ တော်လမီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အန်တီအိုခပ်စ်သည် လာအိုဒီစီကို ပြန်လည်လက်ခံကာ ဗေရနိတ်ကို စွန့်ပယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လာအိုဒီစီသည် အန်တီအိုခပ်စ်ကို အဆိပ်ခတ်စေပြီး ဗေရနိတ်နှင့် သူမ၏ ရင်ခွင်ပိုက်အရွယ် သားငယ်တို့ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျမ်းပိုဒ်၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတိုင်း ဗေရနိတ်သည် “အာဏာကို ဆက်လက်မထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့” ဘဲ “လက်လွှဲအပ်နှံခြင်းခံခဲ့ရ” သည်။

ဗေရနိကေ၏အစ်ကို (“သူမ၏အမြစ်များမှ ပေါက်သည့် အခက်တစ်ခက်”) ဖြစ်သူ တတိယ တော်လမီ ယူအာဂျီတီးစ်သည် အီဂျစ်ဘုရင်ဖြစ်လာပြီး နှမဖြစ်သူအတွက် လက်စားချေရန် ဆဲလူးဆစ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၂၄၆ ခုနှစ်မှ ၂၄၁ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တတိယ ဆီးရီးယားစစ်ပွဲ စတင်ခဲ့သည်။ တော်လမီသည် ဆေလုကိနှင့် အန္တိအုတ်အပါအဝင် အဓိကမြို့ကြီးများကို သိမ်းပိုက်ကာ ဆဲလူးဆစ်ပိုင်နက်အတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ ချီတက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဗီစစ်က ယခင်က အီဂျစ်ပြည်မှ ယူဆောင်သွားခဲ့သော ရုပ်တုများနှင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားသုံး အထွတ်အမြတ်တန်ဆာခွက်များစွာအပါအဝင် အလွန်များပြားလှသော စစ်လက်ရပစ္စည်းများကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သူသည် ထိုစစ်လက်ရပစ္စည်းများနှင့်အတူ အီဂျစ်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ရာ သူတို့၏ဘုရားများနှင့် အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကို သုံ့ပန်းအဖြစ် အီဂျစ်ပြည်သို့ ယူဆောင်သွားမည်ဟူသော ကြိုတင်ဟောကြားချက် ပြည့်စုံခဲ့သည်။

ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ တွင် ဖော်ပြထားသော ပထမအကြိမ် မဟာမိတ်စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားခြင်းသည် ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်စိုးသော ရောမနှင့် ဥရောပဘုရင်များအကြား မဟာမိတ်စာချုပ်အရ ထိမ်းမြားခြင်းကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ အခန်းငယ် ၆ မှ ၈ အထိတွင် တောင်ရှင်ဘုရင်သည် စာချုပ်တစ်ရပ် ချုပ်ဆိုရန် သတို့သမီးတစ်ဦးကို ပေးအပ်ပြီး၊ ထိုစာချုပ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ချိုးဖောက်ခြင်းခံရသည်။ ထိုစာချုပ် ချိုးဖောက်ခံရပြီးနောက် မြောက်ရှင်ဘုရင်၏ နိုင်ငံကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ထိုနိုင်ငံ၏ နယ်မြေကို သိမ်းပိုက်ခြင်းနှင့် ဘဏ္ဍာဥစ္စာများကို ယူဆောင်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ယင်းနှင့် ကိုက်ညီသော သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွင် တောင်ရှင်ဘုရင်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် နပိုလီယံသည် ၁၇၉၇ ခုနှစ်၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးပိုင်နယ်များအပေါ် တိုလင်တီနိုစာချုပ်ကို အတင်းအကျပ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ဘာသီယေး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များသည် ရောမမြို့သို့ ဝင်ရောက်ကာ မြောက်ရှင်ဘုရင်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဆဋ္ဌမ ပိုင်ယပ်စ်ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့သည် ရောမမြို့မှ ဘဏ္ဍာဥစ္စာများကိုလည်း သိမ်းယူ၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့ကြရာ၊ ယင်းသည် တော်လမီက မြောက်ရှင်ဘုရင်၏ နိုင်ငံမှ ဘဏ္ဍာဥစ္စာများကို အီဂျစ်ပြည်သို့ ယူဆောင်သွားခြင်းနှင့် အလားတူပင် ဖြစ်သည်။

ဒုတိယ တော်လမီ ဖီလာဒဲလ်ဖပ်စ်နှင့် ဒုတိယ အန်တီအိုကပ်စ် သီအော့စ်တို့၏ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းအင်ပါယာတို့အကြား လက်ထပ်ထိမ်းမြားရေး သဘောတူစာချုပ်က ဒုတိယ ဆီးရီးယားစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သကဲ့သို့၊ ၃၁၃ ခုနှစ်တွင် မီလန်မြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့သော လက်ထပ်ထိမ်းမြားရေး သဘောတူစာချုပ်သည်လည်း ပြည်တွင်းစစ်တစ်ရပ်ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂၄၆ ခုနှစ်တွင် အန်တီအိုကပ်စ်က သဘောတူစာချုပ်အရ လက်ထပ်ယူထားသော မိမိ၏ အီဂျစ်သတို့သမီးကို ကွာရှင်းခဲ့ခြင်းသည် ၃၂၄ ခုနှစ်တွင် အနောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းအင်ပါယာတို့ ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်းကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ ကွာရှင်းပြတ်စဲမှုနှစ်ရပ်စလုံးသည် ၁၇၉၈ ခုနှစ်၏ ကွာရှင်းပြတ်စဲမှုနှင့် ကိုက်ညီသည်။

ပေရဂံခေတ်သည် ၃၁၃ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်အထိ ၂၂၅ နှစ်တာကာလကို လွှမ်းခြုံသည်။ ယင်းသည် တိတ္ထိရောမ၏ ဒုတိယမြောက် စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှုဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်စိုးသော ရောမ၏ ပထမမြောက် စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ကလီယိုပတ်ထရာ ခုနစ်ဦး၏ အစဉ်အဆက်သည် ဆဲလူးဆစ်အင်ပါယာ၏ စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုကို တိတ္ထိရောမ၏ စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသကဲ့သို့၊ ပေရဂံ၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းသည်လည်း တိတ္ထိရောမ၏ စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်စိုးသော ရောမ၏ စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဆဲလူးဆစ်အင်ပါယာရှိ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုကို ကလီယိုပတ်ထရာက တိတ္ထိရောမအင်ပါယာ၏ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး၊ တိတ္ထိရောမ၏ ထိုထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုကိုလည်း သင်္ကေတဆောင်သော ပေရဂံအသင်းတော်က ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအုပ်စိုးသော ရောမ၏ ထိမ်းမြားပေါင်းစည်းမှု နှစ်ခုနှင့် တစ်ဖန် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။

ဘီစီ ၂၅၂ ခုနှစ်က ဆီလူးဆစ်အင်ပါယာ၏ အယ်လ်ဖာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် ဘီစီ ၁၉၃ ခုနှစ်တွင် ရာဖီယာ၌ မဟာအန်တီယိုကပ်စ်၏ သမီးတော် ကလီယိုပတ်ထရာ ဆီရာနှင့် ပဉ္စမမြောက် တော်လမီတို့၏ အိုမီဂါလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုက ပဉ္စမမြောက် ဆီးရီးယားစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ အယူမှားဘာသာကို ကိုးကွယ်သော ရောမ၏ သဘောတူစာချုပ်အရ ပြုသည့် အယ်လ်ဖာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကို ဘီစီ ၄၀ ခုနှစ်တွင် မာ့ခ် အန်တိုနီနှင့် အော့တေးဗီးယားတို့အကြား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အော့တေးဗီးယားသည် နောင်တွင် ဩဂတ်စတပ် ဆီဇာဟု လူသိများလာသော အော့တေးဗီယန်၏ အစ်မဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၄၀ ခုနှစ်က ထိုလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကို ဘရန်ဒီဆီယမ်စာချုပ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၃၂ ခုနှစ်တွင် အန်တိုနီသည် ကလီယိုပတ်ထရာနှင့် ပေါင်းသင်းရန် အော့တေးဗီးယားကို ကွာရှင်းခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၄၀ ခုနှစ်က စာချုပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ မာ့ခ် အန်တိုနီသည် အရှေ့ဘက်မှ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး အော့တေးဗီယန်သည် အနောက်ဘက်မှ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်သမိုင်းတွင် ကလီယိုပတ်ထရာဟူသော အမည်ရှိသူ ခုနစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး ကလီယိုပတ်ထရာသည် ဆီလူးဆစ်အင်ပါယာ၏ အိုမီဂါလက်ထပ်ထိမ်းမြားရေးသဘောတူစာချုပ်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး သတ္တမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကလီယိုပတ်ထရာသည် အယူမှားဘာသာကို ကိုးကွယ်သော ရောမ၏ သဘောတူစာချုပ်အရ ပြုသည့် အယ်လ်ဖာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုမှ ကွာရှင်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

ခရစ်တော်သည် အဆုံးကို အစအားဖြင့် အစဉ်အမြဲ သရုပ်ဖော်ပြသတော်မူသောကြောင့် ဆဲလူးဆစ်မင်းဆက်၏ ဘီစီ ၂၅၂ ခုနှစ်က အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် ဆဲလူးဆစ်မင်းဆက်၏ ဘီစီ ၁၉၃ ခုနှစ်က ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ ဆဲလူးဆစ်မင်းဆက်သမိုင်း၏ အာလဖနှင့် ဩမေဃ နှစ်ရပ်စလုံးသည် အယူမှားဘာသာကိုးကွယ်သည့် ရောမနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အောက်ရှိ ရောမ နှစ်ရပ်စလုံး၏ အာလဖနှင့် ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုများနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ အယူမှားဘာသာကိုးကွယ်သည့် ရောမ၏ ခရစ်နှစ် ၃၁၃ ခုနှစ်က ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် ပေရဂံ၏ စာချုပ်ဖြင့် ပြုသော အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ပေရဂံ၏ စာချုပ်ဖြင့် ပြုသော ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့ရာ၊ ထိုဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အောက်ရှိ ရောမ၏ ခရစ်နှစ် ၅၃၈ ခုနှစ်က အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားရေးစာချုပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အယူမှားဘာသာကိုးကွယ်သည့် ရောမ၏ စာချုပ်ဖြင့် ပြုသော အာလဖနှင့် ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု နှစ်ရပ်စလုံးသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အောက်ရှိ ရောမ၏ ခရစ်နှစ် ၅၃၈ ခုနှစ်က အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အောက်ရှိ ရောမ၏ ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် မကြာမီ ပေါ်ပေါက်လာတော့မည့် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ ရောက်ရှိလာချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၅၃၈ ခုနှစ်၏ အာလဖသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ၏ ဩမေဃကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၅၃၈ ခုနှစ်၏ အာလဖကို ဘီစီ ၄၀ ခုနှစ်က ဘရွန်ဒီစီယမ်စာချုပ်နှင့် ခရစ်နှစ် ၃၁၃ ခုနှစ်က မီလန်အမိန့်ပြန်တမ်း၏ စာချုပ်ဖြင့် ပြုသော လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတို့က ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ ဆဲလူးဆစ်အင်ပါယာ၏ ဘီစီ ၂၅၂ ခုနှစ်က အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်အောက်ရှိ ရောမ၏ ခရစ်နှစ် ၅၃၈ ခုနှစ်က စာချုပ်ဖြင့် ပြုသော လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့် ကိုက်ညီနေပြီး၊ ဆဲလူးဆစ်အင်ပါယာ၏ အာလဖလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုဖြစ်သည့်အလျောက် ဘီစီ ၁၉၃ ခုနှစ်တွင် ရာဖီယာ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဩမေဃလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့်လည်း ကိုက်ညီနေသည်။

ဘီစီ ၂၅၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၃ ခုနှစ်တို့တွင် မြောက်နှင့်တောင်အကြား မဟာမိတ်စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုများသည် ၅၃၈ ခုနှစ်၏ မဟာမိတ်စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့် ကိုက်ညီပြီး၊ ထိုလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုသည် နတ်ဘုရားကိုးကွယ်သော ရောမ၏ ဘီစီ ၄၀ ခုနှစ်နှင့် ၃၁၃ ခုနှစ်တို့မှ မဟာမိတ်စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုများနှင့်လည်း ကိုက်ညီသည်။ ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ ပါ သမိုင်းကြောင်းတွင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် မဟာမိတ်စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ငါးခုစလုံးသည် မကြာမီ ရောက်ရှိလာမည့် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်မည့် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံး မဟာမိတ်စာချုပ်အရ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတွင် စုံလင်ပြည့်ဝစွာ အထမြောက်ပြည့်စုံမည်ဖြစ်သည်။ ပထမလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှစ်ခုသည် မြောက်နှင့်တောင် ရန်ဘက်အင်အားစုများအကြား စစ်ပွဲများဖြစ်ပြီး၊ တတိယနှင့် စတုတ္ထ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတို့သည် အရှေ့နှင့်အနောက်အကြား ပြည်တွင်းစစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ပဉ္စမနှင့် ဆဋ္ဌမ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုတို့သည် အရှေ့နှင့်အနောက်အကြား၊ အော်သိုဒေါက်စ်ဘာသာနှင့် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအကြား၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်နှင့် အသင်းတော်အကြား ဝိညာဉ်ရေးစစ်ပွဲကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အော်သိုဒေါက်စ်ဘာသာနှင့် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအကြား အဓိကကွဲပြားခြားနားချက်တစ်ရပ်မှာ အော်သိုဒေါက်စ်ဘာသာဝင်များသည် “နိုင်ငံအုပ်စိုးသူက အသင်းတော်ကိုပါ အုပ်စိုးသည့်ဝါဒ” (caesaropapism) ဟုခေါ်သော ဝါဒကို လက်ခံကြခြင်းဖြစ်သည်။

နိုင်ငံ့အကြီးအကဲက အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာကိုပါ ရယူကျင့်သုံးသည့်စနစ်

ဆီဇာရိုပါပစ်ဇင်ဝါဒဟူသည် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်ကို ပေါင်းစည်းထားပြီး ထိုနှစ်ရပ်အကြား ဆက်ဆံရေးကို နိုင်ငံတော်က ထိန်းချုပ်ထားသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ကက်သလစ်ဝါဒသည် ထိုစနစ်ကို ငြင်းပယ်ပြီး ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်ကို အသင်းတော်များ၏ ဦးခေါင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အယူလွဲသူများကို ဆုံးမတည့်မတ်ပေးသူအဖြစ်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ထားသည့် ဂျတ်စတီနီယန်၏ ၅၃၃ ခုနှစ် အမိန့်တော်ကို စွဲကိုင်လက်ခံထားသည်။ နောက်ဆုံး စာချုပ်အခြေပြု ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုနှစ်ရပ်၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ လွန်ဆွဲမှုမှာ လောကီအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကိုယ်စားပြုသော အမျိုးသားက အသင်းတော်အာဏာကို ကိုယ်စားပြုသော အမျိုးသမီးအပေါ် အုပ်စိုးခြင်း ရှိ၊ မရှိဟူသည့် ကိစ္စကို အခြေခံခဲ့သည်။ ထိုဝိညာဉ်ရေးရာ စစ်ပွဲတွင် အသင်းတော်အတွင်း ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၏ အချို့သော ကဏ္ဍများနှင့် ပတ်သက်သည့် သဘောကွဲလွဲမှုများအပြင် “ဖီလီယိုကွေ” ဟု ခေါ်ဆိုသော သွန်သင်ချက်နှင့် ပတ်သက်သည့် သဘောကွဲလွဲမှုများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။

သားတော်ထံမှလည်း

Filioque ဆိုသည်မှာ “သားတော်နှင့်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “filioque” ဟူသော အသုံးအနှုန်း၏ အရေးပါပုံကို နားလည်ရန်အတွက် “နိကဲယာ ယုံကြည်ခြင်းကြေညာချက်” ကို ပထမဆုံး လက်ခံအတည်ပြုခဲ့ရာ နိကဲယာမြို့ကို ပရောဖက်ပြုချက်ရှုထောင့်မှ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရန် လိုအပ်သည်။ နိကဲယာမြို့သည် အစ္စလာမ်၏ ဖြစ်စဉ်လမ်းကြောင်းနှင့် ပရောဖက်ပြုချက်အရ ဆက်နွှယ်နေသည်။ အကြောင်းမှာ သမိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယ နိကဲယာတိုက်ပွဲကို ထိုနေရာ၌ အမှတ်အသားပြုထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နိကဲယာမြို့သည် အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်း ကက်သလစ်ဘာသာတို့၏ ဝိညာဉ်ရေးရာစစ်ပွဲနှင့်လည်း ပရောဖက်ပြုချက်အရ ဆက်နွှယ်နေသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယိုသည်လည်း သင်္ကေတတစ်ရပ်အနေဖြင့် နိကဲယာမြို့နှင့် နိကဲယာ ယုံကြည်ခြင်းကြေညာချက်၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ သက်သေခံချက်တို့နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်။

သဘောတူစာချုပ်အရ ထိမ်းမြားမှု ခြောက်ကြိမ်ကို ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၁၁ တွင် ဖော်ပြထားပြီး၊ ပထမလေးကြိမ်မှာ မြောက်အရပ်နှင့် တောင်အရပ်အကြား၌ဖြစ်စေ၊ အရှေ့အရပ်နှင့် အနောက်အရပ်အကြား၌ဖြစ်စေ ဖြစ်ပွားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးနှစ်ကြိမ်မှာ အရှေ့အရပ်ရှိ အော်သိုဒေါက်စ် ကက်သလစ်များနှင့် အနောက်အရပ်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်များအကြား ဝိညာဉ်ရေးရာ ပဋိပက္ခများ ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဖြစ်သော သဘောတူစာချုပ်အရ ထိမ်းမြားမှုတွင် နိကဲယာ ယုံကြည်ခြင်းကြေညာချက်နှင့် ပတ်သက်သည့် ရုန်းကန်တိုက်ပွဲ၏ သင်္ကေတသဘောများ ပါဝင်မည်ဖြစ်သကဲ့သို့ လီယိုအမည်ရှိ ပုပ်ရဟန်းမင်းတစ်ပါးလည်း ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော် ပေါင်းစည်းမှုအပေါ် ရိုမန်ကက်သလစ်တို့၏ နားလည်ခံယူချက်ကို အတည်ပြုထောက်ခံမည်ဖြစ်သည်။ ထိုနားလည်ခံယူချက်သည် လောကီအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို အသင်းတော်အပေါ် အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အရှေ့တိုင်း အော်သိုဒေါက်စ်တို့ လက်ခံထားသော “ဆီဇာရိုပေပစ်ဇမ်” ဝါဒကို ငြင်းပယ်သည်။

“သို့သော် ‘သားရဲအဖို့ ပြုလုပ်သောပုံတူ’ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ၎င်းကို မည်သို့ ဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်စေမည်နည်း။ ထိုပုံတူကို ဦးချိုနှစ်ချောင်းရှိသော သားရဲက ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် သားရဲအဖို့ ပြုလုပ်သောပုံတူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သားရဲ၏ပုံတူဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုထားသည်။ သို့ဖြစ်၍ ထိုပုံတူသည် မည်သို့သောပုံတူဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၎င်းကို မည်သို့ ဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်စေမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိနိုင်ရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်ဟူသော သားရဲကိုယ်တိုင်၏ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာရမည်ဖြစ်သည်။

“ရှေးဦးအသင်းတော်သည် ဧဝံဂေလိတရား၏ ရိုးရှင်းမှုမှ သွေဖည်ကာ အယူမှားဘာသာတို့၏ ဝတ်ထုံးများနှင့် ဓလေ့များကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးလာသောအခါ ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်နှင့် တန်ခိုးတော်ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် လူတို့၏ ကိုယ်ကိုကိုယ်သိသောစိတ်ကို ချုပ်ကိုင်နိုင်ရန် လောကီအာဏာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ ယင်း၏အကျိုးဆက်မှာ နိုင်ငံတော်၏အာဏာကို ချုပ်ကိုင်၍ မိမိ၏ရည်ရွယ်ချက်များ အထမြောက်စေရန်၊ အထူးသဖြင့် ‘အယူလွဲမှု’ ကို အပြစ်ဒဏ်ပေးရန် ထိုအာဏာကို အသုံးချသော အသင်းတော်ဖြစ်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက သားရဲ၏ရုပ်တုတစ်ခုကို ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးအာဏာသည် အသင်းတော်က မိမိ၏ရည်ရွယ်ချက်များကို အထမြောက်စေရန် နိုင်ငံတော်၏အာဏာကိုလည်း အသုံးချမည့်အထိ အရပ်ဘက်အစိုးရကို ချုပ်ကိုင်ထားရမည်ဖြစ်သည်။” မဟာပဋိပက္ခ၊ 443။

လောကီအုပ်စိုးသူက အသင်းတော်အာဏာကိုပါ ချုပ်ကိုင်သည့်စနစ် (Caesaropapism) နှင့် ဖီလီယိုကွေ (filioque) တို့သည် အနောက်တိုင်းနှင့် အရှေ့တိုင်း ကက်သလစ်များအကြား အဓိကကွာခြားချက်နှစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ တစ်ရပ်မှာ လောကီအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပြီး၊ ကျန်တစ်ရပ်မှာ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် ခမည်းတော်ထံမှသာ “ဆင်းသက်တော်မူ”သလော၊ သို့မဟုတ် ခမည်းတော်နှင့် သားတော်နှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်တော်မူသလောဟူသော ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုဖြစ်သည်။ ရောမကက်သလစ်အသင်းတော်က သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် နှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်တော်မူသည်ဟု ယုံကြည်ပြီး၊ အရှေ့တိုင်းအသင်းတော်ကမူ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် ခရစ်တော်ထံမှ ဆင်းသက်တော်မူသည်ဟူသော ဖြည့်စွက်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လျက် “ဖီလီယိုကွေ” ကို ပယ်ချသည်။ ဖီလီယိုကွေအယူအဆကို ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီး လေးနှစ်အကြာ၊ ကွန်စတန်တိုင်းက လီစီနီယပ်စ်ကို အနိုင်ယူကာ ရောမအင်ပါယာ၏ တစ်ဦးတည်းသော အုပ်စိုးသူဖြစ်လာပြီး တစ်နှစ်အကြာဖြစ်သည့် ခရစ်နှစ် ၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော နိကဲယာအသင်းတော်ညီလာခံ၌ ရေးဆွဲခဲ့သည့် မူလယုံကြည်ခြင်းအကျဉ်းထဲသို့ တဖြည်းဖြည်း ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မူလယုံကြည်ခြင်းအကျဉ်းတွင် နောက်ဆုံး၌ အရှေ့တိုင်းနှင့် အနောက်တိုင်း ကက်သလစ်အသင်းတော်များ ကွဲကွာသွားရသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းနှစ်ရပ်အနက် တစ်ရပ်ဖြစ်လာမည့် “ဖီလီယိုကွေ” ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာ မပါဝင်ခဲ့ပေ။

၃၈၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ကွန်စတန်တီနိုပယ် သာသနာ့ညီလာခံ၌ နိုင်စီယာယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ကို တိုးချဲ့ဖြည့်စွက်ခဲ့ရာ နိုင်စီယာ-ကွန်စတန်တီနိုပယ် ယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တိုးချဲ့ဖြည့်စွက်ထားသော ဖော်ပြချက်တွင် “ခမည်းတော်မှ ဆင်းသက်တော်မူသော” ဟူသည့် စကားရပ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံဖြည့်စွက်ခဲ့သော filioque မပါဝင်သည့် ဤယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ပုံစံကိုပင် အရှေ့ပိုင်းအော်သိုဒေါက်စ် အသင်းတော်များက ယနေ့တိုင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်အကြာ၊ ၄၃၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဧဖက် သာသနာ့ညီလာခံ၌ ၃၂၅ ခုနှစ်က နိုင်စီယာမြို့တွင် အတည်ပြုချမှတ်ခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်းကို ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့ပြီး နိုင်စီယာယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်အစား ကွဲပြားသောယုံကြည်ခြင်းတစ်ရပ်ကို တင်သွင်းခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။ အရှေ့ပိုင်းအသင်းတော်သည် ယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ထဲသို့ filioque ဖြည့်စွက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ရာ၌ ဤတားမြစ်ချက်ကို အကြောင်းပြချက်တစ်ရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် တိုလီဒို သာသနာ့ညီလာခံ၌ စပိန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသည့် ယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်၏ လက်တင်ဘာသာပုံစံတွင် filioque ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းစကားရပ်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဗီစီဂေါ့သ်လူမျိုးတို့အကြား အေရီယန်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်မှုနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး သားတော်၏ ပြည့်ဝသောဘုရားဇာတိတော်ကို အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တတိယအကြိမ် တိုလီဒို သာသနာ့ညီလာခံကို အနောက်ပိုင်းအသင်းတော်၏ ယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ထဲသို့ filioque ထည့်သွင်းလာမှုတွင် အစောပိုင်းကာလ၏ အရေးပါသော မှတ်တိုင်တစ်ရပ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုတို့တွင် ချားလမိန်းနှင့် ကာရိုလင်ဂျီယန်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ရှိ အသင်းတော်များ၌ filioque ကို စံအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးလာကြသည်။ အနောက်တိုင်းအသင်းတော်ညီလာခံများတွင် ယင်းကို ခုခံထောက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ရောမမှအပ လက်တင်ဥရောပတစ်ဝန်း၌လည်း တဖြည်းဖြည်း လက်ခံလာကြသည်။ အရှေ့တိုင်းအသင်းတော်များသည် ထိုဖြည့်စွက်ချက်ကို သိရှိလာပြီး ကန့်ကွက်စပြုလာခဲ့ကြသည်။

၁၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဘင်နဒစ် အဋ္ဌမသည် filioque ပါဝင်သည့် ယုံကြည်ခြင်းအချုပ်ကို ရောမမြို့ရှိ မစ္ဆားတရားတွင် တရားဝင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ filioque သည် ရောမဝတ်ပြုရေးထုံးတမ်း၌ ပုံမှန်ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းကို အနောက်တိုင်းအသင်းတော်ဘက်မှ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် ခြေလှမ်းအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။ ၁၀၅၄ ခုနှစ်တွင် မဟာအသင်းတော်ကွဲပြားမှု၏ အပြန်အလှန် အသင်းတော်မှ ပယ်ထုတ်ခြင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ filioque သည် ထိုအချိန်မတိုင်မီကတည်းက အရှေ့တိုင်းနှင့် အနောက်တိုင်းအသင်းတော်တို့ကို ကွဲပြားစေခဲ့သော အဓိက ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ ပြဿနာများအနက် တစ်ခု ဖြစ်နေခဲ့သည်။

၁၄၃၈/၃၉ ခုနှစ် ဖလောရင့်စ် သာသနာ့ညီလာခံတွင် ရောမအသင်းတော်သည် ဖီလီယိုကွေအယူဝါဒနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အထွတ်အထိပ်အာဏာပိုင်မှုကို ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ အရှေ့အင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ် ဂျွန် ပါလီယိုလိုဂေါ့စ်သည် ထိုညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ပါလီယိုလိုဂေါ့စ်သည် ၁၄၄၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ့ငါးဆယ်ကာလဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက်ကို ပြည့်စုံစေခဲ့သူ ဆယ့်တစ်ဆက်မြောက် ကွန်စတန်တိုင်း၏ နောင်တော်လည်းဖြစ်၊ ရှေ့နန်းစံဧကရာဇ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၄၃၈/၃၉ ခုနှစ် ညီလာခံတွင် ဧကရာဇ် ဂျွန် ပါလီယိုလိုဂေါ့စ်သည် အော်တိုမန်တို့ကို ရင်ဆိုင်ရန် စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအထောက်အပံ့ကို တောင်းခံခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာ၌ ဖီလီယိုကွေအယူဝါဒနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အထွတ်အထိပ်အာဏာပိုင်မှုဆိုင်ရာ ရောမကက်သလစ်ရပ်တည်ချက်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းနှင့် ဂရိနောက်ပါအဖွဲ့တို့ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ အရှေ့ပိုင်းအသင်းတော်သည် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ရောမကက်သလစ်အသင်းတော်နှင့် ယုံကြည်ခြင်းမှ ဖောက်ပြန်သွားသော ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော်အများစုသည် ဖီလီယိုကွေအယူဝါဒကို ဆက်လက်ကိုင်စွဲထားကြပြီး၊ အရှေ့အော်သိုဒေါက်စ်အသင်းတော်ကမူ ယင်းအယူဝါဒကို ငြင်းပယ်ထားသည်။

အလျှော့အတင်းပြုသော ပေရဂံအသင်းတော်၏ သင်္ကေတဖြစ်သည့် မဟာကွန်စတန်တိုင်းသည် ၃၂၅ ခုနှစ်တွင် နိကဲယာအသင်းတော်ညီလာခံကို ခေါ်ယူကျင်းပ၍ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မီလန်အမိန့်ပြန်တမ်း ထုတ်ပြန်သည့်အချိန်မှ ၃၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ပရောဖက်ပြုချက်အတိုင်း အင်ပါယာကွဲပြားသွားသည့်အချိန်အထိ ဆယ့်ခုနစ်နှစ်တာကာလအတွင်း နိကဲယာယုံကြည်ခြင်းဝန်ခံချက်ကို အတည်ပြုလက်ခံခဲ့သည်။

၅၃၃ ခုနှစ်တွင် ဂျတ်စတင်နီယန်၏ အမိန့်ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၅၃၄ ခုနှစ်တွင် ဂျတ်စတင်နီယန်၏ ဥပဒေကျမ်းကို စတင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကာ၊ ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ဂေါ့သ်လူမျိုးများကို ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်လိုက်သောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာစက်သည် တတိယမြောက်အတားအဆီးကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်လီယန်မြို့၌ ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် အသင်းတော်ညီလာခံတွင် တနင်္ဂနွေနေ့ဆိုင်ရာ ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

၃၁၃ ခုနှစ်မှ ၃၃၀ ခုနှစ်အထိ ကာလသည် ပေရဂံအသင်းတော်၏ ၂၂၅ နှစ်တာကာလအတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အာလဖ ဖရက်တယ်ပုံစံကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ၅၃၃ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်အထိ ကာလသည် ယင်း၏ ဩမေဃ ဖရက်တယ်ပုံစံကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၃၁၃ ခုနှစ်သည် မီလန်အမိန့်ပြန်တမ်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သောနှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှ ၂၂၅ နှစ်အကြာ၊ ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အာလဖသမိုင်းကာလအတွင်း၊ ၃၁၃ ခုနှစ် အမိန့်ပြန်တမ်းမှ ၃၂၁ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပထမဆုံး အယူမှားဘာသာဆိုင်ရာ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ ကာလသည် ၅၃၃ ခုနှစ် အမိန့်တော်မှ ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပထမဆုံး ပုပ်ရဟန်းမင်းဆိုင်ရာ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ ကာလနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ပေရဂံသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရှေ့ပြေး၍ ထိုဥပဒေ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် ဦးတည်ပေးသည့် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းမှုတစ်ရပ်၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် သုံးရပ်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ ပေရဂံသည် သက်သာလောနိတ်အသင်းတော်ထံ ရေးသားသော ဒုတိယစာစောင်၌ ရှင်ပေါလု ဖော်ပြထားသည့် “ဦးစွာ ဖောက်ပြန်သွေဖည်ခြင်း” ကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသည်။

အဘယ်သူမျှ မည်သည့်နည်းဖြင့်မျှ သင်တို့ကို မလှည့်ဖြားစေနှင့်။ အကြောင်းမူကား၊ ယုံကြည်ခြင်းကို စွန့်ပယ်ခြင်းအမှု အရင်ဖြစ်ပေါ်၍၊ ပျက်စီးခြင်း၏သားတည်းဟူသော ဒုစရိုက်လူသည် ပေါ်ထွန်းခြင်းမရှိလျှင် ထိုနေ့ရက်သည် ရောက်လာမည်မဟုတ်။ ထိုသူသည် ဘုရားဟု ခေါ်ဝေါ်သောအရာ၊ သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်ရာဖြစ်သောအရာ မှန်သမျှကို ဆန့်ကျင်၍၊ ထိုအရာအားလုံးထက် မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်သောသူဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြင့် သူသည် ဘုရားသခင်၏ ဗိမာန်တော်၌ ဘုရားသခင်ကဲ့သို့ ထိုင်လျက်၊ မိမိသည် ဘုရားသခင်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသ၏။ သက်သာလောနိတ်ဩဝါဒစာ ဒုတိယစောင် ၂:၃၊ ၄။

ရောမပုပ်ရဟန်းမင်းသည် အပြစ်လူအဖြစ် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာခြင်းမတိုင်မီ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အယူဖောက်ပြန်သွေဖည်ခြင်းကို ပေရဂံအသင်းတော်က ပုံဆောင်သည်။ ပေါလု၏အဆိုအရ ဤသမ္မာတရားကို နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းသည် မုသားတစ်ရပ်ကို ယုံကြည်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုမုသားကို ယုံကြည်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ထိုသို့ပြုသူအားလုံးသည် ပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုကို ခံရလိမ့်မည် (၂ သက်သာလောနိတ် ၂:၁၀–၁၂)။ ထိုပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုသည် ပဋိညာဉ်ခံလူမျိုးနှင့် ထိုပဋိညာဉ်ခံလူမျိုးကို ထူထောင်ခဲ့ရာ ပြည်အပေါ် ကျရောက်သော တရားစီရင်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ လောဒိကိသဘောဆောင်သော သတ္တမနေ့အက်ဒ်ဗင်တစ်အသင်းတော်အတွက် ပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုကို ပုံဆောင်သည့်အရာမှာ ဒံယေလကျမ်းရှိ “နေ့စဉ်” ဟူသည့်အရာသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အယူမှားဘာသာကိုးကွယ်မှုဖြစ်ပြီး၊ ပိုမိုတိကျစွာဆိုရလျှင် အယူမှားဘာသာဝင် ရောမကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟူသော ဝီလျံ မီလာ၏ နားလည်သဘောပေါက်ချက်ကို ထိုအသင်းတော်က ငြင်းပယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွက်မူ ပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုသည် “နေ့စဉ်” ဟူသည့်အရာမှာ အယူမှားဘာသာကိုးကွယ်မှုဖြစ်ကြောင်း မီလာ နားလည်သဘောပေါက်လာစေခဲ့သော ဤကျမ်းပိုဒ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ဝီလျံ မီလာ၏ နားလည်သဘောပေါက်ချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းအပေါ် အခြေမခံပေ။ ယင်းအစား ၎င်းတို့၏ လှည့်ဖြားခံရမှုသည် အယူမှားဘာသာဝင် ရောမ အယူဖောက်ပြန်သွေဖည်သွားပြီးနောက် ပေါ်ထွန်းလာသော အပြစ်လူမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်၏ အာဏာစက်ဖြစ်ကြောင်းကို မေ့လျော့ခြင်းအပေါ် အခြေခံသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် အန္တိခရစ်ဖြစ်ကြောင်း ငယ်စဉ်ကတည်းက မိမိသိရှိခဲ့သည်ကို မေ့လျော့သွားသောအခါ ရေဂင်သည် ထိုလှည့်ဖြားမှုကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ရေဂင်သည် မတရားသောအမှု၏ နက်နဲသောအရာနှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သောအခါ၊ ဤပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အနက်ဖွင့်အသုံးချမှုအရ ဒေါ်နယ် ထရမ့်၌ ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာလိမ့်မည်ဟု နားလည်ထားသည့် မျက်စိကန်းမှုကို ရှေ့ပြေးပုံဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မျက်စိကန်းနေခြင်းသည် တမင်သက်သက်ဖြစ်စေ၊ မှားယွင်းသော သတင်းအချက်အလက်များ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်စေ၊ ဤနေရာ၌ တင်ပြထားသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်က ထရမ့်၌ ရေဂင်၏ မျက်စိကန်းမှုမျိုး ထပ်မံဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ပေါလု၏အဆိုအရ ပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုကို ခံရလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်မျှော်မှန်းထားသည်။

ပေရဂံသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်ကို ပလ္လင်တင်မြှောက်ခြင်းမတိုင်မီက အလျှော့ပေးအပေးအယူပြုခြင်းနှင့် ယုံကြည်ခြင်းမှ ဖောက်ပြန်သွေဖည်ခြင်းတို့၏ ကာလကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤသမိုင်းဖြစ်စဉ်သည် ရော်နယ် ရေဂင်၏ သမ္မတသက်တမ်းနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ပရောဖက်ပြုချက်အရ ကိုက်ညီသည်။ ပေရဂံကို ၃၁၃ ခုနှစ် အမိန့်ပြန်တမ်းမှ ၅၃၈ ခုနှစ် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ စဉ်းစားသည်ဖြစ်စေ၊ ပေရဂံ၏ အာလဖ ဖရက်တယ်ကို ထိုအမိန့်ပြန်တမ်းမှ ၃၂၁ ခုနှစ် ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ စဉ်းစားသည်ဖြစ်စေ၊ ပေရဂံ၏ ဩမေဃ ဖရက်တယ်ကို ၅၃၃ ခုနှစ်မှ ၅၃၈ ခုနှစ် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေအထိ စဉ်းစားသည်ဖြစ်စေ၊ ထိုဖြစ်စဉ်မျဉ်းကြောင်းသုံးကြောင်းစလုံးသည် ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှုတစ်ရပ်၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကို ကိုယ်စားပြုသည်။

လာမည့်ဆောင်းပါးတွင် ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှုတစ်ခုအကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ ဆွေးနွေးပါမည်။