एलियाह - संख्या सात

हामी १८६३ लाई १८४४ को महान निराशाबाट प्रारम्भ भएका परीक्षाहरूको एक शृंखलाको अन्तिम परीक्षण-बिन्दुका रूपमा पहिचान गर्दैछौं। हाम्रो तर्कको पहिलो आधार यो तथ्य हो कि मिलेराइट आन्दोलन त्यही वर्ष संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारसँग सेभेन्थ-डे एडभेन्टिस्ट मण्डली कानुनी रूपमा दर्ता गरिएपछि अन्त्य भयो। भविष्यवाणीगत रूपमा १७९८ मा आरम्भ भएको त्यो आन्दोलन १८६३ मा अन्त्य भयो।

प्रेरणाले हामीलाई बताउँछ कि जब प्रकाशको पुस्तक अध्याय अठारको शक्तिशाली स्वर्गदूत सेप्टेम्बर 11, 2001 मा तल ओर्लियो, त्यस घटनाको पूर्वछाया मिलेराइट आन्दोलनमा देखाइएको थियो, जब प्रकाशको पुस्तक अध्याय दशको स्वर्गदूत तल ओर्लिएको थियो। मिलेराइटहरूको आन्दोलन अन्तको समयमा, 1798 मा, आरम्भ भयो, जब दानिएल अध्याय आठ र नौमा उल्लिखित उलै नदीको दर्शन खोलियो। एक लाख चवालीस हजारको आन्दोलन अन्तको समयमा, 1989 मा, आरम्भ भयो, जब दानिएलका अन्तिम तीन अध्यायहरूमा उल्लिखित हिद्देकेल नदीको दर्शन खोलियो।

अन्तका दुवै समयहरूले तिनीहरूका-तिनीहरूका इतिहासहरूको आन्दोलनभित्र रहेका व्यक्तिहरूबाट पहिलेका चुनिएका जनहरूको क्रमिक पृथकीकरण आरम्भ गरे। जब प्रत्येक इतिहासको प्रमुख नियम सार्वजनिक रूपमा पुष्टि गरियो, तब प्रत्येक सम्बन्धित इतिहासको स्वर्गदूत अवतरित भयो। सन्देश, आन्दोलन र सन्देशवाहक ती साधनहरू थिए जसलाई प्रभुले प्रत्येक सम्बन्धित इतिहासमा पहिलेका चुनिएका जनहरूको पाप प्रकट गर्न प्रयोग गर्नुभयो; किनकि जसरी ख्रीष्टले आफ्नै कार्यबारे सिकाउनुभयो, यदि उहाँ नआउनुभएको भए इतिहासका कुतर्की यहूदीहरू पापी ठहरिने थिएनन्। सन्देशवाहक, सन्देश र आन्दोलन न्यायका ती साधनहरू थिए जसले पहिलेका चुनिएका जनहरूलाई तिनीहरूका-तिनीहरूका इतिहासहरूमा प्रगतिशील ज्योति अस्वीकार गरेको कारण उत्तरदायी ठहराउने थियो, र जब स्वर्गदूत अवतरित भयो, त्यसले पुरानो करारका जनहरूमाथि न्यायको प्रक्रिया आरम्भ भइसकेको छ भन्ने चिन्हित गर्‍यो। न्यायको साधन त्यतिबेला पहिचान गरिन्छ जब त्यस इतिहासलाई चित्रण गर्ने अगमवक्ताहरूले प्रभुले तिनीहरूलाई दिनुभएको सन्देश खान्छन्। जब तिनीहरूले सन्देश खान्छन्, तब तिनीहरूले त्यो सन्देश पहिलेका चुनिएका जनहरूकहाँ लैजान्छन्, जो कठोर-घाँटी भएका र विद्रोही जनताको रूपमा चित्रित गरिएका छन्, जसले सुन्नेछैनन् र परिवर्तित हुनेछैनन्। एक पटक स्वर्गदूत अवतरित भएपछि र सन्देश खाइसकेपछि, विद्रोही जनताको न्याय आरम्भ हुन्छ।

हामी गन्तीको पुस्तकमा चित्रित प्राचीन इस्राएलको न्याय-प्रक्रियालाई मिलेराइट आन्दोलनको इतिहासमा लागू गरिरहेका छौं, र अन्ततः, हामी यही परीक्षण-प्रक्रियालाई एक लाख चवालीस हजारको आन्दोलनमा लागू गर्नेछौं। ‘दश’ संख्याको प्रतीकात्मक अर्थ त्यस प्रयोग गरिएको खण्डको प्रसङ्गद्वारा निर्धारण गरिनुपर्छ।

दस परीक्षाहरूको क्रम निराशाबाट आरम्भ हुन्छ—चाहे त्यो प्राचीन इस्राएलका निम्ति लाल समुद्रमा भएको होस् वा मिलराइटहरूका निम्ति २२ अक्टोबर, १८४४ मा। सिस्टर ह्वाइटले त्यस समयमा उद्घाटित भएका “ल्यान्डमार्क” सत्यहरूको पहिचान गर्नुहुन्छ, जसको आरम्भ उनले “समयको बिताइ” भनी सम्बोधन गरेको कुराबाट हुन्छ। हिब्रूहरूका निम्ति निराशाको कारण फिरऊनको सेनाको धम्की थियो। परमेश्वरको सामर्थ्यमाथिको विश्वासको अभाव हिब्रूहरूमा तिनका शत्रुहरूको सेनाप्रतिको भयको प्रतिक्रियामा प्रकट भयो, ठीक जसरी त्यो दशौँ र अन्तिम परीक्षामा पनि भयो। येशूले अन्त्यलाई आरम्भबाटै प्रकट गर्नुहुन्छ, त्यसैले दस गुप्तचरहरूले पहिचान गरेका प्रतिज्ञात देशका दैत्यहरूप्रतिको भय उही भय थियो जसले लाल समुद्रको छेउमा तिनीहरूको निराशा पनि उत्पन्न गरेको थियो। मिलराइट आन्दोलनका निम्ति दशौँ र अन्तिम परीक्षा एउटा समयसम्बन्धी भविष्यवाणी हुने थियो, जसरी २२ अक्टोबर, १८४४ थियो।

मिलेराइट इतिहासको क्रमशः चल्दै गएको परीक्षाको प्रक्रियामा भएको महान् निराशाले त्यस्तो इतिहासको आरम्भलाई चिन्हित गर्‍यो, जसको प्राचीन इस्राएलको मिश्रबाटको उद्धारद्वारा स्पष्ट प्रकारले पूर्वरूपण गरिएको थियो। लाल समुद्रबाट आरम्भ भई त्यहाँ दसवटा परीक्षाहरूको एक श्रृङ्खला थियो, र अन्तिम परीक्षा पहिलो परीक्षाको प्रतिफलन हुनेथियो। महान् निराशामा भएको “समयको बिताइ” समयसम्बन्धी एउटा भविष्यवाणीको गलत बुझाइबाट उत्पन्न भएको थियो। आत्मिक इस्राएलका लागि परीक्षाको प्रक्रियाको अन्तिम चरण पनि पहिलो जस्तै हुनेथियो। १८६३ मा, शाब्दिक इस्राएलका अगुवाहरूले आफूहरूले भर्खरै रोमका छोरीहरू भनी पहिचान गरेका ती व्यक्तिहरूको बाइबलीय कार्यविधितर्फ फर्कने छनोट गरे, र बाइबलको सबैभन्दा लामो समयसम्बन्धी भविष्यवाणीलाई अस्वीकार गरे, अथवा तपाईं भन्न सक्नुहुन्छ, गलत बुझाइ गरे। शाब्दिक र आत्मिक दुवै इस्राएलमा ती दस परीक्षाहरूको अन्त्य आरम्भद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको थियो। अनि अन्त्यमा, दुवै अवस्थाहरूमा विद्रोहीहरूले आफूहरू भर्खरै छुटकारा पाएको स्थानतर्फ फर्कने इच्छा प्रकट गरे।

लेवीयविवरण छब्बीसका सात कालहरूलाई अस्वीकार गरेर लाओदिकीय एड्भेन्टवादले एउटा यस्तो भविष्यसूचक दुविधा उत्पन्न गर्‍यो, जुन तिनीहरूले पूर्वानुमान गरेका थिएनन्। आजको दिनसम्म पनि तिनीहरूले त्यस दुविधाको समाधान गर्न सकेका छैनन्, यद्यपि त्यसो गर्ने प्रयत्नमा तिनीहरूले कल्पित कथाहरूका विविध परिकारहरू प्रस्तुत गरेका छन्। त्यो दुविधा त्यही पदमा निहित छ, जसलाई सिस्टर ह्वाइटले एड्भेन्टवादको आधारशिला र केन्द्रीय स्तम्भको रूपमा पहिचान गर्नुहुन्छ।

एडभेन्टवादले चौधौं पदको बारेमा धेरै कुरा भन्छ, तर तिनीहरूले त्यस पदसम्बन्धी गर्नुपर्ने सर्वप्रथम अवलोकनलाई कहिल्यै सम्बोधन गर्दैनन्। त्यो अवलोकन यो हो कि चौधौं पद एउटा “उत्तर” हो। यदि उत्तरलाई उत्पन्न गर्ने प्रश्न त्यसमा समावेश छैन भने, उत्तर अर्थहीन हुन्छ। तर्कतः, व्याकरणतः वा युक्तिसङ्गत रूपमा पनि तेह्रौं पदलाई चौधौं पदबाट अलग गर्न सकिँदैन, किनकि तेह्रौं पद प्रश्न हो र चौधौं पद उत्तर हो।

प्रश्नलाई जब सही र निष्पक्ष रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ, तब त्यसले पद चौधप्रति एडभेन्टवादले सिकाउने अर्थभन्दा अत्यन्त भिन्न अर्थ उत्पन्न गर्छ। यसको अर्थ यो होइन कि पद चौध “एडभेन्ट विश्वासको आधारशिला र केन्द्रीय स्तम्भ” होइन, किनकि त्यही हो। यसको अर्थ यो हो कि जब एडभेन्टवादले १८६३ मा “सात समय” लाई गलत बुझे र पन्छायो, तब तिनीहरू पद चौधले वास्तवमा के अर्थ दिन्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा परिभाषित गर्न असमर्थ भए। धर्मशास्त्रहरूमा आधा सत्य सत्य हुँदैन। सही रूपमा बुझिएमा, पद तेह्रको प्रश्नले कुल्चिएको पवित्रस्थानको शुद्धीकरणलाई चिह्नित गर्ने भविष्यवाणीको मान्यतासमेत, र साथै सेनाको कुल्चाइलाई चिह्नित गर्ने भविष्यवाणीको मान्यतासमेत माग गर्दछ। तेइस सय वर्षको भविष्यवाणीले ‘पवित्रस्थान’ लाई सम्बोधन गर्छ, र पच्चीस सय बीस वर्षको भविष्यवाणीले ‘सेना’ लाई सम्बोधन गर्छ।

यी दुई पदहरूको परस्पर सम्बन्धलाई सम्बोधन गर्न विस्तृत अध्ययन आवश्यक पर्छ, जुन यी लेखहरूमा यस बिन्दुमा गर्ने मेरो अभिप्राय छैन। यी विषयहरू वर्षौँदेखि बारम्बार सम्बोधन गरिँदै आएका छन् र Habakkuk’s Tables शृङ्खलामा भेट्टाउन सकिन्छ। म अझै एलियाहको प्रतीकवादलाई सम्बोधन गरिरहेकै छु र पहिले ती सत्यहरू समाप्त गर्न चाहन्छु।

विलियम मिलर एडभेन्टवादको आरम्भकालका एलियाह थिए, र उनको पहिलो खोज लैव्यव्यवस्था २६ का सात समयहरू थियो; त्यसैले सन् १८६३ मा त्यस सत्यको अस्वीकार गर्नु एलियाहको सन्देशको अस्वीकार गर्नु नै थियो। यस बिन्दुमा म अल्फा र ओमेगाको त्यस विशेषतासम्बन्धी कुरा गर्दैछु, जसले अन्त्यलाई आरम्भसँग पहिचान गराउँछ। प्राचीन इस्राएलको अन्तिम परीक्षा पहिलो परीक्षामै प्रतिनिधित्व गरिएको थियो। दुवै परीक्षाले यही कुरालाई जनाउँछन् कि अन्यजाति राष्ट्रहरू परमेश्वरभन्दा बढी शक्तिशाली छन् भन्ने भय। सिद्धान्तको दृष्टिले दशौँ परीक्षा उही भए तापनि, त्यो पहिलो परीक्षाभन्दा धेरै बढी विद्रोही थियो, किनकि पहिलो परीक्षामा परमेश्वरको विजयको इतिहासले विद्रोहीहरूमा दृढ विश्वास उत्पन्न गर्नुपर्थ्यो। तिनीहरूले रातो समुद्रमा पाएको भन्दा उहाँको शक्तिको धेरै बढी प्रमाण हुँदाहुँदै पनि परमेश्वरको अस्वीकार प्रकट गरे। सन् १८६३ सम्म आइपुग्दा मिलरवादी एडभेन्टवादले महान् निराशा परमेश्वरको एक शक्तिशाली कार्य थियो भन्ने कुरा पहिले नै व्याख्या गरिरहेको थियो, तर तैपनि तिनीहरूले एक कप्तान छान्ने, मिश्र फर्कने, र एलियाहद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको, दानिएलले मोशाको “शपथ” भनेर बोलाएको सन्देशलाई अस्वीकार गर्ने निर्णय गरे।

सात समयहरूलाई समयसम्बन्धी भविष्यवाणीको रूपमा मान्य ठहर्‍याउने प्रमाणहरू प्रस्तुत गर्न समय लगाउनुको सट्टा, यसको मान्यता अर्को तरिकाले सिद्ध गर्न म केही सरल तर्क प्रयोग गर्ने अभिप्राय राख्छु। १७९८ मा आरम्भ भएको आन्दोलनका लागि १८६३ को अन्तिम परीक्षा, प्रकाश १८ का शक्तिशाली स्वर्गदूतको आन्दोलनका लागि पनि अन्तिम परीक्षाको प्रतिनिधित्व गर्ने थियो। प्रेरणाले दुवै आन्दोलनका लागि अन्तिम परीक्षा के हो भन्ने कुरा अत्यन्त स्पष्ट रूपमा प्रकट गरेको छ।

एलेन ह्वाइटका लेखनहरूलाई यसरी ग्रहण गरेर उनले लैव्यव्यवस्था छब्बीसका “सात समय”लाई पूर्ण रूपमा समर्थन गरेकी थिइनन् भनेर सुझाउने कुनै इमानदार उपाय छैन। सिस्टर ह्वाइटले, जसलाई हामीले यसअघि यी लेखहरूमा पहिचान गरिसकेका छौं र जसको पर्याप्त अभिलेखन *Habakkuk’s Tables* शीर्षकको शृङ्खलामा गरिएको छ, हामीलाई प्रत्यक्ष रूपमा बताउँछिन् कि परमेश्वरले 1843 र 1850 दुवै चार्टहरूको निर्देशन गर्नुभयो। उनले यी दुवै तालिकाहरू हबकूक अध्याय दुईको परिपूर्तिका रूपमा रहेका थिए भनी प्रत्यक्ष रूपमा सिकाउँछिन्। दुवै चार्टहरूले लैव्यव्यवस्था छब्बीसका “सात समय”लाई तिनीहरूका सम्बन्धित रेखाचित्रात्मक विन्यासको केन्द्रबिन्दुका रूपमा पहिचान गर्छन्। दुवै चार्टहरूमा “सात समय”को रेखामा ख्रीष्टको क्रूसलाई “सात समय”को भविष्यसूचक रेखाको केन्द्रका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

हबक्कूकका दुई पट्टिकाप्रति उनका समर्थनहरूसँगै, उनले बारम्बार अभिलेख गरेकी छिन् कि 1840 देखि 1844 सम्म प्रस्तुत गरिएको सन्देशलाई हामीले निरन्तर प्रस्तुत गरिरहनुपर्छ; र मिलेराइटहरूले आफूहरूले घोषणा गरेको सन्देशलाई कसरी प्रचार गरे भन्ने विषयमा चर्चा गर्ने प्रत्येक एड्भेन्टिस्ट इतिहासकारले तिनीहरूले 1843 को चार्ट प्रयोग गरेका थिए भन्ने कुरा पहिचान गर्छन्। उनले चार्टहरूमा प्रतिनिधित्व गरिएका सन्देशहरूलाई मात्र समर्थन गर्दिनन्, र परमेश्वरका जनहरूलाई त्यही इतिहासमा प्रस्तुत गरिएका ठ्याक्कै उही सन्देशहरूलाई निरन्तर प्रस्तुत गर्न परामर्श दिन्छिन्, तर उनले यस्ता अनेकौँ उताराहरू पनि प्रदान गर्छिन् जहाँ ती सन्देशहरू परमेश्वरका अवशिष्ट जनहरूको इतिहासभरि आक्रमणको लक्ष्य बन्नेछन् भनी चेतावनी दिन्छिन्। जब उनले ती आक्रमणहरूको चेतावनी दिन्छिन्, तब ती ठ्याक्कै सत्यहरूको रक्षा गर्नु परमेश्वरका चौकीदारहरूको कार्य हो भन्ने कुरा उनी बारम्बार स्पष्ट पहिचान गराउँछिन्।

यदि ती तालिकाहरू गलत छन् भने, तिनले चित्रात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने सन्देशहरू पनि गलत छन्। यदि 1840 देखि 1844 सम्म मिलेराइटहरूले घोषणा गरेको सन्देश गलत थियो भने, त्यस सन्देशलाई आधारशिला हो भनी एलेन ह्वाइटले बारम्बार पहिचान गर्नु पनि गलत हुन्छ। यदि ती सन्देशहरू गलत थिए भने, तिनै सत्यहरूलाई निरन्तर प्रस्तुत गरिरहनू भनी उनले बारम्बार दिएका आदेशहरू पनि झूटा परामर्श ठहर्छन्। यदि मिलेराइटहरूको सन्देशले शैतानी आक्रमणहरूबाट सुरक्षित राखिनु र जोगाइ रहनु पर्ने आधारशिलाहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्दैन भने, ती परामर्शहरू पनि त्रुटिपूर्ण हुन्छन्। त्यस इतिहासको एलियाह सन्देशसँग सम्बन्धित यी सबै विषयहरू त्रुटिपूर्ण छन् भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु भनेको एलेन ह्वाइट झूटी अगमवक्ता थिइन् भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा प्रदर्शन गर्नु हो।

आधुनिक एडभेन्टवादले अझै पनि आफ्ना प्रकाशको पुस्तकसम्बन्धी सेमिनारहरूमा यो शिक्षा दिन्छ कि अवशिष्ट मण्डलीसँग भविष्यवाणीको आत्मा, अर्थात् येशूको साक्षी, हुनेछ; तर उनीहरूले जसलाई मण्डलीको सदस्यतामा आकर्षित गर्न खोजिरहेका हुन्छन्, तिनीहरूलाई एलन ह्वाइटद्वारा ती प्रारम्भिक आधारभूत सत्यहरू र इतिहाससँग सम्बन्धित अनुमोदन तथा चेतावनीहरूलाई आफूहरूले पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्छन् भन्ने कुरा निश्चय नै बताउँदैनन्। तलको खण्डको अर्थ तपाईंका लागि के हो?

सन् 1863 मा, मिलेराइट आन्दोलनले एक निष्कर्षमा पुगेर सरकारसमक्ष एक कानुनी संस्थाका रूपमा दर्ता गर्‍यो, जसले अन्ततः पोपसत्ताको एउटा प्रतिमा निर्माण गर्ने थियो, जसलाई एलेन ह्वाइटको परिभाषाअनुसार मण्डली र राज्यको संयोजन भनिन्छ।

यस आधारमा कि सरकारसँगको कानुनी सम्बन्ध संगठनको आवश्यकताको एक अंश थियो, त्यस्तो समयमा जब राष्ट्रका युवाहरूलाई सिभिल वार भनेर चिनिने रक्तपातपूर्ण युद्धमा जबर्जस्ती भर्ती गरिँदै थियो, मिलेराइटहरूको आन्दोलनको अन्त भयो। 1863 मा, मुद्रित लेख तथा नयाँ चार्ट—दुवैमार्फत—सेभेन्थ-डे एड्भेन्टिस्ट कलीसियाले दानिएलले मोशाको शपथ भनी सम्बोधन गरेको दासत्वको भविष्यवाणीलाई अस्वीकार गर्‍यो। 1850 मा, प्रभुले आफ्ना जनहरूलाई हबक्कूकको दोस्रो तालिका बनाउन र 1843 को तालिकामा उहाँले आफ्नो हातले ढाकेर राख्नुभएको त्रुटि सच्याउन निर्देशन दिनुभएको थियो। 1850 मा आदेश गरिएको चार्टले आफ्नो उद्देश्य पूर्णतः सिद्ध गर्‍यो, किनकि एलेन व्हाइटले आफूले “चार्टको प्रकाशनमा परमेश्वर हुनुहुन्थ्यो” भनी देखेको बताइन्, साथै 1850 को चार्ट हबक्कूक अध्याय दुईमा पहिचान गरिएको थियो भनी पनि निर्दिष्ट गरिन्।

१८५० को चार्टको उद्देश्य १८४३ को चार्टकै समान थियो। यो तेस्रो स्वर्गदूतको सन्देश मरणासन्न संसारसमक्ष प्रस्तुत गर्न प्रयोग गरिने सुसमाचारिक साधन हुनु थियो। १८६३ मा, त्यो सन्देश त्यागियो। लाल समुद्रमा आरम्भ भएको परीक्षा-प्रक्रियाद्वारा प्रतिरूपित हुने परीक्षा-प्रक्रिया, दानियल आठको तेह्रौँ पदमा पैतालामुनि कुल्चिनुपर्ने पवित्रस्थानलाई पहिचान गराउने समय-भविष्यवाणीसँगै आरम्भ भयो, र परीक्षा-प्रक्रिया दानियल आठको तेह्रौँ पदमा पैतालामुनि कुल्चिनुपर्ने सेनालाई पहिचान गराउने समय-भविष्यवाणीसँगै समाप्त भयो।

२२ अक्टोबर, १८४४ मा प्रारम्भ भएको जाँचको प्रक्रियामा अल्फा र ओमेगाको छाप छ। त्यो जाँच प्रक्रियाको प्रारम्भ एउटा समय-भविष्यवाणी थियो, जसले पैतालामुनि कुल्चिनुपर्ने पवित्रस्थानलाई प्रतिनिधित्व गर्थ्यो। त्यो यस्तो भविष्यवाणी थियो, जसको पूरा हुँदा महान् ज्योति उत्पन्न भयो। १८६३ मा अन्त्य भएको जाँचको प्रक्रियामा पनि अल्फा र ओमेगाको छाप छ। त्यो जाँच प्रक्रियाको अन्त्य एउटा समय-भविष्यवाणी थियो, जसले पैतालामुनि कुल्चिनुपर्ने सेनालाई प्रतिनिधित्व गर्थ्यो। त्यो यस्तो भविष्यवाणी थियो, जसको पूरा हुँदा महान् ज्योति उत्पन्न होस् भनेर अभिप्रेत गरिएको थियो। त्यो त्यस इतिहासका एलियाहद्वारा प्रस्तुत गरिएको समय-भविष्यवाणी थियो, र जब त्यसलाई अस्वीकार गरियो र पन्छाइयो, तब त्यसले महान् अन्धकार उत्पन्न गर्‍यो।

यस लेखलाई म जुन तर्कद्वारा समाप्त गर्न चाहन्छु, त्यो मैले पहिले नै उल्लेख गरिसकेको छु। के परमेश्वरले एलेन ह्वाइटद्वारा 1843 र 1850 का चार्टहरूलाई अनुमोदन गर्नुभयो?

के परमेश्वरले एलन व्हाइटमार्फत १८४० देखि १८४४ सम्मको इतिहासको अवधिमा मिलेराइटहरूले प्रस्तुत गरेको सन्देशलाई अनुमोदन गर्नुभएको थियो?

के एलन ह्वाइटमार्फत परमेश्वरले आफ्ना जनहरूलाई मिलेराइट इतिहासका सत्यहरूलाई कमजोर पार्ने आक्रमणहरूको विरुद्धमा रक्षा गर्न चेतावनी दिनुभएको थियो?

सन् १८६३ मा त्यस इतिहासका एलियाहलाई बुझ्न अगुवाइ गरिएको पहिलो सत्यलाई अस्वीकार गर्दै मिलेराइट आन्दोलनको अन्त भयो। यसको अन्तिम परीक्षा दानियल ८ का ती दुई पदहरूमा आधारित थियो, जसले पवित्रस्थान र सेनालाई कुल्चीमिल्ची पारिने कुराको पहिचान गराउँछन्। पवित्रस्थानको ज्योति दस परीक्षामध्ये पहिलोमा खोलिएको थियो, र सेनामाथि अन्धकार दस परीक्षामध्ये अन्तिममा ल्याइयो।

अर्को लेखमा हामी 1863 सँग सम्बन्धित एलियाको प्रतीकात्मकताको हाम्रो विचारलाई निरन्तरता दिनेछौं।