पर्गामोसको मण्डलीको सुरुवात सन् ३१३ मा मिलानको राजाज्ञा जारी भएसँगै भयो; त्यही अवसरमा दानिएलको एघारौँ अध्यायको चौथो सन्धि-विवाह कन्स्टान्टिया र लिसिनियसबीच सम्पन्न भयो। पश्चिमका सम्राट् कन्स्टान्टिन महान्‌ले कन्स्टान्टियालाई सन्धिको दुलहीका रूपमा पूर्वका सम्राट् लिसिनियसलाई दिए। कन्स्टान्टिया कन्स्टान्टिनकी सौतेनी बहिनी थिइन् र उनको विवाह उक्त राजाज्ञा जारी गरिएकै अवसरमा भएको थियो। विवाह-सन्धि टिकेन र त्यसपछि गृहयुद्ध फेरि सुरु भयो। गृहयुद्धभरि कन्स्टान्टिया लिसिनियसकै साथमा रहिन् र सन् ३२४ मा कन्स्टान्टिनले लिसिनियसलाई पराजित गरेपछि, लिसिनियसको प्राण जोगाइदिन कन्स्टान्टिनसँग बिन्ती गरिन्। कन्स्टान्टिनले सुरुमा लिसिनियसलाई प्राणदान दिए, तर पछि उनलाई मृत्युदण्ड दिने आदेश दिए। त्यसपछि कन्स्टान्टिया स्वयं भने करिब सन् ३३० सम्म कन्स्टान्टिनको राजदरबारमै बसिरहिन्।

सन् ३१३ को फेब्रुअरीमा दानिएलको एघारौँ अध्यायमा उल्लिखित चौथो सन्धि-विवाहले पर्गामोसद्वारा निरूपित प्रतीकात्मक अवधिको आरम्भ गर्‍यो, र पर्गामोसको मण्डली थिआटीराको मण्डली सुरु नहुँदासम्म कायम रही; थिआटीराको मण्डलीको आरम्भ सन् ५३८ मा पोपसत्ता सिंहासनमा आसीन हुँदा भयो। सन् ५३८ ले पर्गामोसको अन्त्यलाई चिह्नित गर्‍यो र दानिएलको एघारौँ अध्यायमा उल्लिखित पाँचौँ सन्धि-विवाहलाई पनि चिह्नित गर्‍यो, किनकि रोमका लौकिक सत्ताहरूसँगको एउटा भविष्यवाणीय सन्धि-विवाहमार्फत पोपीय मण्डली सिंहासनमा आसीन भई। पर्गामोसको आरम्भ सन् ३१३ मा एउटा अल्फा विवाह-सन्धिबाट भयो र सन् ५३८ मा एउटा ओमेगा सन्धि-विवाहसँगै त्यसको अन्त्य भयो। सन् १७९८ मा नेपोलियनले पोपलाई बन्दी बनाएर लैजाँदा युरोपका राजाहरूले आफ्नी पोपीय दुलहीसँग सम्बन्धविच्छेद गरे।

पोपतन्त्रकी वधूको बन्दीवास र सम्बन्धविच्छेदको पूर्वछाया दानिएलको एघारौँ अध्यायमा उल्लिखित पहिलो सन्धिमूलक विवाहमै देखाइएको थियो, जुन टोलेमीवंशीय र सेल्युसिड साम्राज्यहरूबीच सम्पन्न भएको थियो। छदेखि आठसम्मका पदहरूको पूर्तिस्वरूप, ईसापूर्व २५२ मा टोलेमी द्वितीय फिलाडेल्फस (दक्षिणका राजा) ले दोस्रो सिरियाली युद्ध अन्त्य गर्न आफ्नी छोरी बेरेनिसको विवाह एन्टिओकस द्वितीय थिओस (उत्तरका राजा) सँग गरिदिए। उक्त सम्झौताअनुसार एन्टिओकसले आफ्नी पत्नी लाओडिसे र उनका छोराहरूलाई त्याग्नुपर्ने थियो। ईसापूर्व २४६ मा टोलेमी द्वितीयको मृत्युपछि एन्टिओकसले लाओडिसेलाई पुनः स्वीकार गरे र बेरेनिसलाई त्यागे। त्यसपछि लाओडिसेले एन्टिओकसलाई विष खुवाउन लगाइन् र बेरेनिस तथा उनका शिशु छोराको हत्या गराउने प्रबन्ध मिलाइन्। यसरी, उक्त पदमा लेखिएअनुसार, बेरेनिसले “शक्ति कायम राखिनन्” र उनी “सुम्पिइन्।”

बेरेनिसका दाजु (“तिनका जराहरूबाट निस्केको एउटा हाँगा”) टोलेमी तृतीय युएरगेटेस मिश्रका राजा बने र आफ्नी बहिनीको बदला लिन सेल्युसिड राज्यमाथि आक्रमण गरी ईसापूर्व २४६ देखि २४१ सम्म चलेको तेस्रो सिरियाली युद्ध सुरु गरे। टोलेमीले प्रमुख सहरहरू (सेल्युकिया र एन्टिओकसमेत) कब्जा गरे, सेल्युसिड भूभागको निकै भित्रसम्म अघि बढे र क्याम्बिसिसले यसअघि मिश्रबाट लगेका धेरै मूर्तिहरू तथा पवित्र पात्रहरूसहित अत्यन्त ठूलो परिमाणमा धनसम्पत्ति लुटेर लगे। उनी लुटको सम्पत्तिसहित मिश्र फर्के र यसरी तिनीहरूका देवताहरू र बहुमूल्य वस्तुहरू बन्दी बनाएर मिश्र लगिनेछन् भन्ने भविष्यवाणी पूरा भयो।

दानिएलको एघारौँ अध्यायमा उल्लिखित पहिलो सन्धि-विवाहले पोपतन्त्रीय रोम र युरोपका राजाहरूबीच सन् ५३८ मा भएको सन्धि-विवाहको पूर्वचित्रण गरेको थियो। छदेखि आठसम्मका पदहरूमा दक्षिणका राजाले सन्धि स्थापित गर्न एउटी वधू दिन्छन्, तर पछि त्यो सन्धि भङ्ग हुन्छ। सन्धि भङ्ग भएपछि उत्तरी राज्यमाथि आक्रमण गरिन्छ, त्यसको भूभाग जितिन्छ र त्यहाँका खजानाहरू लगिन्छन्। यससँग मेल खाने ऐतिहासिक घटनाक्रममा, दक्षिणका राजाको प्रतिनिधित्व गर्ने नेपोलियनले सन् १७९७ मा पोपशासित राज्यहरूमाथि टोलेन्टिनोको सन्धि लादे। त्यसपछिको वर्ष, जनरल बर्थियरको नेतृत्वमा फ्रान्सेली फौजहरू रोममा प्रवेश गरे र उत्तरका राजाको प्रतिनिधित्व गर्ने पोप पायस छैटौँलाई बन्दी बनाए। फ्रान्सेलीहरूले रोमका खजानाहरू पनि जफत गरी फ्रान्स लगे, जुन टोलेमीले उत्तरी राज्यबाट खजानाहरू मिश्र लगेको घटनासँग समानान्तर थियो।

सन् ३१३ मा मिलानमा सम्पन्न विवाह-सन्धिले गृहयुद्धको अन्त्य गर्‍यो, जसरी टोलेमी द्वितीय फिलाडेल्फस र एन्टिओकस द्वितीय थियोसका उत्तरी र दक्षिणी साम्राज्यहरूबीचको विवाह-सन्धिले दोस्रो सिरियाली युद्धको अन्त्य गरेको थियो। एन्टिओकसले ईसापूर्व २४६ मा सन्धिअन्तर्गत विवाह गरेकी आफ्नी मिश्रदेशीय पत्नीसँग गरेको सम्बन्धविच्छेद सन् ३२४ मा पश्चिमी र पूर्वी साम्राज्यहरूबीच भएको सम्बन्धविच्छेदको पूर्वप्रतिरूप थियो। यी दुवै सम्बन्धविच्छेद सन् १७९८ को सम्बन्धविच्छेदसँग मेल खान्छन्।

पर्गामोसले सन् ३१३ देखि सन् ५३८ सम्मको २२५ वर्षको कालखण्डलाई समेट्छ। यो मूर्तिपूजक रोमको दोस्रो सन्धि-विवाहसँगै सुरु भयो र पोपीय रोमको पहिलो सन्धि-विवाहसँगै समाप्त भयो। जसरी सात क्लियोपेट्राहरूको शृङ्खलाले सेल्युसिड साम्राज्यका दुई सन्धि-विवाहलाई मूर्तिपूजक रोमका दुई सन्धि-विवाहसँग जोड्छ, त्यसरी नै पर्गामोसको भविष्यवाणीय इतिहासले मूर्तिपूजक रोमका दुई सन्धि-विवाहलाई पोपीय रोमका दुई सन्धि-विवाहसँग जोड्छ। सेल्युसिड साम्राज्यका दुई विवाह क्लियोपेट्राद्वारा मूर्तिपूजक रोमको साम्राज्यका दुई विवाहसँग जोडिएका थिए, र ती दुई विवाह फेरि पर्गामोसको प्रतीकात्मक मण्डलीद्वारा पोपीय रोमका दुई विवाहसँग जोडिएका थिए।

ईसापूर्व २५२ मा भएको सेल्युसिड साम्राज्यको अल्फा विवाह ईसापूर्व १९३ मा राफियामा महान् एन्टिओकसकी छोरी क्लियोपेट्रा सिरा र टोलेमी पञ्चमबीच भएको ओमेगा विवाहको पूर्वछाया थियो। त्यस विवाहले पाँचौँ सिरियाली युद्धको अन्त्य गर्‍यो। मूर्तिपूजक रोमको अल्फा सन्धि-विवाह ईसापूर्व ४० मा मार्क एन्टोनी र अक्टाभियाबीच सम्पन्न भएको थियो। अक्टाभिया पछि अगस्टस सिजरका नामले परिचित भएका अक्टाभियनकी सहोदरी थिइन्। ईसापूर्व ४० को विवाह ब्रुन्डिसियमको सन्धिसँगै सम्पन्न भएको थियो। एन्टोनीले ईसापूर्व ३२ मा क्लियोपेट्राका लागि अक्टाभियासँग सम्बन्धविच्छेद गरे र यसरी ईसापूर्व ४० को सन्धिसँगै अन्त्य भएको गृहयुद्ध पुनः सुरु गरे। मार्क एन्टोनी पूर्वतर्फका विरोधी थिए भने अक्टाभियन पश्चिमतर्फका प्रतिद्वन्द्वी थिए। मिश्रको इतिहासमा सात जना क्लियोपेट्रा थिए। पहिली क्लियोपेट्राले सेल्युसिड साम्राज्यको ओमेगा विवाह-सन्धिको प्रतिनिधित्व गर्थिन् भने सातौँ तथा अन्तिम क्लियोपेट्राले मूर्तिपूजक रोमको अल्फा सन्धि-विवाहको सम्बन्धविच्छेदको प्रतिनिधित्व गर्थिन्।

ख्रीष्टले सधैँ आरम्भद्वारा अन्त्यलाई चित्रित गर्नुहुन्छ, त्यसैले ईसापूर्व २५२ मा भएको सेल्युसिडहरूको अल्फा विवाह ईसापूर्व १९३ मा भएको सेल्युसिडहरूको ओमेगा विवाहसँग मेल खान्छ। सेल्युसिडहरूको इतिहासका अल्फा र ओमेगा दुवै मूर्तिपूजक रोम र पोपतन्त्रीय रोम दुवैका अल्फा र ओमेगा विवाहहरूसँग मेल खान्छन्। सन् ३१३ मा भएको मूर्तिपूजक रोमको ओमेगा विवाह पर्गामोसको अल्फा सन्धि-विवाह पनि थियो, र यसले पर्गामोसको ओमेगा सन्धि-विवाहको पूर्वचित्रण गरेको थियो, जुन सन् ५३८ मा भएको पोपतन्त्रीय रोमको अल्फा विवाह-सन्धि पनि थियो। यसले मूर्तिपूजक रोमका अल्फा र ओमेगा दुवै सन्धि-विवाह र सन् ५३८ मा भएको पोपतन्त्रीय रोमको अल्फा विवाहबीच अनुरूपता स्थापित गर्छ। पोपतन्त्रीय रोमको ओमेगा विवाह चाँडै आउन लागेको आइतबारको कानुनको समयमा आइपुग्छ। सन् ५३८ को अल्फाले आइतबारको कानुनको ओमेगाको पूर्वचित्रण गर्छ, र सन् ५३८ को अल्फाको पूर्वचित्रण ईसापूर्व ४० को ब्रुन्डिसियमको सन्धि र सन् ३१३ को मिलानको राजाज्ञाको सन्धि-विवाहद्वारा गरिएको थियो। ईसापूर्व २५२ मा भएको सेल्युसिड साम्राज्यको अल्फा विवाह सन् ५३८ मा भएको पोपतन्त्रीय रोमको सन्धि-विवाहसँग मेल खान्छ, र सेल्युसिड साम्राज्यको अल्फा विवाहका रूपमा यो ईसापूर्व १९३ मा राफियामा भएको ओमेगा विवाहसँग पनि मेल खान्छ।

ईसापूर्व २५२ र १९३ मा उत्तर र दक्षिणबीच भएका सन्धि-विवाहहरू सन् ५३८ को सन्धि-विवाहसँग मेल खान्छन्, जुन ईसापूर्व ४० र सन् ३१३ मा भएका मूर्तिपूजक रोमका सन्धि-विवाहहरूसँग मेल खान्छ। दानिएलको एघारौँ अध्यायको इतिहासमा चित्रित पाँचैवटा सन्धि-विवाहहरूले चाँडै आउन लागेको आइतबारको कानुनका बेला हुने छैटौँ तथा अन्तिम सन्धि-विवाहमा पूर्ण परिपूर्ति पाउँछन्। पहिला दुई विवाहहरू उत्तर र दक्षिणका विरोधी पक्षहरूबीचका युद्ध हुन्, र तेस्रो तथा चौथो विवाहले पूर्व र पश्चिमबीचको गृहयुद्धको प्रतिनिधित्व गर्छन्। पाँचौँ र छैटौँ विवाहले पूर्व र पश्चिमबीच; अर्थोडक्स मत र रोमन क्याथोलिक मतबीच; अथवा राज्य र चर्चबीच हुने आत्मिक युद्धको प्रतिनिधित्व गर्छन्। अर्थोडक्स मत र रोमन क्याथोलिक मतबीचको एउटा प्रमुख भिन्नता के हो भने अर्थोडक्सहरूले “सीजरोपापवाद” भनिने मान्यतालाई स्वीकार गर्छन्।

सम्राट्-पोपवाद

सीजरोपापवाद भनेको चर्च र राज्यको यस्तो संयोजन हो, जसमा यी दुईबीचको सम्बन्ध राज्यको नियन्त्रणमा रहन्छ। रोमन क्याथोलिक मतले यस संरचनालाई अस्वीकार गर्छ र जस्टिनियनको सन् ५३३ को आदेशलाई मान्छ, जसले रोमन क्याथोलिक चर्चलाई चर्चहरूको शिर र विधर्मीहरूको सुधारकका रूपमा पहिचान गरेको थियो। पछिल्ला दुई सन्धि-विवाहको आत्मिक सङ्घर्ष नागरिक सत्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुषले चर्चको सत्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने स्त्रीमाथि शासन गर्ने हो कि होइन भन्ने विषयमा केन्द्रित थियो। यस आत्मिक युद्धमा चर्चभित्रको आराधनाका केही पक्षहरू तथा “फिलिओक्वे” भनेर चिनिने शिक्षासम्बन्धी मतभेदहरू पनि समावेश थिए।

फिलिओक्वे

फिलिओक्वेको अर्थ “र पुत्र” हो। “फिलिओक्वे” शब्दको महत्त्व बुझ्नका लागि “नाइसियाली विश्वास-सार” पहिलोपटक स्वीकार गरिएको नाइसिया सहरबारे भविष्यवाणीय दृष्टिकोणबाट विचार गर्नु आवश्यक छ। नाइसिया भविष्यवाणीय रूपमा इस्लामको क्रमरेखासँग जोडिन्छ, किनकि नाइसियाको दोस्रो ऐतिहासिक युद्ध त्यहीँ चिह्नित गरिएको छ, र यो पूर्वी तथा पश्चिमी क्याथोलिक मतको आत्मिक युद्धसँग पनि भविष्यवाणीय रूपमा जोडिन्छ। पोप लियो पनि, एउटा प्रतीकका रूपमा, नाइसिया र नाइसियाली विश्वास-सारको भविष्यवाणीय साक्ष्यसँग जोडिएका छन्।

दानिएलको एघारौँ अध्यायमा छवटा सन्धिमूलक विवाह चिह्नित गरिएका छन्, र तीमध्ये पहिला चार उत्तर र दक्षिण वा पूर्व र पश्चिमबीचका सैन्य द्वन्द्वहरू हुन्। अन्तिम दुई पूर्वका अर्थोडक्स क्याथोलिकहरू र पश्चिमका रोमन क्याथोलिकहरूबीचका आत्मिक द्वन्द्वहरू हुन्। छैटौँ तथा अन्तिम सन्धिमूलक विवाहमा नाइसिन विश्वास-सूत्रसम्बन्धी सङ्घर्षको प्रतीकात्मकता समावेश हुनेछ, त्यसमा लियो नामका एक पोप पनि हुनेछन्, र यसले अन्ततः चर्च र राज्यको संयोजनसम्बन्धी रोमन क्याथोलिक अवधारणालाई समर्थन गर्नेछ; यस अवधारणाले पूर्वीय अर्थोडक्सहरूले अङ्गीकार गरेको “सीजरोपापवाद”लाई अस्वीकार गर्छ, जसले लौकिक सत्तालाई चर्चमाथिको अधिकारप्राप्त सत्ता मान्छ।

“तर ‘पशुका निम्ति प्रतिमा’ के हो? अनि यो कसरी बनाइने हो? यो प्रतिमा दुई सिङ भएको पशुले बनाउँछ, र यो पशुका निम्ति बनाइएको प्रतिमा हो। यसलाई पशुको प्रतिमा पनि भनिन्छ। त्यसकारण यो प्रतिमा कस्तो हुन्छ र यो कसरी बनाइने हो भन्ने कुरा जान्न हामीले स्वयं त्यस पशुको—अर्थात् पोपतन्त्रको—विशेषताहरूको अध्ययन गर्नुपर्छ।

“जब प्रारम्भिक मण्डली सुसमाचारको सरलताबाट विमुख भई मूर्तिपूजक अनुष्ठानहरू र रीतिरिवाजहरू स्वीकार गरेर भ्रष्ट हुन पुग्यो, तब त्यसले परमेश्वरको आत्मा र शक्ति गुमायो; र मानिसहरूको विवेकलाई नियन्त्रण गर्न त्यसले लौकिक सत्ताको समर्थन खोज्यो। यसको परिणाम पोपतन्त्र थियो, एउटा यस्तो मण्डली जसले राज्यको शक्तिलाई नियन्त्रण गर्थ्यो र आफ्नै उद्देश्यहरू पूरा गर्न, विशेष गरी ‘विधर्म’लाई दण्डित गर्न, त्यस शक्तिलाई प्रयोग गर्थ्यो। संयुक्त राज्य अमेरिकाले पशुको प्रतिरूप निर्माण गर्नका निम्ति धार्मिक शक्तिले नागरिक सरकारलाई यति हदसम्म नियन्त्रण गर्नुपर्छ कि मण्डलीले आफ्नै उद्देश्यहरू पूरा गर्न राज्यको अधिकारलाई पनि प्रयोग गर्नेछ।” महान् विवाद, 443.

सीजरोपापवाद र फिलिओक्वेले पश्चिमी र पूर्वी क्याथोलिकहरूबीचका दुई प्रमुख भिन्नता दर्शाउँछन्। एउटा लौकिक सत्तासम्बन्धी विवाद हो; अर्कोचाहिँ पवित्र आत्मा केवल पिताबाट “निःसृत” हुनुहुन्छ वा पिता र पुत्र दुवैबाट निःसृत हुनुहुन्छ भन्ने विषयमा रहेको धर्मशास्त्रीय विवाद हो। रोमन क्याथोलिक मण्डलीले पवित्र आत्मा पिता र पुत्र दुवैबाट निःसृत हुनुहुन्छ भन्ने विश्वास गर्छ, तर पूर्वी मण्डलीले पवित्र आत्मा ख्रीष्टबाट निःसृत हुनुहुन्छ भन्ने थपिएको कथनको विरोध गर्दै “फिलिओक्वे”लाई अस्वीकार गर्छ। फिलिओक्वेको सिद्धान्त सन् ३२५ मा—आइतबारसम्बन्धी पहिलो कानुन जारी भएको चार वर्षपछि र कन्स्टान्टिनले लिसिनियसलाई पराजित गरी रोमी साम्राज्यका एकमात्र शासक बनेको एक वर्षपछि—नाइसियाको महासभामा तयार पारिएको मूल विश्वास-सूत्रमा बिस्तारै थपिँदै गयो। मूल विश्वास-सूत्रमा “फिलिओक्वे”को विषय समावेश थिएन; पछि गएर यही विषय पूर्वी र पश्चिमी क्याथोलिक मण्डलीहरू अलग हुनुका दुई प्रमुख कारणमध्ये एक बन्यो।

सन् ३८१ मा कन्स्टान्टिनोपलको महासभामा नाइसीन विश्वाससूत्रलाई विस्तार गरियो, जुन पछि नाइसीन-कन्स्टान्टिनोपोलिटन विश्वाससूत्रका रूपमा चिनिन थाल्यो। पवित्र आत्मासम्बन्धी विस्तारित कथनमा “जो पिताबाट निःसृत हुनुहुन्छ” भन्ने शब्दहरू समावेश थिए। पूर्वी अर्थोडक्स मण्डलीहरूले आज पनि विश्वाससूत्रको यही रूप प्रयोग गर्छन्, जसमा पछि थपिएको फिलिओक्वे समावेश छैन। पचास वर्षपछि, सन् ४३१ मा एफिससको महासभामा, सन् ३२५ मा नाइसियामा स्थापित विश्वासलाई पुनः पुष्टि गरियो, र महासभाले नाइसीन विश्वासस्वीकारोक्तिको स्थानमा भिन्न विश्वास प्रस्तुत गर्न निषेध गर्‍यो। पूर्वी मण्डलीले विश्वाससूत्रमा फिलिओक्वे थप्ने कार्यविरुद्ध तर्कका रूपमा यस निषेधलाई प्रयोग गर्दै आएको छ। सन् ५८९ मा टोलेडोको तेस्रो महासभामा स्पेनमा प्रयोग गरिने विश्वाससूत्रको ल्याटिन रूपमा फिलिओक्वे देखा पर्‍यो। पुत्रको पूर्ण ईश्वरत्वमा जोड दिने यसको प्रयोग भिसिगोथहरूमाझ एरियनवादको विरोधसँग सम्बन्धित थियो। त्यसैले टोलेडोको तेस्रो महासभालाई पश्चिमी विश्वाससूत्रमा फिलिओक्वे समावेश गर्ने प्रक्रियाको एउटा महत्त्वपूर्ण प्रारम्भिक कोसेढुङ्गाका रूपमा व्यापक मान्यता दिइन्छ।

आठौँ र नवौँ शताब्दीमा शार्लमेन र क्यारोलिन्जियन शासकहरूको अधीनमा रहेका चर्चहरूमा फिलिओक्वे मानक रूपमा स्थापित भयो। पश्चिमी धर्मसभाहरूमा यसको पक्षसमर्थन गरियो र रोमबाहिरको ल्याटिन युरोपभरि यसलाई क्रमशः स्वीकार गरियो। पूर्वी चर्चले उक्त थपबारे थाहा पायो र आपत्ति जनाउन थाल्यो।

सन् १०१४ मा पोप बेनेडिक्ट अष्टमले फिलिओक्वेसहितको विश्वासघोषणालाई रोमको मिस्सामा आधिकारिक रूपमा समावेश गरे। यसै समयदेखि फिलिओक्वे रोमी उपासनाविधिको मानक अङ्ग बन्यो। यसलाई प्रायः पश्चिमी चर्चले चालेको निर्णायक कदमका रूपमा लिइन्छ। सन् १०५४ मा महाविभाजनका क्रममा एकअर्कालाई धर्मबहिष्कार गरियो, र फिलिओक्वे पूर्व र पश्चिमलाई पहिलेदेखि नै विभाजित गरिरहेका प्रमुख ईश्वरशास्त्रीय विषयहरूमध्ये एक थियो।

सन् १४३८/३९ मा फ्लोरेन्सको महासभामा रोमन मण्डलीले फिलिओक्वे र पोपको सर्वोच्चताको पुनः पुष्टि गर्‍यो। पूर्वका सम्राट् जोन पालेओलोगोस उक्त महासभामा उपस्थित थिए। पालेओलोगोस सन् १४४९ जुलाई २७ मा समाप्त भएको एक सय पचास वर्षको भविष्यवाणी पूरा गर्ने कन्स्टान्टिन एघारौँका दाजु तथा पूर्ववर्ती थिए। सन् १४३८/३९ को महासभामा सम्राट् जोन पालेओलोगोसले अटोमनहरूविरुद्ध सैन्य तथा आर्थिक सहयोग मागे र त्यसो गर्ने क्रममा फिलिओक्वे र पोपको सर्वोच्चतासम्बन्धी रोमन क्याथोलिक मान्यता स्वीकार गरे। जब उनी र उनीसँग गएको ग्रीक टोली कन्स्टान्टिनोपल फर्किए, तब पूर्वी मण्डलीले उक्त सम्झौता अस्वीकार गर्‍यो। हाल रोमन क्याथोलिक मण्डली र अधिकांश धर्मत्यागी प्रोटेस्टेन्ट मण्डलीहरूले फिलिओक्वे कायम राखेका छन्, तर पूर्वी अर्थोडक्स मण्डलीले यसलाई अस्वीकार गर्छ।

सम्झौतापरस्त पर्गामोस मण्डलीका प्रतीक कन्स्टन्टिन महान्‌ले सन् ३२५ मा निकाइयाको परिषद् बोलाए र त्यसमा भाग लिए। मिलानको राजाज्ञादेखि सन् ३३० मा साम्राज्यको भविष्यवाणीय विभाजनसम्मको सत्र वर्षको अवधिमा निकाइयाको विश्वास-सूत्र अङ्गीकार गरियो।

सन् ५३३ मा जस्टिनियनको राजाज्ञा जारी गरियो, र त्यसको अर्को वर्ष सन् ५३४ मा जस्टिनियनको विधिसंहिता प्रचलनमा ल्याइयो, अनि सन् ५३८ मा गोथहरूलाई रोम सहरबाट धपाइँदा पोपसत्ताले तेस्रो अवरोध पार गर्‍यो। त्यसपछि ओर्लियन्सको तेस्रो धर्मसभामा आइतबारसम्बन्धी कानुन पारित गरियो।

सन् ३१३ देखि ३३० सम्मको अवधिले पर्गामोसको मण्डलीको २२५ वर्षे कालखण्डको व्यापक अल्फा फ्र्याक्टललाई प्रतिनिधित्व गर्दछ, जबकि सन् ५३३ देखि ५३८ सम्मको अवधिले त्यसको ओमेगा फ्र्याक्टललाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। सन् ३१३ मिलानको राजाज्ञा जारी भएको वर्ष हो, र त्यसको २२५ वर्षपछि, सन् ५३८ मा, आइतबारे कानुन लागू गरियो। व्यापक अल्फा इतिहासभित्र, सन् ३१३ को राजाज्ञादेखि सन् ३२१ को पहिलो मूर्तिपूजक आइतबारे कानुनसम्मको अवधि सन् ५३३ को आदेशदेखि सन् ५३८ को पहिलो पोपतन्त्रीय आइतबारे कानुनसम्मको अवधिसँग मेल खान्छ। पर्गामोसले आइतबारे कानुनभन्दा पहिले हुने र त्यसतर्फ डोर्‍याउने कानुनी अधिनियमनका तीनवटा निरूपण प्रस्तुत गर्दछ। पर्गामोसले पावलले थेसलोनिकीको मण्डलीलाई लेखेको आफ्नो दोस्रो पत्रमा प्रतिपादन गरेको “पहिले हुने धर्मत्याग” लाई पनि प्रतिनिधित्व गर्दछ।

कसैले कुनै पनि प्रकारले तिमीहरूलाई धोका नदेओस्; किनकि पहिले विश्वासत्याग नभएसम्म र पापको मानिस, अर्थात् विनाशको पुत्र, प्रकट नभएसम्म त्यो दिन आउनेछैन; जसले परमेश्वर कहलाइने वा उपासना गरिने सबैको विरोध गर्दछ र आफूलाई ती सबैभन्दा माथि उचाल्दछ; यहाँसम्म कि ऊ परमेश्वरझैँ परमेश्वरको मन्दिरमा बस्दछ र आफू नै परमेश्वर भएको देखाउँदछ। २ थेसलोनिकी २:३, ४।

रोमका पोप पापको मानिसका रूपमा प्रकट हुनुअघि भएको धर्मत्यागलाई पर्गामोसको मण्डलीले प्रतिनिधित्व गर्छ। पावलका अनुसार, यस सत्यलाई गलत बुझ्नु भनेको झूटमा विश्वास गर्नु हो, र त्यस झूटमा विश्वास गरेको परिणामस्वरूप त्यसो गर्ने सबै प्रबल भ्रममा पर्नेछन् (२ थेसलोनिकी २:१०–१२)। यो प्रबल भ्रम करारका जनहरू र ती जनहरूलाई खडा गरिएको भूमिमाथिको न्यायसँग मेल खान्छ। लाउडिकियाली सेभेन्थ-डे एड्भेन्टिस्ट मण्डलीका हकमा, दानिएलको पुस्तकमा उल्लिखित “नित्य” भनेको सामान्य अर्थमा मूर्तिपूजावाद हो र अझ विशिष्ट रूपमा यसले मूर्तिपूजक रोमलाई जनाउँथ्यो भन्ने विलियम मिलरको बुझाइलाई तिनीहरूले अस्वीकार गर्नुले त्यस प्रबल भ्रमलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाका हकमा भने, विलियम मिलर जुन खण्डमार्फत “नित्य” भनेको मूर्तिपूजावाद हो भन्ने बुझ्न पुगेका थिए, त्यस खण्डसम्बन्धी उनको बुझाइलाई अस्वीकार गर्नु प्रबल भ्रमको आधार होइन। बरु, तिनीहरूको भ्रमको आधार मूर्तिपूजक रोमको पतनपछि प्रकट भएको पापको मानिस पोपतन्त्रीय शक्ति थियो भन्ने कुरा बिर्सनु हो। पोप ख्रीष्टविरोधी हुन् भन्ने कुरा आफूलाई बाल्यकालदेखि नै थाहा थियो भन्ने तथ्य बिर्सँदा रेगनले त्यस भ्रमको प्रतिरूप प्रस्तुत गरे। सन् १९८० को दशकमा रेगनले अधर्मको रहस्यसँग गोप्य गठबन्धन गर्दा, उनले त्यस अन्धोपनको प्रतिरूप प्रस्तुत गरे, जुन अगमवाणीको यस अनुप्रयोगअनुसार डोनाल्ड ट्रम्पले दोहोर्‍याउनेछन् भनी बुझिएको छ। त्यो अन्धोपन जानाजानी अपनाइएको होस् वा गलत सूचनाको परिणाम होस्, यहाँ प्रस्तुत अगमवाणीय व्याख्याले ट्रम्पले रेगनको अन्धोपन दोहोर्‍याउनेछन् र पावलका अनुसार प्रबल भ्रममा पर्नेछन् भन्ने पूर्वानुमान गर्छ।

पर्गामोसले पोपतन्त्रको सिंहासनारोहणअघि आएको सम्झौता र धर्मत्यागको कालखण्डको प्रतिनिधित्व गर्दछ। यो इतिहास भविष्यवाणीय रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाका अन्तिम वर्षहरूसँग मेल खान्छ, जुन कालखण्ड रोनाल्ड रेगनको राष्ट्रपतिकालसँगै सुरु भएको थियो। चाहे पर्गामोसलाई सन् ३१३ को राजाज्ञादेखि सन् ५३८ को आइतबारको कानुनसम्म हेरियोस्; वा पर्गामोसको अल्फा फ्र्याक्टललाई उक्त राजाज्ञादेखि सन् ३२१ को पहिलो आइतबारको कानुनसम्म हेरियोस्; वा पर्गामोसको ओमेगा फ्र्याक्टललाई सन् ५३३ देखि सन् ५३८ को आइतबारको कानुनसम्म हेरियोस्, यी तीनै रेखाहरूले घेराबन्दीको भविष्यवाणीय संरचनाको प्रतिनिधित्व गर्दछन्।

अर्को लेखमा हामी एउटा घेराबन्दीबारे चर्चा गर्नेछौँ।