ଏବେ ଆମେ ଦାନିଏଲ ପୁସ୍ତକରେ ଲେବୀୟ ପୁସ୍ତକ ଛବ୍ବିଶର “ସାତ ଥର” ବିଷୟକୁ ଆଲୋଚନା କରୁଛୁ। ଯେମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ରଖିବାକୁ ବାଛିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗୁପ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସେଠାରେ ଅଛି। ଆମେ ଦାନିଏଲ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତେରୋତିଅ ପଦଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବୁ।

Achiis ani dubbachaa tokko dubbatu dhagaʼe; qulqulluun biraan immoo qulqulluu dubbachaa ture sanaan, “Mulʼanni waaʼee aarsaa yeroo hunda dhiʼeeffamu sanaa, fi yakka onnachiisaa sanaa, iddoo qulqulluu fi loltoota lamaan isaanii illee akka miilla jalatti dhidhiitamanitti kennu sanaa, hamma yoomiitti tura?” jedhe. Daaniʼel 8:13.

Kutaan kun jecha “achiis” jedhuun jalqaba; innis mul’ata seenaa raajii kan Daani’el lakkoofsota kudhan darban keessatti yeroo amma ija isaatiin arge irraa adda baasa. Lakkoofsi tokkoo fi lamaa boqonnaa sanaa, waggaa Daani’el mul’ata sana itti argate ni ibsu; akkasumas inni laga Ulaay biratti akka isa argates ni mul’isu. Lakkoofsa sadii irraa kaasee hamma lakkoofsa kudha lamaatti, mul’ata seenaa raajii sana “ni arga.” “Achiis” marii samii irraa ta’e, gaaffii fi deebii of keessaa qabu “ni dhaga’a.” Lakkoofsa kudha shani keessatti, mul’anni seenaa raajii inni yeroo muraasa dura “arge” sun maal akka bakka bu’u barbaaduu jalqaba. Garaagarummaa mul’ata Daani’el lakkoofsota sadii hamma kudha lamaatti “arge” sanaa fi marii samii inni “dhaga’e” sana gidduu jiru beekuun baay’ee barbaachisaa dha—sababiin isaas isaan mul’atawwan gargar ta’an lama dha.

Garuu ija keessan waan arguuf, gurri keessanis waan dhagaʼuuf, eebbifamoo dha. Maatewos 13:16.

Gaaffiin lakkoofsa kudha sadi keessatti kaafame, “Mul’anni kun hammam dheerata?” kan jedhuu dha; jechi “mul’ata” jedhamee hiikame immoo jecha Ibraayisxii isa aayata kudha jaha keessatti “mul’ata” jedhamee hiikame irraa adda dha.

Ani dhagaʼe, sagalee namaa tokko laga Ulaay gidduu irraa dhufe; innis waamee akkana jedhe: Gabriʼel, nama kana mulʼata kana hubachiisi. Daaniʼel 8:16.

Jechoota Ibrootaa lama garaagaraa jecha Ingiliffaa “vision” jedhuun hiikuudhaan, “yeroon torba” isa Lewwoota digdamii jaha keessatti argamu, “ifuuma keessatti dhokfamee” taʼe. Barattoonni Kitaaba Qulqulluu warri qofa isaanii fuula irra darban quufa godhatan, jechoota Ibrootaa lama garaagaraa kana akka jecha tokkootti ilaalu; garuu akkas gochuun isaanii balaa mataa isaanii irratti ta’a.

“Fuula irraa qofa ilaaluun bu’aa guddaa hin fidu. Inni hubatamuuf qorannoon yaadaan guutame fi qo’annaan cimaa, dadhabsiisaan barbaachisaa dha. Jechoota keessatti dhugaawwan akka hidda albuudaa gatii guddaa qabanii fuula lafaa jalaa dhokfatamanii jiran ni jiru. Isaan argachuuf, akkuma namni warqee fi meetii qotu, qotuun xurreewwan dhokatan ni mul’ifama. Ragaan dhugaa keessatti Macaafa Qulqulluu mataa isaa keessa akka jiru mirkaneeffadhu. Kutaan Macaafa Qulqulluu tokko kutaa biraa hiikuuf furtuu dha. Hiikni isaa badhaadhan fi dhokataan Hafuura Qulqulluu Waaqayyootiin banama; Inni dubbicha hubannaa keenyaaf ifa godha: ‘Seensiin dubbii keetii ifa ni kenna; warra salphaa ta’aniif hubannaa ni kenna.’” Fundamentals of Christian Education, 390.

Akka Macaafa Waaqayyoo keessatti “dhugaan hundinuu hiika ofii isaa qaba” jechuun barsiifamneerra; akkasumas, yoo boqonnaa saddeettaffaa keessatti jechoonni Ibrootaa garaagaraa lama “mul’ata” jedhamee hiikaman jiru jedhamuu kana tuffanne, jaamummaa Laa’odiiqeyaa of irratti fiduu keenyaaf ofii keenya itti gaafatamoo taana. Mammaaksi durii akkas jedhu: “warri arguu didan caalaa jaamni hin jiru.”

“Kitaabni Qulqulluun dhugaa bu’uuraa namoonni jireenya kanaaf yookaan jireenya dhufuuf qophaa’oo ta’uuf hubachuu qaban hunda of keessaa qaba. Dhugaan bu’uuraa kunis hundumaa biratti hubatamuu ni danda’a. Namni barsiisa isaa dinqisiifachuuf hafuura qabu tokko iyyuu Kitaaba Qulqulluu keessaa kutaa tokko qofa yoo dubbise, yaada gargaaraa tokko irraa argachuu malee hin hafuu. Garuu barsiifanni Kitaaba Qulqulluu keessaa isa baay’ee gatii qabu qorannaa yeroo yerootti yookaan walitti hidhata hin qabneen argamuu hin danda’u. Sirni isaa guddaan kan dhugaa akkasitti hin dhiyaanne; dubbisaa ariifataa yookaan of eeggannoo hin qabneen akka hubatamuuf miti. Qabeenyi isaa keessaa baay’een isaanii fuula irra fagoo gaditti dhokatee jira; isaanis qorannoo cimaa fi tattaaffii itti fufaa qofaan argamuu danda’u. Dhugaan walitti qabamee guutummaa guddaa sana ijaaru, ‘asii xinnoo, achii xinnoo’ jedhamee barbaadamuu fi walitti qabamuu qaba.” Isaayaas 28:10.

“Akkuma kanaan qoramanii walitti qabamanitti, isaan walii isaanii wajjin guutummaatti kan walitti madaqan taʼuu isaanii ni argamu. Wangeelli tokkoon tokkoon isaanii warra kaaniif dabalata; raajii tokkoon tokkoon isaa kan biraatiif ibsa; dhugaan hundinuu dhugaa biraa tokkoo guddina. Fakkeenyonni sirna Yihudootaa warra Wangeelaan ifa taʼu. Seera qajeelfamaa Dubbiin Waaqayyoo keessaa tokkoon tokkoon isaa iddoo ofii qaba; dhugaan taʼe tokkoon tokkoon isaas hiika fi kaayyoo ofii qaba. Ijaarsi guutuun sunis, karooraa fi hojiirra oolmaa isaatiin, Barreessaa isaa irratti dhugaa baʼa. Ijaarsa akkanaa sammuu Isa Daangaa Hin Qabne qofatu yaaduu yookiin ijaaruu dandaʼa.” Education, 123.

Jechi “mul’ata” jedhu Daani’el boqonnaa saddeettffaa keessatti yeroo kudhan mul’ata, garuu yeroo kurnan sana keessatti jechoota Ibrootaa garaagaraa lama irraa ijaarameera; hiikni jechoota sanaa immoo wal fakkaataa miti. Yoo waan tokko qofa hiikanii ta’e, Daani’el yeroo kurnan san hunda keessatti jechoota sana keessaa tokko qofa fayyadama ture. Daani’el jechoota lama barreesse, jechuunis tokkoon tokkoon isaanii hiika mataa isaanii qabu; isaanii keessaa tokko mul’ata Daani’el “arge” bakka bu’a, inni kaan immoo mul’ata inni “dhaga’e” bakka bu’a. Lakkoofsa kudha sadii keessatti, jechi “mul’ata” jedhamee hiikame châzôn dha; hiikni isaas “argama”, yookaan “mul’ata”, “abjuu” yookaan “dubbiin raajii” jechuudha. Hiika isaa fi akka Daani’el itti fayyadame irratti hundaa’uun, ani isa “mul’ata seenaa raajii” jedheen waama.

Aayatni jalqabaaffaa keessatti, boqonnaa saddeetffaa Daani’el keessatti, Daani’el, “mul’anni anaaf mul’ate” jedha; aayatni lammaffaa keessatti immoo yeroo lama “ani mul’ata keessatti arge” jedhee dubbata. Aayatni kudha sadaffaa keessatti immoo gaaffiin, “mul’atichi hamma yoomitti ta’a?” jedhu kaafama. Itti fayyadamni sun hundinuu jecha Ibrootaa “châzôn” dha. Aayatni kudha shanaffaa keessatti garuu, yeroo Daani’el jecha isuma sana itti fayyadame keessaa isa hunda caalaa barbaachisaa ta’e ta’a jechuun ni danda’ama; inni, “yeroo ani”…“mul’ata sana argee hiika isaa barbaade” jedha. Daani’el erga mul’ata châzôn sana argee booddee, inni maal jechuu akka ta’e hubachuu barbaade. Kun dhugaa dhimma “yeroo torba” kan Leewwota digdamii jaha keessatti boqonnaa sana keessatti dhokfamuu isaa irratti ulfaatina guddaa qabu dha.

Innis a 17ffaa fi 26ffaa keessattis jecha **châzôn** fayyadama. Jechi “mul’ata” boqonnaa saddeettaffaa Dani’el keessatti yeroo kudhan mul’ata; keessaa yeroo torba immoo jechi **châzôn** bakka bu’a. Dani’el jecha Ibrootaa isa biraa kan “mul’ata” jedhamee hiikamu yeroo afur fayyadama. Jechi Ibrootaa inni biraan sun **mar’eh** dha; hiikni isaas “argama” jechuudha.

Châzôn jedhu Daani’el boqonnaa saddeettaffaa keessatti yeroo torba argama; mar’eh immoo yeroo afur argama; isaan lamaanis walitti qabamanii yeroo kudhanitti jechicha Ingiliffaa “vision” jedhu Daani’el boqonnaa saddeettaffaa keessatti bakka bu’u. Torba dabalata afur jechuun kudha tokko; sababiin isaas yeroo tokko Daani’el jechicha mar’eh itti fayyadame, akkuma hiika isaa isa bu’uuraatti hiikameera; jechuunis, lakkoofsa kudha shan keessatti, yeroo Daani’el mul’ata châzôn kan seenaa raajii “hiika isaa barbaade,” isa dura “akka bifa nama tokkootti” tokko “dhaabate.” Jechi “appearance” jedhu mar’eh dha. Kanaafuu, mar’eh Daani’el saddeettaffaa keessatti yeroo afur Daani’eliin itti fayyadameera; yeroo tokko hiika isaa isa ijoo kan “appearance” jedhamu wajjin waliigalees hiikameera; yeroo sadii kaan immoo akka “vision”tti hiikameera.

Ani namoota Kitaaba Qulqulluu King James hiikan sana irratti qeeqa kam iyyuu dhiheessaa hin jiru. Haa taʼu malee, lakkoofsa kudha sadii keessatti jechi dabalame tokko qofa Kitaaba Qulqulluu King James keessatti akka argamu hubatamuu qaba; innis (aarsaa) dha; waxyi immoo ifatti, “barreeffamicha keessa hin jiru” jedha. Waxyi dabalataanis jechi dabalame sun “ogummaa namaatiin dabalame” akka taʼe ni ibsa. Boqonnaauma sana keessatti, jechoonni Ibrootaa lama garaagaraa taʼan lamaan isaanii iyyuu jecha Ingiliffaa tokko qofaan hiikaman. Sababni addaan baafamuu jechoota lamaan kanaa beekuun barbaachisaa taʼeef, baayʼee ulfaataa dha.

ଏବଂ ଏହା ଘଟିଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଁ ଦାନିଏଲ, ସେହି ଦର୍ଶନକୁ ଦେଖିଲି ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ଖୋଜୁଥିଲି, ତେବେ ଦେଖ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆକୃତିପରି ଜଣେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏବଂ ମୁଁ ଉଲାଇର ଦୁଇ କୂଳ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱର ଶୁଣିଲି, ଯେ ଡାକି କହିଲେ, ଗାବ୍ରିଏଲ, ଏହି ମନୁଷ୍ୟକୁ ସେହି ଦର୍ଶନ ବୁଝାଇଦିଅ। ଦାନିଏଲ 8:15, 16.

ଦାନିଏଲ ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜେ ଏମାତ୍ର “ଦେଖିଥିବା” “châzôn vision”ର “ଅର୍ଥ ଖୋଜୁଥିଲେ,” ସେତେବେଳେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କୁ ଜଣାଇଥାନ୍ତି ଯେ ସେ ଦାନିଏଲଙ୍କୁ ସେ ଏମାତ୍ର “ଶୁଣିଥିବା” “mar’eh vision”କୁ ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତୁ। ଦାନିଏଲ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୂଳକ ଇତିହାସର ଦର୍ଶନକୁ ବୁଝିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପଦ ତେରୋଟିରେ Palmoni (that certain saint which spake) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କୁ ଦାନିଏଲଙ୍କୁ “mar’eh vision” ବୁଝାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, “châzôn vision”କୁ ନୁହେଁ। ପଦ ପନ୍ଦର ଓ ସୋହଳରେ ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କ ପାଇଁ ଉକ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ସେ ଦାନିଏଲଙ୍କୁ “mar’eh vision” ବୁଝାଇବେ, ଯାହା “vision” ବୋଲି ଅନୁବାଦିତ ସେହି ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଅର୍ଥ “appearance,” ଦାନିଏଲ ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୂଳକ ଇତିହାସର ଦର୍ଶନ ନୁହେଁ। ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ନିଯୁକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର ନ କରିଲେ, Leviticus twenty-sixର “seven times” ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୁକାଇ ରହିଯାଏ।

Keewwata digdamii jaha-lamaa lamaan Ibrootaa “mul’ata” jedhamee hiikaman lamaan isaanii iyyuu aayata tokkicha keessatti argamu; aayatichis dhugaa dhugaa ba’umsa Daani’el waa’ee “yeroo torbaa” irratti kenne banachuuf furtuuwwan ijoo keessaa tokko ta’a.

Mulʼanni galgalaa fi ganamaa kan sitti himame sun dhugaa dha; kanaaf mulʼata sana cufi; inni guyyoota baayʼeef taʼa. Daaniʼel 8:26.

Lakkoofsa digdamii jaʼa jahaa saddeetii keessatti, “mulʼanni galgalaa fi ganamaa” mulʼata mar’eh dha; hiikni isaas “mulʼata alaa” yookaan “argamuu” jechuudha. Garuu mulʼanni “cufamee kaaʼamuu” qabu sun, mulʼata châzôn isa seenaa raajii ti. Ibsi “galgalaa fi ganamaa” jedhu, waan mulʼata lamaan gidduu jiru adda baasee fi ibsu dha. Kunis fakkeenya biraatiin gahee namaa inni Macaafa Qulqulluu uumamuu keessatti qabu ni agarsiisa. Gaheen namaa sun, raajota dubbii Macaafa Qulqulluu galmeessan qofa utuu hin taʼin, warra Macaafa Qulqulluu hiikanis of keessatti hammata. Macaafni Qulqulluun, akkuma Kiristoos, walitti dhufeenya waaqayyummaa fi namummaa bakka buʼa. Namummaan sunis, Adaam cubbuu erga hojjete booddee jalqabee, karaa seenaa keessa darbuu isaatiin hamma warra Macaafa Qulqulluu galmeessanii fi hiikaniitti buʼe. Kiristoosii fi Macaafni Qulqulluun lamaan isaanii iyyuu Dubbii Waaqayyoo dha; Dubbiin Waaqayyoo qulqulluu dha; sababiin isaas waaqayyummaan walitti makama sana keessa jiru yeroo hundumaa hanqina foon keessa ture kam iyyuu ni moʼe.

ପୌଲ, ଯୀଶୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ଦାସ, ପ୍ରେରିତ ହେବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନିତ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସୁସମ୍ବାଦ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥିବା, (ଯାହା ସେ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟଦ୍ଦକ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ,) ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଆମ ପ୍ରଭୁ ଯୀଶୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯିଏ ଦେହ ଅନୁସାରେ ଦାଉଦଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ରୋମୀୟ ୧:୧–୩।

Jechoonni “galgalaafi fi ganama” jedhu Dubbii Waaqayyoo keessatti irra deddeebiin argama; innis yeroo hunda “galgalaafi ganama” jedhamee hiikama, akkuma inni lakkoofsa digdamii ja’a keessatti hiikame sana, akkasumas akkuma inni seenaa uumamaa keessatti keessa Kitaaba Uumamaa baayʼee yeroo “galgalaaf ganamni ni taʼe…” jedhamee irra deddeebiin ibsametti hiikamu. Dhugumaanis, dhugaan hundi hiika ofii isaa qaba (dhugaan kunis hubachuuf barbaachisaa dha), bakka qofa keessatti Macaafa Qulqulluu keessaa jechichi “galgalaafi ganama” jedhu “galgalaafi ganama” jedhamee osoo hin hiikamin hafee (akkuma inni lakkoofsa digdamii ja’a keessatti hiikame sana), lakkoofsa kudha afurffaa Daani’el boqonnaa saddeet keessatti dha. Achitti, achuma qofa Dubbii Waaqayyoo keessatti himni “galgalaafi ganama” jedhu salphaatti “guyyoota” jedhamee hiikama.

Innis naan jedhe, “Hanga guyyaa kuma lamaa fi dhibba sadii booda manni qulqullummaa ni qulqulleeffama.” Daani’el 8:14.

ଡାନିଏଲଙ୍କ ସେହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବାରୋଟି ପଦ ପରେ, ହିବ୍ରୁ ପଦବଳୀ “ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତ”କୁ ସେ ସଦା ଯେପରି ଅନୁବାଦ ହୁଏ ସେପରି ଅନୁବାଦ କରାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯେହି ପଦଟି ଆଡଭେଣ୍ଟିଜ୍ମର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ଭିତ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହି ପଦବଳୀକୁ କେବଳ “ଦିନ” ବୋଲି ଅନୁବାଦ କରାଯାଇଛି। କିପରି ପ୍ରଭାବ କିଙ୍ଗ ଜେମ୍ସ ବାଇବେଲର ଅନୁବାଦକମାନଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରକାଶ୍ୟ ବିରୋଧାଭାସ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲା? ସେମାନେ ଛବ୍ବିଶତମ ପଦରେ ଏହି ପଦବଳୀକୁ ବାଇବେଲର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି ଘଟିଛି ସେହିପରି ସମ୍ମତିରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଛବ୍ବିଶତମ ପଦର ବାରୋଟି ପଦ ପୂର୍ବରୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପଦରେ, ସେମାନଙ୍କର ମାନବତା ତ୍ରୟୋଦଶ ପଦର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଉପରେ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆରୋପ କରିଥିଲା। ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶ ପଦର ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେହି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ (ବଳିଦାନ) ସମ୍ମିଳିତ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବାଇବେଲରେ ଯୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ ନଥିଲା। ଈଶ୍ୱର ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପଦଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ। ଏପରି କରିବାରେ, ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ କଲେ ଯେ, ଗବ୍ରିଏଲଙ୍କୁ ଡାନିଏଲଙ୍କୁ କ’ଣ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

Lakkoofsa kudha jaʼaffaatti, utuma Daaniʼel mulʼata châzôn isa seenaa raajii hubachuuf barbaadaa jiruu, Yesuus Gabrieel akka mulʼata mar’eh hubachiisu isa ajaje. Lakkoofsi digdamii jaha immoo “mulʼanni galgalaa fi ganamaa isa dubbatame” “dhugaa” akka ture ni jedhu. Mulʼanni châzôn “argama” raajiiti; mulʼanni mar’eh garuu “dubbatame” ture, jechuunis afaaniin ibsamee ture. Innis lakkoofsa kudha afur keessatti yeroo Palmoniin, “hanga galgalaafi ganama kuma lamaa fi dhibba sadiitti; ergasii manni qulqullummaa ni qulqulleeffama” jedhee dubbate keessatti dubbatame ture. Lakkoofsi digdamii jaha, “galgalaa fi ganamaa” jedhu fayyadamuudhaan, isa mulʼata “dubbatame” taʼee ture akka taʼe adda baasee, Daaniʼel boqonnaa saddeet keessatti garaagarummaa mulʼata lamaan gidduu jiru mulʼisa. Mulʼanni seenaa raajii Daaniʼel “argee” ture, innis Daaniʼel hubachuuf barbaade, mulʼata “dubbatame” isa Daaniʼel “dhagaʼe” irraa adda ture. Caalaattimmoo, mulʼanni Daaniʼel “dhagaʼe” sun mulʼata Gabrieel Daaniʼeliif hubannoo kennuuf itti ramadame ture.

Namummaan Macaafa Qulqulluu uumu keessatti hirmaate boqonnaa saddeettaffaa Daani’el keessatti jecha “mul’ata” al kudhan galmeesse; akkas gochuudhaanis, garaagarummaa mul’ata tokkoo isa “argame” fi mul’ata biraa isa “dhaga’ame” dhokse. Kana gochuudhaanis, xiyyeeffannaan inni akka mul’isutti kaayyoon Kiristoos Daani’el mul’ata inni “dhaga’e” akka hubatuuf ture, mul’ata inni “arge” akka hubatu caalaa, akka dukkanaa’u godhe. Amma immoo hojii isaaf kenname raawwachuuf jechuun Gabri’el maal akka godhu ilaalu dandeenya.

Kanaaf inni dhaabadhee turetti dhihaate; yeroo inni dhufes ani sodaadheen fuula kootiin lafatti kufe; inni garuu, “Yaa ilma namaa, hubadhu; mul’anni kun yeroo dhumaatiif ta’a,” naan jedhe. Inni ana wajjin utuu dubbachaa jiruu ani fuula kootiin gara lafaatti hirriba guddaa keessa gale; inni garuu na tuqee ol na qajeelche. Innis, “Kunoo, ani wanta aarii sanaa dhuma isa isa dhumaa keessatti ta’u si beeksisuu nan godha; yeroo murteeffametti dhumni ni ta’a,” jedhe. Daani’el 8:17–19.

Yeroo ammaa Gaabriʼel hojii isaa mul’ata galgaloota fi ganamoota kuma lamaa fi dhibba sadii, isa dhugaa taʼe, akka Daaniʼel hubatu gochuu ni jalqaba. Inni jalqabatti mul’anni seenaa raajii, mul’ata châzôn jedhamu, “yeroo dhumaatti” akka taʼu isa beeksisa. Sana booddee, yeroo Daaniʼel hirriba raajii keessa turetti, Gaabriʼel Daaniʼeliin tuqee ol qajeelchee dhaabe. Inni, “Ani akka ati beektu si godha” jedhee isa beeksisa.

Kunis wanta Palmooniin (Kiristoos), yeroo akkana jedhee, “Yaa Gabri’el, nama kana akka inni mul’ata mar’eh isa galgalaa fi ganamaa hubatu godhi” jedhetti, akka gochuuf Gabri’elitti hime. Gabri’el immoo inni Daani’el “wanta dhuma dheeraa dheekkamsaatti ta’u beeku” akka godhu ni jedhu. Kunoo, achi jira! Kun “yeroo torba” isa Lewwoota digdamii jaha keessaa ti! Innis mala raajii isa Gabri’el raajota irra deddeebi’ee dhugaa ba’anii fi barreeffamoota isaanii keessatti itti fayyadamanitti geggeesse sanaan dhokfameera! Malli sunis, “sarara irratti sarara, as xinnoo fi achi xinnoo” dha.

ᠤᠷᠢᠶᠠ ᠰᠮᠢᠲ᠌ ᠤᠨ ᠳᠠᠨᠢᠶᠧᠯ ᠪᠣᠯᠣᠨ ᠢᠯᠴᠢᠯᠡᠯ ᠤᠨ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠰᠠᠨᠠᠯ ᠭᠡᠰᠡᠨ ᠨᠣᠮ ᠳᠣᠲᠣᠷ᠎ᠠ (ᠡᠨᠡ ᠨᠢ ᠪᠦᠬᠦ ᠠᠳᠸᠧᠨᠲᠢᠰᠲ ᠪᠣᠯᠣᠨ ᠲᠡᠳᠡᠨ ᠤ ᠬᠥᠷᠰᠢᠭᠡᠨ ᠨᠠᠷ ᠴᠤ ᠮᠡᠳᠡᠬᠦ ᠶᠣᠰᠲᠣᠢ), ᠰᠮᠢᠲ᠌ ᠳᠠᠨᠢᠶᠧᠯ ᠤᠨ ᠨᠠᠢᠮᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠦᠯᠦᠭ ᠤᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠳᠣᠯᠣᠭ᠎ᠠ ᠠᠴᠠ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠶᠢᠰᠦᠨ ᠬᠦᠷᠲᠡᠯᠬᠢ ᠵᠢᠷᠦᠭᠦᠳ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠢᠩᠭᠢᠵᠦ ᠲᠠᠢᠯᠪᠠᠷᠢᠯᠠᠵᠠᠢ:

“Akkuma dubbii waliigalaatiin akka yeroo murtaa’e sanatti dhumni ni ta’u, akkasumas akka inni isa beeksisuuf wixinee keessa seenuutti waan xumura aarii sanaa keessatti ta’u, hiika mul’ataa irratti seena. Aariin sun yeroo tokko hammachuu akka qabu hubatamuu qaba. Yeroo maali? Waaqayyo hammina isaanii irraa kan ka’e aarii isaa saba isaa Israa’el irratti akka dhangalaasu itti hime; akkasumaanis waa’ee ‘bulchaa xureessaa hamaa Israa’el’ kanaa qajeelfama kenne: ‘Mataaqaa mootummaa irraa fuudhi, gonfoo illee irraa baasi.... Ani isa ni garagalcha, ni garagalcha, ni garagalcha; inniis deebi’ee hin ta’u, hamma inni mirgi isaa ta’e sun dhufutti; anis isaaf nan kenna.’ Hisqi’el 21:25–27, 31.

“Kunoo yeroo dheekkamsa Waaqayyoo irratti saba isaa isa kakuu qabu; yeroo inni keessa iddoon qulqulluunii fi loltoonni miilla jala akka dhidhiitaman. Yeroo Israa’el mootummaa Baabiloon jala galetti, gonfoon mootummaa irraa fuudhame, mootummaanis irraa kaafame. Inni ammas Meedota fi Faaresotaatiin garagalfame, ammas Giriikotaatiin, ammas Roomotaatiin, akkuma jechi sun raajichaatiin yeroo sadii irra deebi’amee dubbatametti. Yihudoonnis yeroo sana Kiristoosin erga didanii booda, yeroo muraasa keessatti fuula lafa mara irratti bittinnaa’an; Israa’el hafuuraas bakka sanyii dhugaa isa foonii qabateera; garuu isaan aangoo lafa irraa jalatti mootummaa jala jiru, teessoon mootummaa Daawitis amma ijaaramee deebi’utti,—hamma Inni dhaala seera qabeessa isaa ta’e, jechuunis Masiihiin, Bulchaan Nagaa, dhufutti, yeroo sanattis inni isaaf kennama. Ergasii dheekkamsi sun ni dhaabata. Wanti yeroo dhumaa kutaa yeroo kanaa keessatti ta’u maal akka ta’e, ergamaan kun amma Daani’elitti beeksisuuf jira.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 201, 202.

“Dheekkamsi” Smiitiin agarsiisaa jiru, yeroo Minaaseen bara 677 Dh.K.D. keessatti Asoorotaatiin gara Baabilonitti boojiʼamee geeffametti jalqabe. Haa taʼu malee, Smiit kufaatii Zedeqiyaas bara 586 Dh.K.D. keessatti taʼe fuudhee akka jalqaba yeroo “dheekkamsa” keeyyata kudha sagalaffaa sanaatti ramada. Smiit hiika keeyyatichi “dhuma isa garaa garaa kan dheekkamsaa” jedhu maal akka taʼe irraa iyyuu hin dubbatu. Inni akka “dheekkamsa” qofaatti ilaala; taʼus, yoo “dhuma isa garaa garaa” kan dheekkamsaa jiraate, seer-lugaa fi loojikiin yoo xiqqaate iyyuu “dhuma jalqabaa” kan dheekkamsaa akka jiru ni gaafatu. Smiit waggoonni torbaatamni boojuu haleellaa jalqabaa Nebukadnezaar Yehooyaaqiim irratti bara 606 Dh.K.D. keessatti raawwatameen akka jalqaban ni beeka ture; garuu jalqaba yeroo dheekkamsaa haleellaa sadaffaa Nebukadnezaar raawwateen murteesse; haleellaan sunis Zedeqiyaas, mootii Yihudaa isa dhumaa, irratti raawwatame.

“Akka seenaa jireenya isaa [kan Daani’el] jalqabaa ilaalchisee odeeffannoo raawwatamee fi bal’inaan ibsame, kan raajota biroo kam irraayyuu caalaa qabna ta’us, dhaloonni isaa fi sanyiin isaa guutummaatti dhoksa keessatti dhiifamaniiru; garuu inni sanyii mootummaa keessaa akka ta’e, jechuunis tarii mana Daawit keessaa akka ta’e malee, manni sunis yeroo sana baay’ee baay’atee ture. Inni yeroo jalqabaatiif akka tokkoo booji’amtoota kabajamoo Yihudaa keessaa, waggaa jalqabaa Nebukadnezaar mootii Baabilon keessatti, jalqaba booji’amuu waggoota torbaatamaa sanaa, Dh.K.D. 606 mul’ata. Ermiyaasii fi Habaaquuq yeroo sana iyyuu raajii isaanii dubbachaa turan. Hisqi’eel immoo yeroo muraasa booddee hojii isaa jalqabe; isa booddees xiqqoo turee Obaadiyaan. Garuu lamaan isaanii iyyuu hojii isaanii waggoota hedduu dura, hojii dheeraa fi ulfina qabeessa Daani’el xumura irra ga’uunsaatiin dura xumuran. Raajotni sadii qofa isa duubaan dhufan; Haggaayii fi Zakkaariyaas, warri lamaan yeroo gabaabaa keessatti yeroo wal fakkaataatti hojii raajummaa raawwatan, Dh.K.D. 520–518, akkasumas Milkiyaas, inni xumura raajota Kakuu Moofaa, kan yeroo muraasaaf Dh.K.D. 397 naannoo keessatti ife.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 19.

Smith sirnaan lakkoofsa kudha sagalii keessaa “aarrii” jedhamu akka yeroo tokkootti sirriitti adda baase. Innis yeroo sana akka Daaniʼel boqonnaa saddeet lakkoofsa kudha sadiin waliigaltee qabuutti iddoo qulqulluu fi raayyaan miilla jala dhahamuu taʼee sirriitti adda baase; akkasumas yeroo xumuraa isaa akka Onkoloolessa 22, 1844 taʼe sirriitti adda baase.

Smith gar tokko sirrii ture; garuu wanta raajii isaa irratti hojii irra oolchu keessatti amala isaa ta’een dhugaa darbe. Inni seenaa hiikkaa dubbii raajii isaa qajeelchuuf eeyyame; dubbii raajii immoo hubannoo isaa seenaa irratti qajeelchuuf hin eeyyamne. Yoo Macaafni Qulqulluun seenaa raajii akka ibsuuf isaaf eeyyamne, yeroo sanatti seenaa itti dhiyaannuuf odeeffannoo sirrii ni qabaanna.

Kitaabni Qulqulluun akka barsiisutti, namichi eenyuun yoo moʼame, inni garbicha nama sanaa dha.

Yommuu isaan bilisummaa isaaniif abdachiisan, ofii isaanii garboota xuraa’ummaati; namni waaniin mo’ame, isuma sanaaf garbummaatti galfama. 2 Phexros 2:19.

ମନସ୍ଶେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. 677 ମସିହାରେ ବାବିଲୋନକୁ ବନ୍ଦୀଭାବେ ନିଆଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ହିଁ ଯିହୁଦା ପରାଜିତ ହୋଇ ବନ୍ଧନରେ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏହାହିଁ ସେହି ଆରମ୍ଭବିନ୍ଦୁ, ଯାହା 1843 ଓ 1850—ଉଭୟ ଚାର୍ଟରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ସିଷ୍ଟର୍ ହ୍ୱାଇଟ୍ ସଠିକ୍ ବୋଲି ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି। ସ୍ମିଥ୍ ଦାନିଏଲ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ଆଠର ତେରୋତିଏ ପଦର “ପଦଦଳନ”ର ଆରମ୍ଭକୁ ଯିହୁଦାର ଶେଷ ରାଜା ସିଦକିୟାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ କରନ୍ତି। ସିଦକିୟା ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ବିଚାରର ସମାପ୍ତି ଥିଲେ, ଆରମ୍ଭ ନୁହେଁ। ସିଷ୍ଟର୍ ହ୍ୱାଇଟ୍ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି ଯେ, ବାବିଲୋନରେ ମନସ୍ଶେର ବନ୍ଦୀତ୍ୱ ଆଗାମୀ ଘଟଣାର ଏକ “ଅଗ୍ରିମ ଚିହ୍ନ” ଥିଲା। “ଅଗ୍ରିମ ଚିହ୍ନ” ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦେୟ, ଏବଂ ଏହା ଏମିତି ଗୋଟିଏ କ୍ରୟର ଆରମ୍ଭକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯାହା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେୟ ଅନୁସରିତ ହେବ।

“Amanamummaan raajonni akeekkachiisa isaanii fi gorsa isaanii itti fufan; sodaa malee Minaasee fi saba isaa dubbatan; garuu ergaawwan sun tuffataman; Yihudaan gara duuba deebi’e hin dhageenye. Akka mallattoo cimaatti waan saba irra ga’u, yoo isaan cubbuu irraa hin deebi’in itti fufanitti, Gooftaan mootii isaanii tuuta loltoota Asoor biratti akka qabamu heyyame; isaanis ‘silsilaadhaan isa hidhan, gara Baabilon, magaalaa isaanii yeroo sanaaf mootummaa taatetti, isa geessan.’ Rakkinni kun mooticha gara qalbii isaa deebise; ‘inni Waaqayyo gooftaa isaa kadhate, fuula Waaqayyo abbootii isaatii durattis baay’ee of gad qabee, Isa kadhate; Innis isaaf ni jilbeenfate, kadhannaa isaa ni dhaga’e, gara mootummaa isaatti gara Yerusaalem deebise. Sana booda Minaaseen Waaqayyo Inni sun Waaqa ta’uu ni beeke.’ 2 Seenaa Bara 33:11–13. Garuu qalbiin jijjiiramu kun, hammam iyyuu dinqisiisaa ta’us, mootummaa sana dhiibbaa mancaasummaa waggoota dheeraa hojiiwwan waaqa tolfamaa keessaa isa mudate irraa oolchuuf baay’ee ture. Namoonni baay’een gufatanii kufanii turan, deebi’anii ka’uuf lammata hin dandeenye.” Raajotaa fi Mootota, 382.

ምናሴ እቲ “ቅድሚ ክፍሊት” እቲ “ረግማን” ዝተጀመረ ናይቲ “ሸውዓተ ግዜ” ምልክት ነበረ፣ እዚ ድማ እቲ መወዳእታ “ቊጥዓ” ነበረ፤ ምኽንያቱ እቲ “ቀዳማይ ቊጥዓ” ኣብ 723 ቅ.ል.ክ. ሰሜናዊ መንግስቲ ናብ ምርኮ ምስ ተወሰደ ኣቐዲሙ ተጀሚሩ ነበረ። ድሕሪኡ ኣብ ምውዳቕ ዮኣቂም፣ ዳንኤል ናብ ምርኮ ምስ ተወሰደ፣ እቶም ኤርምያስ ዝገለጾም ሰብዓ ዓመታት ምርኮ ኣብ 606 ቅ.ል.ክ. ተጀሚሮም። ድሕሪ ዮኣቂም ክልተ ነገስታት ኣብ መጨረሻ የሩሳሌም ተደምሲሳ፣ እቲ መወዳእታ ንጉስ ይሁዳ፣ ጼዴቅያስ፣ ደቁ ኣብ ቅድሚኡ ክቕተሉ ርእዩ፣ ድሕሪኡ ኣዒንቱ ተመንዚዐን ናብ ባቢሎን ብምርኮ ተወሲዱ።

Smiiz murtii adeemsa murtii guutuu Zedeqiyaasiif ramadee, murtii Zedeqiyaas immoo akka barruu ragaa yaada isaa mirkaneessuutti itti fayyadame. Murtiin Zedeqiyaas, inni “bulchaa hamaa fi xuraaʼaa” turee, gonfoon Yihuudaa hanga Kiristoos mootummaa dhaabuuf dhufutti irraa fuudhamuu akka qabu ni ibse. Smiiz akkana jedhe: “isaan humnoota lafa irraa jalatti bulu, teessoon mootummaa Daawit deebiʼee hanga dhaabamutti ni turu,—hanga Inni dhaaltuu isaa seeraan qabu, jechuun Masiihichi, Bulchaan nagaa, dhufutti; achiis isatti ni kennama.” Onkoloolessa 22, 1844, raawwii Daaniʼel boqonnaa torbaa, lakkoofsota kudha sadii fi kudha afuriin, Kiristoos, akka Ilma namaatti bakka buʼamee, mootummaa fudhachuuf Abbaa duratti dhufe.

Ani mul’ata halkaniin halkan keessa arge; kunoo, nama Ilma namaa fakkaatu tokko duumessa samii wajjin dhufe; inni gara Isa bara durii ture sanaa dhufe, isaanis isa fuula Isaa duratti dhiʼeessan. Gooftummaan, ulfinni, mootummaa hundis isatti kennaman; saboonni, uummatonni, afaanonni hundinuu isa tajaajilaniif; mootummaa isaa mootummaa bara baraa ti, kan hin dabarre; mootummaa isaa immoo mootummaa hin badne dha. Daaniʼel 7:13, 14.

ସିଷ୍ଟର ହ୍ୱାଇଟ୍ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଦାନିଏଲ ଅଧ୍ୟାୟ ସାତର ତେର ଓ ଚୌଦ୍ଦ ପଦ ଅକ୍ଟୋବର ୨୨, ୧୮୪୪ ତାରିଖରେ ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା।

“Kristos garaa lubummaa keenyaa taʼee gara iddoo hundumaa caalaa qulqulluutti, qulqullina mana qulqullummaa sanaatiif dhufuunsaa, akkuma Daaniʼel 8:14 keessatti mulʼifametti; Ilmi namaa gara Isa Guyyoota Durii sanaatti dhufuunsaa, akkuma Daaniʼel 7:13 keessatti ibsametti; akkasumas dhufuunsan Gooftaan gara mana qulqullummaa Isaa, akkuma Milkiyaas dursee raajjetti, ibsa taateuma tokkoo ti; kun immoo akkasuma dhufuunsa misirrichaa gara cidhaatti, isa Kiristoos fakkeenya durboota kurnanii keessatti, Maatewos 25 keessatti ibseen, in bakka buʼa.” The Great Controversy, 426.

Smiiziin inni guddaan “dheekkamsa sanaa dhuma isa dhumaa” jedhu hin ilaalle. Inni qajeelfama Macaafa Qulqulluu kan yeroo Minaaseetti Yihudaan mo’amuu isaa adda baase irraa of qusate; akkasumas booji’amni mootummaa lama Zedeqiyaa dura jalqabe sunis, Zedeqiyaan hojii isaa isa dhumaa utuu hin argiin dura Yihudaan duraanuu Baabilon jala akka turte kan agarsiisu ta’uu isaa irraa fagaate. Hanqina ifa ta’e kana hunda waliin iyyuu, inni akkana jedhe: “kunoo yeroo dheekkamsa Waaqayyoo saba kakuu isaa irratti; yeroo itti mana qulqullummaa fi loltoonni miilla jala dhidhiitaman.” Kanaafuu inni kallattiidhaan “yeroo dheekkamsa Waaqayyoo” jedhu Daani’el boqonnaa saddeet, fi gaaffii kutaa kudha sadii keessa jiru “hanga yoomiitti” jedhu waliin walqabsiisa. Deebiin kutaa kudha afur keessa jiru immoo hanga Onkoloolessa 22, 1844tti ture.

Bitamuun Baabilon garbummaatti facaafamuun seenaa adeemsa irra ture dha; inni bara dhaloota Kiristoos dura 677 keessatti jalqabee hamma bara 1844tti itti fufe. Yeroon sun waggoota kuma lamaa fi dhibba shanii fi digdama wajjin walqixa ta’a; kunis, dhuguma iyyuu, Lewwoota digdama ja’a keessatti “yeroo torba” jedhamuudha. Xumuri yeroo sanaa Onkoloolessa 22, 1844 irratti argame, mul’ata “mar’eh” isa galgalaa fi ganamaa kuma lamaa fi dhibba sadiitiif ragaa lammaffaa Daani’eeliif kenne.

Gabri’eel inni Daani’eel mul’ata sana akka hubatu itti himame; wanti Gabri’eel godhes guyyaa xumuraa Onkoloolessa 22, 1844f dhugaa-baatuu lammaffaa kennuu ture. Inni guyyicha raawwii raajii yeroo lamaan sanaa hundeessuuf dhugaa-baatuu lammaffaa kennuu qofa utuu hin ta’in, akkuma Smith sirriitti akeekkachiisetti, yeroo dhugaa-baatuu lammaffaa 1844 wajjin walqabatu sun, lakkoofsa kudha sadi keessatti, yeroo mana qulqullummaa fi loltoonni miilla jalatti dhiitamuu qabanitti adda baafamee ture. Gaaffiin lakkoofsa kudha sadi keessatti jiru, “Mul’anni waa’ee aarsaa yeroo hundumaa, fi yakka onaa gochuu, mana qulqullummaa fi loltoota lamaan isaanii iyyuu miilla jalatti dhiifamuuf hammam yeroo ta’a?” jedha. Yeroon sun “yeroo torba” Leewwota digdamii jaha keessaa ture.

Wanti Smiiti hin argine, yookaan adda baasee hin ibsin, akka “aariin” lakkoofsa kudha sagaliitti ibsame sun, “dhuma isa boodaa” kan aarii sanaa tureedha. Yoo “dhumni boodaa” jiraate, “jalqabnis” ni jiraata; Daaniʼelis boqonnaa kudha tokko keessatti yeroo “aariin jalqabaa” sun itti xumurame ni ibsa. Inni abbaa irree amantii Phaaphaasii yeroo Bara Dukkanaa keessa mootummaa isaa geggeessaa ture adda baasa; Phaaphaasiinis hamma aariin sun raawwatamutti, yookaan xumuramutti, milkaaʼuu akka itti fufu ni dubbata.

Mootichis akka fedhe ni raawwata; of ol in ol isa ni ol kaasaa, waaqota hundumaa irraas of ni guddifata, Waaqa waaqota hundumaa mormuudhaan dubbii ajaa’ibaa ni dubbata; dheekkamsi sun hamma raawwatamutti milkaa’aa ni ta’a; waan murteeffame ni raawwatamaatii. Daani’el 11:36.

Lakkoofsi soddomii fi ja’affaan kun, ergamaan Phaawulos warra Tasalonqeetti xalayaa isaa lammaffaa keessatti hiika isaa gabaabsuun ibse lakkoofsa sana taʼuu isaatiin balʼinaan hubatama.

Namni kam iyyuu karaa kamiiniin isin hin gowwoomsin; guyyaan sun utuu hin dhufin dura jalqaba gantummaan ni dhufa, namichi cubbuu sunis ni mulʼata, inni ilma badiisaa ti; inni waan Waaqayyo jedhamee waamamu hundumaa yookaan waan waaqeffatamu hundumaa ni morma, ofiis isaan hundumaa olitti ol qabata; kanaafis inni akka Waaqayyootti mana qulqullummaa Waaqayyoo keessa taaʼee, ofii isaa Waaqayyo taʼuu isaa ni agarsiisa. 2 Tasalonqee 2:3, 4.

Phaawulosiin “namni cubbuu” jedhe, kan yeroo wal fakkaatutti “ilma badiisaa” taʼes, kan “waan Waaqayyo jedhamee waamamu hundumaa yookaan waan waaqeffatamu hundumaa irratti of mormee, of ol qabus,” innis “mooticha” isa “fedhii isaatti hojii raawwatu; innis of ol qaba, waaqa hundumaa irraas of guddisu” jedhamee ibsame sana dha. Kutaan lamaan kunis lamaan isaanii iyyuu paaphaasii Roomaa irratti agarsiisu. Daaniʼel akka barreessetti, paaphaasiin ni milkaaʼa; jechuunis gara fuulduraatti ni dhiiba; hamma “dheekkamsi sun raawwatamutti.” Dheekkamsi lakkoofsa soddomii jaʼa keessatti ibsame sun “murtaaʼee” ture. Jechi “murtaaʼe” jedhu immoo hiika “madaasuu” qaba.

Phaaphaasummaan bara 1798 keessatti “madaa isa nama ajjeesu” sana fudhate; yeroo sanattis “aariin jalqabaa” sun raawwatame ykn xumurame. Jechi “raawwachuu” jedhu hiikni isaa xumuruudha yookaan dhaabuu dha. Dhumni “aarii” boqonnaa saddeet, lakkoofsa kudha sagal keessatti ibsame, dhuma yeroo iddoon qulqulluunii fi loltoonni isaa miidhama jalaa miidhamanii miidhagina isaanii dhabuu qabu agarsiisa. Innis bara 1844tti xumurame; garuu “aariin” “jalqabaa” sun bara 1798tti xumurame.

“Dheekkamsi dhumaa” bara 1844tti xumurame; kunis erga bara 677 Dh.K.D.tti Mootiin Minaasee warra Asoorotaatiin Baabilonitti booji’amee geeffamee waggaa kuma lama dhibba shan fi digdama booda ture. Dheekkamsi “jalqabaa” immoo bara 1798tti xumurame; kunis erga mootummaa kaabaa Israa’el bara 723 Dh.K.D.tti warra Asoorotaatiin garbummaatti geeffamee waggaa kuma lama dhibba shan fi digdama booda ture.

Waaʼee “yeroo torba” dhokataa kitaaba Daaniʼel keessa jiru irratti kan dabalataan jedhu ni jira, kana immoo barruu keenya itti aanu keessatti ilaalla.

“‘Ergamaa gara ergamaa waldaa Laa’odiiqeyaa warraatti akkana jedhii barreessi: Kana jechuun Ameen, Dhugaa Baatuu amanamaa fi dhugaa ta’e, jalqaba uumama Waaqayyoo sanaa ni dubbata; Ani hojii kee beeka; ati qorraa miti, ho’aas miti; utuu qorraa yookaan ho’aa taatee nan fedha ture. Egaa ati lafa-jibbaa taatee, qorraa utuu hin ta’in ho’aas utuu hin ta’in waan taateef, afaan Koo keessaa si tufa. Ati, ‘Ani sooreessa dha, qabeenyaan badhaadheera, homaattis hin barbaachisu’ jetta; garuu ati akka hamaa, akka nama nama gaddisiisu, akka hiyyeessa, akka jaamaa, akka qullaa taate hin beektu.’”

“Gooftaan asitti ergamaan inni saba ofii isaaf tajaajiltoota inni saba akeekkachiisuuf waameen baatamu akka ergamaa nagaa fi nageenyaa hin taane nutti agarsiisa. Inni yaada qofa irratti hundaa’e utuu hin ta’in, kallattii hundumaan hojii irra oolu dha. Sabni Waaqayyoo ergaa Laaʼodiiqeyaa keessatti akka namoota nageenya foonii keessatti of eeggannoo malee taaʼanii jiraniitti ibsaman. Isaan boqonnaa keessa jiru; mootummaa guddicha milkaaʼina hafuuraa irra akka gaʼanii jiranitti of amanu. ‘Ati, Ani sooressa dha, qabeenyaan baayʼadheera, homaa na hin barbaachisu jetta; garuu ati akka nama hiyyeessaa, nama nama gaddisiisu, nama rakkataa, jaamaa fi qullaa taate hin beekitu.’”

“Gowwoon nama yaada namaa irratti dhufu keessaa isa caalu, yeroo isaan guutummaatti dogoggora keessa jiranii ofiin sirrii taʼuu isaanii amanachuu isaanii miti! Ergaan Dhugaa Baatuu inni dhugaan sabni Waaqayyoo keessatti gowwoomsaa gaddisiisaa tokko keessa jiru argata; taʼus gowwoomsicha keessatti amanamoo dha. Haalli isaanii fuula Waaqayyoo duratti akka baayʼee hamaa taʼe hin beekan. Warri ergaan kun isaanii qajeelfamu, ofii isaanii haala hafuuraa olʼaanaa keessa akka jiranitti of jajaa jiru; garuu ergaan Dhugaa Baatuu sun, haala isaanii isa dhugaa jechuun ija hafuuraa dhabuun isaanii, hiyyummaa isaanii, fi gadadoon isaanii ifatti himuudhaan, nagaa isaanii cabsaa. Dhugaan baatii sun, akka malee muraa fi cimaa taʼee jiru kun, dogoggora taʼuu hin dandaʼu; jechuunis Dhugaa Baatuu inni dubbatu isa taʼeef, baatiin isaa sirrii taʼuu qaba.” Testimonies, volume 3, 252.