Ergaan akeekkachiisaa inni kitaaba Hisqiʼel keessatti argamu “mallattoo marfamuu” dha. Yommuu marfamni sun jalqabe, niitiin Hisqiʼel duute, Hisqiʼelis duʼa isheetiif akka hin gaddine ajajame. Duuti ishee, duʼa isheetiif inni gadda dhabuu isaa wajjin walqabatee, marfamuu fi badiisa Yerusaalem isa dhihaachaa ture ni mallatteesse. Gochoonni isaa fi duuti ishee mallattoo akeekkachiisaa taʼu; kunis mallattoo akeekkachiisaa gara fuulduraatti Yesuus, akka “jibbisiisaa diigamuu,” tiin kaaʼamu dursee agarsiisa.

Kanaafis isin yommuu wanta jibbisiisaa diigamuu, kan Daany'el raajichi dubbate, iddoo qulqulluu keessatti dhaabatee argitan, (namni dubbisu haa hubatu). Maatewos 24:15.

Yommuu alaabaan mootummaa Roomaa daangaa mana qulqullummaa keessa kaa’ame, Kiristaanonni Yerusaalem keessa jiran magaalattii irraa baqachuu qabu turan. Dhugaa-baatonni lama kan mallattoo badiisa Yerusaalem sanaa cimsee ibsan, marfamee weeraramuu ishee dura dursanii “mallattoo” sana beekuun hammam akka cimaa fi barbaachisaa ta’e irratti xiyyeeffatu; akkasumas waxyi sun dhugaa-baatonni lamaan sun guyyoota isa dhumaa keessatti “itti hojii irra oolmaan isaanii kan caalaa kallattiidhaan” akka argatan caalaatti adda baasa. Akeekkachiisa Kiristoos waa’ee badiisa Yerusaalem, Ezeqi’elii fi Yohannis mul’ata mana qulqullummaa keessatti argaman waliin walqabsiisee dubbachaa, Obboleettii White akkana barreessite:

“Utuu raajiiwwan kun yeroo diigamuu Yerusaalemitti guutamuu isaanii keessaa muraasa argatan iyyuu, guyyoota dhumaa irratti hojii irra oolmaan isaanii caalaatti kallattiidha.”

“Nuyi taateewwan guguddaa fi ulfina guutuu qabanitti seenuu keessaa, karra isaanii irra dhaabbannee jirra. Raajii saffisaan raawwatamaa jirti. Gooftaan balbala irra jira. Yeroo dhiyoo keessatti yeroo warra lubbuudhaan jiran hundumaaf dhimma guddaa ta’e tokko nu dura banamuuf jira. Falmoonni darban irra deebi’anii ka’uuf jiru; falmoonni haaraanis ni ka’u. Haalli addunyaa keenya keessatti raawwatamuuf jiran ammas illee yaada namaatti hin dhufne.” Testimonies, volume 5, 753.

Boqonnaa afuraffaa keessatti, Hisqi’el fakkeenya raajii tokko hojiidhaan agarsiisuuf qajeelfame; fakkeenyi sunis “mallattoo marfamuu” irratti xiyyeeffachaa ture. Hisqi’el kitaaba isaa keessatti yeroo shan fakkeenya raajii hojiidhaan agarsiise; obboloonni isaas isa arguu didan. Hisqi’el yeroo shan obboloota isaatti dubbate; isaanis dhaga’uu didan. Fakkeenyonni isaa hojiidhaan agarsiifamanii fi ergaawwan isaa, garee shanqixa durboota gowwootaa kan fakkeenyotaa fi dubbii isaa wajjin walqabatee dabalata “beekumsaa” fudhachuu didan agarsiisu. Dubbiin sunii fi fakkeenyonni sun, badiisa Yerusaalem wajjin kallattiidhaan walqabatu turan; badiisni sunis “guyyoota dhumaa irratti hojii irra oolmaa caalaa kallattiidhaan qabu.”

Atis ilmi namaa, sibiila xurii tokko fudhadhu, fuula kee dura kaa’i, irrattiis magaalattii jechuunis Yerusaalem fakkeessi; ishee irratti marfamuu godhi, dallaa waraanaa ishee irratti ijaari, tuullaa biyyoo ishee irratti ol kaasi; qubata waraanaas ishee irratti dhaabi, marfamtoota diigduu dallaa ishees naannoo ishee hundumaa irra kaa’i. Ammas, atis xuwwee sibiilaa tokko fudhadhuutii, siii fi magaalattii gidduutti akka dallaa sibiilaatti dhaabi; fuula kees ishee irratti qajeelchi; isheenis ni marfamti, atis ishee ni marsita. Kun mana Israa’eliif mallattoo ta’a.

Ati atiis cinaacha kee bitaatti ciisi, yakka mana Israaʼel isa irratti baadi; akkuma baayʼina guyyoota ati isa irratti ciiftuutti yakka isaanii baatta. Ani waggoota yakka isaanii, akka baayʼina guyyoota sanaatti, sadii dhibbaa sagaltama si irratti kaaʼeera; akkasitti yakka mana Israaʼel baatta. Yommuu isaan xumurte immoo deebiʼiitii cinaacha kee mirgaatti ciisi; ati yakka mana Yihuudaa guyyoota afurtama baatta; ani guyyaa tokko waggaa tokkoof siif murteesseera. Kanaafis fuula kee gara marfamuu Yerusaalemitti qajeelchi, irreen kees qullaa haa taʼu; ishee irratti immoo raaji. Kunoo, ani hidhaa si irratti nan kaaʼa; hamma guyyoota marfamuu keetii xumurtutti cinaacha tokko irraa gara kaaniitti of hin garagalchin. Hisqiʼel 4:1–8.

Mallattoo

Jechi “mallattoo” jedhu kitaaba Hisqiʼel keessatti yeroo sagalitti argama. Boqonnaa afur keessatti, marfamni Yerusaalem mana Israaʼeliif “mallattoo” dha. Boqonnaa kudha lamaan keessatti immoo, Hisqiʼel ammas “mallattoo” taʼee, marfamuu fi badiisa Yerusaalem agarsiisa.

Yaa ilma namaa, ati mana fincilaa taʼe keessaa in jiraatta; isaan ija argu qabu, garuu hin argan; gurra dhagaʼu qabu, garuu hin dhagaʼan; isaan mana fincilaa waan taʼaniif. Kanaafuu, yaa ilma namaa, miʼa godaansaatiif siif qopheessi, guyyaattis ija isaanii duratti baʼi; ija isaanii durattis iddoo kee keessaa gara iddoo biraatti godaani; tarii ni yaadu taʼa, jechuunis mana fincilaa taʼan illee. Ergasii guyyaadhaan ija isaanii duratti miʼa kee, akka miʼa godaansaatti, alatti baasi; galgala immoo ija isaanii duratti, akkuma warri boojiʼamanii baʼanitti, baʼi. Ija isaanii duratti dallaa keessa qoti, achiinis baasi. Ija isaanii duratti garba kee irratti baattee, yeroo dimimmisaa keessatti baasi; fuula kees haguugi, akka ati lafa hin argineef; ani mana Israaʼeliif mallattoo si godheera. Hisqiʼel 12:2–6.

Yommuu manni fincilaan fakkeenya hojii irra oole sana arge, hiika isaa hin beekne; kanaafuu Hisqiʼeel akka isaaniif ibsu gaafatan.

Yaa ilma namaa, manni Israa’el, manni fincilaan sun, “Ati maal goota?” jedhee si hin gaafannee? Isaaniin akkana jedhi: Gooftaan Waaqayyo akkana jedha; baʼaan kun bulchaa Yerusaalem keessa jiruu fi guutummaa mana Israa’el isa isaan gidduu jiru ilaallata. Ati akkana jedhi: Ani mallattoo keessan dha; akkuma ani godhe, akkasuma isaan irratti ni taʼa; isaanii ni buqqaafamu, boojiʼamanii ni deemu. Hisqiʼel 12:9–11.

Marfamuu Yerusaalem guyyoota dhumaatti saba Waaqayyoo tiif mallattoo dha.

“Nabiyyoonni durii hundinuu yeroo ofii isaanii caalaa yeroo keenyaaf dubbatan; kanaafuu raajii isaanii nuuf hojii irra jira. ‘Wantoonni kun hundinuu fakkeenya taʼanii isaan irra gaʼan; nu warra dhumni addunyaa irra gaʼeef akeekkachiisa taʼanii immoo barreeffamanii jiru.’ 1 Qorontos 10:11. ‘Isaan wantoota isinitti warra Wangeela Hafuura Qulqulluu samii irraa ergameen lallaban sanaan amma isinitti himaman tajaajilaa turan; garuu ofii isaaniif utuu hin taʼin, nuuf akka taʼe isaanitti mulʼifame; wantoota ergamoonni Waaqayyoo illee ilaaluu hawwan sana.’ 1 Phexiros 1:12....”

“Kitaabni Qulqulluun qabeenya isaa dhaloota isa dhumaa kanaaf kuusee walitti hidhatee qaba. Taateewwan guguddoon hundi fi raawwiileen ulfina qabeeyyii seenaa Kakuu Moofaa keessatti ta’an hundinuu guyyoota isa dhumaa kana keessatti waldaa keessatti irra deebi’anii ta’aa turan, ammas ta’aa jiru.” Selected Messages, book 3, 338, 339.

Guyyaa Kanauma

Hisqiʼeel fakkeenya raawwatame keessatti kan “marfamuu fi barbadaaʼuu Yerusaalem” jedhuun guyyoota dhumaa keessatti saba Waaqayyootiif mallattoo dha.

Ammas waggaa saglaffaatti, jiʼa kurnaffaatti, guyyaa kurnaffaa jiʼicha keessaatti, dubbiin Waaqayyoo gara kootti dhufe; akkana jedhe; Yaa ilma namaa, maqaa guyyaa kanaa, jechuunis guyyaa kanauma barreessi; mootichi Baabilon guyyaa kanauma Yerusaalemitti marsaa isaa jalqabe.

Mammaaksa kana mana fincilaa sanaaf dubbadhu; akkanas isaaniin jedhi, Gooftaan Waaqayyo akkana jedhu; Xuwwee kaa’i, eeyyee, isa kaa’i; bishaanis itti naqi. Kutaa isaa hundumaa itti walitti qabi, jechuunis kutaa gaarii hundumaa, qomaa fi irree; lafee filatamoodhaanis guuti. Hoolota keessaa isa filatamaa fudhadhu; lafeewwanis isa jala gubi; akka gaariitti ni’a; lafeewwan isaas achi keessatti haa bilchaatan. Kanaafuu Gooftaan Waaqayyo akkana jedhu; Magaalaa dhiigaatiif wayyoo, jechuunis xuwwee xuriin isaa keessa jiru, xuriin isaas keessaa hin baane sanaaf! Kutaa kutaan isa keessaa baasaa; ixaan akka isa irratti hin buune. Dhiigni ishee gidduu ishee keessa jiraatii; isheen isa kattaa irraatti ol kaaftee kaa’atte; akka biyyoo isa hin haguugneef lafa irratti hin dhangalaafne; dheekkamsi ol ka’ee haaloo akka baafatuuf; dhiiga ishee akka hin haguugamneef ani kattaa irraatti ol kaasee kaa’eera.

Kanaafuu akkana jedha Gooftaan Waaqayyo; Yaa magaalattii dhiiga dhangalaastuu, siif jechuunis badiin siif haa taʼu! Ani tuula ibiddaaf taʼu guddaa nan godha. Muka walitti tuuli, ibidda qabsiisi, foon guutummaatti bilcheessi, miʼeessituus itti dabaluu, lafeewwanis haa gubaman. Sana booddees qodaa sana duwwaa isa irratti ibidda bobaʼu irra kaaʼi, akka sibiilli diimaa isaa hoʼee gubuuf, akka xureessi isaa keessatti baqee baʼuuf, akka xuriin isaa baduuf. Isheen sobaan of dadhabsite; xuriin ishee guddaan ishee keessaa hin baane; xuriin ishee ibidda keessa taʼa. Xuraaʼummaa kee keessa sagaagalummaan jira; ani si qulqulleessuuf yaaleera, ati garuu hin qulqullofne; kanaaf hanga dheekkamsi koo sitti boqotutti siʼachi xuraaʼummaa kee irraa hin qulqulloofnu. Ani, Waaqayyo, dubbadheera; inni ni taʼa, anis nan raawwadha; ani duubatti hin deebiʼu, hin qusadhu, hinis gaabbuu; akka karaawwan keetti, akka hojiiwwan keetti si irratti murtii ni kennu, jedha Gooftaan Waaqayyo.

Akkasumas dubbiin Waaqayyoo gara koo dhufe, akkana jedhee: Yaa ilma namaa, kunoo, ani waan ija kee hawwisiisu tokko rukutaa tokkon si irraa nan fudhadha; taʼus ati hin booʼin yookaan hin gaddin, imimmaan kees hin dhangalaʼin. Iyyuu of qusadhu, warra duʼeef gadda hin godhin; marata mataa keetii mataatti hidhadhu, kophee kees miilla keerratti uffadhu, hidhii kee hin haguugin, buddeena namootaas hin nyaatin. Anis ganama saba dubbise; galgala immoo haati manaa koo duute; anis ganama akkuma ajajame sana godhe. Sabnis naanan jedhe, Ati waan akkas gootu kana jechuun wantoonni kun nuuf maal akka taʼan nutti hin himtuu ree?

Ani immoo isaaniin jedhe, Dubbiin Waaqayyo akkana jedhu natti dhufe; mana Israaʼelitti dubbadhu, Gooftaan Waaqni akkana jedha; Kunoo, ani iddoo qulqullummaa koo, ulfina jabina keessanii, hawwii ija keessanii, isa lubbuun keessan mararfattu nan xureessa; ilmaan keessanii dhiiraa fi dubartiin isin achitti dhiiftan immoo goraadeedhaan ni kufu. Isinis akkuma ani godhe ni gootu; afaan keessan hin haguuggattanu, buddeena namootaas hin nyaattanu. Matalawwan keessan mataa keessan irra ni taʼu, kopheen keessanis miilla keessan irra ni taʼa; hin boossan yookaan hin iyyitan; garuu cubbuu keessaniif ni baddu, walii keessan gidduuttis ni aadu. Akkasiin Hisqiʼeel mallattoo isiniif taʼa; akka waan inni godhe hundumaatti isinis ni gootu; yeroo kun dhufu immoo ani Gooftaa Waaqayyo taʼuu koo ni beektu. Hisqiʼeel 24:1–24.

Hisqi'eel mallattoo marfama jalqabaa fi barbadeeffama xumuraa Yerusaalem, sana boodas booji'amuu miseensota Waldaa Kiristaanaa Adveentistii Guyyaa Torbaffaa Laawodiiqeyaa adda baasee agarsiisu dha.

“Yommuu Kiristoos irraa ol kaʼee gaara Ejersa Zayit irraa gad ilaalu, haala wantootaa kana waldaa hunda keessatti argame ni arge. Akeekkachiisni sun warra karaa ummata Yerusaalem duukaa buʼanii, warra ifa guddaa akkasii qabanii turan hundumaaf ni buʼa. Ummatni kun akeekkachiisa taʼee fuula keenya dura jira. Akeekkachiisa Waaqayyoo bara keenya kana keessatti diduudhaan, namoonni cubbuu Yerusaalem irra deebiʼanii hojjechaa jiru. Gooftaan waan ergamaan namaa hin argine, hin arguus hin barbaanne ni arga—buʼaa yaada fi qophiin namaa hundi Battle Creek keessatti geessisu. Inni waan Waaqni tokko gochuu dandaʼu hunda godheera. Cubbuun isaanii hamma daangaa qalbiin jijjiirrachuun hin dhagaʼamneetti akka hin geenyeef, inni ifa ija ummata sanaa duratti ni balaqqisiise. Garuu adeemsa dheeraa irraa maqaa buʼuu seera qajeelinaa fi qajeelummaa irraa fagaachuutiin, namoonni bakka ifni fi dhugaan, haqni fi araarri itti hin hubatamne keessa of kaaʼaniiru. Karaan kun qaama amala isaanii isa keessaa taʼeera.” Testimonies, volume 8, 68.

Dhugaa Baatota Lama kan Alfaa fi Oomeegaa

Hisqiʼeel humna uumamaa oliitiin dubbachuu akka hin dandeenye godhamee ture; yeroo Yerusaalem kuftutti deebiʼee dubbachuu akka dandaʼuu fi yeroo sanatti ‘mallattoo’ akka taʼu itti himamee ture. Hisqiʼeel duʼa haadha manaa isaatiif gaddachuu dhiisuun isaa jalqaba marfamichaatti mallattoo alfaa kan taʼe yoo taʼu, yeroo Yerusaalem kuftetti afaan Hisqiʼeel banamuun isaa immoo mallattoo omeegaa ture. Marfamichi hamma badiisaatti itti fufe jalqabaa fi dhuma isaatti mallattoodhaan adda baafama. Fakkeenya isuma kana keessatti, duuti “waan ijoonni Hisqiʼeel hawwan” akka alfaa, duuti “waan ijoonni sabichaa hawwan” immoo akka mallattoo omeegaa yeroo sanaatti dhihaachuun, dhugaa baataa lammaffaa mallattoo alfaa fi omeegaatiif taʼu mulʼisa. Yeroon waggaa tokkoo fi walakkaa alfaa fi omeegaadhaaf dhugaa baatota lama qaba. Duuti haadha manaa Hisqiʼeel boojiʼamuu fi dhidhiitamuu maccichaa kan bakka buʼe yoo taʼu, duuti Yerusaalem inni omeegaa taʼe immoo dhidhiitamuu iddoo qulqulluu bakka buʼe.

Kanaaf Hisqiʼeel isinitti mallattoo taʼa; akkuma inni hojjetee sana hundumaa isin ni gootu; yeroo kun dhufus ani Waaqayyo Gooftaa taʼuu koo ni beektu. Ati ilmi namaa, guyyaa ani humna isaanii, gammachuu ulfina isaanii, hawwii ija isaanii, waan qalbii isaanii irra kaaʼatan, jechuunis ilmaan isaanii fi intallan isaanii isaan irraa fudhadhu sanatti, inni guyyaa sana baqatee hafe sun akka gurra keetiin dhageessuuf gara kee hin dhufu ree? Guyyaa sana afaan kee isa baqatee hafe sanaaf ni banama; ni dubbatta, siʼachi immoo afaan keessaa hin citu; ati isaaniif mallattoo ni taata; isaanis ani Waaqayyo taʼuu koo ni beeku. Hisqiʼeel 24:24–27.

Du’a Jaha

Duuti haadha manaa Hisqiʼeel jalqaba marfamichaa, duuti Yerusaalem immoo xumura isaa agarsiisa. Yerusaalem ishee raajii keessatti misirroo Kiristoos taatee seera Dilbataa dhiheenyatti dhufu fakkeenyaan agarsiistu dura, yeroon marfamiidhaan bakka buufamu tokko jira. Yeroon marfamichaa fi badiisichi kallattiidhaan kan walitti hidhaman taʼanis, mallattoolee daandii wal irraa adda taʼan lama dha. Marfamichi yeroo turtii qabu tokko yoo taʼu, badiisichi immoo battala tokko dha. Badiisichi seera Dilbataa yoo taʼu, isa dura yeroon fakkiin bineensichaa itti uumamu jira. Yeroon fakkii bineensichaa mallattoo bineensichaatiin xumurama. Yesuus Maatewos digdamii afur keessatti mallattoo badiisa Yerusaalem yeroo adda baase, guyyoota Nohiis caqase.

Garuu akkuma bara Nohiitti ta’e, dhufuun Ilma namaas akkasuma ta’a. Akkuma guyyoota lolaa sana dura turan keessatti isaan nyaachaa, dhugaa, fuudhaa fi heerumaa turanitti, hamma guyyaa Nohi doonii keessa seene sanatti; lolaan dhufee hunduma isaanii hamma balleessetti homaa hin hubanne; dhufuun Ilma namaas akkasuma ta’a. Maatewos 24:37–39.

Bara Nohiitti balballi araaraa cufame; kunis seera Dilbataa dhihootti dhufuuf jiru fakkeenyaan dursee kan agarsiise yoo ta’u, seerri kun cufamuu balbalaa Onkololeessa 22, 1844tti raawwatameenis fakkeenyaan dursee agarsiifameera. Yeroon walga’ii dunkaanaa Exeter kan Hagayya 12–17 bara 1844tti geggeeffame irraa jalqabu, yeroo raajii gara balbala cufameetti geessu bakka bu’a.

Bara Noh keessatti, Noh ergamaa sadaffaa bakka buʼee ture, ergamaan sadaffaanis balbala cufamaa Onkoloolessa 22, 1844 irra gaʼe. Bara Noh keessatti, kan akka Yesuus jedhetti akka “dhufaatii Ilma namaa” taʼu keessatti, ergamoonni sadan Mulʼata boqonnaa kudha afur keessaa gara balbala cufamaatti geessan. William Miller ergaa ergamaa jalqabaa bakka buʼe, bara Noh keessattis Henokiin fakkeenfamee ture. Yihudaan ergaa Henok ergaa Miller wajjin wal madaalu akka qabu ni ibsa.

Eenook inni Addaam irraa dhaloota torbaffaa taʼes waaʼee isaanii kana dursee raajii dubbate; akkana jedhe: “Kunoo, Gooftaan qulqulloota isaa kuma kudhan hedduudhaan dhufa; hundumaa irratti murtii raawwachuuf, namoota hundumaa keessaa warra Waaqayyoon hin sodaanne hundumaa gocha isaanii hunda hammina Waaqayyoon hin sodaanne keessatti hojjetaniin, akkasumas dubbii jajjabaa isaanii hunda isa irratti cubbamoonni Waaqayyoon hin sodaanne dubbatanitti himachuuf.” Yihudaa 1:14, 15.

Ergaan ergamaa jalqabaa kan Miilaar “firdii” akka ergaa Henookiin fakkeeffametti labse. Jalqabi Henook “kan Adaam irraa torbaffaa” taʼuun mallatteeffameera. Ergaan Miilaar immoo dhufaatii “yeroo torbaa” mootummaa kaabaa irratti dhufeetiin jalqabee xumurame; waggaa afurtamii jaha booda, yeroo “yeroon torbaa” mootummaa kibbaa irratti raawwatametti, ergamaan sadaffaan Onkoloolessa 22, 1844tti dhufe. Henookii fi Miilaar lamaan isaanii, warri ergamtoota saʼaatii firdii taʼan, lakkoofsi torba akka adda baafamee ibsametti jalqaban. Yeroon Henook, isa torbaffaadhaan jalqabe, guyyoota torbaan lubbu-qabeeyyiin gara dooniitti seenan hamma balballi humna ol waaqaaatiin cufamutti tureen xumurame. Yesus yeroo hundumaa dhuma jalqabaatiin ibsa.

Henook Matuusaalaa dhalche; Matuusaalaan immoo Laamek dhalche. Laamekii fi Matuusaalaan ergaa ergamaa isa lammaffaa, akkasumas ergaa iyyannoo halkan walakkaa bakka buʼu. Iyyannoon halkan walakkaa hamma balbala cufameetti tarkaanfate; kanaafis Matuusaalaa isa bara bishaan badiisaatti duʼeen bakka buufama. Laamek ergaa ergamaa isa lammaffaa bakka buʼe; Laamekis bishaan badiisaa dhufuu isaa waggaa shaniin dura duʼe. Waggoonni shanan duʼa Laamek irraa kaasee hamma duʼa Matuusaalaa isa yeroo balballi cufametti taʼetti turan, fakkeenya duʼa misirrittii Hisqiʼeel turan; duuti kunis jalqaba yeroo gara duʼa misirrittii Kiristoos ishee Matuusaalaadhaan bakka buufamteetti geessise mallatteesse.

Henook ergamaa isa jalqabaa bara 1798 dhufe fakkeenyaan bakka buʼe; Laamek ergamaa isa lammaffaa Ebla 19, 1844 dhufe fakkeenyaan bakka buʼe; Matuuselaan immoo iyya halkan walakkaa Exeter irraa kaasee hamma balbala cufame isa Onkoloolessa 22, 1844tti ture fakkeenyaan bakka buʼe; balbala cufame sana immoo Nohi fakkeenyaan bakka buʼe. Waggoonni shanan duʼa Laamek irraa hamma duʼa Matuuselaatti turan waggaa tokkoo fi walakkaa dhaloota Kiristoos dura bara 587 irraa hamma dhaloota Kiristoos dura bara 586tti ture fakkeenyaan bakka buʼan. Waggoonni shanan Laamek irraa hamma Matuuselaatti turan sun waggoota shan bara 1448 irraa hamma bara 1453tti jiran fakkeenyaan bakka buʼu.

Onkololeessa 31, bara 1448tti, John Palaiologos du’e; obboleessi isaa Constantine inni kudha tokkoffaan (Constantine inni dhumaa) immoo teessoo mootummaa Roomaa Bahaa irra taa’uuf aangoo Turkii Islaamaa irraa hayyama gaafate. Adooleessa 27, bara 1299tti bitamuun isaa yeroo waggoota dhibba tokkoo fi shantamaa isa lammaffaa, kan Mul’ata boqonnaa sagal, lakkoofsa kudhan keessatti ibsame, raawwachiise. John Palaiologos erga du’ee waggaa shan booda, yeroo Mehmed II impaayera Baayizaantiin kan Roomaa Bahaa mo’atee qabatetti, obboleessi isaa Constantine inni kudha tokkoffaan dallaawwan Constantinople irratti du’e. Mehmed maqaa Mohammed irraa afaan Turkiitiin kan uumame dha; kanaaf, duuti Mohammed isa jalqabaa bara 632tti raajii waggaa dhibba tokkoo fi shantamaa isa jalqabaa kan Mul’ata boqonnaa sagal keessatti argamu (kan lakkoofsa shan keessatti argamu) jalqabsiise; raajiin kunis waggaa dhibba saddeetii fi digdamii tokko booda, Constantine inni dhumaa harka ‘Mohammed isa lammaffaa’tiin ajjeefamuun xumurame. Mohammed du’uu isaa waggaa shan dura kufaatii Roomaa raagee ture; kunis nama Turkii Mohammed isa lammaffaa jedhamuun raawwatame.

Qonsixiin, inni isa dhumaa, inni kudha tokkoffaan, lolicha Qonstantinoophel keessatti duʼe; akkasumas duʼa obboleessa isaa Yohaannis irraa kaasee hamma duʼa ofiisaatti waggoota shan taʼuu isaa ifa godha. Waggoonni shanan sunis waggoota shanan duʼa Laameek ilma irraa kaasee hamma duʼa abbaa isaa Maatusaalaaatti, waggaa shan booddee yeroo balballi doonii irratti cufametti, fakkeenyaan mulʼataniiru. Kanaafuu, duuti misirroo Hisqiʼeel duʼa Laameekiin fakkeeffame; lamaan isaanii walitti dhufaniis duʼa Yohaannis Paalaayologoos bara 1448 keessatti taʼeef ragaa ni kennu. Duuti Maatusaalaan itti aansuunis duʼa misirroo Kiristoosii fi badiisa Yerusaalem bara 586 BC waliin wal sima; lamaan isaanii walitti dhufaniis duʼa Qonsixiin isa kudha tokkoffaa waliin wal simatu.

Dhugaa-baatonni sadan yeroo raajii du’aan jalqabee du’aan xumuramu tokkoo yeroo ijaarsa fakkii bineensichaa, isa mallattoo bineensichaatiin xumuramu, agarsiisu; kunis seenaa Millerite keessatti labsamuu iyya halkan walakkaa fi seenaa keenya ammaa keessatti ijaarsa fakkii bineensichaa isa mallattoo bineensichaatiin xumuramu wajjin wal sima. Mallattoon bineensichaa yeroo seera Dilbataa dhihootti dhufu sanatti yommuu raawwatamu, “dubbachuun” raajii, Yerusaalem yeroo balleeffamtetti Hisqi’eel fedhii mataa isaatiin “dubbachuu” danda’uu isaa wajjin wal simuun ni dhufa.

Dubbachuu

Seera Dilbataatti, kan badiinsa Yerusaalemaan fakkeeffamee mul’atu sanatti, dubbii raajii Ameerikaan dubbattu akka raajii sobaa afaan bineensaa fakkaatee dubbatuutti mallatteeffama.

Aniis bineensa biraa kan lafa keessaa ol baʼu arge; inniis gaanfa lama akka hoolaatti qabu ture, akka bineensa mootummaa bishaan keessaa baʼe sanaatti immoo dubbata ture. Mulʼata 13:11.

Yeroo seerri Dilbataa ba’u, Balaʼaam yeroo sadaffaatiif harree isaa rukuta; achiis harreen sun dubbatti.

Waaqayyoonis afaan harree sanaa bane; isheenis Balaʼaamiin, “Ani maal si irratti hojjedhe, ati yeroo sadii na rukuttee?” jette. Balaʼaamis harree sanaan, “Ati natti qoosteerta; utuu goraadeen harka koo keessa jiraatee, amma si nan ajjeesa ture” jedhe. Harreenis Balaʼaamiin, “Ani harree kee, kan ati yeroo ani kan kee taʼee jalqabee hamma harʼaatti irra yaabbattu miti ree? Ani yeroo tokko illee akkas si irratti gochuu nan beekaa turee?” jette. Innis, “Lakki” jedhe. Lakkobsa 22:28–30.

Raajiin sobduun yeroo seera Dilbataatti ni dubbata, Islaamummaanis yeroo seera Dilbataatti ni dubbata. Lamaan isaanii iyyuu hiika raajiitiin raajota sobduu dha. Yeroo seera Dilbataatti, ‘mul'anni’ Inbaaqom kan harkifatee ture ni dubbata.

Mul’anni yeroo murtaa’eef amma iyyuu jira; dhuma irratti garuu ni dubbata, sobas hin ta’u; yoo tures isa eeggadhu; inni dhugumaan ni dhufaatii, hin turus. Habakkuk 2:3.

Habakuk raajicha dhugaa dha; innis raajota sobaa wajjin faallaa taʼee dubbata. “Mulʼanni” Habakuk afaan Hisqiʼel duraan arrabaa ture sanaa irraa dubbata; afaan isaas ergasii banama. Abdii afaan Waaqayyoo taʼuu immoo Ermiyaasiif kenname.

Maaliif dhukkubni koo yeroo hundumaa taʼa, madaan koos kan hin fayyine, kan fayyuu dide? Ati anaaf guutumaan guutuutti akka nama sobaatti, akka bishaan ni dhaabata jedhamanii garuu hin jiraanneetti naa taataa? Kanaafuu, Waaqayyo akkana jedha, Ati yoo deebiʼte, anis deebisee si nan fida, atis fuula koo dura ni dhaabbatta; yoo isa gatii guddaa qabu isa gadhee keessaa baafte, akka afaan koo ni taata; isaan gara keetti haa deebiʼan; ati garuu gara isaanii hin deebiʼin. Ermiyaas 15:18, 19.

Yeroo seera Dilbataatti, Zakkaariyaas dubbatee maqaan ilma isaa Yohannis ta’uu akka qabu yeroo mirkaneessetti, dubbachuu dadhabuun isaa ji’oota sagaliif ture ni xumurame. Zakkaariyaas hoggansa dubbii ergamaa sadaffaatti hin amanne bakka bu’a ture; Yohannis immoo sochii Eliyaas, jechuunis waldaa Dhufaatii Kiristoos isa Lammaffaa simachiisuuf turte, bakka bu’a ture.

Zakariyaasis ergamichaatiin, “Kun akka ta’u maaliin beeka? Ani nama dulloomeedha, haati manaa koos umuriidhaan baayʼee darbiteetti” jedhe. Ergamaanis deebisee isaatiin, “Ani Gabriʼeel, kan fuula Waaqayyoo duratti dhaabbadhu; siif dubbachuufii oduu gammachiisaa kana si beeksisuuf ergameera. Kunoo immoo, ati hamma wantoonni kun yeroo isaanii keessatti raawwatamanitti afaan qabatta; dubbachuus hin dandeessu; sababni isaas, ati dubbii koo, isa yeroo isaatti raawwatamu, hin amanne” jedhe.

Uummatichis Zakkaariyaasiif ni eeggatan; inni mana qulqullummaa keessatti yeroo dheeraa tureefis ni dinqifatan. Inni yommuu ba’e immoo isaanitti dubbachuu hin dandeenye; innis mana qulqullummaa keessatti mul’ata tokko akka arge hubatan; inni isaaniif mallattoo harkaan agarsiisaa ture, arrabas malee hafe. Luqaas 1:18–22.

Zakkaariyaas garee saddeettaffaa luboota keessaa ture.

Bara mootummaa Heroodis, mootii Yihudaa keessatti, luba tokko kan maqaan isaa Zakaariyaas jedhamu ture; innis garee Abiyaa keessaa ture; niitiin isaas keessaa intaloota Aroon turte, maqaan ishees Elisabeex ture. Isaan lamaan iyyuu Waaqayyo duratti qajeelota turan; ajajawwan hundumaa fi seera-qajeelfamoota Gooftaa keessatti mudaa malee deddeebi’aa turan. Ilmas hin qabne turan; sababiin isaas Elisabeex dhala-dhabduu turte, isaan lamaanis umurii keessatti baayʼee darbanii turan. Akkasumas, yeroo inni tartiiba garee isaa keessatti Waaqayyo duratti hojii lubummaa hojjachaa turetti, akka duudhaa hojii lubummaa sanaatti, gara mana qulqullummaa Gooftaa seenee ixaana aarsuuf ixaan saamuun isaa gaʼe. Yeroo ixaanni aarfamutti, tuuti sabaa hundinuu alatti kadhachaa turte. Luqaas 1:5–10.

Raajonni hundinuu guyyoota dhumaa bakka buʼu; Zakaariyaasis, akkuma Hisqiʼeel, mana qulqullummaa seene. Inni garee lubootaa isa saddeettaffaa keessaa ture; kunis lubbuu saddeet warra doonii Nohi keessa taʼanii addunyaa durii irraa gara addunyaa haaraatti ceʼan sana kan argisiisu ture. Innii fi haati manaa isaa lamaan isaanii iyyuu mudaa kan hin qabne turan; garuu Zakaariyaas dubbii Gabriʼeel shakke. Sochiin hordoftoota Miiler akka warra Filadelfiyaatti (mudaa kan hin qabne) jalqabe; garuu bara 1856 gara warra Laaʼodiiqiyaatti ceʼe. Guyyoota dhumaatti, ergaan ergamichaa ergaa ergamaa isa sadaffaati; ergaan Gabriʼeel Zakaariyaasiif kenne ergaa ergamaa isa sadaffaa, akkasumas ergaa Eliyaas isa Yohaannis Cuuphaadhaan bakka buʼame sana bakka buʼa.

Ergamaan Gooftaa tokkoas cinaacha mirgaa iddoo aarsaa ixaanaa bira dhaabatee isatti mul’ate. Zakkaariyaas yeroo isa argu ni raafame; sodaanis isa irratti bu’e. Ergamaan garuu akkana isaan jedhe, “Hin sodaatin, Zakkaariyaa; kadhannaan kee dhaga’ameera; haati manaa keetii Elisheebet ilmaa siif ni deessi, maqaa isaas Yohaannis jettee moggaasta. Ati gammachuu fi ililchaan guutamta; baay’eenis dhalachuu isaatti ni gammadu. Inni fuula Gooftaa duratti guddaa ni ta’a; wayinii yookiin dhugaatii cimaa hin dhugu; gadameessa haadha isaa keessaas eegalee Hafuura Qulqulluudhaan ni guutama. Ilmaan Israa’el keessaa baay’eedhaas gara Gooftaa Waaqa isaanii ni deebisa. Innis garaa abbootii gara ijoolleetti, warra hin ajajamnes gara ogummaa warra qajeelotaa deebisuuf; sabni Gooftaadhaaf qophaa’e akka qophaa’uuf, hafuuraa fi humna Eliyaasiin isa dura ni adeema.” Zakkaariyaasis ergamichaan, “Kana maaliin nan beeka? Ani nama dulloomeessa; haati manaa koos waggaadhaan baay’ee darbiteerti” jedhe. Ergamaanis deebisee akkana isaan jedhe, “Ani Gabri’el, isa fuula Waaqayyoo duratti dhaabatu; waan gammachiisaa kana sitti dubbachuuf, sitti himuufis ergameera.” Luqaas 1:11–19.

Zakariyas ergaan Eliyaas isa dhufu sana akka raawwatamu shakke.

Kunoo, ani guyyaa guddaa fi sodaachisaa kan Gooftaa dhufu sana dura Eeliyaas raajicha isiniif nan erga; inni akka ani dhufee lafa abaaruudhaan hin rukunneef, garaa abbootii gara ijoolleetti, garaa ijoollees gara abbootii isaaniitti ni deebisa. Miilkiyaas 4:5, 6.

Obboleettiin White, haala boqonnaa sagal keessatti mallattoo kennuu Hisqi’eel ilaalchisee, geggeessitoonni waldaa Adventistii Guyyaa Torbaffaa Laa’odiiqeyaa maaliif amantii dhabuudhaan Zakkaariyaasiin fakkeeffaman akka ta’an ibsiti.

“Warri kufaatii isaanii hafuuraa irratti hin gaddine, yookaan cubbuu warra kaanii irratti hin boo’in, chaappaa Waaqayyoo malee ni hafan. Gooftaan ergamtoota Isaa, namoota meeshaa ajjeechaa harka isaanii keessa qaban, akkana jedhee ajaja: ‘Isaan duukaa magaalaa keessa darbaa dhaqaatii rukutaa; iji keessan hin mararfin, garaa laafinas hin qabaatinaa; jaarsolii fi dargaggoota, durboota, daa’imman xixinnoo fi dubartoota illee guutummaatti fixaatii ajjeesaa; garuu nama mallattoo qabu kamitti iyyuu hin dhihaatinaa; iddoo qulqullummaa Koo irraa jalqabaa. Sana booda isaan jaarsolii mana sana dura turan irraa jalqaban.’

“Asitti waldaan—iddoo qulqullummaa Gooftaa—jalqabarratti rukuttaa dheekkamsa Waaqayyoo kan ishee mudate akka taʼe ni argina. Jaarsoliin durii, warri Waaqayyo ifa guddaa isaaniif kenneefi eegdoota faayidaa hafuuraa sabaatiif dhaabachaa turan, amanannaa isaanii gananiiru. Isaan dinqiiwwan akka bara duriitti taʼanii fi mulʼata ifaa humna Waaqayyoo eeguun nu hin barbaachisu jedhu qabatanii turan. Yeroon jijjiirameera. Dubbiin kun amanuu-dhabuu isaanii ni jabeessa; isaanis ni jedhu: Gooftaan waan gaarii hin hojjetu, yookaan waan hamaa hin hojjetu. Inni saba isaa murtiidhaan daawwachuuf baayʼee gara-laafessaadha. Kanaafuu, ‘Nagaa fi nagaa keessa jiraachuu’ jechuun iyya isaanii taʼeera; kunis namoota deebiʼanii sagalee isaanii akka malakataatti ol hin kaafne, saba Waaqayyoo irra-daddarbaa isaanii fi mana Yaaqoob cubbuu isaanii itti agarsiisan irraa dhufa. Sareewwan arraba hin qabne, warri hin dutne sun, isaanuma haaloo qajeelaa Waaqayyoo aaree sana kan itti dhagaʼamu. Dhiironni, shamarran, fi ijoolleen xixinnoon hundumtuu waliin badu.” Testimonies, jildii 5, 211.

Zakariyaan ergaa ergamaa sadaffaa, isa ergaa Eliyaas ta’ee seenaa Yohaannis Cuuphaasaa akkasumas seenaa William Miller irra deebi’ee ibsu, shakke.

Jiʼoota Shan

Elisabeet ulfaa ishee jiʼoota shaniif dhoksitee turte.

Guyyoota sana booddee niitiin isaa Elizaaʼeebet ulfoofte; akkanas jettee jiʼa shan of dhoksite; “Akkuma kana Gooftaan guyyoota inni ana ilaalee qaanii koo namoota gidduudhaa irraa fuudhuuf naaf godhe.” Jiʼa jaʼaffaattis ergamaan Gabriʼeel magaalaa Galiilaa keessaa Naazireet jedhamtuutti Waaqa irraa ergame. Luqaas 1:24–26.

Zakariyaas kutaa lammaffaa saddeettaffaa lubootaa keessaa ture; kunis guyyaa saddeettaffaatti yeroo ilma isaa Yohaannis dhagna qabachuun raawwatamu, yeroo Zakariyaas deebi’ee dubbatu wajjin wal-sima. Innii fi ilma isaa Yohaannis lubbuulee saddeet warra dooni Noh irra turan bakka bu’u; isaanis bishaan lolaa du’a fide keessaa ji’oota shaniif, jechuun guyyoota dhibba tokkoo fi shantamaaf dhokfatamanii turan. Guyyoonni dhibba tokkoo fi shantamni ulfaa’uu fi bishaan lolaa keessaa, yeroo lama ji’oota shanii Mul’ata sagaal keessatti ibsaman wajjin wal-simu.

Dabalataanis, Zakkaariyaasii fi ilmi isaa Yohaannis yeroo waldaan torbaffaan Laa'odiiqeyaa gara waldaa saddeettaffaa Filadelfiyaatti ceetu ni bakka bu'u. Yeroon tajaajila Zakkaariyaas dabaree saddeettaffaa keessatti raawwate irraa kaasee hanga ilmi isaa Yohaannis guyyaa saddeettaffaatti dhagna qabametti jiru, yeroo raajii kan lakkoofsi saddeet jalqabaa fi xumura isaa adda baasee agarsiisu bakka bu'a. Yeroo raajii sana keessa yeroon ji'oota shanii kan yeroo dhokannaa bakka bu'u jira.

“Dubbachuun” raajii seera Dilbataa dhihoo dhufaa jiru adda baasa; kanaaf Zakaariyaas yeroo seerri Dilbataa dhaabbatu dubbata, yeroo ilma isaa, hojii dhagna qabachuu kanatiin fakkeeffamee, chaappeffamu. Seenaa sana keessatti, Zakaariyaas yeroo dubbatu seera Dilbataa dura, dhuma ji’oota shaniitti, ji’a jahaffaa keessatti Maariyaam Elisabeexiin daawwatti; Hafuurri Qulqulluunis Elisabeexiin dibata; isheenis akka dubartii tokkootti dibamuu waldaa Waaqayyoo, ji’oota afur dursee, seera Dilbataa dhihoo dhufaa jiru sana dura bakka buuti.

Guyyota sana keessa Maariyaam kaatee ariitiidhaan gara biyya tulluu, magaalaa Yihuudaa tokkootti deemte; mana Zakkaariyaas seentee Elizaabeexiin nagaa gaafatte. Yommuu Elizaabeex nagaa Maariyaam dhageesse, mucaan garaa ishii keessa utaale; Elizaabeexis Hafuura Qulqulluudhaan guutamte. Sagalee guddaadhaanis dubbiftee jette, “Ati dubartoota keessaa eebbifamtuu dha, ija garaa keetiis eebbifamaa dha. Haati Gooftaa koo gara koo dhufuunshee kun akkamitti anaaf taʼe? Kunoo, akkuma sagaleen nagaa gaaffii keetii gurra koo keessatti dhagaʼameen, mucaan garaa koo keessa gammachuudhaan utaale. Isheen amante eebbifamtuu dha; waan Gooftaan isheedhaaf dubbate hundi ni raawwatama.” Luqaas 1:39–45.

Dhuma ji'oota shaniitti, Elsaabeex amantii Maariyaam ergaa Gabri'eel irratti qabdu jajachaa, “sagalee guddaadhaan” Maariyaamitti dubbatte; ergaan Gabri'eel sun guyyoota gara dhumaatti ergaa ergamaa isa sadaffaati. Abbaan manaa Elsaabeex Zakkaariyaas hin amanne ture; Maariyaam garuu amante turte. Maariyaam ergaa Gabri'eel kan dhageesse Zakkaariyaas erga dhaga'ee ji'oota shan booda dha; kanaaf, amantiin isheen ergamaa isa sadaffaa irratti qabdu ergaan ji'oota shanii inni dhokfamee ture erga mul'ifamee booda akka dhufetti mallatteeffama. Ergaan ji'oota shanii inni guyyoota gara dhumaatti dhokfamee jiru, ji'oota shanan jalqabaa Mul'ata boqonnaa sagal lakkoofsa shan keessatti ibsamaniidha. Maariyaam waldaa guyyoota gara dhumaa ergaa ergamaa isa sadaffaa fudhattu bakka buuti; ergaan kun, dubbachuun seera Dilbataa dhiheenyatti dhufu tilmaamaan ji'oota afur booda dhufuu isaa dura yeruma dhihootti, chaappaan ji'oota shanii haala addaa ta'een banamuu isaa of keessatti hammata.

Mallattoolee daandii daawwannaa Maariyaam irratti, sochiin ergamoota tokkoffaa fi lammaffaa, kan Zakkaariyaasii fi Elsaabexiin bakka buufamu, sochii ergamaa sadaffaa kan Maariyaamii fi Yoosefiin bakka buufamu wajjin walitti hidhama. Zakkaariyaas qondaala waldaa ergaa ergamaa sadaffaa hin amanne tokkoo bakka buʼa; Yoosef inni ogeessa hojii mukaa taʼe immoo sochii hojii ofiin of deggaruun bakka buufamu bakka buʼa. Adveentizimiin akkuma jalqabameetti xumurama; kan jalqabes akka sochii tokkootti malee akka caasaa waldaa gurmaaʼeetti miti. Sochiin warra kuma dhibba tokkoo fi kuma afurtamii afur, kan Yoosefiin, Maariyaamii fi Kiristoosiin bakka buufamu, sochii hordoftoota Miiler kan Zakkaariyaasiin, Elsaabexii fi Yohaannisiin bakka buufamu wajjin firummaa kallattii qaba; amanuu dhabuun bara 1863 immoo Zakkaariyaasiin bakka buufama. Barri 1863 ergaawwan ergamoota tokkoffaa fi lammaffaa amanuu dhabuu bakka buʼa; sochiin ergamaa sadaffaa immoo amantii Maariyaam bakka buʼa.

“Ergamoonni ergamanii ergamaa jabaa samii irraa dhufe sana gargaaran; anis sagalee bakka hundumaa irraa dhagaʼamu fakkaatan nan dhagaʼe, ‘Yaa saba koo, cubbuu ishee keessaa hirmaattota akka hin taaneef, dhaʼicha ishee irraas akka hin fudhanneef, ishee keessaa baʼaa. Cubbuuwwan ishee hamma samii gaʼaniiru; Waaqayyos hammina ishee yaadateera.’ Ergaan kun akkuma ergaa sadaffaatti dabalamee itti makamuutti natti mulʼate; kunis akkuma iyya halkan walakkaa bara 1844 ergaa ergamaa lammaffaa wajjin walitti makameetti ture. Ulfinni Waaqayyoo qulqulloota obsa qaban, eegan irra qubate; isaan sodaa malee akeekkachiisa isa dhumaa fi ulfaataa sana kennan, kufaatii Baabilon labsaa, akkasumas akka sabni Waaqayyoo adabbii ishee sodaachisaa sana jalaa baʼuuf ishee keessaa baʼan waamicha dhiyeessan.” Early Writings, 277.

Walitti dhufeenya ergaa lamaan walitti qabamu Maariyaam Eliisaabetiin daawwachuun bakka bu’a; yeroo sanas ji’oonni shanan dhokatan mul’atanitti ni ga’a. Bakki sun iddoo raajiiwwan lama walitti makamanii waliin labsamanidha. Tokko Eliisaabetiin lallabame, inni kaanis Maariyaamiin. Walitti qabamuun ergaa lamaan yeroo iyyi halkanii keessaa ergaa ergamaa lammaffaa wajjin walitti makamu adda baasa; kunis seenaa warra Miller keessatti walga’ii kaampii Exeter irratti raawwatame.

Elsaabeex, itti aansuudhaanis Maariyaam, labsiiwwan isaanii erga kennanii booda, “Maariyaam gara ji'a sadii ishee bira turtee, gara mana ofii isheetti deebite.” Luqaas 1:56. Yeroon guyyoota jaatamii ja'aa Exeter irraa hanga Onkoloolessa 22, 1844tti jiru, ji'oota arfan sanaan fakkeeffama; ji'oonni sunis seera Dilbataa isa yeroo dhihootti dhufu irratti, yeroo Zakkaariyaas dubbatetti, xumuraman. Ji'oonni arfan yeroo labsii ergaa iyya halkan walakkaa fakkeessu; ergaan kunis ergaa ji'oota shanan dhokatoo booda dhufa.

Ergaan lamaan seenaan Milleri keessatti argaman ergamoota isa jalqabaa fi isa lammaffaa turan; ergamni ergamaa isa jalqabaa immoo raawwii raajii yeroo tokkoo, kan yeroo jiʼoota shanii jalqabee, akka Josiah Litch ibsetti guyyoota kudhan dura raawwatamuu isaa, jechuunis Hagayya 11, 1840 dura hamma tokko dhokfamee tureen humneffame. Humneeffamni ergamaa isa lammaffaa immoo sirreeffama tilmaama dogoggoraa bara 1843, kan walgaʼii qubannaa Exeter keessatti raawwatame, akka Samuel Snow ibsetti ture.

Labsiin ergaa dachaa iyya halkan walakkaa akka yeroo gabaabaa balballi cufamuu isaa dura tureetti fakkeeffama; seenaa Nohi keessatti cufamuun balbalichaa yeroo ji'oota shanii kan doonichi fiixee Tulluu Araraat irra qubachuu isaatiin xumurame jalqabsiise. Yeroon labsii iyya halkan walakkaa, chaappaan ji'oota shanan dhokfaman irraa Hagayya 11, 1840 dura guyyoota kudhaniin erga hiikamee booda dhufa; akkasumas Gooftaan harka Isaa lakkoofsota Inni gabatee bara 1843 irratti haguugaa ture irraa erga kaasee boodas dhufe. Guyyoonni kudhan Hagayya 1 irraa hanga 11tti jiran guyyoota jaatamii ja'an Exeter irraa hanga Onkololeessa 22, 1844tti jiranii wajjin walsimu; ragaan dachaanis, ji'oota shanan dhokfaman irraa chaappaan hiikamuun, labsii dogoggoraa abdii kutannaa jalqabaa fide sirreessuu wajjin walqabatee, Maariyaam ji'a ja'affaatti Elsaabeexiin yommuu wal argitee nagaa ishee gaafattu akka raawwatamu adda baasa.

Yeroo seera Dilbataa keessatti, Ameerikaan akka bineensa guddaa dubbatti, harreen Islaamaa dubbata, mul’anni Habaaquuqis karaa afaan Ermiyaas, Zakaariyaas fi Hisqi’el dubbata. Yeroo seera Dilbataa keessatti Hisqi’el mallattoo dha; kanaafis, alaabaa yeroo seera Dilbataa ol kaafamtu bakka bu’a. Wabiilee sagal keessaa jechi “mallattoo” jedhu Hisqi’el keessatti yeroo lama caqasame, “Sanbatawwan” akka mallattoo qulqulleessummaa ta’an adda baasa; kunis walitti makamuummaa Waaqummaa fi namummaa bakka bu’a.

Ani garuu maqaa kootiif jedhee hojjadhe, akka inni saboota ormaa gidduutti, isaanii keessa turan sana duratti hin xureeffamneef; saboota sana ija isaanii duratti biyya Gibxii keessaa isaan baasuudhaan of isaanii beeksiseera. Kanaafuu biyya Gibxii keessaa isaan baasee lafa onaatti isaan fide. Sirna koo isaaniif kenne, murtii koo immoo isaaniif argisiise; namni isaan raawwatu keessatti ni jiraata.

Kana malees ani akka isaan ani Waaqayyo isa isaan qulqulleessu taʼe akka beekaniif, akka mallattoo anaafi isaanii gidduutti taʼuuf Sanbata koo isaaniif kenneera. Garuu mana Israaʼel lafa onaa keessatti natti fincile; sirna koo keessa hin adeemne, murtii koo tuffatan; isaanis namni tokko yoo isaan raawwate, isaan keessatti ni jiraata; Sanbata koo immoo baayʼee xureessan; kanaaf ani dheekkamsa koo lafa onaa keessatti isaan irratti dhangalaasee isaan fixuu nan jedhe. Garuu ani maqaa kootiif jedhee hojjedhe, akka inni saboota warra ani fuula isaanii duratti isaan baase sana duratti hin xureeffamneef. Ammas lafa onaa keessatti harka koo isaanii irratti ol qabee, biyya ani isaaniif kenne sana, kan aannanii fi dammni keessa yaaʼu, kan biyyoota hundumaa keessaa ulfina taʼe sana, keessa isaan hin galchine nan jedhe; sababni isaas isaan murtii koo tuffatanii, sirna koo keessa hin adeemin, Sanbata koos xureessan; garaan isaanii waaqolii tolfamoo isaanii duukaa deeme. Taʼus iji koo isaan balleessuu irraa isaan oolche; anis lafa onaa keessatti guutummaatti isaan hin fixe. Ani garuu lafa onaa keessatti ijoollee isaaniitiin, “Sirna abbootii keessanii keessa hin adeeminaa, murtii isaanii hin eeggadhaa, waaqolii isaanii tolfamoodhaanis of hin xureessinaa. Ani Waaqayyo Waaqa keessani; sirna koo keessa adeemaa, murtii koo eeggadhaa, raawwadhaas; Sanbata koos qulqulleessaa; isaanis akka isin ani Waaqayyo Waaqa keessan taʼe beektaniif, anaafi isin gidduutti mallattoo haa taʼan” jedheen. Hisqiʼeel 20:9–20.

Hisqiʼeel faajjii warra kuma dhibba tokkoo fi afurtamii afurii bakka buʼa; mallattoon Waaqummaa namummaa wajjin tokkoomee immoo “sanbatoota” Gooftichaati. Hisqiʼeel jalqaba marfamichaatti mallattoo dha; yeroo Yerusaalem balleeffamtuttis, yommuu akka faajjiitti ol kaafamu, inni mallattoo dha. Jalqaba marfamichaatti, warri arguu fi dhagaʼuu didan, warri “sanbatoota” Isaa xureessan, isaanis mallattoo dha.

Ergasii maanguddoonni Israa’el keessaa namoonni tokko tokko gara koo dhufanii fuula koo dura taa’an. Dubbiin Waaqayyoos gara koo dhufee akkana naan jedhe, Yaa ilma namaa, namoonni kun waaqota isaanii garaa isaanii keessatti dhaabatanii jiru; gufuu jal’ina isaanii fuula isaanii dura kaa’atanii jiru; ani immoo isaan irraa gorsa gaafachiifamuu qaba moo? Kanaafuu isaanitti dubbadhu; akkanas isaaniin jedhi, Gooftaan Waaqayyo akkana jedha; Namni mana Israa’el keessaa kam iyyuu kan waaqota isaa garaa isaa keessatti dhaabatu, gufuu jal’ina isaas fuula isaa dura kaa’atu, ergasii gara raajichaatti dhufu; ani Waaqayyo akka baay’ina waaqota isaa sanaatti isa natti dhufe nan deebisa; kunis mana Israa’el garaa isaanii keessatti isaan qabachuudhaaf, sababni isaas hundinuu waaqota isaanii irraa kan ka’e ana irraa fagaataniiru.

Kanaaf mana Israa’eliin akkana jedhi; Gooftaan Waaqayyo akkana jedhu; Qooda qalbii geeddaradhaa, waaqota tolfamoo keessan irraa deebi’aa; fuula keessanis jibbinsa keessan hundumaa irraa garagalfadhaa. Sababiin isaa, namni mana Israa’el keessaa tokkoon tokkoon, yookiis alagaan Israa’el keessa qubate, kan na irraa adda of baasu, kan waaqota tolfamoo isaa garaa isaa keessa dhaabu, gufuu jal’ina isaa fuula isaa dura kaa’atu, ergasii waa’ee koo gaafachuudhaaf gara raajichaatti dhufu, ani Waaqayyo mataa kootiin isaaf nan deebisa. Fuula koos namicha sana irratti nan ka’a; mallattoo fi mammaaksa isa nan godha; gidduu saba koo keessaa isa nan balleessa; isinis akka ani Waaqayyo ta’e ni beektu. Yoo raajichi waan tokko dubbate yeroo gowwoomfame, ani Waaqayyo raajicha sana gowwoomseera; harka koos isa irratti nan diriirsa; gidduu saba koo Israa’el keessaa isa nan balleessa. Isaan adabbii jal’ina isaanii ni baatu; adabbiin raajichaa akkuma adabbii isa isa gaafatuu ni ta’a; kunis akka manni Israa’el si’achi ana irraa jallatee hin badneef, yookiis irra-daddarbaa isaanii hundumaan si’achi hin xuroofneef; garuu akka isaan saba koo ta’anii, anis Waaqa isaanii ta’uuf, jedha Gooftaan Waaqayyo. Hisqi’el 14:1–11.

Nashville keessatti, warri waldaa Kiristaanaa Adveentistii Guyyaa Torbaffaa Laa’odiiqeyaa keessa jiran, akkuma Zakkaariyaas amanuu didanii, “akkuma bara duriitti dinqiiwwanii fi ifatti mul’achuu humna Waaqayyoo eeguun nu hin barbaachisu jedhutti ejjennoo qabatanii” turan, akkuma bara 1840 irraa hanga 1844tti fakkeeffametti, warra amantii Adveentistii ala jiraniin maaliif akeekkachiisa akka hin kennine gaafatamu. Isaan “mallattoo” ergaa sobaa nagaa fi tasgabbii ta’u; ergaan kunis addaan ba’uu warra ogeeyyii fi warra gowwootaa, isa dunkaanonni lamaan walga’ii dunkaanaa Exeter irratti wal faallessan fakkeessan, mallatteessa. Isaan “mallattoo” waaqeffannaa waaqolii tolfamootaa fi fincilaa baatu; Hisqi’eel garuu ergaa raajii akeekkachiisaa isa dhugaa baata. Dhuma marfamaatti, yeroo Yerusaalem balleeffamtu, kunis seera Dilbataa kan fakkeessu yommuu ta’u, mallattoon fincilaa mallattoo bineensichaa dha; mallattoon abboomamuu immoo chaappaa Waaqayyoo ti.

Yeroon qorumsaaf kenname Seera Dilbataa irratti guutummaatti Adventismii irratti cufama, achittis mallattoon qajeelotaa fi hamoota mallatteeffamanii jiru ni jira. Cufamuun yeroo qorumsaaf kenname Seera Dilbataa yeroo dhihoo dhufu irratti ta’u, cufamuu yeroo qorumsaaf kenname yeroo Mikaa’el ka’u fakkeessa; achittis mallattoon du’a tuutota baay’ee Googii fi Maagoogiin bakka buufamee mul’ata.

Imaltoonni biyya sana keessa darbanis, yeroo namni tokko lafee namaa tokko argu, hamma awwaaltotni isa sulula Hamongog keessatti awwaalanitti mallattoo isa bira kaa’a. Maqaan magaalaas immoo Hamonah ta’a. Akkasitti biyya sana ni qulqulleessu. Hisqi’el 39:15, 16.

Mallattoon kakuuchaa boqonnaa soddomii torbaffaa kitaaba Hisqi'eel keessatti adda baafama; achitti sululli lafeewwan du'anii jiraachifama, uleewwan lamaanis walitti qabsiifamu. Lafeewwan sun ergaa Islaamaa isa bubbeewwan arfaniin fakkeeffameen jiraachifamu; kunis Hagayya 11, 1840 fakkeenyaan agarsiisa. Uleewwan lamaan tokko ta'anii walitti makamu; kunis ergaan ergamaa lammaffaa ergaa iyya halkan walakkaa wajjin walitti makamuu isaa agarsiisa. Lafeewwan sun humneeffamuu ergamaa tokkoffaa dha; uleewwan lamaan immoo humneeffamuu ergamaa lammaffaa dha. Sana booda sabni Waaqayyoo saba kakuu Isaa filatamaa kan bara dhumaa, kan Yohaannisiin akka kuma dhibba tokkoo fi kuma afurtamii afuriitti fakkeeffamu dha.

Kana malees ani isaanii wajjin kakuu nagaa nan godha; innis isaanii wajjin kakuu bara baraa ta’a; ani isaan nan dhaaba, nan baay’isa, iddoo qulqullummaa koos bara baraan gidduu isaanii nan kaa’a. Dunkaanichi koos isaanii wajjin ni ta’a; eeyyee, ani Waaqa isaanii nan ta’a, isaanis saba koo ni ta’u. Yommuu iddoo qulqullummaan koo bara baraan gidduu isaanii ta’u, saboonni ormaas akka ani Waaqayyo Israa’el qulqulleessu ni beeku. Hisqi’el 37:26–28.

Walittiinqi waaqummaa fi namummaa Dubbii Waaqayyoo keessatti karaa garaa garaatiin ibsama; fakkeenyonni isaanii keessaa tokko immoo yeroo “masaraa lubbuu” isa uumama namaa keessaa kutaa ol’aanaa keessatti argamu masaraa iddoo qulqullummaa Waaqayyootiin walqabsiifamudha. Yeroo kutaan teessoo mootummaa samii, inni masaraa Waaqayyoo bakka bu’u, masaraa kutaa ol’aanaa uumama nama tokkoo wajjin walitti makamu, sabni Waaqayyoo “qulqulleeffamu” innis “gidduu isaanii keessa bara baraan” ni jiraata.

Boqonnaa soddomii-torbaatamaa booda, Hisqiʼeel boqonnaawwan soddomii-saddeetii fi soddomii-sagal kaaʼa; achittis inni Googii fi Maagoogiin akka mallattoo waltaʼinsa ilmaan namootaa warra saba kakuu Waaqayyoo filatamanii alaa jiranitti dubbata. Boqonnaa afurtama keessatti, sabni kakuu kan boqonnaa soddomii-torbaatamaa mana qulqullummaa lafa guutuu guuttutti bakka buʼamee dhihaata. Boqonnaawwan soddomii-saddeetii hamma afurtamaatti kaʼuu saba kakuu Waaqayyoo bara mootummaa dhumaatti agarsiisu; kunis lakkoofsota 38 fi 40 tiin bakka buufameera.

Barreeffama itti aanutti wantoota kana ni itti fufna.