Danielpa Qillqan — Pachak Qanchisniyuqñiqin##

1844 watapi, Estados Unidos llaqtapi kaq protestantekunaqa Millerita kuyuymanta karunchakurqanku, hinaspataq Babiloniaq ususin hina profetayku qhawachisqanpi sayarirqanku; chaytaqa Jeroboam nisqa runapa rikch’ayninwanmi qhawachisqa, paymi chunka hanaq lado ayllunkuna Juda uray qhapaq suyomanta rakisqa kasqankumanta qhipaman, llulla yupaychana sistemata hatarichirqan. Jeroboampa iskay quri wakankuna, huknin Betel llaqtapi (“Diospa wasin”/Iglesia ninanpaq), huknintaq Dan llaqtapi (taripanakuy/Estado ninanpaq), Estados Unidos nisqapa rikch’ayninpi kaq llulla Iglesia-Estado sistemata qhawachirqanku. Jeroboampa llulla iglesia-estado sistemanpi tukuy imaymana kaqkunaqa Aaronpa hatarichisqan hucha hatarikuypi churaska kaq kikillan ruwanakuyta qatirqanku. Chayrayku, Jeroboampa llulla yupaychana sistemanqa Aaronpa llulla yupaychana sistemanpa rikch’ayninmi karqan.

Jeroboampa llulla yupaychay sistemaqa rikuchirqanmi chay yupaychay sistemata Protestantismo sayachisqanta, ñawpaq angelpa kuyuyinmanta rakikuspa, papapa Romanoma animalpa ususninman, icha imagenninman tukusqanpi. Jeroboampa chay llulla sistema sayachisqa kikin pachapim, Judámanta hamuq huk profeta altarinta hinaspa llulla yupaychay sistemanta uyaychaspa rimarqan. 1844 watapi, apostata Protestantismpa papelnin qallariynin kikinpi, Romapa ususnin hina rikuchisqa huk yupaychay sistema sayachiqtin, Milleritakunaqa, iñiywan, hanaq pacha santuarioq Ancha Santísimo Lugarman haykurqanku hinaspa sábadota reqsirqanku; chaymi profetapa hinaspa piñakuq willakuynin hina sayarqanku Romapa ususninkunapaq, paykunaqa akllarqankum Romapa atiy kamachikuyninpa señalta qatiykachayta—domingo yupaychayta.

Judá llaqtamanta profetaqa, Jeroboamman sinchita sayarispa, chaypi chay ratollaña huk willakuy qhelqasqata rimarirqan.

Profecíapiqa “altar” simita iskay kuti rimayta uqharirqan. Profecíapi huk simi utaq huk rimay iskaychasqa kaynin, iskay ñiqin angelpa willakuyninpa huk unanchanmi, chay hinata 1844 watata reqsichispa, maypachachus iskay ñiqin angel chayamurqan, Protestantismopis urmarqan, Babiloniapa ususin tukuspa. Chay pachallapitaq profeta huk señalta qorqan, imaynachus 1844 watapi Milleritakuna sábadopa señalta reqsirqanku hinata. Jeroboam qhipa versículokunapi profetata amenasarqan hina, makin ch’ulluyasqa qhiparirqan; chaymi Babiloniapa señasninta yuyarichin, mayqinchus uma pataman utaq makiman kallpawan churakuyta munan, chayta espiritualmente chaskispaqa runata wiñaypaq mana kallpayuqta ruwan.

Kay yachaykuyta ruraykuqpaq, willakuyku qhawarispa kay rimarisqanta profeta nisqanta reqsichinanchikmi: “Wawaqa Davidpa wasinpaqmi paqarinqa, sutintaq Josías kanqa; qam patapiqtaq altokuna sacerdotekunata, qam patapi inciensota rupachiqkunata, haywanqa; runakunapa tullunkunataq qam patapin rupachisqa kanqa.” Josías sutinqa “Diospa cimienton” ninmi, hinaspa Adventismopa cimientonkunaqta reqsichin, chaykunaqa ruwasqa karqan Jeroboampa llulla yupaychana sistemanta qallarisqan historiapin, chaywan rikch’achisqa kashaqtin. Jeroboam paqarichisqan llulla yupaychana sistemapa hawanpin, Josías castigasqa kanqa chay llulla yupaychanapi umalliq sacerdotekunata.

Profetaja mana kasukusqa Señorpa kamachisqanta, ama kutimunanpaq chay ñanmantachu hamusqanmanta Jeroboampa qallariyninman, nitaq mikhunanpaq utaq ukyanapaq Betelpi. Betel llulla profetapa mikhuyninta mikhusqanrayku, huk unanchasqa rikuchisqa karqa wañuyman, chaymi apamunqa 1844 qhepmanta, kutiriyta akllaqkunaman, mikhuyta ima apostata protestantismopa yachachikuyninkunatawan llulla profetapa rurayninkunatawan, 1863 watapi hatarikuyninwan rikuchisqa hina. 1863 watapi hatarikusqakunapa wañuy patanqa, Betel llulla profetapa wañuy patanwan kikillantaq kanqa. Apostata protestantismopaqa wañuy patanqa karqa agosto 11, 1840 p’unchawmanta 1844 kama historianninta, chay pachapi paykunaqa; ñawpaq Diospa akllasqa llaqtan kasqankumanta qhepakusqa karqaku, Romaq ususinkunaman tukuspataq. Laodicea Adventismopa wañuy patanpas chay p’unchawkunapura kanqa, maypachachus atiyniyuq angel uraykamurqa septiembre 11, 2001 p’unchawpi, 1840 watapi ruwasqan hina, hatun allpachakuyniyoq pachapa horankama, qayllamusaq domingo kamachikuyman rikuchiq.

11 ñiqin sityimri, 2001 watapi, pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapa sellasqan qallarikurqan, hinallataq angilqa Jerusalén llaqtapi puriyta qallarikurqan, urqunkunapi señalta churashpa, allpapi ruwasqa millay abominacionkunamanta watukuqkunaman, waqaqkunamanpas, nisqaqa Estados Unidos, hinaspa iglesiapi (Laodicea Adventismo). 11 ñiqin sityimri, 2001 watapi, taytakunapa huchankuna, Ezequielpa tawa abominacionninkunawan rikuchisqa, sellasqa kasqapa rurayninpi, chay pacha qallarisqapi, kunan kaq pruebanapa cheqaqkuna tukurqan.

1863 watapi pruebanqa, Millerita kuyuypa cimientonkunañam karqan, “qanchis kuti” nisqawan representasqa, Levitico iskay chunka suqtayoqpi, 1863 watapi mana chaskisqa karqan chaykunata. Chay pruebaqa Jeremiaspa ñawpaq ñankunaman kutiyta munasqanku utaq mana munasqankumanta karqan, qhepa para samayta tariqpaq. 1888 watapi pruebaqa, Laodicea iglesiaman willasqa mensajemi karqan, ancianokuna Joneswan Waggonerwan apamusqanku, chaymi hinallataq iñiywan justificacionpa mensajen karqan.

1856 watapi, Laodiceaman willakuyqa ñawpaq kutita chayamurqa Milleritakuna kuyuyman, hinaspapas chayamurqa “qanchis kuti” nisqapa aswan yapasqa k’anchayninwan; ichaqa iskayninmi, Laodiceaman willakuypi hampikunawan rikuchisqa experienciapas, hinallataq profetakuna willakusqan historiapa willakuyninpas, 1863 watapi mana chaskisqachu karqa. Chay experienciataqa rikuchirqan rikuy (mareh) nisqawan, “rikch’akuynin” nisqawan; hinallataq (chazon) nisqa “profetakuna willakusqan historia” rikuywan, iskayninpas mana chaskisqachu karqan. Chay iskaynin rikuykunaqa hunt’asqankuta tarirqanku 1844 watapa octubre killapa 22 ñiqin p’unchaypi, hinaspapas chunka isqun watakuna qhipaman iskayninkuta mana chaskirqankuchu, imaraykuchus Jesusqa tukukuyninta qallariyninwan sapa kuti reqsichin.

2001 watapi 11 ñiqin setiembripi, 1863 hinaspa 1888 watakunapi hatarirqan mana kasukuykunapa pruebanqa, huk kutitawanmi prueba cheqaq yachachiy karqan, imaraykuchus iskayninkuqa Jeremíaspa ñawpaq ñankunawanmi tinkisqa karqanku. Chay p’unchaypitaq qhepa para willakuynin chayamurqan, hinaspataq 1919 watapa pruebanpas chayamurqan; 1919 watapim, Cristo mana ima profético relevanciayuq kasqanmanta llulla evangelio nisqa, “thak kay” hinaspa “allin seguridád” nisqa qatiq willakuy hina churakusqa karqan. Apocalipsis libro, chunka pusaqniyuq capitulopi atiyniyuq angel 2001 watapi 11 ñiqin setiembripi uraykamusqan p’unchaypi, hukmanta kimsa kama versículokuna hunt’akusqa karqanku, hinaspa hukmanta kimsa kama versículokunaqa “ñawpaq voz” nisqa willakuypa mensajenmi rikuchin.

Apocalipsis chunka pusaqniyuqpa angelnin chayamunanwan, qhipa paraqa ch’iqchiyta qallarin, hinaspataq Habacuc iskayniyuq capítulo‑pi rikuchisqa “profecíamanta rimanakuyqa” qallarin. Chay rimanakuyqa iskay metodología Biblia profecíata unanchanapaq kaqmanta karqan, hinaspataq llulla huknin, cheqaq huknin qhipa para willakuymanta. Chay rimanakuyqa tukukun Apocalipsis chunka pusaqniyuqpa “iskay kaq voz” chayamunankama, chaymi kunan pacha Babilonia patapi Diospa ejecutiva juicionnin qallariyninta reqsichin, hinaspataq Diospa wakin ovejankunata Babiloniamanta waqyayta ruwan lluqsinankupaq. Iskay kaq vozpa chayamunanmi pachak tawa chunka tawa waranqa sellasqa kasqankupa historianta tukuchin; chaytaqa tawa kaq millay ruwaymi rikuchin, chay tawa kaq millay ruwaytaq kutin rikuchin Laodicea Adventismo nisqapa tawa kaq hinaspa qhipa mirayninta intita yupaychaspa k’umuykachaq hina, utqaylla hamuq domingo kamachiypi.

Apostatakuq Protestantismop wañunapa patanpi, angelpa uraykamuyninwan 1844 watapi punku wichq’akusqan ukhupi, tipificasqa karqan Laodiceapi Adventismop wañunapa patanta, angelpa uraykamuyninwan qaylla hamuq domingo kamachiy punku wichq’akusqan ukhupi. Judá llaqtamanta profetaqa Bethel llaqtapi llulla profetawan kikin p’ampakunapi pampasqa karqan, hinallataq rey Josías reformanta qallarispa chaylla p’ampakuna ñawpaqenpi sayarqan. Rey Josíaspa reforman, sutin “Diospa cimientosninkuna” nisqanta rikuchispa, qallariq karqan Diospa qhipa p’unchay llaqtanta 11 septiembre 2001 watapi cimientosman kutichiyta qallarisqan p’unchaypi. Reformanqa qallarisqañam karqan templota kutichiy llamk’ay hap’isqa kaptin.

Huk wawa paqarinanpaq, sutichasqa Josías nisqawan, reqsichin setyembre 11, 2001 p’unchayta, chay atiyniyuq angil uraykamusqan p’unchayta, paypa qhipa p’unchay llaqtanta kutichispa ñawpa ñankunaman pusasqanpachata. Chay uraykuyqa ñawpaqmantaraq rikuchisqa karqa kikillan angilpa uraykamuyninwan agosto 11, 1840 p’unchaypi. Iskay uraykuykunaqa Islammanta huk profecía hunt’akuyninta señalasqaku. Chay historiapi runa, pipa sutin ñawpaqmantaraq reqsichiywan, hinaspa ñawpaqmantaraq willakusqanta qillqaspa rimanawan, Islampa tiempo-profecían hunt’akuyninmanta, Apocalipsis capítulo nueve versículo quincepi tarikusqanmanta, chayqa Josías karqa.

Apocalipsis qillqap chunka kaqman utaq chunka pusaqniyuq kaqman uraykamuq angelta iskayninpi, “Josías” sutim señalasqa kachkan. Josías Litchqa Islam nisqamanta willakuyta yachachirqan, chaymi 1840 watapi agosto killa chunka hukniyuq p’unchaypi hunt’asqa karqan; hinallataq 2001 watapi setiembre killa chunka hukniyuq p’unchaypi, Jeroboampa historiampi mana kasukuq profeta rikhurichisqan, Josías sutiyuq wawa paqarinanmanta profecíaqa Laodicea Adventismopi hunt’asqa karqan, angelqa qhipa p’unchaykunapi llaqtanta kutichispa pusarqan chay kallpachaq historiama, maypichus mana kasukuq profetawan Jeroboamwan tinkuyqa hunt’ayninman chayarqan. Bibliaq atestiguasqankunaqa hamuq Josíasmanta huk willakuyta reqsichirqan, hinaspataq 1844 watapi mana kasukuq profetawan rikch’akuq historia yapamanta kutimuspa, sutinmanta willakuyninqa huk kutitaq profecía willakuyman churakurqan.

11 p’unchay sitriymri killapi, 2001 watapi, Judá ayllumanta Leónqa qhepa p’unchaykunapi llaqtanta pusarqan Jeremíaspa ñawpaq ñankunaman kutichinankupaq; chay ñankuna rikuchirqan tawa chunka soqtayuq watakunata, maypichus Pacto nisqa Willakuq templo sayarichisqanman usqhaylla hamunanpaq 22 p’unchay oktuwri killapi, 1844 watapi. Josíasqa Moisespa ñakay ñisqanta tarirqan templota allinchay llamk’ayta qallarispa. Pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapa llamk’ayninqa Isaíasmanta rikuchisqa kachkan huk kutichiy llamk’ay hina.

Josiaspa ruraynin templo allinchaypi, yapamanta sayachiytipi ima kasqanta, chaymi Isaias riqsichin Diospa qhepa p’unchaykuna llaqtanpa hunt’asqan kasqanta, tukuy profetakunaqa astawan rimanku qhepa p’unchaykunamantam mana paykuna kawsasqan p’unchaykunamantaqa. Chay ruraypas unanchasqa karqa Babiloniamanta lluqsimuqkunawan Ezraspa p’unchayninpi.

Esdraspa rurasqan llamk’ayqa hunt’akurqanña Babiloniamanta lloqsimusqankuta qhipanpi; chaymi Josíaspa rurasqan templomanta kutichiy llamk’ayta rikuchin, Isaíaspa sut’inchasqan Diospa qhipa p’unchawkuna llaqtanpa llamk’ayta, hinaspataq qallarikurqan 11 septiembre 2001 p’unchawpi. Apocalipsispiqa Juanpas chay llamk’ayta sut’inchan.

Kay pasajepi Juanqa rikuchin Millerita runakunata, paykunaqa mikhurqanku angelpa makinpi kaq willakuyta uraykamuqtin 11 agosto 1840 p’unchawpi, ichaqa ñak’arirqankutaqmi 22 octubre 1844 p’unchawpi ch’aki llakikuyta. 1844 watapi ch’aki llakikuypi sayaspa, Juanman nisqa karqan payqa, Diospa qhepa p’unchaykunapi llaqtanpa unancha kaspa, 1840 manta 1844 kama rikuchisqa experienciata yapamanta pasananpaq kasqanta; chayhinapin ñawpaqman señalaspa 11 septiembre 2001 p’unchawman, hinallataq utqaylla hamuq domingo kamachikuykama. Payman nisqa karqan: “Wakmanta profetizanki achka llaqtakunapa, nacionkunapa, simikunapa, reykunapa ñawpaqenpi,” nispa; chayqa rikuchin tukuy pachata k’anchachisqa kasqanta angel uraykamuqtin Apocalipsis chunka pusaqniyoqpi, Apocalipsis chunka kapitulupi historiapa yapamanta kasqanpi—“línea hawan línea.”

Diospa qhipa p’unchay llaqtan yapamanta willakuspanku kaq historia kutimunanwan tupachisqa hina, Juanman nisqa karqa: “hatariy, Diospa templonta tupuway” nispa. Paypa “tupusqan” sut’inchasqa karqa; imaraykuchus 1844 watapi churakusqa karqa, chaypi 22 de octubre p’unchaypi llakikuywan sonqon hayk’akusqa karqa. Templota tupuwayta nisqa karqa, ichaqa canchaqa saqeyta, chayta willasqa kaspa mana judío runakunapa pacha kasqanta, maypachachus paykuna chay canchata saruchkanqaku waranqa iskay pachak soqta chunka watakunata. Chay waranqa iskay pachak soqta chunka watakuna tukukorqa 1798 watapi. Juanqa 1798 watapi tupuyta qallarinan karqa, ñawpaq waranqa iskay pachak soqta chunka watakunata saqespa, maypichus espíritu templopas espíritu Jerusalénpas sarusqa karqan. Payqa 1844 watapi chay llakikuy patapi sayasharqa; chayrayku, 1798 watamanta 1844 watakama, tawa chunka soqta watakuna kan. Chay tawa chunka soqta watakuna templota representan.

Juanqa, Diospa qhepa p’unchaykunapi llaqtan hukmanta willakuyta qallarinanku karqan, 1840manta 1844kama ruwasqankuman hina, chayqa angel uraykamusqan pachapi qallarinanku karqan, Islammanta huk willakuy hunt’akusqanpi. Chay hukmanta willakusqankuqa templota tupuy llamk’anata mañanqa karqan, chay llamk’anaqaqa “ñawpaq ñankuna” mask’asqanta rikuchinqa karqan; chaymi “templo” nisqawan rikuchisqa historiakuna karqan, pacha tukukuy qallarisqanpi 1798 watapi qallarispa, 1844 watapi hatun llakikuywan tukukuq. Jeremíaspa ñawpaq ñanninkunata mask’ana llamk’ankuta qallarisqankupaq, chayqa Juanpa “tawa chunka soqtayuq wata templon” kasqanpi, Moisespa ñak’ariy ñakasqanqa templo patapi llapanpi waqllichisqa q’upikuna ukhupi tarikusqa karqan, hinallataq hamuq Josíasmanta willakusqanqa hunt’akusqa karqan. Josíaspa llamk’ananqa Isaiaswanpas hukmanta reqsisqa kachkan:

Diospa qhepa p’unchawkuna llaqtanqa kutichinan karqan “tiyanapaq ñankunata”, chaykunaqa Jeremíaspa nisqan “ñawpaq ñankuna” kanku. Paykunaqa hatarichinankupaqmi karqan ñawpaq q’ala tukusqa chiqankunata, imaynan Josíasmanta Ezrasmanta willakuykunapi llamk’aqkuna chayta ruwasharqanku hina. Paykunaqa llamk’achinankupaqmi karqan “sikiqmanta sikiqman” nisqa metodota, mana sasallachu Adventismopa cimienton historia-ninta “hatarichispa”, chayqa tawa chunka suqta watayoq templowan rikuchisqa kasqanrayku, aswanpas chayta ruwaspaqa “achka miraykunapa cimientosninkunatapas hatarichinankupaqmi” karqan. Paykunaqa reqsinankupaqmi karqan sapa reforma kuyuyqa huk cimientomanta llamk’ay kasqanta, chaymi “sikiqmanta sikiqman” nisqan qhepa p’unchawkuna cimientosninkunata 1798 watamanta 1844 watakama reqsichin. Paykunaqa allinchayta ruwanankupaqmi karqan “llik’ita”, chay llik’iqa huk p’akiy qallariyninmi huk rayanapi utaq perqapi, chaymanta aswan hatun sasachakuykunaman kicharin. Chay “llik’i” allinchasqa kananpaq karqan 1863 watapi hatarirqan rebelión.

Josías 11 ñiqin septiembre killapi 2001 watapi chayamuyptin, Diospa qhepa p’unchaykunapi llaqtan Jeremíaspa ñawpa ñankunaman kutimorqanku, hinaspataq Millerita historiata tupuyta qallariqkunku. “Paqiyninta” tarirqanku. Millerpa musquyninpi kaq allinkunapa cheqan yachayninta reqsirqanku, “ñawpa ch’usaq chiqankunata” hatarichkaspanku. “Qanchis kuti” nisqatapas tarirqanku, imaynachus Josías tarirqan hina, hinaspataq Levítico iskay chunka suqtañiqinpa cheqan yachayninta kutichirqanku; chayraykutaq “ñawpa q’ala tukusqakunata” hatarichirqanku. Levítico iskay chunka suqtañiqinpi kaq “ñawpaq” hinaspa “qhipa” q’ala tukusqakunata kutichisqankumanta qhepatataq reqsirqanku huknin 1798 watapi tukukuqta, huknintaq 1844 watapi tukukuqta. Chay hinaqa, paykunaq “ñawpa q’ala tukusqakunata hatarichiy” ruwasqankuqa, Juanman qosqa kikin “varam” karqan, templota tupunanpaq.

Judá ayllupa Leónninmi llaqtanta kutichirqa ñawpa ñankunaman, chayhinapi qhepa para willakuyta tariykunankupaq; qhepa para willakuymi Islam willakuy kachkan kinsa kaq ay kaqmanta. Qhipaman tukuyta tariqkuspankutaq Habacucpa iskay sagrado tablankunata, 1843 chaymanta 1850 wata pionero diagramakunawan rikuchisqa hina, qawarirqanku sayayninqa “kimsa aykunata” Apocalipsis pusaq kaq capitulomanta uqharisqanta, iskay kaq aytaq tukukuqña kasqanta chay sayariy historiapi maypichus Millerita templon hatarichisqa karqa. Chaymantataq reqsirqanku profeciakunapa kimsa kuti aplicakuy kamachiy yachayqa ñawpaqmantapacha Judá ayllupa Leónninrayku churakusqanta, hinaptinmi Jeremiaspa ñawpa ñankunaman kutispa “samayta chaymanta musuqchayta” reqsiyta atinkuman, chaymi qhepa para willakuy kinsa kaq aymanta, ñawpaq kaq chaymanta iskay kaq aykunapa iskay testigonkuna ndinwan sut’ichasqa chaymanta sayachisqa.

Kay yachayta qatiq suq qillqapiqa ñawpaqman riqsichisunchik.