Ñawpaq qelqasqapiqa Jeremías pichqa chunka capítulota yuyarirqanchik, chay pasajepitaq Babiloniapa huchanman taripayninmanta, chayqa qallarin Estados Unidos llaqtapi utqaylla hamuq domingo kamachiywan, hinaspataq tukukun Diospa piñakuyninwan. Taripay ejecutivoqaqa Señorpa venganzan p’unchawninmi, chaytaq rikuchisqa karqa Jerusalén llaqtapa chinkachisqanwan wata 70 d.C. nisqapi. Jerusalén llaqtapa chinkachisqan, Roma llaqta ruwaqninwan wata 70 d.C. nisqapi, ñawpaqmanta unanchasqa karqa Jerusalén llaqtapa chinkachisqanwan, Nabucodonosor ruwaqninwan. Iskaynin kuskallañataq ishkay testigokuna karqaku Tiro qati warmipa Taripay Ejecutivonmanta, payqa kikinmi Apocalipsis chunka qanchisniyuq capítulopi qati warmipis.
Jeremías willawanchis, Señorpa venganzan p’unchaykuna hunt’akuspa kunan pacha Babilonia contrapi ruwasqa kaptin, qallarispam utqaylla hamuq domingo kamachiywan, kayta nin: “Chay p’unchaykunapi, chay tiempopi ima, Señor nin, Israelpa huchan mask’asqa kanqa, ichaqa mana kanqachu; Judápa huchankunapas, manataq tarisqachu kanqa: pampachasaqmi waqaychasqaykunata.” Chay p’unchaykunapiqa, pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapa sellosqakuyñinqa ñamña hunt’asqa kanqa.
“¿Imataq rurashankichik, wawqe-panakuna, kay hatun wakichikuy llamk’aypi? Kay pachawan huñunakukuqkunaqa kay pacha rikch’ayninta chaskishanku, hinaspan wakichikushanku bestiapa señalanpaq. Kikinkumanta mana atinichakuspanku, Diospa ñawpaqenpi humillakukuqkuna, alma-ninkuta cheqaq kaqta kasukuspa pichaykukuqkunataq hanaq pacha rikch’ayninta chaskishanku, hinaspan wakichikushanku Diospa sellon ch’ukunkupi kananpaq. Kamachiy lluqsiptin, sello churaypas qataykamuptin, paykunapa caracterninku wiñaypaqtaq chuya, mana qhellichasqa kanqa.” Testimonies, volumen 5, 216.
Kamusqa juicioqa qallarin Apocalipsis pusaq chunka pusaqniyuq capítuloq iskay kaq rimaywanmi, chaymi qhariwarmikunata waqyan Babiloniamanta ayqekunanpaq; Jeremías-taq nin: “paykunaq p’unchaynin hamunñam, watukuyninku pachapas chayamunñam. Babilonia llaqtamanta ayqeqkunapa, qespichikuqkunapa rimayninmi, Sionpi willanakunankupaq Señor Diosninchispa phiñakuyninmanta, templonpa phiñakuyninmanta. Huñuychiy flechero-kunata Babilonia contra: llapa qespita wataykuqkuna, muyuriqninta campamento churaychiy; ama mayqenninpas qespichunchu: ruwasqanman hina kutichiychis; llapa imatachus ruwasqanman hina, chay hina payman ruraychiychis.” Juicionqa “flechero-kuna” nisqakunawanmi hunt’achisqa. Qhelqakuna ukhupi flechero nisqapa ñawpaq kaq rimariyninqa Ismaelmanta kasqa.
Diosqa uyarisqa warmaqpa rimayninta; hinaspan Diospa angelnin hanaq pachatamanta Hagar-man qayakamurqa, nispa: “Imataq qanta nanachishunki, Hagar? Ama manchakuychu; Diosqa maypi kasqanpim warmaqpa rimayninta uyarisqa. Sayariy, warmata hoqariy, makiykipi hap’iy; paymantaqa hatun suyuta ruwasaq” nispa. Hinaqtin Diosqa ñawinkunata kicharirqa, payqa unu pukyuta rikurqa; rispan unuqa waqaychanaman hunt’arqa, hinaspan warmata uqyachirqa. Diosqa warmawan kasharqa; payqa wiñarqa, ch’in pampa-pi tiyakurqa, hinaspan flechawan wañuchiq runa tukurqa. Génesis 21:17–20.
Apocalipsis chunka hukniyuqpi “hatun allpa kuyuypa hora” nisqaqa sut’inchan Roma qhachwa warmipa hawanpi ejecutivom juzgamientopa qallariyninta, chayqa qallarin huk ratulla hamuq Domingo kamachiywan Estados Unidos llaqtapi. Chay “horapi” “kimsa kaq ay ay lliwraq hamun utqaylla. Hinaspa qanchis kaq angel waqyachirqan.” Kimsa kaq ay ayqa, qanchis kaq trompetam. Islampa flecheronkunaqa Diospa juzgamientonta apamunankupaq llamk’achisqa kanku, papa autoridadpa señalninta (Domingo yupaychayta) obligaspa hunt’achiqkunaman, hinaspa Diospa autoridadpa señalninta (Sábado yupaychayta) sayachiqkunata qatiykachaspa nanachiqkunaman.
Lucas qillqapi iskay chunka hukniyuq capítulo pi, Jesúsqa, discípulonkuna tapukuyninkunata kutichispa Jerusalén llaqtapa hinaspa templopa thuñisqanmantam, huk histórico willakuyta qon, chaymi qhipa p’unchaykunapa historiantapas rikuchin. Payqa “venganzapa p’unchayninkunamanta” rimarin, chayqa Mesías hina ministerionpa huk ancha allin profético atributo kasqanmi karqa; chaytam ministerionta qallarisqan willakuyninpi reqsichikurqa, profeta Isaías qillqasqamanta Nazaret iglesiapi ñawirispa. Nazaretpi willakuynin, hinaspa Isaíasmanta pasajenqa, mana paypa ministerionllatachu rikuchirqan, aswanpas discípulonkunapa mensajenmantawan, astawan sut’itaqa pachak tawa chunka tawayoq waranqakunapa kuyuriyninpa llank’aynin hinaspa ministerionninmantawan.
Señor Diospa Espírituyniyqa ñoqapi kashan; imaraykuchus Señorqa ñoqata hawin, llamp’u sonqoyuqkunaman allin willakuyta willanaypaq; kachamuwarqan sonqon p’akikuyuqkunata hampinaypaq, prisionerokunaman kacharichisqa kayta willanaypaq, watasqa kaqkunaman carcelmanta kicharisqa kayta willanaypaq; Señorpa sumaq chaskisqa watanta, hinaspa Diosniykupa venganzan p’unchayta willanaypaq; llakikuyuq llapa runakunata sonqochanaypaq; Sionpi waqaqkunaman churapayananpaq, usphapa rantinpi sumaq k’acharitayta, llakikuypa rantinpi kusikuypa aceitenta, llasaq sonqopa rantinpi alabanzapa p’achanta qonampaq; chayhinaqa paykuna sutichasqa kanqaku cheqaq kay sach’akuna hina, Señorpa mallkikusqan hina, pay hatunchasqa kananpaq. Paykunataq unay chinkasqa llaqtakunata hatarichinqaku, ñawpaqmanta thuñisqa kaqkunata sayarichinqaku, hinaspa achka miraykunapa desolacionninkuna llaqtakunata allichanqaku. Huk llaqtamanta runakuna sayaspa uwihaykichiskunata michinqaku, hinaspa huk law runakunapa churinkuna yapuqniykichis hinaspa uvas chakra llamk’aqniykichis kanqaku. Qankunataq sutichasqa kankichis Señorpa Sacerdotenkuna nispa; runakuna qankunata sutichasunkichis Diosniykupa Ministronkuna nispa; gentilkunapa qhapaq kayninta mikhunkichis, paykunapa gloryanpitaq hatunchakunkichis. Qankunapa p’enqakuyniykichispa rantinpi iskay kutita hap’inkichis; hinaspa muspaykuypa rantinpi paykuna rak’isqa chaskisqankupi kusikunqaku; chayrayku hallp’ankupi iskay kutita poseenkaku: wiñay kusikuy paykunapaq kanqa. Ñoqa Señorqa justicia-ta munani, suwa kayta rupachisqa ofrendapaq cheqnikuni; paykunapa ruwayninkutataq cheqaq kaypi pusasaq, hinaspa paykunawan wiñay pactota ruwasaq. Mirayninkuqa gentilkunapa chawpinpi reqsisqa kanqa, miray paqarimuyninku runakunapa chawpinpiwan; llapa paykunata rikukuqkuna reqsinqaku, paykunaqa Señorpa bendecisqan miray kasqanta. Anchatapuni Señorpi kusikusqaq, almaymi Diosniypi kusikunqa; imaraykuchus payqa salvacionpa p’achankunawan p’achalliwashan, cheqaq kaypa mantiwan pakawashan, hina kaspa qhari kasarakuyman riq adornokunawan sumaqchasqa hina, warmi kasarakuyta joyankunawan allinchakusqa hina. Kay pachaqa saphinta wiñachimusqan hina, hinaspa huertaqa chaypi tarpukusqakunata wiñachimusqan hina, chayhinallataq Señor Diosqa llapa nacionkunapa ñawpaqenpi cheqaq kayta hinaspa alabanza-ta wiñachinqa. Isaías 61:1–11.
Ezequiel qhelqon 9 nisqapi sellasqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakunaqa, iglesiapi hinallataq kay pachapipas huchakunamanta llakikukuqkunan kanku. “Señorpa chaskisqa wata, hinallataq Diosniykupa kutichiq p’unchaynin” nisqaqa, Sionpi waqaqkuna sonqochasqa kasqankupin, hinaspataq “chiqap kay sach’akunaman” tukunku “Señorta hatunchanankupaq.” Paykunaqa Señorta hatunchanku, imaraykuchus “chay p’unchaykunapi, chay pacha ukhupipas, nin Señor, Israelpa mana allin rurayninqa maskhasqa kanqa, ichaqa manañam kanqachu.” Llakikukuqkunaqa sellasqa kakuna kanku, paykunataqmi “ñawpaq chunlla tukunakunata hatarichinqaku,” “ñawpaq thuñisqa kaqkunata sayarichinqaku,” hinallataq “achka miraykunapa thuñisqa llaqtakunata allinchanqaku.” Paykunaqa “Señorpa Sacerdoten” sutichasqa kanqaku, runakunataq “Diosniykupa Ministron” nispa waqyanqaku.
Pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapa allin kayninqa “llapa nacionkunapa ñawpaqenpi wiñamunan” tiyan, hatun allpa kuyuy pacha, huk unancha hinata oqarisqa kashaqtinku. Paykunapa allin kayninqa sapa kuti astawan rurachisqa kachkan, imaraykuchus “allpa saphichanta wiñachimusqan hina, hinaspa chakra tarpukusqankunata wiñachimusqan hina; chay hinallataqmi Señor Diosqa allin kaytawan alabayta wiñachimunqa.” Pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapa sellosqa kayninqa qhipa para chayamusqanpim qallarisqa, 1 de septiembre de 2001 p’unchawpi. Chaypim allpapa saphichankuna wiñachisqa karqanku. Isaíasqa reqsichin maypachachus chay saphichakuna wiñamunku.
Tupusqaman hina, wiñarisqan pachapi, paywan rimarinaykita ruwanki; inti lloqsimuq wayra p’unchawpi sinchi wayranta hark’an. Chayrayku Jacobpa huchan pichasqa kanqa; kaymi llapa rurun huchanta qichunaykipaq: altar rumi llapanta ñut’uq rumi hina pakisqa rurasqanpacha, sach’a wak’akuna, musquykuna ima mana sayarinqachu. Isaías 27:8, 9.
Paypa wayra p’unchawpi, paypa “sinchi wayra” nisqanmi “hark’asqa” kashan, chaypim mallkikunaq ñawpaq lluqsisqankum qallarinqa para “tupusqa” kaptin. “Hark’asqa” ninqa ñit’isqa kasqanta. Tawa angelkunam Apocalipsis qanchis kaq capítulopi tawa wayrakunata hark’anku chayqa, pachak tawa chunka tawa waranqa runakuna selloswan señalasqa kayninku qallarin. Chay pachapi qhepa paraqa pisiyachisqa hina “ch’iqchiyta” qallarin, imaraykuchus chay versículopi “tupu” nisqa simiqa pisiyachiyta nin. Pachak tawa chunka tawa waranqa runakunaq selloswan señalasqa kayninku pacha qallariyninpi qhepa paraqa tupusqa kashan, pacha tukukuyninpin ichaqa mana tupuyoqñachu kashan.
“Diospa Espíritun hatun taqyaykusqan, paypa k’anchayninwan llapan kay pachata achikyachinqa chayqa, manam hamunqachu ñawpaqta mana kachkaptin yachaysapa runakuna, mayqenkunachus kikin experiencianmanta reqsinku ima ninan kasqanta Dioswan kuska llamk’aqkuna kay. Cristo servicioman hunt’asqa, tukuy sunqu consekrasqas kananchik kaqtinqa, Diosqa chayta reqsispa Espíritunta mana tupuy atina hina taqyaykuchinqa; ichaqa kayqa manam kanqachu iglesiapa aswan hatun rak’in mana Dioswan kuska llamk’aqkuna kashaqtin. Diosqa manam Espíritunta taqyaykuyta atinchu anchata sut’i kashaqtin kikillanpaq munaypas, kikillan kusikuyta maskaypas; hinaspa huk espíritu kamachkaqtin, mayqenchus simikunaman churakuspa, Caínpa chay kutichisqanta rimarunman,—‘¿Ñuqachu wawqeypa waqaychaqninqa kani?’ Sichus kay tiempoq cheqaq kaynin, sichus tukuy ladomanta astawan astawan rikurimuq señalkuna, mayqenkunachus llapa imakuna tukuypa qayllamunanta qhawachinku, mana aypanchu cheqaq kayta reqsiq kasqankuta niqkunapa puñusqa kallpankuta rikch’achinapaqqa, chayqa k’anchay mayqenchus paykunaman k’anchamushqanman hina tupaq tutayaymi kay almanakunata hap’inqa. Manam asllapas rikch’akuynin excuse kanchu paykunaqa tukuypa qhepa yupaychana p’unchaypi Diosman apayta atinqanku chay mana kasukuy kasqankumanta. Manam imapas razones kanqachu haywanankupaq imaraykuchus mana kawsarqanku, mana purirqanku, mana llamk’arqanku Diospa siminpa sagrado cheqaq kayninpa k’anchayninpi, chayhinataq juchawan tutayasqa mundoman rikuchinankupaq, paykunapa rurayninkuwan, kuyapayayninkuwan, kallpachakuyninkuwanpas, evangelioq atiyninwan cheqaq kasqan mana atinmanchu llullachiyta nitaq ñiqiyta.” Review and Herald, July 21, 1896.
Qhipa paraq pacha pruebakuy pacha, pachak tawa chunka tawa waranqa sellaqakunapaq, qallarin Santo Espíritupa lluqsichisqa samaypa tupusqanwan, trigopas hinaspa cizañapas cosecha pacha chayamusqankurayku. Paraqa iskaynin claseta puquchin tukukuyman; chaymanta, pruebakuy pachapa tukukuyninpi, trigoqa cizañamanta t’aqasqa kanqa, hinaspa trigoqa chaymanta “yachasqankuta experienciawan imayna kasqanta Dioswan kuska llamk’aqkuna kayta.” Chaymanta paykunaqa “Cristopa servicionninman hunt’asqa, tukuy sonqowan qochakusqa kaptinku, Diosqa chay cheqaq kasqanta reqsinqa Espíritunpa mana tupuyniyuq lluqsichisqanwan.”
“Chhapi wayra inti lloqsimuy p’unchay” chayamurqa 11 ñiqin septiembre killapi, 2001 watapi; chaymanta Habacucpa rimanakuyqa qallarikurqa qhepa para willaymanta llulla thak kay allin kasqanmanta willaypaq, Diospa venganzan p’unchayninta reqsichiq willayman contrapi. Chay pachapi sach’akunaqa, trigu hinallataq zizaniapas, yuriyta qallarikurqanku hinaspa poqochayta apamurqanku chay rikhurichinankupaq, utqhaylla hamuq domingo kamachiy taripaypi.
Yapamanta, kay parablakuna yachachinmi tarinanta mana kanqachu juiciomanta qhipaman watukuy pacha. Evangelio llamk’ay tukukuptinmi chaylla qatiqninpi allinkuna mana allinkunamanta rak’isqa kanqa, hinallataq sapa huk clasepa destino-nin wiñaypaq takyasqa qhipanqa. Christ’s Object Lessons, 123.
Huk ñiqin runakuna intiman k’umuykunku Ezequiel qelqap pusaq kaq capitulopi, hukñataq Diospa sellonta chaskinku Ezequiel qelqap isqun kaq capitulopi. Lucas qelqap iskay chunka hukniyuq capitulopi, Cristoqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakunata reqsichin, hinallataq kay pachap willakuy historiapa qhipa mirayninta señalaspa huk señalta churaykun. Paymi reqsichirqan ima señalta cristianokuna reqsinanku tiyan Jerusalén llaqtap thuñisqa kananmantan ayqekunankupaq.
Jerusalén llaqtata soldadokuna muyuriykusqanta qhawaspaykichikqa, yachaychikmi ch’usaqyachisqa kananqa qayllaña kasqanta. Chaypachaqa, Judeapi kaqkuna urqukunaman ayqekuchunku; chay ukhupi kaqkunapas lluqsinchunku; hallp’akunapi kaqkunataq ama chayman yaykuchunchu. Kaykunan kanku muchuy p’unchawkuna, qelqasqa llapa imapas hunt’akunampaq. Lucas 21:20–22.
Jesúsqa reqsichirqan, “línea hawan línea” nispa, señalmanta astawan proféticota qhawachiq rasgokunata; imaraykuchus siminkunaqa manam Lucasllachu qillqarqan, aswanpas Mateowan Marcoswanpas.
Kay qhapaq kaymanta allin willakuyqa tukuy pachapi tukuy suyukunapaq testigohina willasqa kanqa; chaymantaqa tukukuynin hamunqa. Chayrayku, Daniel profetapa nisqan chinkachiq millay kaqta qhapaq cheqpi sayashaqta qankuna rikuspá, (piñataq ñawirqin, chayta entiendenqa:) chayqa Judeapi kaqkuna orqokunaman ayqekuchun. Mateo 24:14–16.
Chayriqaqaqa ñawpaqta llapa nacionkunapi willasqa kananmi. Ichaqa apasunkichik chaymanta huchachaspa entregasunkichik chayqa, ama ñawpaqmantaraq yuyaychaychik imatachus rimankichikman chaymanta, nitaq ama wakichikuychikchu; aswanpas ima rimaychus chay horaspi qosqasunkichik, chayta rimaychik: mana qankunachu rimashankichik, aswanpas Espíritu Santo-mi. Kunanqa wawqenmi wawqenta wañuyman entreganqa, taytanpas churinta; wawakunataq hatarinqaku tayta-mamankupa contranpi, wañuchisqankutaq ruwanqaku. Hinallataq llapa runakunam sutiyrayku cheqnisunkichik; ichaqa pichus tukukuyninkama muchuyta awant’anqa, paymi salvasqa kanqa. Ichaqa rikunkichik desolaciónpa millay ayqaychakuyninta, profeta Danielpa nisqanta, mana kanan cheqpi sayashaqta, (ñawiriqqa entiendenanpaq,) chayqa Judea llaqtapi kaqkuna urqukunaman ayqekuchunku. Marcos 13:10–14.
Qanchis qhipa saqraq onqoykuna manaraq iskay rikch’aqkunaman chay “piñas p’unchaykuna” nisqapa qhipa, hunt’asqa, hinaspa tukukuq hunt’aynin hunt’akuchkaptin, qhapaq suyuq evangeliunqa llapa nacionkunapi willasqa hinaspa yachasqa kananmi. Evangelioq willakuyninqa nacionkunaman qusqa kan utqaylla hamuq Inti p’unchay kamachiy Estados Unidos llaqtapi kaptin, pachak tawa chunka tawa waranqa runakuna huk unancha hina hatarichisqa kaptinku. “Piñas p’unchaykuna” nisqaqa Babiloniapa q’añu warmi nisqapa Ejecutiva Juiciopa pacha tiemponta rikuchin, chaymi Estados Unidos llaqtapi Inti p’unchay kamachiywan qallarin, hinaspa Miguel sayariqtin tukukun, runapa allinchasqa tiempo wisq’akuchkan, Diospa phiñakuynintaq qanchis qhipa saqraq onqoykunapi ichaqa t’akiykusqa kachkan.
Pachaqa tiempoqa “hora”mi, maytataq Marcos reqsichin, hinaspa “hora”mi “hatun allpa kuyuy” nisqapaq, hinaspa “hora”mi chunka reykuna qanchis ñiqin qhapaq suyunko papaduman qusqankupi. Qhipa alma llapa nacionkunaman willasqa evangelioyta chaskiptinña, probacion tukukun, hinaspa Diospa phiñakuynin mana kuyapayawan hich’aykukapun. Chay pachaqa qallarin evangelio llapa nacionkunaman willakusqawan, señalta hoqarisqa kaptin; hinaspa tukukun qhipa runa evangelio willakuyman kutichiptin, mayqan evangelio mensaje señalmanta willasqa, predicasqa, hinaspa qelqasqa karqa. Chay pacha tiempoqa “p’unchaykuna venganzapaq” nisqanmi.
Lucas qillqapi, iskay chunka hukniyuq capítuloapi, Jesúsqa chay historiata sut’inchasqa, paymi reqsichin tukukuynin mirayta, paypa iskay kutin hamuyninman hina mana wañuqta. Payqa huk señalta reqsichin, chaymi rikuchisqa kachkan Daniel profetapa rimarisqan “ch’usaqyachiq millay cheqnisqa” nisqapi. Chay señalqa kan, maypachachus “ch’usaqyachiq millay cheqnisqa” sayarin “qullana cheqapi”, hinallataq maypachachus “mana sayananpi sayarinqa”, chaypachataq Jerusalén llaqtaqa “soldadokunawan muyurichisqa” kachkan.
Wata 66‑pi Cestio Jerusalén llaqtata soldadokuna muyurirqanku, chaymi Jerusalénpi kaq cristianokuna llaqtamanta ayqekurqanku; Sister White‑taq reqsichin tukukuyninpi wata 70‑pi chinkachisqa kasqan tiempoqa, mana huk cristianopas wañusqanta. Cestioqa muyuy chakiyta qallariyrqan, hinaspataq rikch’akuq mana sut’inchasqa imarayku kaqrayku kutirikurqan; llaqtapi kaq cristianokunataq, chay señalmanta willakuyninwan tupaspa, ayqekurqanku. Wata 70‑pitaq Titoqa wakmanta muyuy chakiyta sayarichispa chinkachiyta hunt’arqan. Cestiopa muyuy chakiyninqa qallariynin karqan imachus “Ñawpaq Judío‑Romano Awqanakuy” nisqa sutichasqa kaqpa, Titopa muyuy chakiyninwan chinkachisqanqa “Ñawpaq Judío‑Romano Awqanakuy” nisqa kaqpa tukukuynin karqan.
Tukuy historiam kinsa wata kimsa wata kuskan watayuqmi karqa; qalariyninpas tukukuyninpas huk muyuychasqa maqanakuywanmi qallarirqan chaymanta tukurqan, hinaspataq qallariyninpiqa Diospa llaqtanpaq huk señalmi kachkarqa. Chay historiataqa Cristoqa Diospa venganzan p’unchaykunam nispa reqsichirqan, chaymi paypa ministerionpi reqsichinanpaq huk sut’i ima karqa. Chay p’unchaykunaqa Roma llump’a warmipa huchapaq ejecutiva juicioyta rikuchin, chaymi utqay hamuq domingo leywan qallarin, hinaspataq runapa probationninqa wisq’akusqan kama tukukun. Babilonia llump’a warmipa contran ejecutiva juicioypa qallariyninpiqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakuna huk estandarte hina hatarichisqa kanku, chayqa huk señalmi. Diospa huknin uywakunam chay señalta rikuspanku Babiloniamanta ayqekapunanku, mayqampa tukukuyninta Jerusalénpa tukukuynin unancharqan.
Qatiq qillqapiqa, Lucas qillqasqanmanta iskay chunka hukniyuq capítulo nisqata qawarispa qatiqasun.